ferradura en tránsito

Xuro que loitarei para que a miña lingua alcance o máis amplo uso social, dentro e fóra da miña comunidade, e obteña a máxima difusión e recoñecemento en todos os ámbitos sociais.(Noeli Pocaterra)

crítica do Premio Vicente Risco 2015

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA — 30 de Xuño de 2015 @ 7:03 p.m.

OS CONTOS E A REFLEXIÓN
Título: A verdade nos espellos.
Autor: Pablo Rubén Eyré
Editorial: Sotelo Blanco
A proba de lume para certificar a competencia dun narrador, é cando este decide contar intrascendencias, naderías, e malaia todo, o lector é incapaz de abandonar as páxinas do libro. É como un dicir soberbio: conte o que conte ti vas seguir aí a ler. Tal é o que acontece nos dous derradeiros contos desde Premio Vicente Risco 2015, A verdade nos espellos, que hoxe nos ocupa. “A verdade nos espellos” é tamén título do quinto conto, e toda unha declaración de intereses literarios, que non só casualidade ou acaso. O sintagma reclama a literatura a ficción como fórmula para contar a verdade. A verdade, a realidade é outra cousa non sempre coincidente. Se non é vero é ben trovato, dicíase cando a literatura suplía o relato dunha realidade non antes contada. Porén non é esta a dimensión exacta en que aquí se aplica. Trátase de 27 contos, 27 espellos, a priori, pois pode haber, e de feito hainas, coincidencias, temas que recuncan. Porén é un número elevado de espellos, un número elevado de espellos para un número consideránel de verdades, unhas verdades que o autor non declara. O traballo do autor é crear as ficcións, logo vén a quenda do lector, que ten que procurar esas verdades que, arriscando moito, diremos que sempre teñen algo que ver coa vida, co concepto óntico de vida.
Como é lóxico agardar, a variedade preside o volume. Tanto variedade temática como de atmosferas e ton. Desde os dous que vimos de comentar a outros onde o humor pinta sorrisos nos beizos, necesitados desa airexa fresca que supón interromper outras atmosferas que se caracterizaban polo seu carácter inquietente. Porque, se hai aínda que engadir algo ao comentado no parágrafo anterior, é que o autor se mostra como un grande creador de atmosferas desacougantes. Pablo Rubén Eyré sabe moi instalarnos no desacougo, no temor, sendo este tipo de contos os que predominan, de xeito que van ser estas atmosferas inquedantes as que predominen e tinxan o volume dun ar sinistro que nos lembrou moito a E. A. Poe, Ánxel Fole ou Rafael Dieste. Desde logo nótase que foron lecturas que deixaron un pouso moi grande no autor, xa que, sen pretender ningunha homenaxe aos tres autores, case sempre os achamos de fondo. Vontades alleas gobernando as vidas dos protagonistas, atallar sen facer caso dos avisos, seres fantasmais, aparicións, pantasmas, casas enmeigadas, liñaxes…fan que os ambientes fríos predominen e, cando lemos un conto ben distinto, por exemplo o dun neurótico que non sabe se apagou ou non o cigarro, tomemos moito máis en serio o que se nos está contando. Porque, se algo está claro, é que o ser humno non goberna a súa vida senón que esta está á mercede de forzas que nin sabemos ben identificar nin menos controlar.
A este tipo de atmosfera imos accedendo pouco a pouco. Primeiramente lemos un conto sobre a ininciación sexual adolescente; para despois pasarmos a outro no que ao protagonista lle doe a cabeza e quere un ron; no terceiro atopamos a Mirita, muller á que non lle fan caso os homes; e o cuarto é un conto sobre as liortas que que se armaban antes nas festas. De aí pasamos ao que dá título ao volume e entón ímonos instalando pouco a pouco na atmosfera do inquedante, que non nos abandonará por moito que algún conto, como diciamso antes, nos pinte un sorriso nos beizos. É importante dicir que tamén eneste caso se trata de humor que debe facer pensar, non se trata da ocorrencia doada e oportuna senón de resaibos de retranca ben concebida. Como importante é tamén salientar a lingua, unha lingua terreña, dúctil e vizosa, natural e e amplo aspectro. Aínda que neste apartado temos que advertir da querenza por uns apelidos compostos cun “i” que os fai parecer cataláns sen selo, así como da ausencia dunha revisión final que evitase enfastíos como ler sono en lugar de soo, vés en lugar de ves ou no en lugar de non.
Porén, malia todo o anterior, estamos diante dun volume que presenta un narrador novo no panorama narrativo galego, moi competente e que debe dar aínda moitas alegrías a lectores esixentes.
Falabamos antes da influencia de Poe, Fole, e Dieste, se ben tamén é perceptíbel a de Kafka e Ferrín. Lectura feitas con vagar e que deixaron un pouso no autor que flúe de xeito natural, tan natural como a súa habelencia á hora de crear atmosferas e conducirnos a través delas. Sen dúbida, un dos mellores Vicente Risco dos últimos anos.

ASDO.: Xosé M. Eyré

recuperando literatura: “Lapidarias. Os versos escuros” (David Rodríguez, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA — 26 de Xuño de 2015 @ 8:29 p.m.

CONTRASTE DO POETA ATRAPADO
Título: Lapidarias. Os versos escuros.
Autor: David Rodríguez
Editorial: Xerais
Da apocalipse que atoparei -non do paraíso perdido- teño nostalxia (111)
Abonda este poema para ensinar o estado de ánimo desde o que David Rodríguez escribe este impresionante poemario. Case estiven a piques de escribir “definir”. Como definir un estado de ánima que vai maís alá do tópico ben/mal? Como definir o estado anímico de quen se sente atrapado cando as paredes que o fechan mudan de aparencia?
Sen dúbida, esta, a poesía, a arte da palabra, é unha boa e intelixente maneira de definir o indefiníbel.
Sen dúbida, esta, a poesía na fronteira do relato hiperbreve, igual é a única maneira.
Insinualo, deixar que o receptor imaxine o pozo onde se afoga. Ás veces, tantas veces, moitas palabras o único que fan é complicar, encher ocos que significan máis estando baleiros, tapar, enmascarar.
Velaí, logo, que David Rodríguez opta, decidido:
Para abarcar máis escribirei poemas breves (9)
De aí o título, ese carácter lapidario da brevidade. De aí a escuridade dos versos. De aí que o libro sexa tamén, ademais de exhibición, camiño e instrumento de autocoñecemento, esculca interior e estrañamento da escasa harmonía vital dun mundo entolecido, alleante e alleado. De aí que cada poema refirme o enterior e prologue o seguinte, sendo todos diferentes e irmáns.
E de aí, tamén, o remate:
Ás veces é bo calar
a vida é máis curta que as palabras (133)
………………………………………..
Escribir é unha fraude (135)
(Falando de fraudes. Fraude sería non ler Lapidarias. Os versos escuros. Só quen o leu sabe da fraude de quen o esquece.
Autor que se deu a coñecer desde o Premio de Teatro Radifónico Diario Cultural, David Rodríguez non só este espléndido, atrevido e maduro poemario, tamén é todo o que aínda lle queda por escribir… porque este maduro, atrevido e espléndido poemario non deia de ser o seu primeiro.)
53, 107, 131, 133, 135, por exemplo, outras páxinas nas que se reflexiona sobre o valor da escrita; no medio e contra o remate, malia que xa de inicio se revela formalmente preocupado/ambicioso/deseperado, por iso escribe breve.
Porque é unha fraude escribir? Porque só é un camiño máis, porque non te tira do pozo. Evidente. Estatuto do evidente nunha sociedade que non se estraña de nada, o cal indigna o poeta que sabe que hai que reaccionar aínda que sexa batendo na imaxe do espello (113). Ou da literatura.
Precisamente esta literatura de David Rodríguez é moi lingüística, a palabra é o seu centro, a dimensión física, materializada, de conceptos/cárceres que leva a que os poemas sexan moitas veces descritivo-interpetativos (21, 19, por exemplo), sempre doídos, outras veces entre reflexivos e narrativos. Na disxuntiva entre a nostalxia do pasado ou do futuro, esta poesía non está exenta de propósitos (17, 99, 101) nin tampouco a experiencia amorosa lles é allea (77). E igual é por iso ( aínda que non só ) esa sensación de perda, de extravío, vital. O extravío, apoesía de quen se procura a si mesmo e se estraña do que atopa, cousa que o fai consciente da súa outredade. Ser humano é positivo? O poeta atrapado, o debate.
Así as cousas, poesía fortemente contrastiva. Primeiro contra o espello da realidade, despois contra o espello da propia memoria, tamén contra o espello dos outros, e contra o do tempo.
Si, o poema é para iso, contrastar. Contestar, constatar, a través de, en, por.
Maldicir a Deus
con devoción (101, ou 23, ou 115…)
Con esa contundencia do expreso, mais tamén pode ficar na esfera do agardado, ou do proposto, inclusive no evidente (que as palabras agachan, 127…, sempre), ou no operante na intertextualidade (119,120), non deixa de ser inmobilizante (105), espreitando como entre o tamaño e o contido(9), ou asimilador (29), onde os pólos opostos non se contradín senón que se desexan (63), contraste integrador malia ser obvio (127), onde o preámbulo é a fin ou a fin o único poema (83).
O poema. Atrapada, a voz poética materialízase entre…e entón só queda o lector, o lector é a grande esperanza da poesía e da literatura actual, se cadra tamén da sociedade.
ASDO: Xosé M. Eyré

a crítica galega secundariza a literatura feita por mulleres?

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA — 25 de Xuño de 2015 @ 1:28 p.m.

É o que se afirma neste artigo. Sinceramente, nin o entendo nin podo estar máis en desacordo. E non é que se mencione de pasada. Repítesemoi conscientmente:

A crítica en Galiza nunca deixa de poñer nun lugar secundario un tipo de literatura ou de mensaxes feita por unha muller.

Hai 30 anos igual tiña un pase. Un pase, máis nada. Porque a literatura galega non está como para andar sencundarizando nada, absolutamente ningúntipo de autoría. O dito, hai 3o anos eran menos mulleres escribindo, estábanse a dar os primeiros pasos. Pero hoxe!

E fálase da crítica, así, en bloque…

Eu incluso diría todo o contrario, a crítica galega agradece e alédase moi especialmente da literatura escrita por mulleres. Esa voz roubada durante tantos séculos. Como non avanzamos nada é con aopinións como a verquida nese artigo. Todoo feito por  Chsu Pato, Iolanda Castaño, Eva Veiga, Inma López Silva, Anxos Sumai, Iolanda Zúñiga, Teresa Moure, Úrsula Heize, Fina Casalderrey, Marilar Aleixandre, Luz Pozo, Olga Novo, Pilar Pallarés, Emma Couceiro, María Xosé Queizán, Lupe Gómez, Xela Arias, Ana Romaní e un longuïsimo etecétera de autoras que non teño tempo nin espazo para citar…pois non valeu para nada, para nadiña, seica a crítica galega permaneceu de ollos pechos perante o labor anovador, constante e vivificador que estas mulleres representan para a literatura galega. Seica a crítica non llelo recoñeceu!

Sempre resulta moi doado botar a culpa á crítica, así polo bruto. Pero cando menos este crítico escandalízase da falta de lectura crítica de quen critica á crítica. Porque aínda me pregunto de que crítica falan. Porque aínda me pregunto se algún/algunha extarterrestre nos ten tirria polo simple feito de asía aparece nos medios…

Por certo que tamén se fala de menosprezo da LIX!

Vivir para ver!

crítica de “Funambulistas” (Mercedes Leobalde, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 22 de Xuño de 2015 @ 8:50 p.m.

PERSONAXES NA CORDA FROUXA
Título: Funambulistas
Autora: Mercedes Leobalde
Editorial: Xerais
Pode parecer mentira, mais en todos os miles de anos que o ser humano leva sobre esta terra, e despois das innúmeras liñas escritas sobre a vida e as súas implicacións, é hoxe o día en que non se sente seguro en cada paso que dá, en que cada paso que dá o impresiona coma se en realidade andara na corda frouxa, coa un funambulista. De xeito que esta imaxe, esta metáfora conta con abondosa presencia nas letras, tanto na poesía, especialmente na poesía, coma na narrativa. Boa proba diso é o título que hoxe nos ocupa, Funambulistas, merecente do XVI Premio Ánxel Fole de Narrativa Curta.
A condición feminina e a accidentabilidade poden ser contemplados como os dous fíos temáticos que máis se repiten neste mangado de relatos que tenden á expresión breve. Non se trata de microcontos, aínda que algún e achegue a esa fórmula transgresora a lonxitude dos textos é moi semellante á de Cunqueiro na triloxía que pon cabo á súa obra. Ata catro veces ocorre algún accidente, ben sexa de auto ou de moto ou dun inmigrante ilegal ou mesmo dun suicida ou se trate do típico “accidente” detrás do cal se gocha a violencia machista. Precisamente e condición de ser muller, o que supón ser muller e o grande elo que cose a meirande parte dos relatos. O divorcio, a infidelidade, a que morre asasinada cando volovía para o coche, o baleiro que deixa a desaparición dunha muller, a que queda preñada a primeira vez que fai o amor, a infancia dunha nena en Monelos…mesmo un transgresor relato segundo o cal o lobishome Romasanta sería muller.
Nalgunhas ocasións os relatos teñen continuidade duns noutros, Así acontece con “Xacobe e as tres letras” e “O Porsche e o caracol”, centrados na desaparición de Mar, e sendo o segundo de carácter policial. E tamén “Estimada Elena Francis” e “E a señora Francis era un señor”, que teñen como protagonista central aquela conselleira sentimental que durante o franquismo e a Transición dicían desde as ondas radiofónicas como debía proceder na vida unha muller “de ben”. Isto engade un plus de curiosidade atraente ao mandado de relatos que, xa de por si, tende a variedade de temas e asuntos. Aínda que se hai que escoller algunha característica esencial destes seres que camiñan na corda frouxa, que funambulean pola vida, cara a adiante e sen rede, quizá esa característica sexa a soidade coa que se enfrontan á hora de chegar ao outro lado, esa incerta meta.
Esccritos co que se ben denominando “economía de recursos” e ningún caso estes relatos procuran algúntipo de floritura narrativa senón que tratan de ser como a vida mesma, un realismo predominante do que algún se lonxa un chisco, como é o caso de “Monxe á beira do mar” ( frei Anselmo e a morte de Deus) e a “Declaración de amor do xadrecista”, onde se nos propón interpretar a vida en clave xadrecística. Malia que entre les predomina quizá a primeira persoa, o certo é que tampouco resulta infrecuente terceira. De xeito que á variedade de temas e situacións ( suspenso, humor, denuncia, imaxinaxión, humor…) ben se lle pode engadir a compositiva.
Da autora, Mercedes Leobalde, coéciamos xa Chamádeme Eva, Premio de Poesía Erótica Illas Sisargas e cabe agardar novas propostas, narrativas ou poéticas, máis ambiciosas, posi madeira de boa narradora haina.

ASDO.: Xosé M. Eyré

recuperando literatura: ” O coitelo en novembro” ( Marilar Aleixandre, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA — 12 de Xuño de 2015 @ 6:42 p.m.

Festa da palabra non silenciada
Título: O coitelo en novembro.

Autora: Marilar Aleixandre.

Editorial: Xerais.
Non incomode se adianto resposta. É novela e non é novela. En todo caso, o último título de Marilar Aleixandre que os trinques de novidades nos ofecen, é un soberbio exemplo de literatura maiúscula, de metaliteratura e inclusive de protoliteratura e postliteratura. Deses que, malia o esquezo inmediato penalizar calquera tentativa de retención memorística, unha vez lidos e mentres se le, un ten vontade de gravar indelébel nas teas testemuñais internas, como lector e como crítico.
Édita como foi no 2010, ano de Periferia –é ben sabida a miña estima pola de Iolanda Zúñiga–, esta de O coitelo en novembro vén confirmar un extraordinario ano para unha editora que ademais deu a luz outras obras moi comentadas e valoradas tanto de autores consagrados (a de Manuel Rivas) como debutantes (Ánxel de la Cruz). E tamén cuestionarme inmisericordemente: cal é a mellor novela de 2010?
Teñen cousas en común, desde o equezo inmediato até unha pulsión, unha inquedanza social indisimulábel e exhibida con descaro e orgullo, aínda que máis claramente na de Zúñiga tampouco falta na de Aleixandre. Ou a unha autoría feminina, consciente, revindicadora e reivindicativa, que demostra ben ás claras o nivel de madurez (pénsese en Zúñiga, autora con pouca bagaxe editada) e de anovación punteira (pénsese na da Aleixandre, autora precedida dunha experiencia máis que constatábel) que a literatura escrita por mulleres foi capaz de ir desenvolvendo e hoxe atesoura e ofrece.
Desde a óptica puramente técnica, O coitelo en novembro obríganos a falar, como adiantamos, de literatura, de metaliteratura, de protoliteratura e postliteratura.
Literatura? Sen dúbida. Coma un traxe confeccionado non con remendos senón con anacos gardados/rescatados, que agora entran no fiado dunha nova peza que os cose e redimensiona á vez, pois a estratexia protexe e retroalimenta en tanto configura/crea un macro(con)texto ou biosistema literario que explican e os explica. En maiúsculas? Si, poucos, moi poucos títulos poden presumir de tanta literatura e tan fonda.
Metaliteratura? A destrución (mentres se constrúe, ollo) das compoñentes clásicas que conforman que vimos chamando novela é sistemática e constante. Comezando pola da propia autoría, que se difumina en personaxe á vez que a personaxe reivindica e asume o seu propio papel narrativo. Marilar é Mairal, como Mairal é Aleksandra ou Mila ou Marjane, sen Marilar deixar de ser Marila e sen as demais deixaren de ser quen son. Por suposto, isto leva consigo a destrución/construción da propia personaxe. Non parando aí, pois tamén se dinamitan as coordenadas espazotemporais. O espazo resulta moi irrelevante, como se unha poeta do Batallón Literario da Costa da Morte non puidese publicar nos Feros Corvos da Estrada ou unha poeta da Estrada non puidese pertencer ao Batallón! Igual que os temporais, pois na de Marilar nin pasado, nin presente, nin futuro teñen estatuto fixo senón que o futuro se parece moito ao pasado e o pasado ao futuro, ficando no medio o presente, un presente tan móbil e inconreto que se despraza, sen moverse, desde o pasado ao mesmo futuro. E, loxicamente de argumento fica totalmente esfarelado, mais isto acontece malia unha moi consistente tentativa de dotar os relatos de continuidade/contiguidade, malia ela e grazas a ela.
Protoliteratura? Tanto por ser recolleita de textos antigos (procedentes non só de plataforma libresca), algo así como retroliteratura, como por ser texto novo que suscita na mente do lector un discurso novo (do que estas liñas só son exemplo único e á vez múltiplo, pois único é o de cada lector e tamén múltiplo pois resulta evolutivo e cada fase da súa construción pode considerarse outro discurso) é á vez pre-texto. É dicir: protoliteratura que é, por xunto, pre-/post- texto
Non é tese nin disucurso, é tese-discurso ou discurso-tese.
Como se consegue tal prodixio? Cun abraiante dominio da escrita narrativa, que sabe integrar moi ben rexistros que van desde o horror da fame dunha nai á tenrura do amor, a denuncia social, a poesía ou os microcontos, procurando esculcar tanto dentro do propio relato como da identidade humana, que non ten por que ser distinto de indagar sobre a autoría, o rol da personaxe e o estatuto da propia literatura como continuum. Sabendo ser conservadora da tradición, e á vez anovadora.
E cun traballo estrutural moi salientábel. Primeiramente porque non é nada doado harmonizar discursos tan dispares, e isto mentres se dinamitan os peares da propia narrativa. Parte, para tal, dunha investigadora á procura de datos sobre a actividade aditorial galega en Bos Aires, desde onde ganduxa fíos ao mito de Penélope e ao textos de As mil e unha noites (que actúan como un bon referente do feito literario “total”: mestura de creación popular e engadidos posteriores) para estabelecer un xogo de textualidades internas (da propia obra da autora) e externas (co resto, sobre todo operantes na mente lectora) que dotan o texto dun sal gordo, nutricio e vezador, que se infiltra na pel coma as areas da praia, que se apega ás páxinas de letra en letra e como as palabras prenden dunha boca noutra. Non hai silencio, a boca, esa fenda, a literatura, a palabra, ese coitelo, ti…

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de “Olimpia Ring, 1934″ ( Xabier López , Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 9 de Xuño de 2015 @ 6:28 p.m.

MORTE NO CUADRILÁTERO
Título: Olympia Ring, 1934
Autor: Xabier López López
Editorial: Galaxia
A novela de que hoxe nos ocupamos supón regreso aos trinques das librarías de Sebastiá Faraldo, o plumífero orondo e sentimental que se estreara na lembrada A vida que nos mata ( Premio García Barrros, 2003). Esta vez nun ambaiente ben diferente ao do Mondariz inicial, pois lévanos á Barcelona de 1934, a Barcelona que proclamara o Estado Catalán e cuxos mandatarios permanecen nun buque ancorado no porto barcelonés. É pois, un escenario un tanto caótico, convulso, moi proclive á liberdade de movementos nos baixos fondos. Alí viaxa Faraldo, acompañado do seu xefe e a súa querida, con motivo da disputa dun combate entre Freddie Miller e Josep Gironés polo Campionato do Mundo do Peso Pluma, combate que irá precedido doutros, afeccionados, entre os cales está un moi particular: o que disputarán Manuel Ramírez , o Camión, e máis Marc Serra, o Martell de Poble Sec. E será neste combate onde se produza o inagardado. Vence Marc Serra, resultando morto Manuel Ramírez, mais non por razóns derivadas do puxilismo senón que se trata dun asasinato. Isto, xunto á inexplicábel desparición de Valiña, o xefe de Faralado, serve unha novela que camiña entre moitas augas. Se por un lado beirea a novela detectivesca, obviamente, tamén é certo que se adentra moito nos lindes da novela negra xa que o tema tira moito por iso, polos ambientes e personaxes marxinais. Porén, a coidada ambientación histórica, política e social, é para nós o factor decisivo. Sen difuminar ningunha das dúas primeira opcións – porque é novela detectivesca, sen dúbida; porque é novela negra, sen dúbida- e engadindo que Xabier López está atento non só aos ambientes marxinais senón tamén aos opostos así como a calquera pormenor que faga máis rica a narración, este é o factor decisivo, podendo deixalo nunha novela histórica que se aproveita dos recursos da novela negra e detectivesca. Pero a novela é, ante todo, a primeira novela galega centrada no mundo do boxeo. Agora xa non haberá que agardar algunha personaxe de Manuel Rivas, por exemplo, Xabier López sérvenos unha novela centrada absolutamente no mundo do puxilismo.
A misteriosa morte de Manuel Ramírez, o Camión, é o detectivesco fío condutor da trama novelesca, pois ben misteriosa ten que ser a morte dun púxil sen que esta se deba aos golpes dados polo seu opoñente no cuadrilátero. Que se ve coadxuvada, como dixemos, pola pouco clara desaparición do señor Valiña, o xefe de Faraldo, que deixa completamente soa e a abatida a súa querida. Mais o verdadeiro protagonista é o mundo do boxeo, o mundo do puxilismo, toda a novela está embebida dese ambiente non uniforme, porque, sen ir máis lonxe, Manuel Ramírez é unha persoa culta e socialmente comprometido pois milita no Partido Galeguista, cando o lector posúe a inmanencia de que os púxiles proveñen dun mundo tan gris e desesperanzado que esa é practicamente a única sáida que lles queda. Aliás, o mesmo Faraldo comeza as súas pesqueisas polo British Club de Barcelona e hospédase no hotel Ritz. Certamente, o mundo do Paralel.l, do Poble Sec ou do Pobel Nou, van resultar decisivos, porén está claro que non se quixo facer unha novela só dos baixos fondos, da sociedade marxinal, por moito que as personaxes deses ambientes teñan un estatuto, teñan unha configuración moito máis rexa que as do British Club. Chubby White ou Mr. Witty, con estar moi ben configurados ( xa desde a propia nomeada que reciben) non teñen o interese de Pepe Clavijo, o farmaceúttico Virgili, Malparit, Arturo Andújar ou o avogado Abelard Munt. Aínda que neste xuízo pode que pese o seu o feito de que os segundos son personaxes típicas do mundo marxinal na Barcelona de 1934, mentres que os primeiros parecen unha illa social, porque realmente a son.
O narrador é o propio Faraldo, nunha primeira persoa moi omnisciente mais coas súas lagoas que o lector sabe ben encher, aínda que lle vai ser máis complicado saber se Chubby fai súa aposta a cara ou cruz ou reealmente é froito dunha confidencia. Un narrador en primeira persoa que permite a aparicíon da sempre celebrada retranca e que ve o seu discurso interrompido por cónicas xornalísticas, menús, cancións ou un diario, onde xabier López demostra o su veredadeiro pulso narrativo.
ASDO.: Xosé M. Eyré

recuperando literatura: “O imposible de desatar” ( Iván García Campos, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA — 2 de Xuño de 2015 @ 6:19 p.m.

O LECTOR: NA PROCURA DA HISTORIA

Título: O imposible de desatar
Autor: Iván García Campos
Editorial: Galaxia
A novela de que imos tratar é o actual Premio Blanco Amor, galardón concedido a esta O imposible de desatar de Iván García Campos, título co que se estrea na narrativa longa, pois no 2008 fora distinguido co Premio Nacional de Narracións Curtas Modesto Rodríguez Figueiredo por “Unha casa chea de xanelas”
Para situar o lector destas liñas, logo do título que lles puxemos e despois na necesaria información sobe o autor, direi que lembra inevitablemente a última de Cid Cabido. Sendo dúas estratexias narrativas totalmente diferentes, en ambos casos é o lector quen a establece: a que non conta Cid Cabido (mais si que a conta) e a que conta (mais non a conta) Iván García Campos. De xeito que o lector remata por ser protagonista central das dúas. O lector, por fin, nunca antes tivera tanto protagonismo na cadea literaria, el, sen o concurso do cal calquera literatura é esforzo baldeiro e inútil, por fin. O cal quere dicir que non se trata, esta de Iván García Campos, de ningunha novela onde a historia lle chega mascada e remoída ao lector. O cal quere dicir que é novela que racha co discurso novelístico tradiconal. Mais sen estridencias, ou sen excesivas estridencias, e cunha pequena “concesión” intermedia para que o lector se agarre mellor á historia.
A estrutura da novela é como unha rima encadeada de estratexias narrativas coa finalidade de nos comunicar a historia dunha familia de catro membros (Pai, Nai, Fillo, e Filla) desde dous procedementos diferentes. Por un lado a descrición intensiva e obsesiva do que fan os catro na casa. Por outro lado o relato complementar do que acontece fóra da casa faise necesario, achegará datos que axuden a entender mellor a cada personaxe e mentres descansa o lector de tanto movemento, acción e reacción dunha familia enfrontada, na que os catro membros non se entenden entre si e rifan decote sen que saibamos ben os motivos. Mais para este relato complementar escóllese un relato desde a óptica de personaxes tanxencias á historia. De xeito que, finalmente e en conxunto, parece como se nola estivera a contar alguén que ve en todo momento o que fan na casa e pide a testemuñas que lle conten o que acontece/aconteceu fóra. Case como un Gran Irmán. Porén non parece que houbera intención autorial á hora de concebir esa estrutura encadeada de procedementos narrativos. O feito de que o cuarto capítulo leve a denominación “(Extra)” leva a pensar que a alternancia se produce a causa das deficiencias do primeiro procedemento, esa descrición intensiva e alleizante que tamén lembra a NNG de Cara a Times Square. Visto que resultaba confusa, decídese a segunda fórmula, que á súa vez axuda (e tanto) a tratar de establecer unha historia que finalmente nunca ficará establecida, só o suficiente para que o lector non abandone a lectura. Unha vez que isto se fai, retómanse outra volta os binoculares que informan de cada movemento dos catro habitantes da casa ( mañá, mediodía, noite, intres preferentes). Mais como tampouco resolve ( dese o punto de vista na narración novelística tradicional) hai que acudir a ese “extra”
É dicir, ata que punto a novela é a historia dun fracaso narrativo? En boa parte e en ningunha. En boa parte porque non deixa de selo. En ningunha porque tampouco parece que se queira contar unha historia ao xeito tradicional. Senón moverse arredor do propio feito narrativo, nas marxes mesmas da narratividade, nese caos, que é o caos que todos os días vemos ao noso redor, vivimos como testemunas necesarias e inoperantes. Inoperantes a menos que teñamos a vontade de. Como o lector, de quen o autor fía na súa vontade de estabelecer a historia máis que nas súas propias estratexias de paso que mide estas e as pon a proba. E, miren, como unha historia tan diferente lembra o Castelao de Os dous de sempre e a súa esculca a redor do voluntarismo. Porque, finalmente, iso é o único necesario, o que nos demostra como humanos, a vontade. De aí que se as personaxes da novela de Iván García Campos non se entenden, a gran culpa é precisamente esa: a carencia de vontade para se entender, por riba de calquera outra conflitivade propia, ou allea que repercuta neles. Que a hai, e tanto achega a historia aos lindes dun relato próximo ao marabilloso cotián, como a trae desde a pura traxedia. A historia e a unhas personaxes complexas, moi complexas, mais de proceder simple, sinxelo, que viven xuntas en soidade, nunha soidade que non saben compartir senón enfrontar. Ficando á beira da despersonalización, da automatización, de xeito e maneira que a casa, no remate, é tan protagonista coma os propios habitantes.
Eis, pois, unha novela moi dos nosos días, a inserirse e reflectir unha problemática que non falta en ningún outro sistema literario occidental. E din que estamos ensimesmados!

ASDO:. Xosé M. Eyré

sobre O PILOTO, O ÚLTIMO GUERRILEIRO

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 28 de Maio de 2015 @ 5:32 p.m.

Título: O Piloto, o último guerrilleiro
Autor: Afonso Eiré
Editorial: Hércules
O Piloto ten a súa canción ( Liviao de Marrao), o Piloto ten o seu vídeo ( producido e dirixido por Xosé Reigosa), o Piloto ten a súa páxina na wikipedia , o Piloto ten o seu libro: este que hoxe nos ocupa. Xosé Castro Veiga, máis coñecido como O Piloto por ter siso mecánico de aviación, deixou pouso alí por onde pasou. O derradeiro guerrilleiro antifranquista abatido, que os medios de comunicación tildaban de bandoleiro, é xa lendario. Quen montou, na bisbarra de Chantada, as Comisións labregas e aquela primeira tractorada sábeno ben, ou deberían sabelo, porque a xente que os axudou e protexeu na súa inmensa maioría estiveran en conctacto co Piloto. Tiña destreza cos disfraces e cóntase que mesmo tiña xogado baralla con membros das forzas da orde, deixándolles despois unha nota: “Aquí estivo O Piloto” ou “Gañouche O Piloto”. Sabía andar sobre seguro. Mais se non chega a contar cunha ampla e fiel rede de apoios e enlaces, de casas nas que xantar ou durmir, dificilmente se entende que durara tanto tempo, mesmo ultrapasando os 25 anos de paz que o réxime golpista quixo celebrar a todo bombo. E non só iso. Tamén sobreviviu malia que o seu propio partido (PCE) decidiu abandonar a loita armada contra Franco.
A biografía d´O Piloto é sen dúbida apaixonante e, quen máis sabe de Xosé Castro Veiga é sen dúbida o autor do libro que hoxe nos ocupa. Non só porque manexara toda a bibliografía existente ao caso, sobre todo porque falou coas testemuñas, falou coa xente que tratara ao Piloto, cos que lle podían contar vivencias de primeira man. Por iso, cando presentaba o seu libro en Chantada dicía que el o escribira para devolverlle O Piloto á xente. Pois a lenda negra que os medios de comunicación e o boca orella intereseiros teceron sobre a súa figura ( terrible bandoleiro, sanguinario atracador etc.) oculta baixo o medo quen realmente foi Xosé Castro Veiga. E nada se sabe de como auxiliaba á xente cando construíron os encoros de Os Peares e Belesar, falándolles sobre os seus dereitos ou redactando escritos alegatorios. Nada se sabe de que o principal obxectivo do guerrilleiro non era atracar á xente senón concienciala, os guerrilleiros inclusive pagaban a súa estadía nas diferentes casas, eles eran o único amparo da xente e non os seus ladróns. Esta faciana humana, mesmo humanista, de Xosé Castro Veiga, resulta tan atraente como descoñecida, pois o mito argallado desde o poder dos medios de comunicación non se diluíu de todo co paso do tempo, si que se debilitou mais nonn esvaeceu. E no caso de que así fóra, de que xa non estivera operativo, cumpriría igualmente facerlle xustiza simplemente contando verdade, re-establecer o mito na súa verdadeira dimensión.
Esta é a finalidade de O Piloto, o último guerrileiro, reestablecer a figura de Xosé Castro Veiga na súa verdadeira dimensión, como guerrilleiro e como home. De xeito que o Xosé Castro Veiga que nos devolve Afonso Eiré non só non se corresponde en nada co Piloto que crearon no seu día os ben mandados medios de comunicación, o Piloto que lle interesaba oa poder franquista, senón a figura dun home en constante contacto coa xente e os seus problemas. Que por riba de todas as intrigas políticas que sacudiron a guerrilla antifranquista, que non foron poucas, é o que salienta.
En si non se trata dunha biografía ao uso, nin tampouco dunha novela senón máis ben do retrato que as vivencias do Piloto lle foron relatando os protagonistas, adubado con datos extarídos de fontes documentais cando era preciso. Un libro que non refuga a polémica senón que, todo o contrario, ben gustaría de provocala. E un exemplo de como temos que ir recuperando a nosa memoria: contra todo e contra todos, conn fe e dedicación.
ASDO: Xosé M. Eyré

o futuro escríbese en feminino

Filed under: POLÍTICA, SOCIEDADE, CULTURA — 26 de Maio de 2015 @ 5:03 p.m.

Aí están Ada Colau en Barcelona, Manuela Carmena en Madrid ou Mónica Oltra en Valencia. O dato é obvio mais non sei se alguén reparou en que as tres son mulleres. Manuela Carmena logrou o que ninguén en máis de 20 anos; Mónica Oltra outro tanto en Valencia; e Ada Colau será a primeira muller que accede á alcaldía de Barcelona. Son tres exemplos. Mulleres traballadoras, mulleres soñadoras, mulleres loitadoras en lugar das esperpénticas Aguirre, Cospedal, Barberá e edemais culimañada. Mulleres para a esperanza dun estado español carcomido polos Bárcenas, Rus, Pujol…Pero, ollo, que a corrupción non ten unicamente nomes de varón, tamén podían aparecer aí Ana Mato, igual a mesma Barberá…

Eu non son xuíz e non podo condenar, pero sei que se algo cheira é que a podremia está aí. Colles a mazá e só lle ves como unha mancadura, só unha mancadura en toda a súa verde superficie. Mais cando te pos a comela, vas e ves que  está ppodre até o carozo.

Unha xa dimitiu, ou a dimitiron, e a outra non para de aparecer nos mentideiros, nos faladoiros da chacina visceral.

En todo caso son exemplos, aloumiños á esperanza despois dunhas eleccións que eu vivín aquí, coa esquerda máis fragmentada ca nunca ofrecendo un fusco horizonte diluído en mareas e outros inventos de ocorrencia parella.

Non sei en que darán, quero ser optimista.

O que si teño claro é que a esquerda non debe presentarse máis así de esmigallada, é dar balas ao inimigo cando son máis as cousas que nos unen que as que nos separan.

E que o futuro ten nome de muller. Xa o dixen hai ben anos, pero haberá que repetilo até que o eco chegue a  algures.

o PP cárgase o “Planeta Furancho”

Filed under: MÚSICA,POLÍTICA, SOCIEDADE, CULTURA — 22 de Maio de 2015 @ 5:50 p.m.

Non lles abondou con pechar o “Aberto por Reformas”, ao que seica Alberto Impón Reformas Feixó tiña manía, non por outra cousa, pero que é iso de difunfir música en galego en horario “prime time” ( pódese palicar á radio, e ás 20 horas?, creo que si)?Porque é certo iso de que a música é aunha arma cargada de futuro. Neste caso de futuro para a lingua galega. E, xa se sabe, mandan os paletos de pueblo (tanto en San Caetano como en Madrid) e téñenlle un especial odio ao galego, o galego de cortello dálles igual, non é conflitivo, pero o galego que mira cara a adiante, o galego sen complexos, ese non abonda con reducilo á Radio Galega Música, inclusive aí fai mal.

Velaquí teñen a noticia. Noticia que é tamén convocatoria. O “Planeta Furancho” é como a cabeza da música galega, a referencia, alí onde nos informamos de quen saca disco, cando son os festivais e quen está neles, así como calquera outra actualidade relativa á música galega sen complexos. E quedamos sen ela agora que se aveciña a tempada forte de festivais e actuacións ao vivo.

Mais a cousa non vai quedar así. A propia noticia, como xa dixen, é convocatoria. Convocatoria para quen teña un mínimo amor polo  propio, pola lingua, pola música, pola cultura de nós.

Cargáronse ANT e non ía quedar aí un programiña a espallar o que eles queren, o  PP quere calar. E así seguirán até que só nos quede o Luar. Sermos, Galicia Confidencial, Praza Pública…próximos obxectivos.

Non nos vencerá o odio, a forza do noso amor non pode ser inútil.