ferradura en tránsito

Xuro que loitarei para que a miña lingua alcance o máis amplo uso social, dentro e fóra da miña comunidade, e obteña a máxima difusión e recoñecemento en todos os ámbitos sociais.(Noeli Pocaterra)

crítica de NA CASA DA AVOA (Marta Dacosta, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 18 de Outubro de 2017 @ 5:56 p.m.

CONDICIÓN DE MULLER

Tïtulo: Na casa da a avoa

Autora: Marta Dacosta

Editorial: Galaxia

Nun mundo dominado polo sexo masculino, Marta Dacosta no seu último poemario reivindica a voz das mulleres, a súa condiciòn de muller nun mundo onde outra vez o colonialismo soñando seu imperio (31) é herdeira da avoa que  ainda que case analfabeta / foi quen de definir / a liberdade (9). Un mundo de mulleres oprimidas, ela reivindícase herdeira de todas as mulleres oprimidas sen decatrse de que tamén a súa era unha guerra / contra a miseria / un asedio / a forza de ilusión (31). En días en que esta reivindicación da condición de muller non é ningunha novidade, o poemario de Marta Dacosta ten o poder e o valor da reafirmación, pois a necesidade da visibilización da muller, e toda a problemática que leva consigo, persiste. Por iso é de agradecer unha voz liberada que exhibe o seu corpo a súa evidente asimetría / a súa obesidade (47) tal cal é reclamando que non se toque esa imaxe, mentres denuncia, poucos poemas máis adiante a exhibición da muller para insultarte / para sentirse superiores / dominarte  / posuírte / extinguirte  (57) por pate dun sexo masculino branco /europeo / superior / imperialista (57). Porque a visibiliazación da muller non é o único problema, o mellor dito, leva asociada outra probemática da cal é inseparábel: a económica. A muller ou é silenciada coma se non existise ou ben se comercia co seu corpo coma se fose un obxecto máis co cal enredar o sexo masculino.

                     Os seus versos dialogan con frecuencia co mundo icónico de autores decoñecidos ou coñecidos, como caso de Maurice MacGonigal, Ruth Matilda Anderson, María Calderelly, Millais, Henrietta Rae ou Luís Seoane, autoras e autores que reflectiron o mundo das mulleres e/ou foron rupturistas con respecto á arte da súa época. Todo o que ve ou le Marta Dacosta lle lembra a súa condición de muller, a súa condición de muller nunha sociedade dominada polo sexo masculino e unha ideoloxía política conservadora que se retroalimentan mutuamente. Velaí a denuncia de Marta Dacosta, porque a  denuncia neste xa século XXI aínda se fai necesaria. Son moitos os avances que se produciron, no século pasado e no que levamos deste, en canto á loita feminista,  a loita da muller polos seus dereitos, mais non os suficientes como para abandonar a reivindicación. Moi pola contra, a loita da muller debe ser e é unha loita día a día, en todo instante, porque tamén estamos a ver como a sociedade retrocede e conquistas que xa se tiñan por definitivas fican feitas borralla, velaí os dereitos dos traballadores, por exemplo.

                     A avoa representa a loita xorda contra a invisibilidade, a foza de traballo e de tesón, perpetuada pola educación, unhas cousas para nenos e outras para nenas, unha educación para nenas e outra para nenos para formar amas de casa doutoras en bordado / mulleres que o mesmo decoran un prato / que constrúen monecos de chapa fina (21), cada quen ocupa  o lugar que lle corresponde / os invisíbeis valados non son para saltar / erguidos como foron  / por anos de educación, sometemento (35). A voz poética recoñécese na figura da avoa, de todas as avoas, letradas e iletradas, escoita  a través dela a todas avoas / é a voz das mulleres que son a túa estirpe / as que te foron parindo xeración tras xeración (43). Xa sexan Rosalía de Castro ou a vella co pano na cabeza, a loita da muller non entende nin de condición social, nin de idade nin de fronteiras (Thamizhachi, poeta tamil). Porque en cada lugar da Terra hai unha muller que necesita ser liberada para poder dicir que vive en por si e non a vida que outros queren que viva, arder ou / vibrar / vivir (72).

                     Despois de tantos anos de loita feminina, esta ten certo parecido co míto de Penépole, tecer e destecer. E non o dicimos por todos os dereitos que a sociedade vai perdendo. Certamente, despois de tantos anos a muller vive máis dignamente, aquela que loita pola dignidade de ser muller, mais por cada unha que loita hai dez que aínda seguen vivindo no silencio, que aceptan sen discusión o rol que lles foi transmitido, por canto podemos dicir que destecen. Tecer e destecer, ese é o medo. De aí o valor e o poder da palabra libre, do verso ceibe de Marta Dacosta, da súa reivindicación. Porque sempre nos será necesario o exemplo, e o exemplo sempre será máis valioso se é de alguén próximo, os mitos está moi ben, mais o exemplo de quen camiña contigo cóbado con cóbado é imprecindíbel, impagábel.

                     ASDO: Xosé M. Eyré.

                    

 

 

 

 

 

 

 

 

subliñados de SOÑO DE INFANCIA (Moncho Rouco, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 12 de Outubro de 2017 @ 5:39 p.m.

Mellor comezar polo principio, que hai moito que contar e pouco tempo que perder (15).

…………………………………………..

O primeiro ano da miña chagada á Coruña, que seguía alá no lonxe, paseino sorteando como puiden os empurróns, sopapos e, en xeral, abusos leves cada vez máis espazados (25).

………………………………………….

Axiña comezaría a ser coñecido entre a miña xente como: Non hai dereito! (31, salientado orixinal).

………………………………………….

As inxustizas peiteábanse con trenzas (37).

…………………………………………..

(…) aqueles xogos creaban uns vencellos de solidariedade tan fortes que pouca veces se modificaba o sorteo dos equipos, salvo no caso do Bólas, a quen considerabamos un mal necesario que ía dun equipo a outro en función das ausencias (43).

………………………………………….

-Veña para a casa, Ramón, que te confesaches e mañá tes a primeira comuñón! (69).

………………………………………….

Había un economato onde as familias residentes faciamos a compra  prezos máis reducidos. Tiñamos unha barbería, un zapateiro, unha carpintería de madeira, un taller mecánico e tamén dispoñiamos dun practicante que atendía as primeiras e máis sinxelas curas de calquera ferida (80)

……………………………………………

Todo o pasacalles da alborada era seguido pola rapazada da aldea durante a hora pasada que duraba o percorrido (85).

……………………………………………..

Cousas de pequenos que xogabamos con lume, e esta perdoábanos as queimaduras (100).

……………………………………………..

Resultou que os bachareis que fracasabamos nos exames de xuño nos vimos condenados a asistir a clase durante o verán para recuperar en dous meses o que non fixeramos en nove (133).

……………………………………………….

E chegou a tele! Sen previo aviso, en silencio, alá polo mes de febreiro do ano en curso, ou sexa o 65, apareceu pola casa e converteuse na noticia do portal, mesmo do cuartel (147).

………………………………………………

As dificultades das primeiras liñas son similares ás primeiras pedaladas en bicicleta ( 161).

……………………………………………….

É posible que copiásemos isto dunha peli ou algún libro, era o mesmo, o importante sempre acontecía durante. O denantes e o despois só formaban parte de tempos verbais que nada importaban (171).

………………………………………………

Os xogos da nenez estaban pensados para desenvolver a imaxinación e poñer en alerta os sentidos (176).

………………………………………………

Comezar un novo curso nun centro diferente era unha circunstancia á que xa estaba afeito, malia os meus anos (190).

………………………………………………

O mundo dos rolos estendíase polos fogares e viñan prestas a ensinarlle a Ramonciño, o fillo de Marina, os últimos modelos, con rede incluída (192)

………………………………………………

Esas clases  prácticas sempre se producían durante a hora da sesta dos maiores, ao abeiro dunha leira de millo, ou dentro dun discreto  hórreo cheo de mazarocas (223).

……………………………………………….

O público coreaba as estrelas do brilé cando esquivaban os balóns a media altura, non  para eliminar ninguén, senón porque desprazaban o vento co movemento das súas cadeiras…(239).

…………………………………………………

Recordo que nas festas da Gaiteira me atopei con aquel Koreano de Labañou, o que fora mozo da famosa María, e saudoume cunha palmada nas costas e medio sorriso -está claro que lle caín ben- á vez que me dixo que saíse da festa antes do descanso porque máis tarde ían armar unha boa entre eles e os Diaños Vermellos, a cuadrilla da Gaiteira (257).

…………………………………………………

O meu caso era diferente, xa que nacín en Ponteceso, con nai de Arteixo e  pai de Melide, e desde os sete anos vivindo na Coruña (265).

…………………………………………………..

Un sentimento daba voltas na miña cabeza: tiña a sensación de que un tempo se estaba a ir cun nostálxico sorriso, mentres o  seu lugar era ocupado por outro diferente, coa expectación do descoñecido (281).

…………………………………………………..

Aquel cativo de case catorce anos tiña demasiada présa como para deterse a despedir un “Adeus”. Prefería, sen dúbida saudar un “Ola” (296)

 

 

 

 

 

crítica de SOÑO DE INFANCIA (Moncho Rouco, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 11 de Outubro de 2017 @ 6:16 p.m.

AQUELES ANOS

Título: Soño de infancia

Autor: Moncho Rouco

Editorial: Xerais

De súpeto, os últimos cincuenta anos mudaron por completo a forma pasar o tempo de lecer. Por se non tiveramos pouco co cine, a radio e televisión, as novas tecnoloxías viñeron mudar por completo o xeito de pasar o tempo xogando. De repente, todos aqueles xogos que herdaramos e tiñan tradición secular pasaron a formar parte das curiosidades que de cando en vez nos gusta lembrar en eventos especiais. A nosa relación co medio faise agora mediante pantallas, por iso os xogos que antes nos poñían en relación co medio ( que para iso estaban) caeron en desuso. Hoxe botamos máis tempo vendo pantallas que observando a paisaxe que nos rodea, inclusive ás veces coñecemos as novidades que lle afectan gracias que unha pantalla nos informa.

                     Tendo todo isto en conta, Moncho Rouco escribe unha  novela de recuperación, unha novela de recuperación de todos aqueles xogos que enchían o noso tempo de  lecer aló polos principioa dos anos sesenta do pasado século. Trátase dunha novela autobiográfica dos anos de nenez e primeira adolescencia. Comeza cando o autor protagonista tiña sete anos e se muda a vivir nun cuartel das aforas da Coruña. E remata cando anda pola fronteira dos quince anos. Entre medias, ano a  ano, estación a estación, Moncho Rouro vai lembrar o sucederse dos xogos, no patio do cuartel, así como o seu paso por diferentes academias da cidade. Aqueles anos onde todo era unha aventura, desde as batallas a cantazos con bandas rivais aos primeiros guateques. Todo era unha aventura e unha descuberta, desde o fútbol ao brilé. Moncho, Ramonciño, era fillo dun garda civil, un neno  coa man dereita case inútil, eiva que irá superando pouco a pouco porque el quere ser un neno normal, coma todos os demais, e conseguirao, tamén é unha novela de superación.

                     Para os nenos de hoxe ha ser toda unha descuberta comprobar como con tan poucas cousas se podían armar multitude de xogos. Se poden, porque perderían actualidade, mais non por iso deixan de seren posíbeis, de seren realizábeis. Hoxe pódese xogar a eles exactamente igual ca antes. Mais para os rapaces de hoxe todo o que non veña nunha pantalla é asimilado ao antigo, ao vello. O que entón era todo un luxo ( un traxe cow boy con pistaolas de fulminantes), hoxe non é máis que un disfraz típico do antroido. Perdeuse aquela facilidade para inventar aventuras de vaqueiros contra indios, mesmo, cando non había cartos, as pistolas eran substituídas por paus ao efecto e o ruído dos fulminante con onomatopeias ao uso. Desde este punto de vista, a nenez de hoxe é moito menos rica que a nenez de antes, esperta menos a imaxinación e o xogo deixa de ser unha actividade colectiva en  movemento, hoxe o xogo volveuse unha actividade individual que na maioría dos caso se realiza sentado.

                     Mais a novela de Moncho Rouco vai máis dirixida á nostalxia adulta que aos nenos de  hoxe. Por iso se fai acompañar a perspectiva de neno da figura dun escribidor que representa a perspectiva adulta. Deste xeito consegue unha novela híbrida contada con desenfado e un alto ritmo narrativo, de xeito que se fai difícil abandonar a lectura por  moito que se coñezan os xogos que na novela  se contan e que se van sucedendo, estación tras estación, no patio do cuartel e lugares próximos do extarradio coruñés. Como o Birloque, barrio dos que serán primeiro os seus principais inimigos e despois seus compañeiros. Retratando así unha infancia a medio camiño entre a cidade, á que pertencían, e a  aldea que non lles quedaba lonxe naquel arrabalde. De xeito que vén complementar moi ben Os bicos de Tina onde Afonso Eiré dá conta da infancia no medio rural dos nso sesenta, e as Cidades en luz (Inma López Silva) onde podiamos atopar a nenez coruñesa aínda que noutra época ben distinta.

                     Unha novela, esta de Moncho Rouco, para ler e disfrutar en familia, que nos traslada á unha época onde as pantallas da Sombra cazadora de Suso de Toro aínda non o colonizaran todo. Comezaba a ser un luxo a televisión, naqueles anos se sensenta, pero aínda non conseguía embobar o lecer dos nenos, que preferían xogar libres, no patio do cuartel, o contacto humano directo antes que a través dunha pantalla, ademais naqueles anos só unha pequena franxa horaria ía dirixida aos máis novos, non coma hoxe, que ven case calquera cousa, sexa pensada para eles ou non. Máis ben cumpriría denunciar a carencia de espazos destinados á nenez na grella  da programación da televisión de hoxe. Unha oportunidade para gozar en familia, os máis novos descubrindo unha moi rica maneira de pasar o lecer sen estar suxeitos a unha pantalla, e os adultos coa nostaxia daqueles tempos onde non había tempo que perder para comezar co próximo xogo.

Iso si, está de máis, o hiperrrealismo no uso onomástico, por moi “fillo do corpo” que fose Monchiño…

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

subliñados de A VIRXE DAS AREAS (Antonio Manuel Fraga, Edicións Embora)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 5 de Outubro de 2017 @ 8:07 p.m.

 

-Non cabía un alma -dixo a de Teimoi con cara adusta-.Fixácheste na xente que tivo que ficar fóra? (9).

……………………………………………………

-Ninguén sabe o que aconteceu. Está consciente, mais coma se non estivese. Nin fala nin ouve… Nin sequera sei se ve! Semella unha morta en vida. Vana trasladar a Santiago. Xa sabe,  a un… sanatorio (19).

……………………………………………………

Cando colgou o teléfono, Paco sentiu un baleiro no ventre tan forte que non soubo se atribuílo aos nervios ou á fame. Deambulou `pola casa igual que un paxaro fechado na súa gaiola, até que os pés acabaron por o conducir á cociña (29).

……………………………………………………..

Paco deulle as grazas e ergueuse do banco, disposto a seguir as indicacións do vello. Entón o portal que acollía a pensión abriuse de repente (43).

…………………………………………………….

Cando Paco Louro saíu da casa e Óscar un infinito pano escuro tapaba xa a vila. Era noite fecha (51).

………………………………………………………

-Se viñeras máis á misa tal vez comprenderías o significado da frase da medalliña -bisbou don Álvaro-. “Caro de carne mea”: Carne da miña carne. Norma é a miña filla (63).

……………………………………………………….

Desde a porta do bar, Paco albiscou como Servando entraba na rúa Xallas, polo que cruzou a praza do Campo en dirección a esa calella longa e sombriza que transcorría, paralela ao peirao, por detrás do xardín e dos rochos mariñeiros (77).

………………………………………………………

-Claro… Fusiña vén de fouciña!-cavilou para si; mentres, a atención de Esperanza volveuse de novo centrar na pota (87).

………………………………………………………..

-Fusiña, Maconina. Fusiña, Maconina…-repetía unha e outra vez o mangallón, nunha ladaíña amarga (94).

………………………………………………………..

Entre a ciobra de po que os ollos das persianas revelaban na estancia, callou unha densa atmosfera de silencio que subsistiu case dous eternos minutos (109)

crítica de A VIRXE DAS AREAS (Antonio Manuel Fraga, Edicións Embora)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 4 de Outubro de 2017 @ 6:28 p.m.

NOVELA BREVE DUN SECUESTRO

Título: A Virxe das Areas

Autor: Antonio Manuel Fraga

Editorial: Embora

Nas proximidades  da ermida da Nosa Señora das Areas, dúas veciñas de Vilar de Sembra atopan a norma Lago, veciña do lugar e que leva anos desaparecida. Desorientada e vestida unicamente cun camisón branco, o seu estado é lamentábel. Tal parece a propia Nosa Señora das Areas, tamén desaparecida cando a custodiaba a familia os Trillo, a familia do alcalde. Desde entón o misterio adónase de Vilar de Sembra e só un xubilado, Paco Louro, perspeicaz e intuitivo, será quen de resolvelo. Este é, resumido, o comezo da trama desta novela breve de Antonio Manuel Fraga, segunda incursión na narrativa para adultos do autor, despois  de Querido H.P.Lovecraft, I Premio Antón Risco de Literatura Fanatástica.

Como novela breve que é, agradaríase nela un número de personaxes reducido, pois o espazo non dá para máis. Porén, ese non é o caso desta vez, a risco de que as personaxes fiquen estereotipadas, Antonio Manuel Fraga caracterízaas brevemente, moi brevemente, pois aínda por riba os capítulos tamén son moi breves, unha páxina e media aproximadamente na maioría dos casos. Pero se a extensión pexaba as personaxes, pola contra dota á novela dunha lectur amoi áxil, a típica novela que se le dun tirón, que vulgarmente se di. Quizá chame a atención que sexa un xubilado o protagonista da trama, porén resulta o máis agradábel nunha sociedade como a galega que avellenta máis a cada día que pasa; e, alén diso, quen ten máis tempo libre para adicar a resolver misterios?

O que parece ser un caso de drogas, en primeiro parecer, rematará con Paco mergullándose na historia de Vilar de Sembra. Igual que o que parece un caso de emigración rematará sendo un sórdido caso de ciúmes e amores mal levados. Nótese que a dosificación da intriga é quizá o aspecto mellor tratado por Antonio Manuel Fraga, unha intriga que consiste en ir desvelando aspectos dopasado de Norma porque, coma sempre, o pasado explica o presente e esta Norma que nin oe nin ve e e está internada nun psiquiátrico resulta desta maneira a  personaxe máis completa de todas, inclusive o propio Paco, que parece en todos os capítulos, que se relaciona cunha morea de personaxes e que é o fío condutor da novela.

Aínda que o trasfondo político é mínimo, cómpre indicar que a novela trascorre en 1981 e anos anteriores, naquela Galiza que acababa de espertar ao soño da democracia, naqueles tempos en que a transición viña de quedar a trás se é que non se estaba aínda nela, como ben indicaría o Tejerazo. Mais como dicimos, o trasfondo político é mínimo, tan só indicar o protagonismo da familia do alcalde, un alcalde de conviccións políticas conservadoras, que vive nun pazo que é máis ben un fortín militar.

De resultas, a ficticia Vilar de  Sembra ten moito da Costa da Morte, inclusive a Nosa Señora das Areas é unha igrexa do concello de Fisterra con certo protagonismo no Camiño de Santiago. E remata por ser un protagonsita máis da novela, un protagonista colectivo que se move a redor de Paco, segundo este vai realizando as súas pesqueisas, as xentes de Vilar de Sembra aparecen na novela para darlle vida, desde o cura ao taberneiro, en cuxa tasca se xogan unhas eternas partidas de brisca das cales Paco é asíduo.

Cómpre sinalar, para remate, que os capítulos teñen título mais non numeración, nin tampouco existe índice, e os capítulos teñen unhas dimensións moi equiparábeis, de tal maneira que se pode confundir esta novela breve cun libro de relatos moi breves. Unha confusión que se desfai nada máis comezar a ler, certamente, mais que pode levar a erro  a quen simplemente a follea a ver se a merca. Unha vez iniciada a lectura, cun par de capítulos abonda, entón xa non queda ningunha dúbida de que estamos ante unha novela breve, a novela do misterio de Norma, reaparecida despois de anos que se pensaba botara na emigración en Suíza, mais cunha realidade que resulta moito máis sórdida.

ASD.: Xosé M. Eyré

 

subliñados de TERRADENTRO (Xosé Benito Reza, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 28 de Setembro de 2017 @ 5:24 p.m.

 

Pero todo iso desenvolvérase no marco do conflito armado, ou como resultado da ira desenfreada dos vencedores, e non nestes tempos de paz franciscana, que son os anos nos que se desenvolve esta historia (13, salientados do autor).

…………………………………………..

O doutor Quiroga plantouse ante nós tan alto e forte como o recordaba dende que eu era rapaz: anchas ombreiras, tórax poderoso, cellas anchas e mestas, e un pelo liso e abondoso que comezaba a branquexar, cousa que aínda lle daba un aspecto máis interesante e fenomenal (18).

……………………………………………

-Vai de sabuxo ou que, Perry Mason?

-Máis ou menos, capitán (22).

…………………………………………….

A plataforma terreña estendíase deica  o bordo do terraplén uns trinta metros cara ao leste. A partir de alí o terreo esvaraba suavemente en dirección á vila, primeiro en socalcos espazosos e logo, superado o gran muro que coutaba a propiedade en rodopío, ondulaba entre agras, campos e labradas deica o fondal por onde corría invisible o regueiro da Serra. Máis lonxe esvaecíase na distancia a liña sinuosa do río Pequeno (25).

………………………………………………

-(…) Porque non o deixa para mañá? Xa ven a noitiña-observou acertadamente o capitán (29, así no orixinal).

………………………………………………

Nunha revolta, logo de deixar pola esquerda un senda que subía cara á parte alta da quinta, atopeime cun vello cargado cun gran feixe de leña (49, así no orixinal).

………………………………………………

-Non importa, señor Rial. De todos os xeitos quero que comprenda marchei fun coa firme decisión de non volver -continuou o mozo, cos ollos vidrados-, inda que sabía que algún día por forza tería que regresar; e ese día xa chegou. Pero non esperaba que fose desta maneira, xa me entende (63-64, así no orixinal).

………………………………………………

-Non, grazas. Nunca me puiden permitir ese luxo (65).

……………………………………………….

-A verdade é que me vai ben. Estou nun posto importante nun  hotel e gaño un bo soldo. Teño intención de casar cunha rapariga andaluza, unha sevillana que marchou coma min de emigrante a Cataluña (66).

………………………………………………..

-Que fai vostede eiquí!-exclamou sorprendida ao tempo que pechaba a casa batendo a porta (70).

………………………………………………………

-O fillo do señor ise que…- contestou con prevención (81).

………………………………………………………

-Si, señor. Il coidaba de nós e procurábanos medicinas gratis (101)

……………………………………………………….

-Dende logo -asentiu o capitán pechando os ollos, e logo dunha breve pausa engadiu-:Pero cando  menos conseguimos salvarlle a vida á rapaza.

-Por sorte, capitán. Porque o erro de Ignacio foi mudar de plan. Se non chega a apresurarse en poñer o certificado nas nosas mans outro galo cantaría, non lle parece? (105)

……………………………………………………….

……………………………………………………….

Un par de anos antes do arrepiante e cacarexado caso da familia Arias e da pobre Sabela, estando eu aínda solteiro, tivo lugar na miña bisbarra outro acontecemento que, se non tan cru e desapiadado, si foi polo menos tan sorprendente por estraño e inesperado como o que chegaría despois (113).

……………………………………………………….

Eu, a estas alturas da conversa, perdida a partida de dominó, escoitaba con ollos somnolentos e a barbicha pousada no colo da man esquerda, farto de tanta parodia e fabulación. Así que decidín cortar polo san (129).

……………………………………………………..

-(…) O Lino vivía recluído. Só recibía os criados, algúns xornaleiros de temporada e os arrendatarios das terras (142).

…………………………………………………….

Canto máis naqueles tempos grises, nos días longos e  piollosos duns invernos nos que viviamos abafados polo monótono repenicar da chuvia e o oulear tolo do vento varrendo as rúas dende o trinta e seis (155).

……………………………………………………

As miñas palabras semellaron surtir efecto, porque o caseiro deixou caer os brazos e retirouse un par de pasos (180).

…………………………………………………….

Tan parco, cauteloso e sosegado podía ser na barra do Bodegón como tan inquedo, embalado e frenético no intre máis delicado e comprometedor ( 207).

…………………………………………………….

-Vaia…- dixen-. E por que o cortou?

-Pra facer o seu cadaleito. Meu tío era unha persoa rara, pero tamén ocorrente e espelido (221).

…………………………………………………….

Había gargantillas, colares, pulseiras, pendentes, cadeas, tiaras, aneis….,pero ás máis das pezas de exquisita filigrana extraéranlles unha boa parte da pedrería, resplandecendo a pouca que aínda permanecía en toda a gama de tonalidades do espectro cromático (229):

…………………………………………………….

……………………………………………………..

Como pode que o título que leva esta historia, tan curiosa como real, puidese interpretarse dun xeito pexorativo, é preciso aclarar que vou falar en efecto dun can, ou para maior exactitude dunha cadela que tiña un alcalde nos tempos duros, escuros e primitivos da España en branco e negro, nas portas da década dos cincuenta (235):

…………………………………………………….

Contábanse casos arrepiantes dos camisas azuis, de fuxidos e logo cazados e máis tarde fusilados polos falanxistas con absoluta impunidade (237-238).

…………………………………………………….

Ata alí viñeran falar, cheos de esperanza e co corazón aceso, xente nova e intelectos privilexiados como Castelao, Otero Pedrayo, Pepe Velo, Celso Emilio Ferreiro, Álvaro  de las Casas, Luís Soto e Paco del Riego (247).

………………………………………………………

-Durmiu á intemperie?

-Eu non teño intemperie ( 261)

………………………………………………………

O mozo parecía bastante máis novo do que era en realidade, e iso debíase ao seu aspecto físico: baixo, esmirrado, áxil de mans e pernas, rubio e de pel moi branca con abondosas pencas. Un peliño fino rareaba sobre unha testa en forma de pera da que saía un nariz longo e afiado, e sobre o labio superior brillábanlle un pelos sandeus (281)

………………………………………………………

Cheguei quince minutos antes das dez á fonda da señora Flora para evitar que os convocados topasen co capitán sen estar eu presente (317).

………………………………………………………

……………………………………………………….

A miña tía G. dicíalle á miña nai, con aquela voz tan doce a agarimosa que tiña, que eu, en vez de falar, parecía que cantaba, e que eu era un neno feliz (337).

……………………………………………………….

Vemos xente falando e barullando contente, tirando dos burriños cangados de cousas que van vender á vila ou de regreso  logo de comer nas fondas e comprar nas tendas, porque a nosa vila é o centro comercial dunha infinidade de terras  e aldeas de arredor (346).

………………………………………………………..

A casa da vila do meu avó ten hortas e adega que recende a viño novo (360).

…………………………………………………………

Era un mundo pacífico, harmonioso, mesurado, dinámico, onde se escoitaba o cantar dos carros cangados de toxos subindo a pina costa que levaba aos lugares elevados, as campás das igrexas tocando o angelus, o bradar das vacas camiño da corte, o ouveo dos cans proclamando o seu dominio, as risas dos nenos brincando polas canellas, ou o berro metálico dunha vella estralando alí próximo, pola banda baixa dos camiño das Traseiras, nas hortas milimetricamente deseñadas, que é onde comezaba o meu mundo, ese mundo pequerrecho que a min, agora, dende alá arriba, xa non me parecía tan extenso, pero si seguía a me parecer extraordinario (366-367)

crítica de TERRADENTRO (Xosé Benito Reza, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 27 de Setembro de 2017 @ 6:17 p.m.

PRETO DA RAIA CON PORTUGAL

Título: Terradentro

Autor: Xosé Benito Reza

Editorial: Xerais

Nas últimas décadas, Galiza perde habitantes no rural, e coas xentes vanse as aldeas, e coa desaparición das aldeas esfúmase aquilo que deu vida ás vilas do interior galego. Neste contexto é no que hai que situar a motivación que moveu a Xosé Benito Reza a escribir a  súa primeira novela, ficción lonxe dos ensasios a que nos tiña habituados que hoxe traemos a estas páxinas da Ferradura en Tránsito.

                      Terradentro é un conxunto de  tres novelas mais unha narración memorialista que pon cabo ao discurso, un discurso que ben pode ser considerado unha novela fraccional na que a pate final “Terradentro” dá título e unidade ás tres anteriores. Como fimalidade Terradentro ten a de recrear unha vila do interior galego, raiana con Portugal, nos primeiros anos da décda dos 50 do pasado século. Unha vila que florece ao abeiro das dinminutas aldeas da contorna, que lle dan vida ao xeraren o movemento ecocómico que ten lugar nela, aínda á sombra da memoria dos fuxidos e da guerra civil. Mais que “Terradentro” dea  título e unidade non quere dicir que esta non estea insinuada antes, xa que as tres novelas anteriores teñen personaxes en común: Pepe Rial e o capitán Flores, sobre todo. Pepe Rial é un perspicaz avogado que vive na vila e se enfrontará a tres misterios:  o asasinato dun vello fidalgo no seu casarío, a procura dos tesouros que os mouros deixaron agochados na penechaira fronteiriza e o caso da cadela do alclade, que aparece pintada de verde. Pola súa banda, Flores é o capitá da Garda Civil, que pide consello a Rial para eslarecer o primeiro caso, o máis próximo a nós, xa que os seguintes serán precuelas, acontecerán antes que o primeiro, o segundo antes que o primeiro e o terceiro antes que  o segundo.

                     “Berros no vento” é  a primeira novela, que presenta o asasinato do vello Esteban, o último fidalgo, en estrañass circunstancias, no seu apartado casarío. Cómpre dicir que Xosé Benito Reza se adscribe a un hiperrrealismo que deixan ben clara os nomes en castelán que emprega e que se sente reforzado pola variante dialectal que reproduce: “il”, “eso”, “ise” (pero tamén “ese”), “iste” (pero tamén “este”), “pra” ( pero “para”), “eiquí” (pero “aquí),”mao”, “millor”, “vrao”, “tu”, “cá”, “váliame” (pero tamén “valla”). Como querendo reproducir a fala popular mais, ollo, a novela está escrita desde unha perspectiva actual. Alén duns diálogos frescos e potentes, é de sinalar o esmerado coidado nas descricións, sexan da natureza, da vila, de xente ou de ambientes. Isto lastra un pouco o desenvolvemento da trama detectivesca mais, co paso do tempo a necesidade destas vai en diminución e ritmo expositivo agradéceo.

                     “Casagrande de Ademourán” presenta o caso dunha herdanza, na que a simple vista non pasa nada estraño, mais os herdeiros teñen unha sorpresa: queren tamén o tesouro dos mouros que o finado atopou e non deixou a ninguén. Todo parecen estar de acordo en que o atopou, porque se non o fixera sería difícil de entender o ritmo de vida que levaba. Aquí aparece a personaxe de Guillermo Mazaira, Pitágoras, un vello profesor de Matemáticas que se atopa xubilado e  a quen Pepe Rial pide axuda a fin de desentrañar a profusa e misteriosa cantidade de documentación escrita que o finado deixa e onde pode estar a clave para achar o tesouro. Esta personaxe reaparece, de xeito nominal, na terceira novela. O caso será resolto grazas á perspicacia de Pepe Rial.

                     “O can do alcalde” é en realidade unha cadela, e o alcalde un tipo de poucas simpatías, por iso, a cadela parece un día pintada de verde, o que deixa en moi mal lugar ao alcalde, posto que se mofan del. Mais as cousas non paran aí e, posteriormente,aparece pintada de branco a azul e aínda, para rematar a faena, outra vez pintada coa bandeira republicana. Como en principio todo apunta que os autores sexan nacionalistas ou republicanos, Pepe Rial toma a decisión de investigar o caso porque está seguro de que eles non foron. O que pode ser considerado como unha trasnada reiterada deiaxa ao alcalde co cu ao ar e  esixe que se investigue xa. Finalmente, Rial conseguirá resolver o caso sen que haxa máis trascendencia.

                     Pecha o libro “Terradentro”, unha narración memorialista, escrita en primeira persoa mais desde a perspectiva actual, que presenta as lembranzas dun cativo a primeiros dos anos cincuenta do pasado século. Mais é unha narración evolutiva, presenta primeiro ao cativo mais remata cando este xa é un adolescente. É a rememoración dun momento histórico no que as vilas do interior eran o centro dunha grande actividade comercial, mais agora visto por un cativo, o mundo dos cativos naqueles anos nos que había de todo e nada sobraba, aínda coa sombra da guerra civil pairando.

                     O conxunto é unha novela que se le con nostalxia dun tempo que xa se foi e non volverá, mais que, coas súas estreiteces, non deixa de iluminarnos de cara a tentar lograrmos sun futuro mellor.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

 

 

 

 

 

 

subliñados de A VIDA SINXELA DE MARCELO FIRMAMENTO (Vanesa Santiago, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 21 de Setembro de 2017 @ 5:26 p.m.

 

As cousas do mar, aprendeu, non se contan na terra (18).

……………………………………………

Antonio Rederrota nacera en Muros, na súa mocidade andara á balea, e tras a guerra viñera embarcarse a Sada, xusto  o tempo breve que coincidirá na pesca de baixura co pai de Marcelo (25)

……………………………………………

Pois o mar requiría forza, destreza, maña e un pouco de sorte, e Marcelo tiña da catro calidades (29).

…………………………………………

Coñecín o Murallas, un tipo alegre e irreverente, hai un par de anos. Xa non vive en Lugo, pero  volve alá todos os anos polo San Froilán. Foi el quen me falou destas historias, que doutro xeito nunca chegaría a coñecer, sobre como pasou Marcelo aqueles dous anos,  e como lle brillaron os ollos, contaríame, ao ver entrar o buque na ría, co pano do castelo de Palma de fondo, mentres formaba na explanada do cuartel de Instrución (47)

…………………………………………

O Marcelo sempre fora media poeta, que andara emparentado co Rederrota, quen sempre contaba historias das que ninguén entendía unha metade nin cría na outra restante (53).

………………………………………….

Lin, por exemplo, que algunhas treboadas as causan os trasnos piratas, unhas criaturas de aguda voz acorde coa súa baixa estatura, que viven en illotes no océano e teñen o poder de invocar treboadas ( 63)

…………………………………………..

As pequenas anamouras, anamouras das que lle falaba Estrela, a  anamoura que vivira en Fontán, soa e fráxil, belísima, naquel tarro de cristal, brillando nos  soños de Marcelo (75)

…………………………………………….

ÁS veces penso no ben que cheguei a coñecer a Marcelo, tanto que podo deducir o que pensaba (85).

…………………………………………….

Marcelo lembrou todo aquilo, e aínda lembraba que soñara con iso cando espertou, coas primeiras luces da amañecida (113).

……………………………………………….

(…) Lolo dos Sete, mariñeiro de Fontán desaparecido a mediados dos anos corenta logo de que o arrestasen na Coruña (122)

……………………………………………….

Un mundo, dicíalle o Lolo, onde a liberdade cabalgue sen barreiras, cruzando vilas enteiras, levando o seu berro que derrubará as fronteiras do odio (127)

……………………………………………..

(…) unha carta curiosa que buscaba rirse da censura con retranca (…) (129).

………………………………………………

Coma o xenovés, ría o profesor entusiasmado, coma o xenovés (145).

……………………………………………….

Despedirse de Xana e da súa familia, con quen compartira a noite anterior unha cea familiar onde comeran pais, fillos, nora, neto e sobriño, sete persoas, sete, recalcou Xana, riseira e algo caneca, fora duro (157).

…………………………………………………

A Marcelo deixárolle mirar un momento, e , para a súa vergonza, sentiu por un instante que era aquel cachalote, igual que sentira que era a toniña e o pardal (164)

…………………………………………………

Vémonos, pensou Marcelo. Agora si. Agora son libre, querida Ellaine. Ámote, berrou. Ellaine oíu aquel berro que lle levou o vento, cruzando continentes, e  subiu á nave sentíndose feliz. A nave subiu, subiu. Houston, temos un problema, dixo o piloto (186)

 

crítica de A VIDA SINXELA DE MARCELO FIRMAMENTO (Vanesa Santiago, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 20 de Setembro de 2017 @ 6:17 p.m.

A ESCRITA DELICADA DE VANESA SANTIAGO

Título: A vida sinxela de Marcelo Firmamento

Autora: Vanesa Santiago

Editorial: Galaxia

Xosé Luis Méndez Ferrín, Bernardino Graña, Xohana Torres, María Xosé Queizán ou Carlos Casares son autores que se deron a coñecer desde a colección Illa Nova que a Editorial Galaxia creara para dar a coñecer o labor dos autores máis novos. Hoxe, no 2017,  cando se cumpren sesenta anos da súa creación, Galaxia creu necesario e conveniente promover o premio Illa Nova agardando que a súa funcionalidade sexa a mesma que a colección tivo no século pasado, estimular a creación entre os autores máis novos. Unha excelente idea a xulgar por esta A vida sinxela de Marcelo Firmamento con que Vanesa Santiago logrou o premio, entregado de mans de Xosé Luís Méndez Ferrín, primeiro autor editado nesta colección.

                     A vida sinxela de Marcelo Firmamento é unha novela que reivindica as xentes humildes do mar que co seu traballo e tesón son quen de labrar unha vida no escenario máis duro, o mar. Supón a biografía de Marcelo Firmamento, nacido cando  o ditador Franco visita a vila de Sada e condenado a vivir no mar desde o seu propio nacemento. Desde entón, primeiro na baixura e despois e grandes transatlánticos, xa como mariñeiro de primeira, a vida de Macelo corre sempre pegada ao mar. A súa biografía está escrita por unha narradora en terceira persoa que coñece os feitos porque os investigou falando con testemuñas. Por certo que son poucas as mulleres que escribiron tanto e tan ben do mundo do mar, o de Vanesa Santiago é unha novidade no mundo editorial galego que case sempre viu como foron homes os que escribiron sobre o mundo do mar.

                     De Vanesa Santiago sabiamos pola súa novela Ninguén lembra (Urco Editora) así como polos seus relatos na serie Contos estraños ( “A sobra da luz”, “A revelación de Li Kun-woo” e “Niño de serpes”), en A vida sinxela de Marcelo Firmamento proponnos as peripecias de Marcelo Firmamento na procura do su pai Lolo, desaparecido en estrañas circunstancias mais que a súa dona, Estrela, cre vivo e nas Américas. Unha vez que cumpre a súa iniciación na baixura, e fai o servizo militar, Marcelo embárcase nun grande transatlántico o “Gris dos Mares”. Primeiro visitará Hong-Kong, despois virá América (Nova Iorque, o Brasil, o Uruguai, a Arxentina, onde estará en Bos Aires e despois na Pampa, camiño de Ushuaia) sempre na procura do seu desaparecido pai. Mais o periplo de Marcelo Firmamento non remata aí e aínda seguirá rumbo ás Filipinas  a bordo do “Jean Copo´h”.

                     Que a vida sinxela de Marcelo Firmamento sexa iso, sinxela, non quere dicir que nela non se atopen circunstancias máxicas, como é lóxico en todo aquel que vive do e no mar.Non en van antes de ler a novela  lemos un verso de Miro Villar: “En cada mariñeiro dorme un ser mitolóxico”. A autora condúcenos así por unha narrativa que abala entre o sinxelo e o máxico, entre o realismo e a fantasía, como as ondas do mar. A procura do pai de Marelo non é máis que a escusa para realizarmos unha viaxe entre o humilde e o extraordinario. A sinxeleza da vida de Firmamento a bordo dos barcos non impide que este se comunique coa súa amada Ellaine mediante mensaxes botadas ao mar nunha botella, por exemplo. Nin que agrome a mitoloxía, sobre todo contra o final, onde Sedna será decisiva.

                     Nas páxinas de A vida sinxela de Marcelo Firmamento non faltan referencias metaliterarias, sendo a máis importante a do conto “Dos Apeninos aos Andes” de Edmundo de Amicis ( 1846-1908, a peripecia de Marcelo na procura do pai ten moita similitude coa de Marco e a súa nai) icluído na súa novela Corazón (1886). Tamén se poden atopar conexións con Horizontes perdidos de James Hilton (1900-1954), publicada en 1933, sobre todo por todo o que ten que ver con Shangri-la. Sen que poida faltar a mítica Moby Dick de Herman Melville (1819-1891) publicada en 1851, moi presente no remate da novela de Vanesa Santiago, coa caza da balea. Ou Walt Whitman ( 1819-1892) que dá título a un dos capítulos.

                     Porén, sobre todo o dito prevalece o cariño con que Vanesa Santiago trata a súa materia narrativa, desde a nativa Fontán, onde todo comeza e todo remata, ao Rederrota, por exemplo, pasando pola mitoloxía galega relativa ao mar. O lector percibe isto, que obra de tal xeito que se transfigura en aprecio polo que se está lendo, chegando a ser unha lectura tan íntima que se fai difícil abandonar a lectura dunha novela na que tamén está presente o exilio galego nunha época gris e miserenta aquí na Galiza, que procura unha vida en liberdade fóra das nosas fronteiras, despois de todo, Lolo, o pai de Marcelo, ben pode ser considerado outro exiliado. Un cariño que eleva a visión dunha época aínda recente (a novela arrinca nos anos 40 do pasado século) a ser tratada como algo mítico, envolvendo ao lector nun manto de saudade e ledicia que se entremesturan ao longo das súas páxinas.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

subliñados de ´AIN. O OLLO E A FONTE.( Almudena Otero Villena. Axóuxere)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 15 de Setembro de 2017 @ 8:17 p.m.

O desexo é, daquela, forza que arrastra, que carece de obxecto, movemento que expande o universo: deus (17).

……………………………..

Caroline Walker Bynum explica  que durante os séculos XII e XIII o corpo asumiu un papel moi relevante na experiencia espiritual (especialmente na feminina) como espazo de encontro coa divindade (19).

……………………………….

Se o deus feito home morre na cruz, tamén o eu morre nela (21)

………………………………..

A metáfora é xa en si mesma palabra discontinua, transfronteiriza, erótica (24)

…………………………………

A busca dunha linguaxe o máis precisa posible é un dos principios que rexen a teoría da linguaxe aristotélica (27)

…………………………………

Como fala Eckhart?. A linguaxe dos sermóns é espida e concisa, pero está á vea ateigada (…) de paradoxos, metáforas e símiles (34).

…………………………………

Eckhart vai fiando palabras, dándolles a volta, creando a aprtir delas novos termos (37)

…………………………………..

O paradoxo móvese cara á unidade(39)

……………………………………

(…) o paradoxo é a fala que se baleira (…) (41)

……………………………………

A diferenza entre  o un e o outro, entre suxeito e obxecto desvélase así como unha ficción (42)

…………………………………..

A irradiación de luz é unha explosión un resplandor tan intenso que supera toda capacidade de percepción (46).

……………………………………

A verdade é, daquela, un xeito de ver, unha propiedade da ollada (49).

…………………………………….

Todo en deus resoa de amor, até tal punto que o canto o reborda e flúe fóra del (51).

……………………………………..

É o xiro leve e compasado dos dervixes, que danzan sobre o seu propio eixo, corpo percorrido polo mundo (54)

…………………………………..

Da separación nace unha linguaxe que segmenta, que constrúe unha lóxica de sitematización (59).

…………………………………….

A clausura nace así como un fenómeno urbano (65)

…………………………………….

A reclusión pode verse tamén como unha defensa fronte á agresión (67).

…………………………………….

Os libros de monxas xorden do anceio de narrar, de crear unha historia colectiva e transmitir a memoria (69).

…………………………………….

É esa capacidade das mulleres para ser un con Cristo o que xustifica a palabra feminina; é dende a transgresión  dende onde nace a voz (73).

…………………………………….

O camiño é único, mais non o é o modo de camiñar (77)

……………………………………..

A viaxe conduce a encontros sorprendentes, a diferentes topografías (80).

………………………………………

A visión é un medio para a inspiración, o descubrimento dun lugar interior (88).

………………………………………

A visión do mozo é a fonte da que abrolla a obra máis importante de Ibn ´Arabî (….) As iluminacións da Meca, que empeza a escribir  nesa época e só rematará pouco antes de morrer (94).

………………………………………

A revelación está estreitamente ligada a un idioma, á lingua árabe na que se pronuncian os 99 nomes de deus (97)

………………………………………

Así, toda viaxe é sempre unha viaxe polos nomes divinos, nos que está contido o universo enteiro (98).