ferradura en tránsito

Xuro que loitarei para que a miña lingua alcance o máis amplo uso social, dentro e fóra da miña comunidade, e obteña a máxima difusión e recoñecemento en todos os ámbitos sociais.(Noeli Pocaterra)

como homenaxe a Begoña Caamaño

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA — 28 de Outubro de 2014 @ 9:22 p.m.

Noutras ocasións recorremos a títulos ao azar, pubicados xa hai tempo. Hoxe, logo do pasamento de Begoña Caamaño, o corazón e o cerebro xúntanse a pedirme que recuper as críticas ás súas dúas novelas. Qu eserán quen a partir de agora falen por ela, por Begoña, unha muller coas cousas ben claras e a fabilidade na voz. Van.

O VALOR DA VOZ FEMININA
Título: Circe ou o pracer do azul
Autora: Begoña Caamaño
Editorial: Galaxia.
Antes de que César Augusto decidira o do seu desterro, Publio Ovidio Nasón escribiu un mangado de poemas que hoxe se coñecen como As heroidas, repletos de fina sensibilidade, nos cales recuperaba voces femininas ( da mitoloxía e da literatura) que as fontes orixinais e a tradición tiñan completamente marxinadas, esquecidas, na obsesión por perpetuar a supremacía masculina da herdanza e da pose. De pouco serviu, case só para que cronistas na nosa situación o lembren e se marabillen dese suxestivo, oportuno e valente poemario. Pois hoxe, xa ben encetado o s. XXI, a recuperación da voz feminina aínda non é tarefa rematada, como ben se sabe, pois velaí, entre outras moitas testemuñas, esta a novela que hoxe comentamos de Begoña Caamaño. Unha novela, Circe ou o pracer do azul, que conta co atractivo de ser unha outra versión ou a versión non contada dun dos principais mitos da cultura europea: o de Penélope e Ulises. Para o cal recupera a voz esquecida de Penélope, apenas presente no primeiro canto homérico e nos do remate, aquela Penélope paciente e submisa. E a Circe, a feiticeira cruel. Recupéraas, éncheas de vida e redimensiona por completo a maneira de entender tanto as súas vida como a famosa estratexia que lle valeu a Penélope para non comprometerse con ningún dos pretendentes. Tal como se Begoña Caamaño decidira poñer en novela a quel proxecto do de Sulmona, centrando a narración no triángulo Penélope-Ulises-Circe.
Un primeiro mérito de Begoña Caamaño radica precisamente en que soubo botar man de personaxes por outros creadas, esratexia que non é tan doado levar a cabo como parece, sen que esas personaxes non sen resintan senón que observen unha credibilidade moi salientábel. No proceso de coller personaxes xa existentes e reinterpretalos son moitos os riscos que se corren, sendo un dos principais o feito de que xa non se recoñezan as personaxes orixinais nas agora re-creadas. As tres personaxes protagonistas son perfectamente recoñecíbeis no seu novo corpo dimensional, o cal permite acentuar debidamente a lectura no latricino histórico das súas voces. Máis, non só no seu caso, senón que o mesmo sucede coas personaxes (das historias) intermedias; velaí que os demais, alén dos Ulises, Circe e Penélope centrais, falamos das Medea, Helena, Clitemnestra, Andrómaca, Laertes, Xasón, Agamenón ( que nos chegan nas voces de Circe e/ou Penélope)… tamén o son, tanto ou máis que na propia versión homérica. Logrando dous efectos. Primeiramente, a credibilidade desas historias intermedias obra que a tese da novela non fique pechada as 309 páxinas . E, en segundo lugar, ben se pode dicir que, esta novela de Begoña Caamaño, resulta un complemento imprescindíbel á obra de Homero para quen queira ter unha visión que se achegue ao total do mundo destas personaxes, unha visión que integre o que foron e o que puideron ser e non se contou.
A relación epistolar mantida entre Circe e Penélope, o encontro dialéctico entre unha deusa e unha muller mortal ambas e dúas, a primeira vista, interesadas no mesmo home, columna vertebral da novela, está espectacularmente resolto, producíndose unha tirapuxa e achegamento que finalmente se sabe resolver con aproveitamento para ambas e para unha novela que vive fundamentalmente diso, si, mais na que se soubo crear un discurso en terceira persoa, integrador, que non é nin moito menos anecdótico en canto á relevancia do seu contido na trama novelesca. E marcan, as epístolas, obviamente, o ritmo de lectura da novela, un ritmo pausado como corresponde a un discurso que quere ser de novela histórica, como piden as personaxes e o tempo en que viven e se desenvolven.. Mais onde se feixeron algunhas cuestionábeis concesións “ao século”, dando entrada a un vocabulario que por veces se presenta como problemático e transloce unha figura narratatorial actual e non do tempo da narración, comezando, se se quer, xa pola mesma palabra “cartas”.
Fóra diso, esta reescritura do mito que propón Begoña Caamaño, constitúe unha necesaria actualización que multiplica a súa utilidade, agora xa non é só vestixio histórico senón que esta reinterpretación permite a súa lectura como plataforma tamén dunha problemática actual, asegurándolle, se se quer, máis vida á creación orixinal referente. Que se manifesta por riba doutros discursos que no rescate da voz feminina derivan nunha perspectiva antimasculina maniquea que contrasta ( de vellos que son estes prexuízos ) coa anovación temática que supoñen. Esa sensación final que se resume na pregunta “ para que vale o xénero másculino?” non desaparece totalmente, mais está integrada nunha novela máis ambiciosa, unha novela que cuestiona de maneira intelixente as relacións intersexuais e os seus valores sociais. E velaí que a achega desta novela, ao nicho específico da literatura reivindicadora da voz femina, debe ser salientada neste senso, que, se por riba ese nicho é unha das novidades do panorama actual das letras, pois mel nas filloas e a ler.
Boas novas, para Homero, porque agora as súas Circe e Penélope gozan dunha consitencia e actualidade que antes non tiñan, e sen que os Ulises/Odiseo se viran para nada alterados. Boas novas, para Ovidio, porque aquel vello proxecto ten aquí unha salientábel resposta en prosa, tantos séculos despois seguimos avanzando. Boas novas, para a literatura feminista, pois a cada día que pasa os seus discursos son menos maniqueos, máis elaborados. Boas novas, en fin, para a literatura de nós, non esquezamos que debuta unha autora con madeira de boa narradora.

 ASDO.: Xosé M. Eyré

——————————————————————————————

AS RAZÓNS DA POLÉMICA
Título: Morgana en Esmelle
Autora: Begoña Caamaño
Editorial: Galaxia
Logo de Circe ou o pracer do azul (Galaxia, 2009), regresa ao trinques Begoña Caamaño, con outra reiterpretación mitolóxica, desta volta centrada no mundo artúrico. Reescribíndoo e reinterpretándoo en clave feminina. De xeito que a autora acha, nesta complementariedade á visión masculina que a tradición transmite, un lugar identitario propio e ben defindo dentro do panorama das nosas letras, onde con cada entrega afianza a súa voz. Mais non é, adiantamos, aquí onde a polémica se expresa. Non o é porque desta vez sóubose fuxir moi ben daquel maniqueísmo antimasculino que tinguía as impresións lectoras despois de pasar as páxinas da anterior novela. Non o é, e precisamente niso áchase un primeiro logro moi a ter en conta, pois Morgana en Esmelle lese con moita naturalidade, sen precisarmos ningún condicionante incial e regulador.
E non é só o feito de se ler con naturalidade o que mantén o lector ( sobre todo, o lector; porque, en principio, as mulleres deberían sentirse xa atraídas por este tipo de lecturas), senón que se souberon aproveitar outros subtemas que constitúen focos de interese nada anecdótico. Se xa en si é un logro unha trama onde a ruína de Ávalon e a caída de Camelot teñen lugar porque non se soubo ter en conta a opinión da muller ( nin a de Viviana, muller sabia e de ideas opostas ás de Merlín, nin a de Xenebra, que casa con Artur non porque o ame senón por deber), senón que ademais se asiste a un atraente debate entre a democratización do saber ( que represnta Viviana) fronte ao elitismo ( de Artur), que á súa vez se conecta e esgalla perfectamente noutro a redor da relixión como fin ou como instrumento ( xa que Artur abraza un cristianismo escurantista como remedio aos males do pobo celta), e permite un duelo dialéctico entre Viviana e Artur ( dúas personaxes sabias) ben logrado e que non era nin moito menos doado.
Morgana en Esmelle presenta un discurso moi traballado, xa que se souberon seleccionar os instantes precisos (entre a amplitude que ofrece o mundo artúrico) de xeito que se pode seguir perfectamente a trama incardinándoa na historia legada pola tradición…e ese seguimento ilumina a propia tradición. A estrutura está moi traballada e ao servizo dunha exposición temática atraente, a que soporta unha trama intelixentemente argallada e na que se moven personaxes ben configuradase rexas. Mais hai xa aquí algo do que agroma a primeira polémica, unha primeira polémica que para nada desdebuxa a novela de Begoña Caamaño senón debe provocar na sociedade unha fonda reflexión. Non cabe dúbida de que se trata de lectura de primeiro interese sobre todo para mozos e mozas, porén, se mozos e mozas teñen como naturais as actitudes das personaxes, porque para eles e elas, xa nados nunha sociedade onde as reivindivindicacións femininas está asumidas e integradas na sociedade, non son novidade…entón é que algo se fixo mal e non é precisamente na novela onde está ese mal…Aínda que haxa cousas mal na novela, esta non é ningunha delas.
Porque as hai, máis concesións ao século, e, en si, a segunda grande polémica. Ás veces residen residen no uso da linguaxe ( non é doado imaxinar unha personaxe celta usando o arabismo “adaíl”- sobre todo porque lendo asístese aun descoñecemento lóxico da cultura árabe- ou terminiloxía como “sinónimos”, nin le damos atopado razón convincente ao uso de “sandábel” como sinónimo de “sandador” ou “salutífero”, páxinas 50, 57, 71). Outras veces poden parecer lóxicas, xa que a concepción da muller é unha concepción actual, aínda que podían ser evitábeis, como o feito de que cabalguen ( e soas ), que conviden os homes a bailar, ou que teñan necesidade de se asear (páxinas 39, 161, 41), cando o concepto, e necesidade, de aseo son moitísimo máis modernos, só desde o XIX, como moi cedo, e XX se podenentender, cando nin aínda non anos 80 do pasado século era frecuente que unha muller convidar a bailar a un home…
Tendo en conta que, como dixemos, esta novela histórica proxecta unha fonte luminosa sobre a tradición, que a complementa e explica e que é unha lectura necesaria e que do resto está ben construída ( malia algúns descoidos no ritmo, no estilo), o crítico, o lector non pode deixar de lamentar eses descoidos nunha novela que non carece de interese senón todo o contrario.
ASDO.: Xosé M. Eyré

 

no pasamento de Begoña Caamaño

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA — 27 de Outubro de 2014 @ 10:23 p.m.

Tiven o inmenso pracer de comunicarlle que gañara o Premio da Crítica por “Morgana en Esmelle”. As súas dúas novelas transmiten un humanismo vitalista, unhas ganas de vivir inmensas. Tamén, a través das redes sociais, intercambiamos pareceres varias veces. Pero o que lembrarei sempre é a alegría das súas palabras cando, saíndo de Ponferrada, dei comunicado telefonicamente con ela. Alegría que se debía non só ao recoñecemento que recibía, senón que podo segurar que aínda lle fixo máis ilusión que lectoras novas se achegaran con tantas ganas á súa primeira novela,” Circe ou o pracer do azul”, que  unha alumna me pedira expresamente e que despois fora lectura tamén doutras tres compañeiras ( e, desde entón, doutras varias).

Hoxe é un día triste, non é un día lila, como a Begoña lle gustaría. Hoxe é o día negro que desde hai tempo se viña anunciando. Hoxe é un día negro para a literatura deste país, e tamén para o feminismo, e tamén para +s que loitan contra o poder e erguen a súa voz en nome dos eternamente perdedores porque a sáu versión da historia é ben outra.

Deixas, Begoña, un oco que ninguén poderá encher, mais oxalá que a lección da túa vida haxa quen a saiba entender.

Vai por ti.

E que alá onde esteas só haxa sorrisos lila.

cultura eculiquá

Filed under: POLÍTICA, SOCIEDADE, CULTURA — 20 de Outubro de 2014 @ 8:56 p.m.

Está na rúa. É dicir, vese por calquera recanto. Neses anuncios publicitarios que confunden a cultura coas inauguracións (Gas Natural-Fenosa); nos faladoiros radiofónicos, onde o malo xa non é que digan algo con substancia, porque o nivel cultural adoita ser tan baixo que abondo fan con saber falar, ler e escribir, aínda que algúns fachendeen de seren profesores universitarios…o novel do seu discurso é tan nimio que raia na pura imbecilidade ( stricto sensu) ; e non digamos nada se trata de formato audiovisual, porque entón o descoñecmento xa é inclusive das mínimas regras de cortesía, de educaciób e saber comportarse.

Quero dicir, nunca tan elevado foi o nivel cultural a nivel de rúa. Nunca tanta xente houbo alfabetizada. Pero tamén é certo, e moi triste comprobalo, a estimanza da cultura nunca foi tan baixa. Vese na rúa. Nos exemplos antes citados e en moitos máis que se poden xuntar. Particularmente no eido político. A indefinición en materia cultural dos grandes partidos é absolutamente lamentábel, absolutamente lamentábel. Indefinición e ineficacia, por non dicir cousas peores, porque o futuro cultural que nos agarda co PP está ben claro na marcha atrás que propoñen, pero teño moitas dúbidas de que co PSOE vaia ir moito mellor. E non digamos con PODEMOS, de quen non sei absolutamente nada nesta materia.

Algo mellor andan as cousas no eido nacionalista, ou nos eidos nacionalistas, en canto a propostas e estimanza. Si. Mais queda por comentar o peor de todo: os medios de comunicación, para quen a cultura non é máis que unha coartada que lles dea certo brillo, un día á semana ou así. Porén, despois, no contido diario de cada cabeceira, a ramplonería maniféstase até no canto das follas. O insulto gratuíto. A memoria selectiva. O forofismo indisimulado e non racional. Que obviamente se traducen nunhas escritas onde o estilo é o insulto ou a descualificación canto máis enxeñosa e directa mellor, pero non hai argumentación, pero non hai sequera unha mínima estruturación das ideas, nin se ten mínima idea de como se compón un discurso escrito.

É a cultura do eculiquá. Nin pensar nin razoar. Verbalizar visceralmente.

Así nos vai, e así non nos debería ir.

que é a cultura? ( Fenosa: a enerxía que non pensa)

Filed under: POLÍTICA, SOCIEDADE, CULTURA — 14 de Outubro de 2014 @ 1:04 p.m.

Polo momento levo visto un anuncio publicitario de Gas Natural- Fenosa na televisión, e escoitei outro diferente na radio. Deles vai tratar esta anotación, porque en maior ou menor medida, os dous me ofenden e me enfadan. O da tele trata dos apelidos, e con toda a  cara do mundo meten un en castelán (Villares) e dous nome (Jorge, Benedicto). Este recurso ao castrapo xa de por si é indignante, sobre todo se un pensa no lema ” a enerxía que pensa”, desde o punto de vista cultural. Despois falaremos da cultura, mais agora continuemos.

A concepción do anuncio, despois do visto, revélase como unha concepción política. Xenericamente é deses que chaman de “marca”, cuxo obxectivo é dar a coñecer unha marca, máis nada, neste caso: que esquezamos o “Unión” que antes figurabadiante de Fenosa. E polo que eu vin, vai destinado só ao consumidor galego, tratando de estimular a proximidade da marca co sentimento de galeguidade. De galeguidade acastrapada, galeguidade desvirtuada. Concepción política, nin sequera mercadotécnica, puramente política.

Volvamos ao lema: “a enerxía que pensa”. Porque o da radio é absolutamente delirante. Di algo así como: “Cultura é abrir un centro sociocultural en…” Absolutamente alucinante, a concepción da cultura. Porque cultura pode ser construír, na construción maniféstase un tipo de cultura. Mais ABRIR? Cultura é abrir? Outra vez a concepción política de fondo, porque dáme que os políticos pensan que “inaugurar” si debe ser cultura cando vai asociado a algunha construción onde supostamente terán lugar eventos culturais.

E non esquezamos a responsabilidade da CRTVG. Non se pode aceptar calquera publicidade, non toda a publicidade é lícita. Abonda lembrar esas coñecidas marcas (de roupa) que fan anuncios pretendidamente ofensivos, e despois tñen que ser retirados. Pois aquí é o mesmo. Aceptaría a CRTVG un anuncio que publicitar as guerras como factor regulador da poboación mundial? Seguro que non, aínda que sexa ( eu non a comparto) unha teoría culturalmente máis estendida do que debera. Aceptaría a CRTVG un anuncio co lema “Somos nación”? Tampouco, aínda que culturalmente sexa certo.

literatura romántica galega

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA — 8 de Outubro de 2014 @ 5:54 p.m.

Hoxe, co gallo da libraría esepecializada en literatura romántica Madame Bovary, escoitei unha conversa que me deixou moi preocupado. Nada menos que se viña dicir que en galego hai poucos exemplos de literatura romántica. Por unha parte isto revela un fondo descoñecemento da realidade literaria galega, polo menos da época actual, sen querer ir máis lonxe. Cando Rosa Aneiros vén de publicar os tres volumes de  Ámote Leo A. , por exemplo, a cousa é máis grave; pero esa gravidade acrecéntase se se descoñece Resistencia, da mesma autora. Ou por mudar de autoría, Ira, de Xavier Manteiga. Sen que aí se esgote, nin moito menos, a nómina de autores e obras, vaia para demostralo Unha estrela no vento de Ledicia Costas. Novelas , como pode comprobarse na ligazón, tremendamente populares e lidas.

Porén non se esgota o comentario con dicir simplemente que hai literatura romántica en galego, e que goza inclusive de prestixio literario, a xulgar pola acollida por parte da crítica dos títulos mentados. En realidade merece meirande afondamento, meirande clarificación. Por exemplo dicir que non se edita nunca coma “novela de quiosco”, deixamos aí  a etiqueta, que  serve para entendernos e nos obriga a lembrar que xa temos escrito sobre  este tipo de publicacións e a súa camuflaxe ben como literatura para adultos ben como literatura para adolescentes: unha maneira de re-prestixiar o xénero.

E aínda hai que ir máis alá e preguntarse: responde a literatura “romántica” galega ás estipulacións deste xénero en castelán ( a literatura que invade os nosos trinques e conforma o lectorado fiel)? A resposta que se nos impón é NON. Non, porque a historia da literatura galega demostra o pouco apego aos xéneros e ao clasicismo ( de onde parte a clasificación xenérica). E non porque, agora referímonos especialmente á literatura actual, o papel da muller nas letras de hoxe, absolutamente central, cremos que contribuíu  a ofrecer unha literatura romántica moito máis rica e verosímil en canto ao rol social que a muller xoga nos nosos días, rol que, na nosa opinión, tamén comparten e ficcionalizan ( en maior ou menor grao) as autorías masculinas. E sen esquecer que entre o lectorado galego, as lectoras son maioría e, polo tanto, non ían consentir menos.

Vaian, desde esta Ferradura, os  nosos desexos de éxito para este novo proxecto libreiro. Antes de concluír, non poderiamos esquecelo, que, na nosa opinión, a literatura romántica en galego é menos sensibleira, máis críbel e realista que a homónima en castelán. Inclusive diría que máis ética.

(Por certo, estaría moi ben coñecer a opinión feminista a cerca deste tipo de historias…)

e despois do bravú, que?

Filed under: CARA ADIANTE,MÚSICA,POLÍTICA, SOCIEDADE, CULTURA — 16 de Setembro de 2014 @ 10:10 a.m.

Foi un día moi emotivo, o sábado pasado, coa celebración do XX cabodano do Bravú. Especialmente pola mañá, coa descubeta da placa que conmemora os XX anos do Manifesto de Viana, placa para que prestou a súa arte Primitivo Lareu (escultor, pintor, canteiro e viñateiro que tamén lle deu a iso da música en Brandián). Placa cuberta, para iso é bravú, cun saco de mustil. Por certo que a inauguración culminou cantando todos os presentes ” ATractorada” dos Rastreros, un cantar emocionado e bravío que vovleu facer e Viana o centro do mundo.

Pola tarde debateuse sobre o bravú. E eu, que agora quero escribir sobre a actualidade do bravú, lembro unas palabras que Xurxo Souto  e mais eu compartimos. Estaba alí, na adega do Caballero, ente xamóns e licores varios, unha representación ben xeitosa do bravú ( perdoen que non dea nomes, mais non quero capitalizar senón todo o contrario), nun ambiente de festa e celebración, nunha cerimonia de partillamento que nunca foi quen de celebrar Voces Ceives.

E despois do bravú, que? Pois primeiro dicir que o bravú non está morto, non foi cousa dun momento histórico. Hoxe, os temas dos Diplomáticos, dos Rastreos, do Caimán do Río Tea etc. son himnos, son himnos compartidos pola mocidade e os seus pais. O cal ten un valor absolutamente incomparábel. E ben se viu nos concertos que os tres grupos anteditos, que se xuntaron de novo este ano, e que deberían continuar.

Contiuar porque o bravú non foi estilomusical, o bravú foi máis ben un estilo de vida, o berro de que o galego era unha lingua moi axeitada para o rock, o berro de que nas aldeas, no rurual ou nas periferias, tamén se sabe facer rock sen complexos e de priemeira. E iso, hoxe, aínda é necesario transmitirllo á sociedade. Aínda, infortunadamente e máis ca nunca.

Nao, Sés, ou os memso Malas Herbas que actuarían pola noite, ademais de Liviao de Marrao, os convocantes, son moi bravús, son continuadores, e nalgún caso pódese dicir que fillos do bravú.

Tamén se lembrou como o Castañazo, moi ligado ao bravú, até que hai uns anos pegou unha virazón cara a un simple festival máis, o Castañazo Rock naceu para que os diferentes grupos se puxeran en contacto entre si e dese xeitos fuxir das tebras duns medios de comunicación que lles eran refractarios. E seguen sendo, porque se o Bravú e o Manifesto de Viana son un dos sucesos máis importantes da música galega…os meidos brillaron pola súa ausencia nesta conmemoración.

Si, hoxe hai outros medios e calaquera sabe o que fai outro a miles de quilómetros de distancia. E pode compartilo ou non. Mais só co trato existe verdadeira comunicación, comunicación de proxectos humanos, proxectos  e estilos e vida.

REIVINDICACAIÓN DA HISTORIA CONTADA POR NÓS

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,POLÍTICA, SOCIEDADE, CULTURA — 11 de Setembro de 2014 @ 11:58 a.m.

REIVINDICACIÓN DA HISTORIA CONTADA POR NÓS
Título: Eu estaba alí
Autor: Afonso Eiré
Editorial. Hércules
Todos os pobos deixan historia. Hoxe sonnos coñidos nomes de ducias e ducias de pobos que deixaron de existir ( os selk´man, os chango, os cunco, os arahuacos, os tumacos) e somos plenamente conscientes de que outras están a piques de desaparecer ( os houma, os otawa…) sen que por iso nos importemos e se vexa alterado o ricto do noso rostro. Porque o mundo valora aínda moi insificientmente a diversidade cultural, a multiplicidade de formas de entender a vida e gobernarse nela. Sendo moi habitual a reacción de incomprensión, cando non de aberta hostilidade, cara a prácticas culturais que nos parecen aberrantes por non cincidir coa nosa mentalidade occidental. Acontece isto no tempo ne que a cocacola conquistou o mundo; no tempo no que cativos que cosen balóns para a as marcas occidentais, ou prendas de roupa para deseñadores podres de cartos, soñando con ser Cristiano Ronaldo ou unha afamada modelo de pasarela.
Porque o importante non é que os pobos existiran ou aínda existan. E nós, no medio. O realmente importante é que os pobos sexan quen de contar a súa propia historia. Porque cando descoñezan a súa propia historia deixarán de protagonizala ao non se sentir parte dela. Por iso a oposición a revisión histórica, a oposición política e social a non volver a vista atrás con ollos críticos – porque non teñen problema algún en seguir crendo na batalla de Clavijo, ou que Bailén supuxo a primeira derrota dos franceses en Europa, para eles Bernardo González del Valle “Cachamuíña” carece de importancia, estorba- responde a un posicionamento culturalmente deforme por politicamente condicionado. A cousa é curiosa: cando todas a todas as parcelas do saber se lles esixe contante aggiornamento, os historiadores atopan resistencia político-cultural que lles traballaren en liberdade para que algún día saibamos todo o que pasou na ditadura franquista.
Por iso, libros como o que hoxe comentamos, teñen unha importancia especial. Trátase da nosa propia historia recente contada por nós, que día a día asistimos a como intereses alleos contan a nosa historia co propósito de converternos nun fato de desmemoriados non problematicos, propósito que ten finalidade política, cultural e, non se esqueza, económica ( cando deixe de interesarnos o noso seremos mías receptivo a mercadoría estranxeira: o día en que todos xantemos nun macdonalds só comeran caldo os turistas).
E si, contar a nosa propia historia recente, en clave de nós, significa que se tarta dun libro politicamente consciente, o cal non é ningunha eiva senón todo o contrario. Porque se nos guiamos pola prensa da ocupación, o nacionalismo nunca fixo nada que non fora corromper a sociedade. Mais aquí impediuse unha central nuclear sen que houbera ningún morto, en Xove; mais aquí logramos derrotar o aparato estatal, caso cota empresarial. E Baldaio, e As Encrovas… O nacionlaismo sempre tivo algo que ver, moito protgonismo. O libro comeza cunha posta ao día dese tema para algúns tan polémico como é o do Piloto, e resulta de intereses especialme importante para as novas xeracións, para que sexan conscientes do que custou esa “liberdade” que hoxe temos, para que valoricen tamén o conflito lingüístico dos nosos días, para que comprendan a importancia de termos sindicatos de noso, para que comproben como sen a loita clandestina nada sería poísbel e xulguen con xusteza iso que eles non viviron: a transición, por outros moi ben chamada transfusión.
Poderá haber outras versións da nosa historia máis recente, mais todo é cousa de ver en que eixos xiran as perspectivas desde as que se escriben, se desde un eixo xenuinamente galego ( Galiza, por riba de todo) ou desde calquera outro. Mesmo haberá quen diga que as cousas non foron exactamente así, porque sempre hai, aínda que os seus protagonsitas testemuñen a favor da versión de Afonso Eiré: velaí o caso da destitución de Carlos Mella ( cando era vicepresideante da Xunta) ou da pretensión de Xosé Cuíña de entrar no BNG ( neste caso foi o seu fillo, nas redes sosciais; no anterior o propio protagonista, en Compostela, se non lembramos mal) Porén, sexa como sexa, non se pode negar que se trata dun libro valente, que non refuga temas delicados ( a ruptura do BNG, cando o PSdG perde o G, cando o PPdG perde o G…) e que non se pode deixar de ter en conta.
Vivimos días dun intenso debate político, no cal a irrupción de novas formacións parece ter a moita xente “descolocada”, confusa, incluídos aqueles que dirixen as diferentes forzas. Se callar estes máis ca ninguén, pois afecta directamente á súa cota de poder. Este libro de Afonso Eiré, como os de Xaime Subiela (Para que nos serve Galiza) e Henrique del Bosque Zapata ( E logo, temos razóns para ser nacionalistas?) trata de incentivar a reflexión, sobre nós, sobre o que facemos, sobre Galiza; o único que importa porque é máis grande ca todos nós. Desde unha óptica persoal, xornalística e comprometida.
Vai pola segunda edición, é un dos libros máis lidos e os medios non falan del. Incomprensíbel? Non.
ASDO.: Xosé M. Eyré

XMEYRE

 

contra a repugnancia, 20 anos de bravú arden no peito

Filed under: MÚSICA,POLÍTICA, SOCIEDADE, CULTURA — 10 de Setembro de 2014 @ 6:10 p.m.

Si, éncheseme o peito de ledicia e lume cando vexo como o meu fillo, furancheiro perdido, non perde un programa da Planeta Furancho, haxa o que haxa na tele.

Si, éncheseme o peito de ledicia e lume cando o meu fillo rebusca na miña discoteca todo o que teño bravú, que non é pouco e ben quixera ter maís, para gardalo coma un tesouro.

Si, éncheseme o peito de ledicia e lume cando o meu fillo me pide que lle conte e reconte aquilo da Feira das Mentiras. El tamén foi, mais na barriga da nai.

O meu fillo, que a primeira canción que cantou, aínda non se tiña en pé e mal falaba, foi o “Berbés” dos Diplomáticos de Montealto.

-Oes, pa, as miñas amigas alucinan porque ven que sabes todas as cancións dos Diplomáticos de memoria.

Si, énceheseme o peito de ledicia e lume, cando o meu fillo me pide que lle conte como foron os primeiros Castañazos ( nada que ver cos de agora)

E a min percórrenme o corpo vermes de emoción cando lle conto como foi o Alagarrobo, xastre e mestre de vida, o que lles puxo o nome aos Rastreros, ou que o seu primeiro gaiteiro non foi Óscar (gaiteirezo!) senón Moncho Faílde ( despois en Brandián, outro apaixonante proxecto chantadés)

Relouco de puxanza cando cantamos a coro a discografía dos Rastreros. Pero tamén a dos Liviao de Marrao. Ou de Nao. Ou de…

Ambos gardamos no peito como vivencia especial cando cruzamos a Península escoitando e cantando as cancións de Sés. Poucos meses había que saíra o seu primeiro disco, que tiven que ir mercar a Santiago de pé feito.

Teño un fillo bravú e non hai mellor cousa no mundo.

Bravú, aqueles máis punkis ca guedelludos, pouca xente daba algo por eles, mais eran algo novo, traían ar fresco. Hoxe, o fenómeno bravú é un dos fitos da cultura galega no XX.

Algo debín facer ben. Pero, sobre todo, algo fixeron moi ben os protagonistas do bravú. Moi ben. Por iso, hoxe, os concertos que celebran os XX anos do bravú mesturan a pais e fillos e as cancións son auténticos himnos. Recoñézoo, teño unha débeda de gratitude moi grande cos bravús e cos neobravús. Cos Zënzar, cos Ruxe-Ruxe, con Sés, cos Liviao…

Nisto deu o bravú. Cousa bonita. Este sábado os Liviao de Marrao convídannos a todos á celebración dos cintre anos do bravú, ese bravú que tivo espazo privilexiado no Xabarín. Por iso estorbaba tanto e había que acabar con el. A repugnanacia. Aínda queda moita repuganancia coa que acabar. E aquela semente bravú do Xabarín, trouxo estes vimbios cos que arrearlles no cu, ou nos fuciños se agardan sentados.

O caimán do río Tea, os Diplomáticos, os Rastreros… volvéronse xuntar e ogallá que non sexa só por este ano. Antes, o público non os entendía moito. Mais hoxe si, e poden encarreirar as novas xeracións polo camiño da dignidade sen capar. A música galega, Galiza, nós, necesitámolos.

Árdeme o peito contra o mundo. Non é para menos. Teño un fillo bravú.

……………….

Por certo, se cadra alguén aínda lembra a literatura bravú, porque a houbo, e o meu peito énchese de fachenda porque eu tamén tiven que ver.

O único que non se pode facer e estar parado.

Todos a Viana, este sábado.

CONTRA A REPUGNANCIA!

recuperando literatura: TODO É SILENCIO

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA — 9 de Setembro de 2014 @ 5:21 p.m.

Hoxe recuperamos a novela de Manuel Rivas Todo é silencio.

E quero sinalar algo moi importante: hoxe por hoxe, recuperar literatura antóllaseme algo especialmente útil. Non o digo por enxalzar o que fago nesta Ferradura, senón en propio interese do lector, ao cal a voráxine do impacto editorial brevísimo no tempo priva de lecturas realmente interesantes e importantes. Como é o caso desta de Manuel Rivas.

Que vos preste:

AS ÁNCORAS DA VIDA E A PODREMIA
Título: Todo é silencio
Autor: Manuel Rivas
Editorial: Xerais
Despois de Os libro arden mal (2006) regresa Manuel Rivas aos trinques das librarías con esta Todo é silencio, unha novela ben distinta daqueloutra, coa que presesnta vínculos, non ía ser doutro xeito,en concreto un que queremos salientar pola luz que proxecta sobre o novo título: tanto un como o outro novelan un mundo que loita contra o cancro múltiple que ameaza a súa desaparición, novelan e piden reflexión, non fican nunha simple historia para entreter o tempo porque matar o tempo non é vencelo senón festexar a derrota por anticipado. Se antes escribiu sobre a desfeita do 36 e barbarie de consecuencias que trouxo, agora o axente que emporca a vida é a droga coa que Mariscal fai negocio e ascende socialmente. Mellor dito, quen emporca a vida é a falta de escrúpulos de Mariscal, un es-seminarista, un nacido para o contrabando, de familia lle vén esa habilidade, Mariscal, un ser dotado de certa cultura que lle serve para distinguirse dos demais, certa cultura para un home que adoita vestir de branco e enluvas as mans. Mariscal, a podremia que todo o corrompe. Un home de contraste e para contraste, igual que toda a novela, unha novela que nin é nin quere ser outra de bos e malos, que a vida non é como o far wet de John Wayne que se proxecta no Ultramar, a vida é un mar fervendo que nin as salmodias interesadas dos curas temperan, hai que vivila, hai que nadar.
Dicir que é o máis acertado de Todo é silencio non resulta doado dicilo. En si, a novela toda está moi ben construída, moi pensada, é complexa como a realidade do día día, e está contada coa prosa sensíbel e doadamente recoñecíbel de Rivas, esa prosa densa e solidaria. Solidaria coas personaxes, en primeiro lugar, aí é onde asenta a novela, o tratamento das personaxes en Rivas sempre é de salientar, sempre, non pode ser doutro xeito, Rivas escribe personaxes igual que ve personaxes na vida, e no papel verte a mesma solidariedade, non é dos que escriben para a galería e o bonitismo. Á par desas personaxes que pasean carne e óso nas palabras negras en fondo branco, personaxes-fado rescatadas por un poeta negro, noveladas desde un punto de vista lírico, solidario, crítico á vez que comprensivo, experincialmente vívido; á par delas, habilidade narrativa de Rivas maniféstase nas descricións, breves e impactantes, descricións de trazo groso e moita sombra que acompañan e propician unha tensión formal moi notábel. Esa brevidade acelera o ritmo lector, ao que tamén contribúe a distribución da historia en capítulos breves, mais por outro lado son capítulos que non se deben ler vertixinosamente, ás tolas, irreflexivamente, porque convite á lectura reflexiva está presente desde a primeira liña do texto, o que tamén dá idea, anuncia e confirma que se trata dunha historia moi pensada e está escrita de maneira tamén moi calculada. Esa sensación, esa certidume, non nos deixa desde a primeira palabra á que pon remate.
Entre os elementos que demandan esa reflexión tamén están os usos metafóricos. Brétema, onde todo sucede, metáfora da Galiza, non é o único. A Escola dos Indianos, con ese mapamundi por superficie, é outro símbolo desacougante. Inclusive se poden estudar os propiso nomes neste apartado: Leda, Lucho Malpica, Fins Malpica, Mariscal, Belvís, Víctor Rumbo, Carburo, Chumbo, Inverno, Mara…son nomes cos petos cheos de sonoridades, de contrapicados, de luz e de sombras, de ferro frío e amor salgado, de mar e de ribeira, de vida e de…. E non se deben esquecer os contraste sexeridos, desde o cinema á música, música de fado e tango, música existencial de amor e morte; ambos, música e cinema como espellos e como preguntas. Ademais de que os díalogos, un diálogos extraordinarios, rexos, impactantes, sensíbeis, embebidos en saber popular e tamén culto, evocadores e á vez moi directos, son diálogos que se suman na esixencia reflexiva por parte do lector, ademais de contribuíren a ese ritmo entre desbocado e contido, tan particular, complexo e logrado.
Con estes vimbios é obvio que non falamos dunha simple novela senón dunha novela moi pensada, moi calculada e intelixentemente resolta alén de feitos anecdóticos como o de que no índice fora esquecido o capítulo XXXVI, que non se espante ninguén porque o tal capítulo está onde non debe faltar: no corpo textual da novela. Entre esas intelixencia e resolucións axeitadas, no quixeramos esquecer a secuenciación, progresiva e de contiguidades, mais que, outra vez, esixe certa concentración na lectura e só é posíbel nun narrador como Rivas, que con catro trazos sitúa, caracteriza, evoca, reflexiona e fai avanzar a trama, unha trama que inevitabelemente ten puntos de contacto coa cultura audiovisual ( sobre todo recente, Matalobos, mais tamén clásica: Mariscal é, desde xa, o noso Padriño) mais quen lea Todo é silencio ficará coa imaxe dunha novela única, dura e entrañábel tamén, contada con tanta habilidade e intelixencia como antes ponderamos e aínda temos que engador máis cousas. Como o tratamento temporal, que sabe dotar de actualidade unha trama que é do pasado, dese pasado que non pasa e pesa a diario porque nada, nada de hoxe se pode explicar sen onte, definitivamente as áncoras do pasado non están prendidas nos adverbios do almanaque senón no fondo de nós e negalo, negalo en calquera dimensión da vida, é un síntoma de atraso e pequenez.
Todo é silencio é máis que unha novela sobre o contrabando e o narcotráfico. É unha novela que retrata a purulencia dunha sociedade atrapada por un capitalismo salvaxe que a enche de balor coa súa coñecida falta de escrúpulos, tanto que mesmo os “beneficiados” rematan podres.
Balzac, hoxe, escribiría algo polo estilo.

  ASDO.: Xosé M. Eyré

 

Poderá Podemos?

Filed under: POLÍTICA, SOCIEDADE, CULTURA — 3 de Setembro de 2014 @ 9:01 p.m.

Poderá algo Podemos? Servirá para algo a ilusión que están a crear? Están realmente a crear ilusión? Quen son os Podemos? (Porque ademais de Pablo Iglesias…) Pero vaia non preguntemos tanto que logo non deamos respondido, aínda así, aí van dúas máis: pretende Podemos cambiar a sociedade ? , pretende cambiar a política, tipo de partidos e maneira de facer política?

A sociedade non creo que a poida cambiar. Iso é a cultura o que mellor o pode conseguir, porque desde que morreu Franco a política nin sequera creou conciencia democrática.

E a política tampouco creo que a poida/saiba cambiar. Razón? Moi sinxelo, Podemos está a se facer como partido a partir dos desafectos doutros partidos, na miña opinión. E iso é moi, moi grave, porque é xente de baixa ou nula conciencia política. Temo que Podemos remate sendo unha UCD do XXI, non moi distinto do PP e PSOE, por certo, en canto nucleantes de arrivistas que procuran a súa parcela de poder, neste caso á marxe dos dous colosos.

E mete medo que os desfectos sexan case sempre desafectos da esquerda, penso eu que na súa maioría, porque o cómpre para mudar algo no panorama político e social…é acabar con esa lacra de francófilos trasnoitados, de incompetentes e encefalogramas planos mais moi pagados de si mesmos, tanto que a súa intransixencia é famosa no mundo enteiro.

De verdade Pablo Iglesias cre que está a facer algo para iso?