ferradura en tránsito

Xuro que loitarei para que a miña lingua alcance o máis amplo uso social, dentro e fóra da miña comunidade, e obteña a máxima difusión e recoñecemento en todos os ámbitos sociais.(Noeli Pocaterra)

crítica de DEIXE A SÚA MENSAXE DESPOIS DO SINAL (Arantxa Portabales Santomé, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 13 de Decembro de 2017 @ 6:49 p.m.

 A VIDA DESPOIS DO PITIDO

Título: Deixe a súa mensaxe despois do sinal

Autora: Arantxa Portabales Santomé

Editorial: Galaxia

Catro mulleres, de diferente condición social, deciden contar as súas vidas despois de oír o sinal do contestador automático. Marina, avogada, logo dunha ruptura sentimental, Carmela, xubilada, con cancro e un fillo nunha ONG; Sara, a tratamento psicolóxico, vai casar; Viviana, prostituta en Madrid. Nos contestadores de Jorge, o seu ex; Manuel, o seu fillo; Bruno, o seu psicólogo; e o seu pai no caso de Viviana. Contan as súas vidas sen agardar resposta, esa é a condición, agás no caso de Sara, porque a súa comunicación forma parte da terapia que esta seguindo co psicólogo, quen lle contesta por correo electrónico, que non figura na novela. Este é o punto de partida do proxecto narrativo que nos propón Arantxa Portabales Santomé (San Sebastían, 1973). Un proxecto narrativo que se debate entre a narrativa moi curta (ás veces microrrelato), pola extensión das comunicacións, e a novela, pola que defintivamente se decantará en canto as mulleres, que en principo non teñen nada en común entres si, vaian contando as súas vidas é ao final resulte que si, que se coñecen e teñen puntos de contacto entre elas.

                     Deixe a súa mensaxe despois do sinal é novela que hai que entender dentro do contexto da recuperación da voz feminina, aínda tan afogada neste século XXI. As catro mulleres contan as súas relacións sentimentais, agás, en primeiro termo, Viviana, pola súa profesión, mais que rematará cunha relación sentimental. Insatisfactorias, case sempre, desde un punto de vista actual, mais moi importantes na novela, porque as catro necesitan o amor para sentírense vivas e realizadas. Desde esta perspectiva é unha novela moi sentimental. Son catro vidas moi diferentes que axiña se fan un oco nos pensamentos do lector. Pois a axilidade e efectividade coa que a autora narra as súas vidas é realmente notábel. Axilidade, porque os capítulos son breves, os monólogos de cada unha das catro, teñen o espazo físico que marca a dispoñibilidade de tempo do contestador. E efectividade, porque con pouco espazo a autora móvese ben e axiña consegue que o lector experimente relacións de afectividade coas personaxes, que as faga súas.

                     A causa da súa peculiar estrutura,  a novela de Arantxa Portabales Santomé está cerca da novela fractal (segundo a cocepción de Laura Zavala), mais como non se trata de caixas chinesas que encaixan unha na outra e posteriormente nunha superior, non chega a tal. Finalmente, trátase dun constructo que engloba as catro vidas das catro mulleres que, como chegan a establecer relacións entre si, hai que chamar novela. Unha novela orixinal, se é que este termo aínda conserva significado, que no século XIX, e antes, sería novela epistolar, mais que os progresos tecnolóxicos converten nunha novela oral. É importante sinalar que as comunicacións, os monólogos, das catro mulleres manteñen ben o comportamento oral, cunha lingua fluída que dá cabida a listaxes, por exemplo, sen que en ningún momento se perda ese carácter oral.

A novela pode ser lida de dúas maneiras. Tal e como suxire o índice, as comunicacións de cada muller por separado, ou dunha forma convencional, alternando os monólogos dunha e outra, tal e como aparece no deseño editorial, que foi a que fixemos nós. Mais, que finalmente establezan relacións entre si non debe entorpecer a primeira forma de lectura, porén aconsellamos a que nós fixemos. Sendo catro mulleres diferentes, os seus monólogos (salvo no caso de Sara, que hai resposta aínda que non apareza na novela) son perfectamente identificables entre si e o discurso avanza con axilidade sen ter que ir saltando capítulos. Non esquecer tampouco que se trata dunha novela de finall feliz, agás no caso de Carmela, que co seu cancro, non se pode agradar outra cousa que non sexa a morte. Isto pode ser controvertido, pode dar orixe a debates, xa que na vida real é máis frecuente a traxedia que o happy end.

Deixe a súa mensaxe despois do sinal focaliza tamén o tema da incomunicación. Parece mentira, vivindo na era da información e nun momento no que nunca o ser humano dispuxo de tantos medios cos que intercomunicarse entre si, porén nunca viviu a soidade con tanta intensidade. As catro mulleres comezan sendo catro mulleres soas, elas e as súas circunstancias, só andando a novela se poñerán en relación unhas con outras. Os seus monólogos son como catro oasis salvadores, catro ocasións de rachar a soidade aínda que non se agarde resposta, agás no caso de Sara. Finalmente, resulta unha mágoa que non se utilice plenamente a onomástica galega e que o texto non tivera unha derradeira revisión que lle podara as grallas.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

subliñados de LUMES (Ismael Ramos, Apiario Editora)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 7 de Decembro de 2017 @ 6:45 p.m.

 

A enfermidade é unha casa con galería e teitos altos. É un retorcerse

do sangue, unha pirueta. Músculo que rompe (1).

………………………………………………………………………

De costas, é coma se fose un río. Séntese de lonxe a vida, un anticipo

da morte (6).

……………………………………………………………………….

Como tampouco debería temer o que temen os homes. O que non

poden entender (8).

………………………………………………………………………

As cicatrices son un dos froitos da ferida.

Os fillos somos cicatrices (11).

………………………………………………………………………..

Nin eu nin o tío Emilio cremos en Deus.

O paxaro insiste (17).

………………………………………………………………………….

A morte habítanos pola gorxa.. Coma un son que ha de ser silencio

ou un órgano que nace lonxe do corpo (19).

………………………………………………………………………….

Entón as mans cobran axilidade. Escacha o voo. E parecen miúdas

como un neno, mais son miúdas como de sangue (23).

……………………………………………………………………………

Eu penso, en cambio, que el sería algo máis parecido ao grade peca-

dor: A dor do meu avó servindo como exemplo. O seu medo (29).

……………………………………………………………………………

O corpo do meu avó é a verdade. Din que o meu se parece ao del. Eu

sei que non, que o corpo de meu avó é santo (30).

…………………………………………………………………………….

A vinganza e a xustiza seguen camiñando aínda que se lles corte

a cabeza (33).

…………………………………………………………………………….

Convirto a túa infancia na miña disciplina. É bonito aínda que non

o pareza (41).

………………………………………………………………………

Miña nai pariu dous fillos sans e unha ferida. Imitámonos os tres (49).

…………………………………………………………………

Baixo a árbore os homes agardan a caída da mazá. Ela decidiu po-

drecer pendurada (56).

 

 

 

crítica de LUMES(Ismael Ramos, Apiario)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 6 de Decembro de 2017 @ 8:23 p.m.

OS MICRORRELATOS DE  ISMAEL RAMOS

Título: Lumes

Autor: Ismael Ramos

Aditorial: Apirario

No ano 1999 Anxo Pastor publicaba en Espiral Maior Sombra fértil unha coleccción de micorrelatos e microcontos á sombra da poesía, coma se foran poesía. Neste 2017 Ismael Ramos fai propio con Lumes, tamén unha colección de microrrelatos coma se foran poesía. A contaminación xenérica foi sempre o motor que fixo avanzar a literatuta. Neste caso trátase de contaminación da poesía por un des-xénero, unha nova tipoloxía textual totalmente á marxe da tradición herdada, coa que convive nestes días nos que Literatura Mínima ou Hiperbreve loita por  facerse un oco no panorama editorial. E, aínda que está perfectamente definida e foi profusamente estudada nas décadas anteriores, aínda precisa camuflarse de poesía, como tantas veces o fixo, para atopar un oco editorial, porque o grande público aínda descoñece a Literatura Mïnima ou Hiperbreve.

                     Estruturado en múltiples fíos condutivos, un deles foi premiado no certame Xuventude Crea en 2014, “O grande pecador”. Conta con personaxes en lugar da voz poética tradicional da poesía. Personaxes preferentemente do núcleo  familiar: pai, nai, avó, avoa, fillos, irmáns, tíos; aínda que pode haber outros como paxaros ou galiñas. Sendo así, estando dotado de personaxes, o lóxico era que foran microcontos, mais non contan unha historia, por iso son micorrrelatos. Microrrelatos con personaxes que portan voz poética, aí é onde se produce a contaminación xenérica. A voz poética tradicional pasa a ser misión das personaxes, unhas veces, ou aparecer no remate lostregueante como un froito do narrador. Os microrrelatos de Ismael Ramos nin sequera adoptan a forma poética, non bota man do verso entendendo este como unha liña que non chega ao final, son prosa poética definida en poucas liñas, de aí que sexan Literatura Mínima ou Hiperbreve.

                     Comeza escribindo sobre a necesidade de ler, para centrarse despois en escribir, sobre a necesidade da escrita, escribir como rebelión contra a morte, como un acto de sanación, a vida como un anticipo da morte. No seguinte fío condutivo, que consta de só un un microrrelato, xa recoñece explicitamente que “isto non é un poema” (7). No seguinte fío, “ O recoñecemento” dá entrada a unha personaxe que non é do núcleo faniliar (pai, nai, avó, avoa, fillos, irmáns, tíos): un home con bigote, e volve sobre a escrita como instrumento para coñecer o mundo; despois, no segundo da serie, introduce os fillos, os fillos como a confirmación de que Deus non existe, mais é duplo, aínda lle queda lugar para o autorecoñecemento. Despois no seguinte recoñece que “o pai constrúese dentro do fillo. En madeira. Despois arde” (10). E o que vén a continuación (“A morte son os fillos”) é un dos poucos que poden ser considerados poemas e nel considérase a si mesmo como fillo. Así, pouco a pouco, vai introducindo as personaxes mentres o libro avanza.

                     Os microrrelatos con que conta Lumes – a necesidade de arder, da purificación – poden ser únicos, seriados ( e enumérase a serie) ou múltiples, o autor non queda satisfeito co primeiro que escribe e dispón outros despois. Tendendo sempre a que estes pertenzan ao núcleo familiar, o seu sangue, xa dixemos: pai, nai, avó, avoa, fillos, preferentemente. Aí procura unha xustificación para vivir, ou a felicidade, que se recoñece imposíbel e por iso coa xustificación para vivir abonda. Por iso son lumes, o autor emprega a escrita como purificación, a necesidade de arder, do lume purificador, porque todo o libro é unha procura do puro, do sen contaminar (malia o libro ser froito da contaminación xenérica), polo que se cingue ao núcleo familiar. Lumes que lle arden nun momento dado e o iluminan, iso son para o autor os microrrelatos, un por un e xuntos.

Para os amantes fieis da Literatura Mínima ou Hiperbreve, para os amantes do microrrelato en particular, que ás veces parece que leva as de perder fronte ao microconto, máis prolífico, eis un título, este de Ismael Ramos, que non poden perder.

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

 

 

 

 

subliñados de A NENA DO ABRIGO DE ASTRACÁN (Xabier P. DoCampo, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 30 de Novembro de 2017 @ 8:58 p.m.

 

Porque non hai mal que mellor prenda na alma humana ca aquel que vén agachado no casulo das boas intencións niso de “ é polo voso ben “ (11, salientado orixinal).

………………………………………

A memoria dos sucedidos permanece por enriba de que as persoas se resistan a lembralos, e , máis aínda, a relatalos (12).

………………………………………..

Nada son sen as palabras que voan no meu ar. Non debo a miña existencia ao sucedido senón ao narrado, verdadeiro artífice do ocorrido (12).

………………………………………….

Susana está vestida toda ela de negro. Leva un abrigo de astracán e as puntas do colo do abrigo chéganlle aos ombreiros (18).

…………………………………………….

Aurelio é o irmán máis vello de Susana. Trouxérono os padriños, a el e mais o outro irmán, Fernando, cando morreu o pai e ficaron sos (29).

………………………………………………

-(….) xa baixo e tírolle a tranca á porta. Vólvea poñer cando entres, que non che esqueza, que din que andan aí os escapados (35).

………………………………………………..

Susana sempre ía algo antes, cos padriños, que a levaban no medio deles pola rúa Grande abaixo, as dúas mulleres con veo na cabeza, o de Susana branco, e o padriño coma sempre, con traxe, abrigo e chapeu (41).

………………………………………………..

Dona Agustina non quería que se traballase en domingo máis do imprescindíbel, de maneira que Susana saíu cedo e xuntouse con outras nenas que tamén ían ao cinema (45).

………………………………………………..

Pero víchela?

-A quen? Á Santísima Virxe? Vin, si, señor (67).

…………………………………………………

-E remata a película -di Agustina

-Case. Saen da casa Paula e Cameron e ela di que  a noite será longa e Cameron asegunda. “Mais pasará”. E daquela, fin. (109).

…………………………………………………..

-(…) Pero aquí, que temos? Unha nena que di que se lle pareceu María Santísima coas tetas ao ar -don Amancio persignouse-, Deus me perdoe, Señor. Pousada nun pé só e que non lle di ren. Que queredes que pense eu? A ver, dicídeme onde está o milagre que me faga pensar que todo isto é verdade! (120).

………………………………………………..

Os dous sicarios apoiaron o corpo de isidoro na parede da ponte, aniñáronse un pouco, collérono polos pés e erguérono para deixalo caer coa cabeza por diante (128).

……………………………………………….

-(…) Ti non es coma os que falan de min, ti es mil veces mellor que o mellor deles. Despois ergueuse. Olloume sorrindo e rematou: “Ti es Shirley Temple”. E marchou a coller o tren (135).

………………………………………………..

Don Amancio ergueu a man e descargou unha labazada na meixela esquerda de Susana. Nin sequera pasou a nena a man polo lado dorido da face, aguantou ese impulso como aguantou as ganas de chorar (162).

…………………………………………………

Aqueles lugares que non eran amenizados polas alboradas oficiais da festa, por estaren afastados ou por non os teren os ramistas por importantes, eran percorridos polos nenos que cantaban os reises e bailaban diante das portas, xesto polo que recibían lambetadas ou algunhas moedas de pouco valor unha por unha, mais xuntas aída lles daban para mercar roscas do santo ou caramelos de tres nunha mota (210).

…………………………………………………

-(…) Verbigracia, debemos eliminar o rastro do liberalismo en que caeron as democracias. Eliminalo e impedir que penetre. O de fóra que se deixe estar onde está (…) ( 231).

…………………………………………………..

-Ti sábelo. E en Ribadeínsua sábeno todos tamén. Os nosos mortos están nos faiados (…) (249).

……………………………………………………

Para Susana contar as películas era algo  co que gozaba moito. Era como volver velas, mais aquel día dáballe medo que á madriña non lle gustase, que lle parecese que non era adecuada e detrás diso viría a prohibición de volver ao cinema (309).

…………………………………………………….

-Esta vila é pequena, coñecemos todos a historia de todos. Aquí ás caladas pasaron cousas terríbeis, como en tantos sitios, pero sempre se viviu coma se non pasase nada (…) (332).

………………………………………………………

-(…) Non era Antonina a que retrataba, funcionaban como espellos nos que cadaquén vía a súa  verdadeira efixie (371)

………………………………………………………..

-Son seres habitados pola indiferenza, polo deixar facer e non se meter e de aí só hai un paso a isto que temos: a insensibilidade ante a dor allea. Iso é o mal. Iso é o que aiñou nos corazóns de todos nós (374)

 

crítica de A NENA DO ABRIGO DE ASTRACÁN ( Xabier P. DoCampo, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 29 de Novembro de 2017 @ 6:41 p.m.

AQUELES ANOS 40 E AS TRES MORTES

Título: A nena do abrigo de astracán

Autor: Xabier P. DoCampo

Edutorial: Xerais

Tiña catro anos cando Susana vai vivir cos padriños a Ribadeínsua. Ela e Aurelio, que traballará nos almacéns da familia, e tamén Fernando, mais este non vivirá na casa dos padriños de Susana: irá ao seminario para facerse cura. Así comeza esta novela de Xabier P. DoCampo para adultos. Unha novela de longo percorrido, 15 anos lle custou rematala, que retrata a vida na vila de Ribadeínsua na segunda metade dos anos 40, aqueles anos miserentos no económico e no social, menos de dez anos despois da fin da Guerra Civil, o golpe de estado franquista. “Foron tres acontecementos tráxicos que sucederon coma unha maldición que caese enriba de nós” (11) e que o narrador non está disposto a esquecer, “a memoria dos sucesos permanece por enriba de que as persoas se resistan a lembralos e, máis aínda a relatalos” (12). Precisamente a movela consiste na re-creación dese ambiente atafegante no que non se pode falar de determinadas cousas, é mellor mirar para outro lado, soterralas no faiado. Ir acumulando mortos no faiado e mirar para adiante sen cuestionarse nada fóra do réxime de cousas establecido. Iso é o que se fai en Ribadeínsua.

                     Porén, mirar para outro lado non serve de nada porque os mortos empre piden xustiza. Xa acontece co suicidio de Isidoro, alfaiate de comportamento sexual improcedente mais do que non fai ostentación, boa persoa e amigo de Susana, coa que comenta os filmes que se proxectan no cinema local. O ambiente irrespirábel que vive Ribadeínsua, reclúeo na súa casa e, aínda así, rematrá por levalo ao suicidio. Un suicidio que a sociedade de Ribadeínsua non se cuestiona, que toma como algo natural, vista a natureza do morto. Agás Susana, que non entende esa morte. Unha Susana que ten un segredo, mírase no espello até que o que ve non é a súa imaxe reflectida, senón a da súa nai. Todo o que ama Susana está nese espello. A escuso, que non a pille a madriña, que non lle gustrá nada e a porá por presumida. A figura da madriña ten unha importancia central na novela, a ela é a quen lle conta Susana os filmes que vai ver no cinema, sete en total e que dan título a cada capítulo da novela, agás unha vez que lla conta ao padriño, personaxe que cobrará importancia no remate da novela. Muller das sete misas, é a encarnación do que tiña que ser unha muller “do réxime”, falsamente piadosa, falsamente caritativa e moi interferida polo “que dirán”.

                     Mais son tres as mortes que estruturan a novela. Da primeira, a de Isidoro, xa falamos, porén fican dúas máis, a cada cal máis vergonzante. A primeira é de Engracia, compoñedora e sabedora de remedios naturais que poñen por meiga é que lle incendian a  casa con ela dentro. Morre queimada. Ovidio Ures, para cuxa familia traballara de moza, non parará até que a Engracia lle dean un enterrro xusto, pois  foi enterrada de calquera maneira e non en sagrado. Este notario da Capital, nas  súas vixes a Ribadeínsua, terá boa ocasión de coñecer a sociedade local, unha sociedade que, como nos debuxos de Antonina, outra inxustamente marxinada porque é o interese do irmán (mutilado e franquista convencido) que así sexa, parece que só se quere ver de costas, que lle custa un mundo enfrontar as súas propias caras. Unha sociedade encabezada polas “forzas vivas”, é dicir: o alcalde, o cura e o mando da garda civil. Mais sobre todo o cura, el é quen dirixe e quen decide, e resulta unha personaxe central na  novela. Négase e recoñecer as aparicións da Virxe a Fermina, que será recluída nun convento de clausura, todas as personaxes boas e inocentes serán apartadas da sociedade dalgunha maneira en Ribadeínsua. E tampouco debería quedarlle a conciencia tranquila coa terceira morte.

                     A terceira morte é a de Fernando, de quen abusan no seminario até que non lle queda outra que suicidarse. Coma sempre, encóbrese esta morte, ficando os malos por bos como consecuencia de terxiversación dos feitos. A madriña de Susana, a principal interesada en que saíra cura, dá por boas todas as mentiras que lle contan as autoridades eclesiásticas e renega do rapaz. Só  Susana e Aurelio, os irmáns, poñerán en cuestión a “verdade oficial”. Esta morte, nin que dicir ten, afecta moito á rapaza, até tal punto que nin no espello atopará consolo, e aí se decide o remate da novela, unha novela na que Xabier P. DoCamppo nos regala unha vez máis o seu excelente oficio narrativo, o saber contar dun narrador experiente que é unha das máximas figuras da nosa literatura.

                     E, no medio, sempre Susana, a nena do abrigo de astracán, ela, a súa bondade, o seu espello, e os seus filmes, que lle abren o mundo, que lle deixan ver que o mundo non se reduce a Ribadeínsua. Historias de Filadelfia, Luz que agoniza, O mago de Oz, Rebeca, A ponte de Waterloo, Como era verde o meu val e A loba, son os filmes que Susana contará principalmente á súa madriña ( o derradeiro ao seu padriño) e que dan título a cada capítulo da novela. Todos filmes dos anos 40 que engaiolan a Susana, quen os conta con verdadeira paixón e onde se nota moito a experiencia de Xabier P DoCampo como narrador. Eles, os filmes, son o outro espello, que por contraste retrata a sociedade hipócrita de Ribadeínsua, moi afeita a mirar para outro lado cando a traxedia a sacode, nada dada a facerse según que preguntas en determinados momentos, unha sociedade amordazada polos intereses da Igrexa que, de mans dadas co poder político (alcalde) e “militar” (garda civil) gobernan Ribadeínsua a fin de perpetuarse no tempo sen a máis mínima disidencia aos costumes da orde establecida.

                     Ocasión inmellorábel para gozar da narrativa de Xabier P. DoCampo, esta vez para adultos, adultos que se fagan preguntas, adultos que non lean por ler e reflexionen sobre o lido. As cousas foron como foron e temos que interesarnos en porque foron desa maneira e non doutra máis humana.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

 

 

 

subliñados de LUNS (Eli Ríos, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 23 de Novembro de 2017 @ 7:01 p.m.

Pero iso será mañá… Agora teño a pota ao lume. O neno con Rosiña. A nena no colexio e mil cousas por facer. Por anotar. Pendentes. Sen resolver… (21)

……………………………………….

Perdoa, bonita. Tes razón. Pero é que estou tan adoecido que non podo comigo. A xente a pensar que sentamos no sofá a rañala (33).

………………………………………..

Acaba de entrar Antía no parque. E son felices. E nada os preocupa.  E nada anubra os seus sorrisos. E maldigo a teta ( 52).

………………………………………..

Desmaieime e caín coa testa no chan. Nada máis. Nada máis e nada menos, rula. Que non che é calquera cousa. Porque non vas ao médico? (59).

………………………………………….

Pero muller! Ti non as pensas ou que? Por quince miserentos euros convertinme na súa puta. Na do encargado e na do médico (67).

…………………………………………

Con cancro. Enferma. Pobre Manuel… É normal que non o acepte así como así. Puiden esperar. Noutro momento que estivese de mellor humor (68).

………………………………………….

E agora, Nere? A casa silandeira. Erma. E agora? Sofá. Preciso un momentopara pensar. Agora? ( 98).

………………………………………….

O veciño welcome dos glúteos perfectos. Non te mira.  Só ve a morte. Morte. Orgasmo. Morrer.  Orgástica. Morte orgástica. Morrer no orgasmo. O veciño das paredes laranxas de mazá (123, salientado orixinal).

……………………………………………

As seis e media. Hoxe é o día. Mércores. Nos miolos remoe o diagnóstico. O luns dezaoito de marzo ( 135).

…………………………………………….

Pecha a fotografía dentro do sobre. Por fóra, só o endeezo da prisión (149).

 

crítica de LUNS (Eli Ríos, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 22 de Novembro de 2017 @ 7:16 p.m.

A TRAXEDIA NO COTIÁN

Título: Luns

Autora: Eli Ríos

Editorial: Xerais

Nerea, 37 anos, casada, funcionaria, dous préstamos, unha hipoteca, dous fillos, con casa propia, un luns recibe a noticia: ten cancro de mama, tipo IV, quédanlle dous meses de vida, en maio todo terá rematado, como é unha persoa nova poida que o prazo se alongue a tres meses. Dous meses e mil cousas por facer, para deixar a vida organizada. Porén a realidade é teimuda, non llle permite enfrontarse á situación de cara, todos os días ten unha rutina que facer, levantar os nenos, ir á praza, levar a Sofi ( a filla maior) ao colexio, preparar o almorzo do marido, recoller a Marquiños ( o  fillo pequeno) onda veciña que o garda e  levalo á gardaría, ir ao traballo, facer recados, recoller a Marquiños, facer o  xantar, comer, recoller a Sofi, levar os cativos ao parque, darlles a merenda, coidar que fagan os deberes, darlles a cea, bañalos, levalos á cama, realizar traballos domésticos, cea co marido. Con tanto que facer e  apouca a xuda que recibe do marido, quen ten tempo para enfrontarse a novidades?

Porque a traxedia está aí, onde menos agardas. Non esquecelo, a traxedia está aí, onde menos a agardas. Desde que o luns lle deron a noticia, asúmea, mais non lle queda outra que continuar coa rutina diaria. Ademais Manuel, o marido, tampouco acaba de vrer a noticia, non recibe del o apoio agardado, vese ela soa contra o mundo, que neste caso é ela soa contra o cancro e eses dous meses que lle quedan de vida. Escrita en primeira persoa, período curto, ás veces mesmo parecen versos, esta Luns de Eli Ríos é  a novela ganadora do Torrente Balleter en lingua galega 2016. Trátase dunha novela de ritmo lento que queda anulado pola vertixe da rutina diaria, e a novela é iso, a exposición da rutina de todos os días, que é a exposición da soidade de Nerea, porque é ela soa a que se ten que enfrontar a todo, o marido só é alguén con quen convivir desde hai 15 anos, outra rutina diaria a contrastar coa súa, traballa no mantemento dun hospital, unha rutina allea que de repente entra pola casa adiante.

Luns reivindica o valor das mulleres que, como Nerea, levan sobre si o peso dunha casa, o peso dunha familia, sen cae axuda. Verdadeiras heroínas do día a día, heroínas anónimas que fan posíbel a existencia desta sociedade que as agacha, que as nega, que lles rouba a voz e as minimiza. Luns é toda unha declaración de intereses que leva aparelladas outras reflexións, entre as que saliento moi especialmente o valor da vida fronte a  esa rutina que nos tiraniza os días. A vida é outra cousa diferente desa vertixe diaria. Cando caemos na rutina, caemos nun pozo sen fondo que nos fai iguais todos os días e devimos nun Sísifo camusiano que revela o absurdo da vida. E Nerea vaino aprender o día en que decida rebelarse e tomarse un tempo para si mesma. Aínda que ela leva a morte pintada na cara decide vivir e deixar a rutina, aparcala durante unhas horas despois de quince anos. Esta rebelión é a que decide o futuro da novela, un futuro que non deixará de ser tráxico mais que resulta diferente ao que en principio se pensaría.

A medio camiño entre a novela e a novela breve, ten 150 páxinas mais as personaxes son poucas e o asunto único, Luns representa unha aposta estética decidida e firme que constata o nome de Eli Ríos como un dos valores a seguir nesta nosa literatura, pois fai partícipe ao lector do día a día de Nerea que envolve a traxedia do seu cancro. Desde que ela recibe o diagnóstico nada é como se agardaría, agás esa rutina diaria que non entende de traxedias persoais, e que a expón a unha soidade íntima, no medio de todos e contra o mundo, enferma terminal e contra o mundo. O lector asiste de primeira man a esa soidade e  esa traxedia envoltas no día a día que se nos revela como unha condena e como unha salvación, pois quen dera que ese día a día fose como sempre, a rutina de sempre, mais nin iso, agora é ela, enferma terminal, contra o mundo, de nada lle serve a condena da rutina, xa non é ese caxato que nos axuda a levar adiante os días, é unha lápida co seu nome disfrazada e reptición mecánica de determinadas tarefas ou quefaceres diarios.

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

 

 

 

 

 

 

tres bonsais de Anton Riveiro Coello (Á SOMBRA DOS BONSAIS, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 16 de Novembro de 2017 @ 9:10 p.m.

A HIPOCONDRÍACA

Tíñao todo, mesmo unha saúde de ferro, pero non o sabía. Esa era a súa maior desgraza. Somatizaba tanto que, cando saía á rúa, os enfermos pegábanlle os males e ela chegab á casa cun cancro de pulmón  ou cun alzhéimer galopante. Era coñecida no hospital. Morreu aos 98 anos dun infarto porque no seu corazón xa non couberon máis doenzas ficticias (151).

…………………………………

A PEDIDA DE MAN

Tiña sona de cruel e falábase moito dos seus crimes. Contaban del cousas arrepiantes. Mais de entre todas as que fixera, a que máis se espallara polo cárcere era a do día en que un mozo lle pedira a man da súa filla e el lla servira nunha bandexa de prata (171).

………………………………

A SOIDADE

Tiña a casa chea  de espellos. Día e noite, as luces estaban prendidas. Pero non era presumida; odiaba a soidade (193).

crítica de Á SOMBRA DOS BONSAIS (Antón Riveiro Coello, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 15 de Novembro de 2017 @ 6:53 p.m.

LITERATURA BONSAI

Título: Á sombra dos bonsais

Autor: Antón Riveiro Coello

Editorial: Galaxia

Pouco a pouco vaise asentando a literatura Hiperbreve ou Mínima entre nós. Títulos como o que nos ocupa hoxe nestas páxinas da Ferradura danlle frescura e valor. Antón Riveiro Coello aceptou o reto que supón crear nun espazo reducido, alí onde unha palabra de máis ou de menos supón pasar do éxito ao fracaso máis absoluto e saíu do envite con memorábel fortuna. Primeiro chamoulles postais ( outra forma de refirse á literatura Mínima ou Hiperbreve) e tiveron eco, como non, na Internet, en Facebook, cunha periodicidade anárquica, Antón Riveiro Coello premiaba os seus lectores cunha desas postais. E despois, visto éxito da iniciativa decidiu partir desas postais e dalgunhas publicacións soltas para armar este Á sombra dos bonsais que agora o lector pode desfrutar en papel. Agás os once primeiros contos, que son literatura moi breve, todo o resto é litteratra Hiperbreve ou mínima.

                     Dispotos de maior extensión a menor, agás os primeiros once, cunha extensión máxima de tres páxinas que despois vai diminuíndo, todo resto son microcontos, é dicir, contos que teñen unha extensión máxima de páxina e media e rematan cun de tres palabras. Nin que dicir ten que extensión tan breve require unha intensidade máxima, rematando cun lostregazo climático que nos obriga a repensar todo o lido anteriormente facéndonos recalibrar a lectura. Porque iso é o que son os microcontos. Non confundir cos microrrelatos, os  microcontos contan unha historia, os microrrelatos non aínda que manteñan o remate lostregueante. Sempre sen perder a impronta que o define no panorama das nosas letras: esa tenrura mesturada con abraio que o fai recoñecíebel a calquera lector.

                     Xa nos contos moi breves ten ocasión de exercitar unha das estratexias típicas da literatura  Hiperbreve, a equivocatio, no conto do home que matou a Franco e resultou ser un lobo, ou n´”O imitador” onde, cunha lembranza a Castelao -as súas Cousas son literatura Mínima- requiren o imitador para que lles lembre as voces dos defuntos, ou en “ Morte na rúa “ onde só no remate se sabe a quen de verdade se matou. Son once ocasións onde exercitarse na extensión breve que culminarán nas máis de oitenta ocasións de literatura Hiprbreve que veñen a continuación e onde Antón Riveiro Coello ten ocasión de tocar algúns dos temas e estratexias preferidos na literatura Hiperbreve. Tales como a inxenuidade, o dobre, o  suicidio, a soidade, o humor, a morte, o epitafio, a timidez, os soños, a mentira, as máscaras, o oficio da escrita, o  refrán ou as personaxes.

                     O humanismo caracteriza todos os seus microcontos, amosándose moi hábil na rápida creación de ambientes e na configuración das personaxes en breves trazos. Mais a estratexia preferida é o contraste entre a situación de saída, comezo, e o remate que nos dea a verdadeira dimensión do narrado. Non cómpre máis para que o autor dea unha auténtica lección de contención narrativa combinada cun remates lostregueantes que levan o lector a admirar a destreza no oficio narrativo que, cal prestidixitador, o mantivo atento a unha liña narrativa mentres polo fondo ía tecendo os fíos doutra que resulatrá ser a defintiva, a que dea a verdadeira dimensión do conto. Para os que acusan esta modalidade literaria de desatender a realidade presente, cómpre dicir que o autor non esquece un tema tan candente como o da lingua en “The disappearance of the galician language”.

                      Á sombra dos bonsais  é un auténtico exercicio de mestría narrativa, pois Antón Riveiro Coello amósanos a súa excelencia alí onde non hai o máis mínimo lugar para o erro, porque non hai ocasión para enmendalo máis adiante. Cómpre saudar a iniciativa editorial de dispoñer cada microconto nunha páxina, establecendo así unha zona de reflexión que sería imposíbel se os microcontos foran moreados un tras outro. De xeito que lemos un e temos tempo de reflexionar sobre o lido, ese tempo que nos está a pedir que leamos outro máis e despois outro até rematar o libro nunha sentada, indo da máxima extensión á mínima e preguntándonos como resolverá o autor a maior esixencia do mínimo de palabras.. Se ben tamén hai que salientar que, como sempre na literatuta Mínima, o libro tamén se presta moito ao folleo, á lectura libérrima e desordenada que cadaquén goberna á súa maneira, agradecendo e pedindo segundas lecturas, outra vez como sempre na literatura mínima, que axude a desentrañar a estratexia seguida polo narrador no seu labor de sedución para co lector.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

subliñados de ANÍBAL E A PINTORA (Xabier Paz, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 9 de Novembro de 2017 @ 7:26 p.m.

A presenza e Aníbal tiña nome  e apelidos de seu e, cando arribou a desgraza final, quixen vela como metáfora dos perigos da entrega total a calquera disciplina, do poder absorbente e destrutor do culto á Beleza e memso da potestade absorbente e dos efectos narcóticos do Amor sen carne ( 9).

………………………………………..

A luz a envolvelo todo, sempre portadora de verdade e de vaidade en difícil equilibrio, a desvendar o agachado e envolver de frescor canto toca (21).

…………………………………………

Desaparecido Aníbal, podo recompoñer, de xeito desordenado e fragmentario, o seu gozoso viacrucis mentres repaso a herdanza recibida (32).

………………………………………..

Aparecía Aníbal ante min como un seu Amadís, cabaleiro un chisco ridículo co seu aburrido retrouso defensor e reivindicativo da Pintora, pero as amizades están para aturalas e, ademais, con el sempre deprendía algo (45).

…………………………………………..

Hai no ambiente romano un exceso, un frenesí que, nos corazóns máis piadosos e ardidos, quere alcanzar a extase (84).

…………………………………………..

Cadros e esculturas son os argumentos católicos contra a Reforma e, ao tempo, estímulos para a piedade popular (86).

…………………………………………….

O tamaño do mundo é o da nosa  ignorante soberbia (97).

……………………………………………..

En realidade, as mulleres en relación cos deuses ou cos homes, non tiñan vontade (129).

………………………………………………

O peor fora a tortura da sibilla. A sibilla era consultada polo antigos por decir a verdade, e a sibilla tamén lle permitiu a Ela proclamar a verdade no proceso (151, salientado orixinal).

……………………………………………….

Calquera retractación, calquera diferenza nos meus sucesivos e reiterados testemuños sería a miña perdición ( 161).

……………………………………………….

Dous días logo da sentenza de Agostino casaches, na intimidade, na igrexa de SanctoSpirito in Sassia (172, salientado orixinal).

………………………………………………

El fora ben atrevido, pensa agora, e eu ben parva, ben inxenua. Casado, incestuoso, adúltero, asasino…, e eu nas súas mans, como dicía el, barro nas mans do escultor. El ben escultor e eu ben barro ( 184).

…………………………………………..

Ser nai faille sentir cousas novas. Ponlle dentro unha tenrura e unha paz que agradece, como bálsamo contra a rabia que lle aniña dentro ( 205).

…………………………………………….

Desde que chegara a Florencia a súa vida cambiara abondo. Sendo a mesma Artemisia, era outra persoa ben diferente ( 221).

…………………………………………….

Ía xa comesto da barbantesa. A barbantesa non era Ela, era a paixón por Ela ( 233).

……………………………………………..

Debería decidir se vou escribir como ensaísta, biógrafo de Artemisia ou escritor de ficción (247).

………………………………………………

 O marido era un adicto á exhibición pública e un xogador empedernido ( 252).

……………………………………………….

Mentres, Pierantonio, no seu papel de fiel secretario, confórmase con gozar da vida regalada sufragada polo amante (286).

…………………………………………………

As súas mulleres aleitan, matan, morren ou representan inefábeis virtudes, pero sempre son mulleres de corpo explícito e farto (309).

…………………………………………………..              

As mulleres dos seus cadros son conscientes do deu destino, non vítimas pasivas (341).

……………………………………………………

Canto máis escribo, máis insatisfeito quedo co feito e máis traballo vexo pendente (345).