ferradura en tránsito

Xuro que loitarei para que a miña lingua alcance o máis amplo uso social, dentro e fóra da miña comunidade, e obteña a máxima difusión e recoñecemento en todos os ámbitos sociais.(Noeli Pocaterra)

crítica de CORPO-CIRCUÍTOS.MÁQUINAS DE SUBXECTIVACIÓN ( Abraham Rubín, Euseino?)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 28 de Setembro de 2016 @ 6:26 p.m.

A FEIRA DA VIDA BAIXO O  OLLO DA FILOSOFÍA

Título: Corpo-circuítos. Máquinas de subxectivación

Autor: Abraham Rubín

Editorial: Euseino?

Pretender negar que o capitalismo modela e conduce as nosas vidas é inútil ademais de mentireiro. O maquínico do capitalismo é o punto central a partir do cal teñen lugar as conformacións colectivas (económicas, sociais, políticas). Por iso ofrece a posibilidade da creación, dun novum contínuo: a conformación co outro, a escoita do outro (tamén se o outro non é humano) (22) O cocepto de máquina é algo novo para o lector pouco  avezado en lecturas fiolosóficas.Aquí emprégase ( con Deleuze e Guattari) como signo a partir di cal poder acceder a unha apertura de sentido respecto a todo aquilo implicado no social e que, ao mesmo tempo, condiciona o vivido a nivel persoal (27). Todo é máquina, inclusive e sobre todo, a sociedade. Unha sociedade capitalista que se apropia da memoria e da reprodución do procesos de semiotización. Todos somos suxectividades nas cales a máquina imprime modelización ao efecto, desde a escola,a sociedade ou os media como púlpito. A subxectividade é a materia prima do desenvolvemento social. Neste primeiro capítulo estúdase a máquina como conformadora de subxectividades dentro do sistema capitalista, suxectividades de enunciación ou subxectividades de enunciado, así como as relacións que se establecen entre as subxectividades, a  relación co outro, xogo  de rostros e máscaras que nos identifica apelando á clase social, familia, profesión etc. O capitalismo funciona así como unha superficie de incrición que conduce á subxectividade (69)

                     A seguir céntrase na produción de subxectividades como biopolítica, estudando o contexto no cal xorde o concepto de biopolítica, biopolítica e biopoder ( como mecanismo do capitalismo) para o cal a acode aos conceptos de gobernamentalidade  e poboación así como ao goberno do económico pois a subxectivación económica é unha das que nos é impósibel desfacernos. Mais queda aínda outro concepto que esgalla do que vimos de dicir: o concepto de mercado, estudando o paso do liberalismo ao neoliberalismo, o homo aeconomicus e o biopoder da economía, introducindo diferenciación entre moeda de cambio e moeda de crédito, nun momento onde a soberanía estatal non depende do pobo senón do desenvolvemento do capital. Rematando co estudo da biopolítica das catástrofes (nunca máis de actualidade pois na política sempre hai alguén-e ese alguén sempre é o mesmo- que quere meter o medo aos outros no corpo da xente. Afortunadamente tamén hai unha biopolítica da resistencia ao poder, á orde establecida.

                     O terceiro capítulo, “Producción da subxectividade como traballo” comeza estudando a relación entre o Estado e o fordismo, a implantación política económica en base á cal se modela  a sociedade, o capitalismo cognitivo ou posfordista, Ford-Keynes-Taylor, Marx coa plusvalía absoluta e relativa,a  máquina como obxecto que encerra o saber e a  destreza dos traballadores, a máquina (que non é algo externo ao ser humano) como creadora de relacións sociais, circuíto, a máquina social que xa albiscara Marx. Pero a forza produtiva dominante é o  coñecemento, o intelecto dos traballadores e traballadoras devén decisivo na valorización capitalista pero ao mesmo tempo é algo inalienábel, polo que pode ser unha ferramenta emancipatoria se é capaz de chegar a formar, finalmente, un traballador-social conformado por subxectividades en resistencia e cooperación(138). Ese mesmo capitalismo que se está  a descompoñer e para o que todo é mercadoría, onde a máquina substitúe ao traballador. A expansión capitalista non pode ser contínua,pero a disminución do valor da mercadoría si, segundo Jappe. Ese sería o contexto no cal aparecería a financiarización económica baseada no crédito, a débeda como anticipación das ganancias capitalistas. Detense no biocoñecemento, en internet, nun tempo ode o propio tempo de ocio é algo produtivo, onde todo traballador é consumidor, para rematar estudando o traballo doméstico, a muller no traballo, o traballo emocional.

                     O cuarto capítulo céntrase nun sistema social que funciona basicamente mediante relacións de  débeda, a débeda é o elemento fundamental das relacións de alianza, que xunto á filiación son as cadeas de inscrición do socius. E o diñeiro? O diñeiro non é máis que unha unidade de contabilidade. Estúdase o don, o  xogo de agasallos, o contradón, que se non se devolve inmediatamente é débeda, vivimos na sociedade da débeda, ese desaxuste entre o que se dá e o que se recibe. Loxicamente tamén se fixa na relación entre don e perda, todo é perda, vivir e sacrificio. E na teima en controlar o que sucede arredor, o cal provoca que nada suceda. Toda negociación é unha procura de xustiza, mais xustiza e dereito non son equivalentes. Todo don leva consigo unha obriga, un vínculo, unha débeda. Débeda e culpa, sempre que hai débeda hai culpa, e desde nenos somos educados na cultura da culpa, na moral da culpa. A débeda é infinita e iso debería ter consecuencias éticas e políticas. É mediante a figura da débeda como o cidadán se subxectiva en liña co modelo herdeiro do homo aeconomicus. A débeda, esa memoria de futuro, esa negación do don. Todo cidadán está unido aos demais en termos de débeda. O capitalismo actual impulsa unha subxectivación que asume que todas as persoas somos debedoras e, polo tanto, culpábeis.(199).  Remata estudando as consecuencias da financiarización económica, unha financiarización para a que todos somos traballadores, consumidores, usuarios, debedores, onde son os cidadáns os que teñen que asumir os riscos e onde se algo podemos facer é en consonancia co outro.

                     O quinto capítulo comeza sentando que o comunismo é a base de tod sociabilidade humana e que o capitalismo asimila todo o exterior: O que cómpre é asumir a relevancia que o outro ten na conformación das nosas subxectividades (209).Despois acode á etimoloxía de común para fixarse na relación entre o eu e o outro para pasar a analizar a relación entre posíbel,virtual e real, definindo a sociedade como o conxunto de condicións baixo as cales o ser humano pode efectuar mellor a   súa potencia (217). Para tratar despois un tema que preocupa moito aos poetas:os desaxustes entre a comprensión e a comunicación, as posibilidades de significar e o significado en concreto, porque a comunicación é un constitutivo inherente á actual condición humana (221), a comprensión, o diálogo, a imposibilidade de entendemento, a violencia exercida sobre os corpos que non se queren deixar identificar baixo categorías impostas desde unha posición de poder(225). Estuda a singularidade sen esquecer internet,o capitalismo como paralizador da imaxinación a través do consumo, nunha sociedade na que o desexo prefabrícase e a imaxinación se paraliza. Neste contexto xorde a utopía como acción transformadora fronte a un capitalismo que se apoia na fragmentación da psique fomentando o útil e alonxándose das áreas creativas. A utopía, que focaliza o seu interese na colectividade, sabendo que o cadeado semiótico do capital non se abre de xeito individual, a utopía como ruptura para que outra política poida ter lugar, outra semiótica. Para rematar co estudo do compartido, que non é homoxéneo, non é fusión. A palabra ensamblaxe cobra un sentido especial, somos fracción e somos potencia. Ir alén da nosa identidade individual na procura dunha conformación común pero diferencial é unha das derivas coas que cremos que o desexo segue a funcionar (251). Porque necesitamso rehabilitar o desexo.

 

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

crítica de AUGA A TRAVÉS (Dores Tembrás, Apiario)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 21 de Setembro de 2016 @ 5:48 p.m.

ASOLAGADOS

Tïtulo: Auga a través

Autora: Dores Tembrás

Editorial: Apirario

É absolutamente desolador ver como desaparece abixo as ugas o lugar onde medraches e fixeches vida deica entón. Os días afogados é un filme documental sobre o lugar de Aceredo, Ourense, asolagado para dar lugar ao encoro de Lindoso. Os habitantes nada puideron facer para salavar os seus fogares e as súas terras. Anos antes, sabendo que todo estaba a piques de perderse, Francisco Villalonga e outros veciños comezarona gravar coas súas cámaras domésticas. O resultado é un filme documental que convida á reflexión sobre os mecanismos con que actúa o poder, sobre a tensión entre o existencial e o político, entre o pasado e o presente. E para Dores Tembrás resultou un conxunto de impactantes imaxes que deron lugar ao poemario que agora presenta.

ti sabes

a rapiña da auga

ese frío encarnado nas meixelas

a aldea no asedio

                     Non hai máis remedio que concebir o feito como unha ferida.

a escrita sostida na ferida

sempre o manancial

que nutre palabras dosbedientes

unha non permite que cicatrice

                     Como unha fenda que non deixa cauterizar, até

discernir

coma nun instrumento

a altura que ansías

enxertar o poema

                     De súpeto, o que foi vida vólvese memoria asolagada, presente asolagado onde o pasado pervive como memoria dun tempo que xa non volverá ser senón auga.

porque estamos no noso sitio

ata que a  auga nos cegue

                     O tempo vólvese nada, un verbo inconxugábel.

metros cúbicos de nada

                     E o verso é frío, transido da violencia manancial.

pero se nos botan

hai que ir

                     Receptáculo dunha vontade sen fendas. O futuro que non tes máis remedio que encarar sabendo que deixas o pasado asolagado.

                     Esta Auga através lembra moito Tedempo ( Xosé Lois García). Salvando as distancias, que son moitas. O de Xosé Lois é un poemario que nace dunha seca que deixou o Miño no seu cauce natural, permitindo ver todo o que asolagou o encoro de Belesar. Mentres que este é sobre un asolagamento. Mais os dous reflexionan sobre un tempo sen futuro, o tempo que quedou no fondo das augas.

cando a auga era xa

máis ca certeza

a aldea muda

                     Un tempo sen volta atrás, estantío, como pasado eterno.

toda a resistencia

non permitirá que volvas

auga a través

por moitas luz

que deixaras prendida

                     Un feito, o do asolagamento, perante o que nada se pode facer. Ineludíbel.

fechar a porta con chave

para que non entre a auga

                     De mada serve. E a esperanza. Onde quedou a esperanza.

ten medida a esperanza?

 

non sabiamos

que esas pedras

as mans que as ergeuron

-metáforas mortas-

tiñan a última palabra

vinte anos despois

 

Xosé M. Eyré

crítica de POEMAS BIROLLOS PARA LER COS OLLOS ( Fran Alonso, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 14 de Setembro de 2016 @ 6:08 p.m.

POESÍA VISUAL PARA NENOS E NENAS

Tïtulo: Poemas birollos para ler cos ollos

Autor: Fran Alonso

Editorial: Xerais

Ninguén discute o nivel acadado pola poesía galega para adultos, porén, cando se trata do público lector máis  novo, esta aparece aínda moi ligada ás vellas fórmulas poética da rima e o ritmo case con exclusividade.Non é só que o digamos nós. O mesmo autor, na entrevista que pecha o volume, chega a consideracións similares, pois o propósito deste libro é achegar os nenos e  nenas á poesía visual, a poesía máis vangardista que se fai hoxe en día. Desde aquí saudamos este propósito de aggiornamento como algo moi necesario para que nenos e nenas non perdan unha parte da mellor poesía que se vén facendo hoxe en día. En parte, este propósito ten moito que ver con O meu gato é un poeta, mais como o mesmo autor indica aquí “dáselle prioridade a converter os poemas en cadros” (69), a salientar a parte gráfica, o que vén sendo a poesía visual, e mais tamén ten unha importante presenza a oralidade, aspecto moi importante  para este tipo de público lector e que axuda moito a incardinar este tipo de poesía anovadora dentro da tradición.

Poemas birollos para ler cos ollos superan a concepción do poema como texto, de feito o texto, con ser imprescindibel na arte da palabra, só é un elemento visual máis, salientando esa parte súa, a visual, mediante técnicas gráficas que ao poeta común se lle adoitan escapar. A poesía é infinita / coma o universo; / un pozo de palabras sen fondo / que nunca se acaba.Porén a poesía fai preguntas!. A poesía son palabras bailando na punta da lingua. A poesía é un globo cheo de palabras que berran. A poesía é a maxia que se fai coas palabras.Distintas concepcións da poesía ou unha  e única que se fai diversa? O único certo é que aquí non funciona  a concepción tradicional de poesía. Ou si, pero máis ampla ao botar man de recursos gráficos que  a poesía tradicional ten como aliterarios aínda que tamén faga uso dalgúns ben integrados na poesía tradicional, como  o caligrama, que se repite ao longo do libro en varias ocasións. Tamaén se xoga coas colores e coa dipsosición gráfica do texto, ás veces en forma de diagrama e  repetindo elementos gráficos (sempre o gatiño nalgunha parte do cadro que é o poema,lembranza do seu anterior poemario O meu gato é un poeta) ou salientando dalgunha maneira parte do texto, aínda que non é imprescindíbel, coma en “Diálogo absurdo ou poema parvo”

Unha forma lúdica de achegar os máis cativos á poesía, á poesía dos grandes, e sen perder nin un ápice de seriedade, porque aos ollos dun adulto toda  simpleza desta poesía de Fran Alonso son portas abertas a novas concepcións da poesía, que entran polos nosos ollos coma cos cativos: cun lote de estrañeza debaixo do brazo, a mesma que nos mantén espertos e atentos a cada nova páxina ( sen numerar) que lemos/contemplamos. E como de ludismo estamos a falar cómpre non esquecer que co poemario vai asociado un videoxogo co que se pode experiementar en internet no seguinte enderezo: https://scratch.mit.edu/projects/92848953/

Poemas birollos para ler cos ollos é un estupendo agasallo para nenos e  nenas, unha forma sinxela e efectiva de achegarlles a poesía, unha poesía nova, que pode nacer de claquera recurso, literario ou non, que nos lebra moito o que tamén vén facendo Carlos Negro, de quen hai nada traïamos a estas páxinas Masculino singular, tamén en Xerais, que explora poesía desde a fronteira poética e cada poema pode xurdir do recurso máis inagardado ou inclusive duns noutros.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de NOVAS DO EXTERIOR. 63.000 QUILÓMETROS DE VIAXES Á CADEA.

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 7 de Setembro de 2016 @ 5:40 p.m.

MÁIS DE 63.000 QUILÓMETROS DE VIAXES Á CADEA

Título: Novas do exterior

Autor: Xosé Luís Santos Cabanas

Editorial: Axóuxere

Ademais de colaboracións espalladas por revistas, xornais e publicacións colectivas, Xosé Luís Santos Cabanas é autor de Ahoulouuuuu…! (premio M. R. Figueirido, 1993), De noxos e de brétema: contos (Noroeste, 1996), Conto para ler chovendo (Toxosoutos, 1997) e o poemario Por estas palabras recadadas (ed. de autor, 2006). Porén o máis significativo para esta crónica é que é o pai de Antom Santos, preso en Lugo, en decembro de 2011, pola policía española e  acusado de ser o soporte intelectual diso que deron en chamar Resistencia Galega para xustificar  a existencia dunha banda terrorista en Galiza, e con iso a toma de medidas antiterroristas contra o nacionalismo democrático. Novas desde o exterior está formado polas crónicas das viaxes á cadea que realizou Xosé Luís Santos Cabanas, coa súa compañeira, ás prisións de Aranjuez e Dueñas para ver o seu fillo, polo que podemos dicir que este volume enceta un novo xénero narrativo nas nosas letras: a literatura carceraria.

                     Clasificado como F.I.E.S. (Ficheiros de Internos de Especial Seguimento) , Antom Santos ve intervidas todas as súas comunicacións, grábanse toas as súas intervencións orais ( con indicación de quen son os interlocutores) e fotocópianse as escritas, ademais de levar un estrito control de toda  a súa actividade, o cal supón estar nun cárcere dentro doutro cárcere. Pouco importa que foran declarados ilegais por parte do Tribunal Supremo, a súa fiolosofía e fondo permaneceron inalterábeis ao longo do tempo. Nestas circunstancias Xosé Luís Santos Cabanas debe visitar o seu fillo a máis de 650 quilómetros da súa casa. As crónicas destas visitas constitúen o motivo desta publicación. Achegar novas do exterior é o que racha un pouco  a monotonía carceraria (ler, pintar, estudar, atletismo) do recluso, en tanto que para os que estamos no exterior as novas agardadas son as do estado do reclusodentro no cárcere, mais estas vólvense monótonas de xeito que é capacidade de observación do autor o que dota as crónicas de variedade e interese, nunha prosa que cualifica o prologuista (Xabier Cordal) con moito acerto como “culta, serena, sabia en citas” (9)

                     Internado no Centro Penitenciario Madrid VI, en Aranjuez, a 28 quilómetros pola estrada Aranjuez-Toledo, salienta o carácter inhóspito da xeografía castelá, así como as pouco “aseadas” condicións en que deben facer a visita ou o vis a vis. Estas cirunstancias só melllorarán cando recluso pase a estar internado no Centro Penitenciario La Moraleja, de Dueñas, Palencia, polo menos as plantas deixan de ter sede e as condicións do preso tamén melloran un pouco. Do resto, a monotonía carceraria só se ve interrompida pola voda con Maria Osorio en Villabona. Ou nas datas do xuízo, do que foron expulsos todos os peritos presentados pola defensa. Porque senón todos os días son o mesmo día a non ser cando tes visita e che chegan novas do exterior.

                     Estarrecedora reportaxe de cómo a Audiencia Nacional, sucesora do franquista Tribunal de Orden Público, é quen de truncar a vida dunha persoa, o preso, con tal favorecer determinados intereses ideolóxicos, a existencia en Galiza dun grupo terrorista, por moito que a realidade demostre o contrario. Como truncar  vida dunha persoa, e tamén a dos seus achegados: Pois o sistema penitenciario español non ten como obxectivo a reiserción do preso na sociedade, senón a  súa punición, tamén a través dos seus achegados mediante a dispersión polo territorio do estado español, causa estupor e vergoña allea como unha persoa pode ser apresada e mantida sen xuízo ,e sen saber exactamente de que é acusado, durante tanto tempo.

                     Novas do extrerior conta tamén con epiloguistas do talle de Xosé Antón Laxe Martiñán e Francisco Fernández Rei, así como un corpo de anexos con obxectivo probatorio das reportaxes que o precisaban, entre os cales salienta un artigo de  Nuria Güell sobre os F.I,E.S. e outro de Sabtiago Alba Rico, ambos e dous traducidos ao galego.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de O ESPELLO DO MUNDO (Ramón Nicolás, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 24 de Agosto de 2016 @ 6:23 p.m.

NOVELA HÍBRIDA

Título: O espello do mundo

Autor: Ramón Nicolás

Aditorial: Xearais

“Aquel lugar fora, durante un tempo, o espello do mundo” (191) Aquel lugar é San Pedro de Ramirás; o tempo, mediados do século XII; a razón, o inmenso poder que o mosteiro tiña. Dirido pola ona –tratamento exclusivo das abadesas de San Pedro de Ramirás- Guiomar Méndez, o seu poder resulta impoñente aínda hoxe en día ao contemplar os seus  muros, como sente Martiño cada vez que ve os muros da igrexa, único testemuño que nos queda. Martiño é un profesor de Historia ás mans do cal vai parar un feixe de pergameos propiedade dunha amiga da súa avoa, internada nunha residencia de anciáns construída exactamente sobre os restos do que fora mosteiro ben podente. Este é o alicerce sobre o cal o profesor e crítico literaio Ramón Nicolás basea a súa primeira contribución á narrativa, para o cal escolleu unha  fórmula a medio camiño entre a novela histórica e  a novela epistolar. É novela histórica porque O espello do mundo bota luz sobre un pasado histórico que ten máis de glorioso que de escuro, é un momento no cal Galiza vive unha auténtica Idade de Ouro, social e e economicamente. Mais deixa de ser unha novela histórica porque novela tamén todo o que ten que ver co profesor Martiño, que corresponde á época actual. Tecnicamente mestura tres planos narrativos: o que ten que ver co plano histórico en si, a estratexia epistolar  e o que ten que ver coa época actual. Mais a estratexia epistolar, á súa vez, resulta tamén incompleta. A ona Guiomar Méndez mantén unha estreita correspondencia epistolar coa a abadesa Hildegarda von Binguen, hoxe Santa Hildegarda logo de que os últimos papas revisaran a figuara desta alemá visionaria, que defende o traballo e a contribución da muller á historia e realiza tamén labores de apostolado, precisamente está a piques de comezar con eles cando a novela cesa a relación epistolar e  anovela remata. Mais é unha forma epistolar tamén incompleta, porque lemos as cartas de Hildegarda mais non as respostas da ona Guiomar.

                     Na novela, que pretende botar luz sobre unha época histórica pouco coñecida e realmente sopresiva, ten unha importancia ben grande a figura da visionaria alemá Hildegarda von Binguen, touquinegra tamén, que dalgunha maneira se pode considerar protofeminista e amosa unha personalidade forte e complexa. Na súa relación epistolar coa ona Guiomar adoita compañar as  súas misivas con textos moi varidos que van desde os qye se centran nas potencialidades curativas de plantas, minerais e animais aos tipos de muller que é posíbel atopar na sociedade do momento. Nisto, a novela de Ramón Nicolás lembra a Herba Moura de Teresa Moure; Hildegarda no seu papel de protobióloga e protomédica lembra a Hélène Jans de Teresa Moure, mais non só iso senón tamén a propia natureza da novela como algo híbrido é un punto en común entre ambas e  dúas novelas así como a posta en valor do traballo das mulleres, neste caso nun século que para a maioría de lectores aínda permanece como escuro, do que pouco se sabe, malia ser un dos de meirande importancia no desenvolvemento social e e conómico da Galiza, como xa dixemos.

                     Mais se por algo salienta a novela é polo ben escrita que está. O espello do mundo conta cunha sintaxe especialmente rica e densa que lle dá ese ar de novela histórica, o cal cobra especial importancia nun momento onde, polo xeral, a sintaxe adoita pasar desapercibida entre os escritores, polo pouco uso que fan dela e das súas potencialidades, a non ser na novela histórica, como neste caso. E, de par, da orfebrería lingüística que Ramón Nicolás é quen de tecer, as personaxes medievais eríxense como dous poderosos focos de atención, pola súa especialmente delicada configuración, pois pertencen a unha orde  relixiosa, mais iso non empece para que  o autor as dote dunha peronalidade complexa e rica, máis ben todo o contario, un diría que deste xeito aínda salientan máis pola inherente dificultade que representa o envite.

                     En defintiva, eis unha novela, de natureza híbrida, doada de ler, que bota man de capítulos curtos para que ningunha das dimensións de novela prevaleza sobre as outras. Efecto que tamén se consegue mediante a alternancia de planos narrativos. Mais tamén é unha novela rica e complexa, que dá conta dun período histórico ben pouco presente nas nosas letras, sen perder o fío da actualidade.

 

 

ASDO.: Xosé M. Eyré Val

crítica de VIAXE Á ÚLTIMA REVOLUCIÓN (Xerardo AgraFoxo, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 17 de Agosto de 2016 @ 5:55 p.m.

ENTRE OS CUBANOS

Tïtulo: Viaxe á última revolución

Autor: Xerardo AgraFoxo

Editorial: Galaxia

A quinta proposta narrativa de Xerardo AgraFoxo comeza o 3 de novembro do ano 2014 en Lavacolla e remata trinta e un días despois no aeroporto internacional da Habana. A medio camiño entre a novela, a crónica de viaxes e o caderno de campo, Viaxe á última revolución constitúe o relato dun mes na illa de Cuba, viaxando nos mesmos medios que eles viaxan (camións, trens e coches doutra época) e durmindo entre eles, en casas de renda con permiso para a coller estraxeiros. Un relato que salienta polo “ton sincero das súas observacións e a amenidade das súas páxinas” como recolle a presentación editorial da contracapa. En efecto, para saber cal é a situación de Cuba nestes momentos non parece haber mellor maneira de averiguala que botando man da estratexia que adopta agraFoxo, tanto desde opunto de vista literario como histórico, porque este é un libro susceptíbel de ser considerado un documento histórico, dotado da amenidade dunha novela mais enchido da veracidade que se lle esixe a un documento histórico.O autor que xa viaxara á illa caribeña cando aínda existía o Muro de Berlín e as circunstancias eran ben outras; hoxe, xa sen a existencia do Bloque Soviético e co capitalismo entrando na China ou Vietnam, que queda da revolución cubana? Esa é a pregunta que move as páxinas desta fascinante proposta narrativa.

                      “A Liberalización económica en Cuba é real, pero os efectos das novas medidas están a ocasionar tres graves problemas: a masiva circulación de diñeiro negro, a aparición de autónomos clandestinos e o xurdimento de novos ricos, cuxa influencia pode alporizar os cadros máis dogmáticos do Partido Comunista e fomentar as desigualdades sociais nun pobo que sobrevive con graves problemas económicos” (293) É o máis parecido a unha conclusión que se atopa no libro, non feito para expresar conclusións senón para describrir a realidade cubana nestes días en que xa non pode contar co apoio soviético mais si debe padecer a lei de embargo ou bloqueo estadounidense. Este bloqueo é a  principal resposta dos cubanos cos que AgraFoxo fala á hora de explicar a problemática económica cubana.

                     Aínda que o anecdótico teña o seu lugar, este non é un libro de anécdotas, é un libro para saber que en Cuba circulán tres moedas distintas: os CUC, os pesos e os dólares; que para facer autoestop na illa “pídese botella”; que os baixos salarios dos cubanos obrigan a estes a “guapear” ou “resolver”; para saber cales eran os autores preferidos do Che (Stevenson –                 A illa do tesouro-, Mark Twain –Tom Sawyer-, Antonio Machado –Poesías escogidas– e Cervantes –Entremeses-); cales son os efectos negativos do capitalismo (“medrarán as desigualdades sociais e xurdirá unha clase emerxente, vinculada cos sectores máis inluentes do goberno e que intentará tirarlle proveito ao modelo que está a cobrar vida”) (133); un libro para saber máis do galego Sebastián de Ocampo; un libro baixo a sombra de Martí, Guillén, Hemigway, Lezama Lima, Carpentier ; un libro para saber como guapean ou resolven os cubanos de a pé, aqueles que se cruzan no camiño do autor, por exemplo como fan para vivir cuns soldos tan baixos, ou para seguir teleseriees españolas que alá non se difunden.

                      En defintiva, un libro onde caben moitos outros, polas súas páxinas pasan El reino de este mundo, de Alejo Carpentier; Antes de que anochezca, Reinaldo Arenas; Breve relacción de la destrucción de las Indias, Frei Bartolomé de las Casas; Todos se van, Wendy Guerra; El hombre que amaba a los perros, Leonardo Padura; La isla de los ingenios, Fernando García del Río ou Habana Babilonia de Amir Valle. Porque a lectura é unha das actividades constantes do autor. Tempo ten. Nas longas xornadas de viaxe ( para percorrer poucos quilómetros) ou antes de durmir.

                     Documentación de a pé, novelada e moi entretida, para saber cal é o estado actual da Revolución Cubana.

 

 

ASDO.: Xosé M. Eyré Val

crítica de GALERÍA DE SALDOS ( Diego Giráldez, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 10 de Agosto de 2016 @ 6:19 p.m.

ARTE NA LITERATURA

Título: Galería de saldos

Autor: Diego Giráldez

Editorial: Xerais

Non é baratería esta Galería de saldos de Diego Giráldez. Ningún autor ía desmerecer de tal maneira a  súa propia obra, mais esteimamos que debemos comezar por aclara a posíbel confusión a que poida levar semellante título.Os relatos, os 27 relatos de Diego Giráldez non son saldos, non material que se rebaixa no prezo para rematar existencias. Eses saldos refírense á vida, a nós na vida, aí si que somos saldos, auténticos saldos, marcadoría que está continuamente de saldo. Polo que ben podería chamarse “Galería de fracasados”. Mais non é que o autor pretenda dalgunha maneira expoñer unha galería de fracasados.Non é a  súa intención tematizar o fracaso vital de primeira tentativa. É o seu apegamento ao realismo o que, moito máis nestes tempos de crise que vivimos, non lle deixa outra opción que facer desfilar diante dos nosos ollos unha galería de fracasados, dunha ou doutra maneira fracasados vitais, xentes resignadas a non poder ter un final feliz. Sendo, deste xeito, un libro moi apegado á realidade, que chucha dela para se converter na súa cara literaria, na súa versión literaria.

                     Moi pola contra da baratería, o que hai en Galería de saldos é literatura de moitísima consideración. Os relatos levan todos o encabezamento dunha interpretación dalgunha obra de arte plástica de diferentes expresións artísticas e diferentes autorías, que logo volven aparecer formando parte do argumento do relato, configurando deste xeito un achegamento literario á arte, que ten o seu parecido coas Cousas de Castelao, só que aquí os achegamentos ou interpretacións, obra de Iago Sánchez Losada, como se lles chama no libro, son de diferente autoría e diferentes expresións artísticas. Isto dálle un ar de unidade ao volume, que non ha de ser o único posto que a téncica narrativa é outro punto de contacto e o tipo de personaxes  e situacións, antes mentado, outro máis, para quen queira establecer fíos de unión entre os relatos, polo demais absolutamente independentes. Serigrafadas ou doutro xeito estampadas en obxectos cotiáns como bolsas da compra ou panos aparecen estas obras de arte entre as cales tamén as hai galegas, por exemplo de Maruxa Mallo ou Seoane.

                     Os relatos son estampas nas que brillan con luz propia o acertado uso do resumo, así como as atribucións, que ás veces poden ser brutais de inagardadas, constituíndo exemplos de ironía de alta escola. Un tipo de literatura que che pega cando a les, que vai directa abalar a conciencia do lector, desa que non deixa indiferente porque fere, rabuña esta “homenaxe aos antiheroes en bata de casa” como se di na presentación editorial da contracapa. Ás veces coa súa dose de lirismo mais esta galería de vítimas, porque todos son vítimas do momento histórico que viven, non deixa de percutir nas conciencias lectoras. Sendo así un tipo de literatura intervencionista, anada inócua, que se sente influída pola realidade, é literatura realista porque nace da realidade e nos transporta unha versión literaria dela.

                     De extensión curta, os variadísimos relatos, lense con voracidade e  mesmo demandan unha segunda lectura a fin de asimilar toda a carga de profundidade que hai presente neles. Non deixa de ser suxestiva esta mestura de personaxes cotiáns, inseridos en contextos mesmo rutineiros, con expresións artístiscas requintadas, polo que o libro de Diego Giráldez tamén constitúe unha democractización da arte, ao facela accesíbel, mediante as interpretacións de Iago Sánchez Losada, aos lectores da Galería de saldos. Galería de saldos que é a estrea literaria dun autor do que cabe agardar máis visitas, pois deixa un excelente sabor de boca con esta súa estrea.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de MASCULINO SINGULAR (Carlos Negro, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 3 de Agosto de 2016 @ 5:45 p.m.

DIVERXENTE. O HOME NOVO A EXAME

Título: Masculino singular

Autor: Carlos Negro

Editorial: Xerais

Interesa o punto de diverxencia. O punto exacto en que se deixa de ser unha cousa para ser outra. Neste caso fastéxase o alborecemento do home do século XXI, herdeiro do homo erectus porque eu o mando, do home de verga e poder sinonimizados, si, mais tamén herdeiro da tradición feminista, tradición feminista que non interpreta como oposición senón como integración. Por iso o poemario comeza expoñendo o “Código de barras” identitario, onde resulta definitivo para identificarse aquilo que non é, por desgraza, por sorte, definitivamente, o que non ten, o que non quere, o que quixo, o que tivo, o que ten, o que é, o que intenta ser, o que non sabe se é, o que se cadra non é (“un morfema de xénero singular e masculino”) (15). Exercicio de reafirmación que nos sinuosos tempos que vivimos convén ter o máis claro posíbel, para que non o confundan, para non ser confundido; nin co “príncipe azul das galletas de chocolate”, nin cun “paquete de músculos dun filme de acción”, nin co “sorriso galante que cede o paso na porta do ascensor” (13)

                     Esta é unha poesía de fronteiras, se cadra por iso, a continuación da reafirmación do que é a voz poética, ten que vir, e vén, a poética desde a cal se lerá todo o poemario. Son a “Técnicas de afeitado”, porque non é unha. Ou si.”Unha poética de dobre folla: / suave e  apurada por fóra, / pero cun gume cortante por dentro” (19).Porque o que a continuación vén dentro deste mesmo apartado son dúas reafirmacións, dúas exploracións da mesma poética, unha en prosa e outra en verso: a pel e o poema son superficies sometidas a un proceso de desgaste. Como para xunguir os dous procesos de reafirmación continúase cun poema que non deixa de facerse preguntas e mediante elas conta unha historia, preguntas/historia para recoñecer o home do século XXI, o home novo.

                     Desde a fronteira poética explórase a poesía como se explora o home novo, comezando polas “Pinturas rupestres”, onde, ás veces en prosa, o poema pode xurdir de epigramas, superpoñerse un sobre outro, mesmo sobre debuxos que conteñen outra mensaxe complemetar, explorar –máis unha vez- desde textos paraliterarios, constituír un embaldosado ou tentar reproducir un muro con palabras que agochan outro poema. Porque o poema pode estar en calquera lado, agachado debaixo de calquera forma, mesmo debaixo doutro poema, ou por riba del. Vivimos rodeados de poesía, o que cómpre é o poder/saber para recoñecela alí onde se atope, sexa recoñecido como petencente á tradición literaria ou non. Como sucede no seguite apartado. “Fráxil&femíneo&delicado” ofrécenolo desde o que en teoría é un anuncio publicitario mais que un golpe de ironía converte nun poema. Pode ser iso, un golpe de ironía ou o recurso a versos que comezan coa mesma letra, aos cadernos Rubio ou a tachado de palabras. O suficiente como para atopar a poesía e que esta reclame para o home novo a tenrura, tan característica do sexo feminino e que tanto cómpre no masculino porque sen ela somos menos humanos.

                     Este home novo é un punto de fuga que se agocha debaixo do homo erectus do inicio. E esta é a súa poesía. Diverxente. Contra toda presenza de atributos machistas que garda a nosa sociedade, aínda, e espalla desde a máis tenra infancia até a máis clásica cultura. Porque “Máis alá dos ritos da tribo, adoptamos os principios da / cosmética” (64) E sempre a favor da diferenza, o diferencial como parte da complementariedade e non como estigma ou punto desde o cal exerecer o poder que someta o outro sexo, o diferencial como parte impresindíbel da outridade, o diferencial como punto de unión. “ Non esixas do meu corpo que sexa un campo de batalla / levo anos a intentar convertelo nun mapa da tenrura”. (66) Son versos simples estes de “Punto de fuga”, ás veces prosa, como tentando a exploración do homo erectus do principo , e tamén da poética que ilumina o poemario, desde o inicio, desde o máis simple.Que non é nada dieferente ao que se fai en “Materia estelar” e que se avalía, mediante un xogo de preguntas e respostas, en “Saída de emerxencia”.

                     Velaquí un libro imprescindíbel en canto que racha cos estereotipos da sociedade actual que herdamos, unha sociedade herdada doutra en que o masculino tiña todos os poderes e o femíneo só o deber de servilo. O autor reclámase influído por “Rosalía de Castro e Mª Xosé Queizán, Isolda Santiago e Xohana Torres, Denise Duhamel e Ana Romaní, ou mesmo o austríaco Peter Handke e Juan Carlos Mestre. E, por suposto, tamén hai no libro algúns diálogos por negación: Pondal e Ferrín serían, neste caso, dous magníficos exemplos”, neste texto  que escribiu para a presentación en Lalín.

 

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de TODO CANTO FOMOS ( Xosé Monteagudo, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 28 de Xuño de 2016 @ 5:39 p.m.

TODO O QUE PUIDEMOS SER

Título: Todo canto fomos

Autor: Xosé Monteagudo

Editorial: Galaxia

Que outra cousa, senón, é unha novela máis ca un conxunto de episodios contados nunha orde e consonte unha xerarquía que lles outorga significado? (197) Sólida declaración de principios que responde tanto ao que é a individualidade da novela que nos ocupa como á novela como xénero. Arquitectura. A novela é unha arquitectura secuencial dotada de significado. Pura arquitectura verbal que se pode facer mesmo extensiva ao que é a literatura en si, pois calquera xénero pode responder, máis ou menos xenerosamente, a esa definición .

Amaro, emigrante na Arxentina de finais do XIX, que se abre camiño ata facerse dono dun curtidoiro. Carlota, mestra que ten que loitar conta a ignorancia e os prexuízos dunha sociedade rural moi condicionada pola Igrexa e o poder caciquil. Anxo Daponte, historiador que está nalgúns momentos decisivos da historia do século pasado, como a fundación do Partido Galeguista en Pontevedra. Maribel, nena do hospicio, que vai de familia en familia até que é adoptada definitivamente. Un escritor ,galego, afincado en Inglaterra, de novela detectivesca, a quen a nai lle lega un feixe de papeis que reconstrúen a historia familiar. Velaquí os vimbios con que Xosé Monteagudo estrutura a arquitectura desta novela de grande calado, pois o escritor de Moraña (1965) escolle un formato longo e esixente para este seu quito proxecto narrativo, despois de deixarnos As voces da noticia  (2002, premio Blaco Amor), Esta historia  (2005), Un tipo listo (Premio García Barros no 2009) e O curioso mundo das persoas normais no 2012.

Escrita en terceira persoa, Monteagudo alterna as diferentes cara do prisma, que acabrán por tocarse e confluír nun único final que aquí non queremos desvelar. Ler a novela é como ir lendo a novela que escibe o escritor, que pasa unha tempada coa súa filla adolescente, coa que non tiña unha relación nin boa nin estábel. Como ir xuntando as diferentes pezas dun puzzle que presentimos único mais ignoramos como encaixarán os diferentes ángulos deica o remate; por mais que poidamos ir supoñendo o encaixe dalgunhas, o  final sorprenderanos igualmente. Este carácter poliédrico permítelle ao autor tocar unha serie de temas de moita actualidade aínda hoxe e que converten os protagonistas en verdadeiros avanzados nestas loitas. Velaquí está o caso da emigración, que tristemente seguimos padecendo; a loita das mulleres, sobre todo das mulleres do rural, por acceder ao mundo da cultura e contra os prexuízos enraizados na sociedade, é moito o que se avanzou mais tamén é certo que o problema segue existindo; ou a loita pola construción nacional de Galiza, que leva á novela a personaxes como Castelao ou Bóveda. En definitiva, a loita por coñecer o pasado de xeito que este ilumine un presente que pretendemos controlar aínda a sabendas das lagoas que a historia nos presenta e que ignoramos como se non foran con nós.

A novela asenta tanto na arquitectura secuencial como nunhas personaxes densas e moi ben perfiladas, personaxes transgresoras que loitan por un mundo mellor, por mellorar as circunstancias de vida propias mais tamén as dos demais. Unhas personaxes percorridas por un fatuum que desoñecen e que só se revelará no final, que as condena a un fracaso vital que evitan como poden, agás no caso do escritor, que por circunstancias hitóricas está libre del aínda que non das súas consecuencias. Por iso a novela é a novela de todo canto puidemos ser, todo canto se nos permitiu ser, pois as personaxes aparecen suxeitas ás circunstancias históricas que marcan aquilo que se les permite ser e aquilo que se lles nega, que se lles veta. Salienta o caso de Amaro, verdadeiro triunfador na vida, que regresa a unha sociedade na que segue pulando por mellorala, mais que lle fará pagar caros os seus esforzos. Tamén Maribel e Carlota son personaxes transgresoras, cada unha no seu tempo, e tamén ambas rematarán por pagalo, cada unha á súa maneira.

En definitiva, Todo canto fomos é un proxecto narrativo complexo e de altas miras do que ao autor sae moi ben parado. A novela, na que a administración da información constitúe un aspecto moi ben tratado, igual que o xogo estrutural, demanda unha lectura atenta en tanto que as referencias temporais son mínimas e o lector é quen debe completar o contexto histórico, do que se nos achegan momentos clave. Mais se eses momentos clave da historia son importantes ( os correspondentes á República e posterior golpe de estado, coas súas consecuencias) teñen unha importancia especial, tan importante é o carácter transgresor das personaxes, auténticas loitadoras nun mundo hostil.

Iso si, bótase de menos un pouco de máis coidado coa onomástica galega.

 

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de TEMPOS DE BEBIDAS ISOTÓNICAS E FAST-FOOD ( Álex Alonso, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 22 de Xuño de 2016 @ 8:32 p.m.

BOCADOS DE REALIDADE

Tïtulo: Tempos de bebidas isotónicas e fast-food

Autor: Álex Alonso

Editorial: Xerais

Se a literatura, directamente ou por contraste, non reflicte os aspectos do acontecer social (do intre en que é producida ou de claquera outro momento histórico, mesmo futuro), entón é menos literatura.Non deixa de selo mais incumpre unha das funcións básicas das que co tempo se foi dotando, porque é unha das que lle conceden carta natalicia. Como a fast-food, é comida, mais cun moi diminuído valor nutricional. Ben acaída nos vén a comparanza, desde o mesmo título da obra que nestas liñas reseñamos, mais é que a literatura tamén ten unha función nutricia: ser alimento da alma, fóra de calquera concomitancia relixiosa e por iba de calquera restriccionismo que isto lle poida conlevar. Así o entende Álex Alonso, autor novo mais coñecido xa por quen segue a literatura galega, pois foi mención especial do xurado no XII Certame Manuel Murguía de narracións breves; gañador, en 2010 do Certame de relatos de muller Matilde Bares, e agora Premio Ánxel Fole narrativa cura con esta obra que nos ocupa e que deixa ben clara a súa intencionalidade desde  mesmo título. Tempos de bebidas isotómicas e fast-food, son trinta relatos breves, de moi distinta fasquía, que retratan as condicións socioeconómicas do tempo que nos está tocando vivir. Desde as torturas, as pateras, á corrupción política ou a política lingüística, aparecen aquí reflectidos temas da Galiza do hoxe desde unha inquebrantábel pertenza ás Rías Baixas ( Vigo, Pontevedra) inclusive nos xiros lingüísticos.

A verdade é que o libro é tan variado que se fai difícil escoller cal é o mellor do relatos, todos percorridos polo afán de realismo e non exentos dun humor retranqueiro tan noso. Se “O curso de novas tecnoloxías”, que abre o  volume, nos ensina unha sociedade que se entretén en superfluidades tan modernas como inútiles, “Vitrasa” é unha contundente denuncia da estúpida violencia racial e as “Crónicas marcianas” lévannos ao horror que está a vivir Palestina. Mais é que o segundo, “Sucidade de benestar” nos instalou dentro da realidade do suicidio por despexamentos e tampouco podemos esquecer o terceiro “Balón medicinal” que, sen desbotar o humor, nos leva deica a realidade do inferno de quen padece bullying polo simple feito de ser gordo; e o seguinte “Ceda o paso” nos reinstala dentro dos lindes da estafa polas preferentes e aínda queda a contundencia de “By Glory Lake”. Eis unha palmaria demostración de que o realismo pode ser moi divertido de ler.

Con preferencia pola primeira persoa narrativa, o que reforza a sensación de realismo, Álex Alonso opera unha transción nada doada. Estanos a falar de asuntos serios, en catro casos bota man dos medios de comunicación como fonte de autenticidade dos relatos,mais aínda así o autor topa o momento para a retranca, para o humor fino e sensíbel. Sensíbel, se hai que procurar una palabra defintiroria para estes bocados de realidade, esta ten que facer referencia á sensibilidade social que destilan uns relatos que ás veces chegan a ser parateatrais e outras asoman ao multiperpectivismo, como mostra da diferente fasquía técnica que os caracteriza,e a sesibilidade con que se nos contan, capaz de pasar dun rexistro serio a outro humorístico sen que renxan as tramas, sen que se poia acusar de oportunismo ou de procurar a  ocorrencia doada, aspecto este que eleva a escrita de Álex Alonso.

Cun relato non se gaña o lector,nin con tres ou catro, cando estamos a falar de trinta, a regularidade técnica é un aspecto moi salientábel neste título que abre unha fiestra de ar fresco no actual panorama literario. O lector pode estar na seguranza de que lectura deste Tempos de bebidas isotónicas e fast-food o agradará e será ben complicado escoller cal é o mellor conto, pois todos contan con algo que os individualiza fronte aos demais, xa sexa pola cualidade técnica ( poñamos como exemplo “Vitrasa”) ou pola actualidade (poñamos como exemplo “Eu confeso”, onde se xoga coa dupla moral eclesiástica). Nós renunciamos a escribir de cada un dos trinta en boa parte para non derramar a sorpresa que o lector levará encetando a lectura de cadanseu relato. Mais queremos comentar un aspecto que non nos gustou, e que non é outro que o recurso ao hiperrealismo lingüístico, e algún castelanismo supérfluo que se pode atopar ao longo do volume. Do resto, eis un título que se deixa ler con amabilidade, que quere ser lido en ton desenfadado mais sen perder nada de seriedade no tratamento dos temas.

 

 

ASDO.: Xosé M. Eyré