ferradura en tránsito

Xuro que loitarei para que a miña lingua alcance o máis amplo uso social, dentro e fóra da miña comunidade, e obteña a máxima difusión e recoñecemento en todos os ámbitos sociais.(Noeli Pocaterra)

crítica de POR QUE AS SOMBRAS NON TEÑEN OLLOS

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 9 de Febreiro de 2016 @ 9:36 p.m.

ESPÍAS NA SERRA DA PENA
Título: Por que as sombras non teñen ollos
Autor: Luís Manuel García Mañá
Editorial: Xerais
O 22 de febreiro de 1944 un bobardeiro Hudson da Royal Air Force, que saíra de Xibraltar, estrelouse na Serra da Pena,á altura do marco número 125 da fronteira entre Galiza e Portugal, entre o concello de Calvos de Randín e a vila portuguesa de Montealegre. O primeiro en chegar ao lugar do suceso será un contrabandista galego, Xosé Benito, quen se fai cunha pistola e unha carteira con documentación pertencente a un dos seis falecidos. Dá así inicio a última novela de Luís Manuel García Mañá, unha novela de espías na Raia Seca, territorio especialmente querido polo autor para as ficcións ( e non só) das súas obras. Unha novela de espías desde o momento en que tanto os aliados como os nazis, xa á beira da derrota, amosan moito interese polo contido dos documentos desaparecidos e que Xosé Benito, contrabandista experimentado, agachou convenientemente e dos que só el coñece o paradeiro. Pode que eses documentos conteñan informacións relativas á operación Overlord ( desembarco en Normandía), cousa que interesa aos dous bandos.
Hans e Jaakkina son do servizo secreto nazi, mais xente intelixente que observa como a tolemia de Hitler leva a Alemaña cara a unha derrota segura e próxima. É máis, Hans xa está na listaxe negra despois da caída de Canaris, polo que tentará unha aproximaxión aos aliados que se producirá en Vigo, naquel Vigo laborioso mais infestado de espías dun e doutro bando. Son personaxes ambivalentes Hans e Jaakkina, que fan un dobre xogo, por un lado traballan para os servizos nazis mais por outro simpatizan cos aliados, é dicir: abominan da barbarie do nazismo, aínda que sexa a última hora, cando a derrota parece cousa de horas. E teñen que realizar a súa misión en territorio hostil. Expliquemos isto de territorio hostil. Non queremos dicir que a Raia Seca se posicionara con respecto aos bandos da II Guerra Mundial, non, simplemente que é territorio hostil para calquera. As aldeas e pobos da Serra da Pena son territorio hostl para calquera. A vida nelas non é sinxela, é o que queremos dicir, é unha vida dura, e mais en pleno inverno. Só é territorio amigábel para os contrabandistas, se tal, para a ramboia. Para xentes como Xosé Benito ou o seu socio portugués Rui. A eles axúdaos. Mais para os resto dos mortais é un lugar onde vivir, onde o vivir se fai duro, máxime naqueles anos de penurias e escaseza. Precisamente a novela, por riba de ser unha novela de espías, xénero desacostumado na literatura galega, é unha novela sobre a vida das xentes arraianas, sobreo seu vivir e penar. Todo o contrario doutras ficcións nas que os axentes dos servizos secretos se moven no luxo, dentro do que cabe, de cidades populosas como Lisboa, por exemplo. O autor pon moita a tención na descrición tanto físca como do vivir das xentes da Raia Seca.
Terá que se agardar deica a morte de Xosé Benito, quen, coas derradeiras forzas que lle permiten articular palabra, deixe unha pista sobre onde se atopan agochados os documentos. Mais Jaakkina non está en condicións de descifrar aquelas palabras aparentemente inconexas, non o estará deica que un suceso puramente fortuíto a deixa en condicións de saber que era o que o finado quería dicir na súa enigmática mensaxe final. Jaakkina, que está alí baixo a tapadeira de ser unha estudosa da arte e historia que quere facer unha reportaxe sobre os castelos da zona, e que atopa na tía Palmira, indiana retornada e solteira, que posúe o único luxo do lugar ( un retrete), unha anfitrioa que a acolle con moito cariño pois Jaakkina fora quen coidara a Xosé Benito, sobriño seu, na súa agonía e morte. Jaakkina, que ten un affaire amoroso con Hans, mais acaban distanciándose. Jakkina, a verdadeira personaxe clave. Non é unha muller fatal. Simplemente unha muller a redor da cal se move a novela, unha muller que sabe situarse no centro de atención do lector, da trama, e dun tenente da Garda Fiscal portuguesa, personaxe secundaria que, porén, rematará tendo moito que ver no futuro de Jaakina. Porque esta é unha novela de espías con happy end. Contada polo dereito, sen fisuras nin ampulosidades barroquís, con moitas atención ás descricións e á representación do modo de vida arraiano naqueles anos 40 mediados, onde aínda perviven a luz de carburo, as lendas de lobos e as covas e riscos montesíos.

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de CAPITALISMO E FASCISMO. PSICO-ONTOLOXÍA DA ESCRAVITUDE

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 1 de Febreiro de 2016 @ 9:44 p.m.

A MÁQUINA SEN FIN
Título: Capitalismo e fascismo. Psico-ontoloxía da escravitude
Autora: Rebeca Beceiredo
Editoriel: Euseino?
Érguete, traballa, xanta, traballa, descansa, durme para mañá volverte erguer, traballar, xantar, traballar…Traballar para producir, producir para mercar. Canto máis merques máis feliz es, logo canto máis traballes máis feliz es. É a filosofía de vida que nos envolve, así de simple, así de dura. Sen opción a contradicila, quen así o fai pasa a formar parte do inimigo e merece ser punido; prémiase a submisión ao pensamento único e púnese todo aquilo que o contradí. É a máquina sen fin, controlada por uns poucos, mantidas as engrenaxes por todos os demais nunha escravitude sen fin. Con escravos de arrriba e escravos de abaixo, man de obra cualificada e sen cualificar. Mediante a xestión da angustia e o gozo; angustia para os escravos de abaixo, que ambicionan parecerse cada vez máis aos seus amos; gozo para os escravos de arriba, a quen se lles permite a única expresión de pensamento posíbel: o pensamento único.
Homo aeconomicus. Fascismo en funcionamento. Tanto capitalismo como fascismo son rexidos por un prinicipio: dominar ao de embaixo, e que o de embaixo se sinta feliz por poder seguir sendo, canto máis parecido ao de enriba mellor. O escravo séntese libre mentres se autoimpón a escravitude. A racionalidade fascista consiste máis ben no establecmento dun sistema de poder omnipotente que no cumprimento de filosofía ningunha (21).Morte á intelixencia, viva a morte ( 17) O saber pasa a coincidir inexorabelmente co coñecmento financiado polas corporacións (25).
Rebeca Baceiredo realiza unha diagnose seria e contundente da actualidade social. O deseño do comportamento social da xente de hoxe, coma da de onte, é incontestábel. Deseño e denuncia, porque todo o libro é unha denuncia de como os opresores ( capitalismo, fascismo) se comportan cos oprimidos, como xogan coa envexa e o sentimento de inferioridade dos oprimidos, como lles lavan o cerebro para que o seu desexo ( fascismo: codificación do desexo) non sexa outro que o de parecerse o máis posíbel aos opresores. É dicir Capitalismo e fascismo é un libro valente, ser covarde é estar subordinado ao medo, o medo, algo perfectamente canalizado, dirixido, desde o poder. Non ten medo a ser diferente, e polo tanto obxecto de odio. Por iso este é un libro precioso, imprescindíbel.
Bucle eterno: a emoción particular alimenta a dos demais, que á vez volve alimentar a particular, indefinidamente (39). Individualismo de masas. Prefigúrase o concepto de público, facéndoo coincidir cunha masa á que se lle produciu a subxectivación a través do medio que a unifica mentalmente (42). Créase unha sociedade pouco madura capaz de deixarse rexer por ventos abertamente opostos ao seus intereses colectivos (44), existindo unha correlación entre a estrutura da sociedade e a estrutura psíquica do individuos (45). A clase dominate, que posúe os medios materiais de produción, tamén dispón dos medios de produción ideolóxica (45). O autoodio tradúcese nunha actitude servil que funciona como elemento reforzador da identificación cia autoridade (47). A angustia é o mecanismo silencioso e eficaz que golpea reiterativamente (…) a autoestima dos escravos (47)
Non te preocupes, non penses, a supervivencia está máis asegurada se es un suxeito adaptado, se asimilas a norma, que vén definida pola clase dominante (49). Moral se escravo. Servidume voluntaria. Todo conforme a dereito. A xustiza é (…) un pacto entre poderosos. Totalitarismo. Non te preocupe, produce, merca, ten obxectivos materiais, concretos. Primeiro fuches súbdito, agora cidadán. Todo está atado e ben atado, como para que ti veñas agora querer desensarillar o nobelo. Pois si, é o que fai Rebeca Baceiredo, por iso é tan precioso o libro. Pon de manifesto as correlacións entre capitalismo e fascismo. Como eses dous totalitarismos nos teñen capturados. Eses dous totems aos que se premia a asimilación e se condena a desafección. Por iso é imprescindíbel o libro, porque é libre, periférico, afastado da homoxeneización . Mentres haxa seres libres que escriban libros coma este teremos esperanza. Esperanza de revolución. A revolución non vai ser televisada.Temos que protagonizala nós ou non será.
Se o escravo desaparece, o amo tamén (176). A revolución está pousada nos corpos, so hai que saber espertala (175) . Non, non é bonito descubrirte escravo do sistema, un sistema tan perfeccionado que, en maior ou menor medida, a todos nos suxeita. E ti que queres ser libre porque a liberdade é unha característica básica do home, unha liberdade diferente á da adhesión ao tótem capitalista-fascista, unha liberdade diferente á de mercar ou non mercar, unha liberdade diferente á de comer ou non patacas fritidas mentres bebes unha cervexa. Unha liberdade plena.
Vontade. Para desfacer a subxectivación dada hai que ter vontade (173)Mudar o ser por ter a valentía de facelo (173). Cada un vibra na profundidade que decide ( 173) Unha mente desprogramada está desprovista de moral, unha mente reteriotalizada só ten a moral do escravo, e múltiples son as estratexias mediante as cales cre en aparencia ser libre, autónomo, de por si. Capitalismo e fascismo. Psicoloxía da escravitude pon de manifesto esas estratexias. De primeiras pode que nos sintamos oprimidos por un manexo do sxceito tan perfecto, tan perfeccionado, pode que nos sintamos tentados pola inmediatez ofrecida, mesmo pode que nos sintamos premiados coa falsaria igualdade de non sermos diferentes. Porén, somos realmente nós? Non é que o capitalismo funcione como culto, senón que se converteu a si mesmo en deus (172) Mentres nós, ti e mais eu, queiramos, mentres, só mentres.

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de CABALOS E LOBOS

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 21 de Xaneiro de 2016 @ 7:25 p.m.

A VERSIÓN OFICIAL
Título: Cabalos e lobos
Autor: Fran P. Lorenzo
Editorial: Xerais
Podemos vivir cos silencios, podemos vivir coa incerteza, podemos vivir coas lagoas dun pasado que nos pertence mais que, polos motivos que sexan, descoñecemos. Pódese. Mais esa vida é unha vida a medias, é unha verdade a medias, unha árbore a medio trasplantar. Iso é o que lle acontece a Paula Costa Beckmann. Cando lle din que ten que facer unha biopsia pulmonar, sente que hai aspectos do seu pasado familiar que a atinxen mais que que desoñece, e ese descoñecemento amólaa. Polo que decide restaurar a Versión Oficial (V.O.) da historia familiar, como estratexia para deixarlle ao seu fillo adolescente Thomas un pasado recoñecíbel sobre o cal elevar a súa propia vida, para que poida vivir a súa propia vida sen a sombra dos silencios familiares, das lagoas do pasado. E lograrao. Porén, ademais de Paula, só será o lector quen sexa o definitivo coñecedor da historia da familia Costa Beckmann.
Cabalos e lobos tamén é unha novela de Vigo, unha novela transitada por Vigo e que, salvantes pequenas excepcións, se desenvolve integramente en Vigo. Sobre todo teñen especial importancia dous enclaves. Gran Vía nº 2, edificio Albo, que funciona case como unha metáfora da propia familia Beckmann e do mesmo Vigo e da novela, ese edificio encarna o señorío que o clan Costa Beckman reclama e tamén o desenvolvemento dunha cidade laboriosa que non deixa de medrar. E a Privada Moderna, urbanización modesta,obreira, onde viven Delfina, criada dos Beckmann e mais o seu irmán, que terá un papel fundamental no desenvovemento e na resolución da trama novelesca. A través do edificio Albo, tamén é unha maneira de homenaxear a Francisco Castro Represas, arquitecto vigués sen o cal non se entendería o medre da cidade no século XX, homenaxe expresa no propio texto, un texto que vén enmarcado nun plano de Vigo para que o lector non vigués poida situar mellor o desenvolvmento da trama.
O que non é é unha novela da guerra. Teñen unha importancia capital tanto a Guerra Civil española como a II Guerra Mundial, porque proporcionan o caldo de cultivo no cal vai medar a familia Costa Beckmann, primeiro afecta ao fascismo español e despois a movemento nazi alemán. É máis, se non chega a ser polo réxime moral imposto polo franquismo non tería lugar, non se entendería o desenvolvemento e resolución da trama, sen a Lei de Vagos e Maleantes sería imposíbel unha trama coma esta. Porque tamén é unha novela para o contraste, o contraste entre a sociedade na que vivimos agora e aqueloutra repleta de penurias morais que nos tocou padecer durante corenta anos de fascismo a man alzada.
A novela conta con tres partes ( “Gran Vía nº2”, “Descampado” e “Alba de Gloria” e dúas voces ( Paula, na primeira e terceira partes,e Älvaro, na segunda). E engancha ao lector porque o pulso narrativo de Fran P. Lorenzo sabe atraelo e que non abandone a lectura. A primeira parte presenta a unha Paula molesta polos ocos, polos silencios familiares que a ela se lle fan notorios a partir da Gran Caída, que non é outra que a de Ramón Costa, unha noite de 1960, desde o oitavo andar do edificio Albo. Foi un accidente? Foi un asasinato? A que se debeu?Esas tres preguntas sen resposta magóana porque ela quere que o seu fillo Thomas se enfornte á vida sen as sombras e as dúbidas que ela padeceu. Máxime sendo membro dunha familia socialmente notábel, que sempre son proclives a ser suxeito de rexouba popular, con razón ou sen ela. Cómpre indicar o ben logrado que está na novela o devir social e ideolóxico da familia Costa Beckmann, desde o seu hipócrita filonacismo inicial que abandona á súa sorte á familia Skov sen renunciar ao colar que lles madaron para lograr a súa axuda e fuxir daquel inferno que xa era Lübeck, a outra ideoloxía ben diferente que se adiviña en Paula en Thomas.
A segunda parte constitúe a resolución parcial das incógnitas sementadas, porén o lector sabe que ten que haber máis. Álvaro conta a súa historia de silencio e homosexualidade, dun amor tolo que os tempos non queren recoñecer e condenan ao ostracismo da marxinalidade culposa, mesmo delictiva, nunha carta a Thomas e a pedido de Paula, Álvaro dá conta da súa paixón polo irmán de Delfina, a criada. Ese é un dos grandes silencios, neste caso un silencio presentido porque o autor vai deixando caer as suficientes pistas como para que o lector sospeite. Porén ten que haber máis, ese non é cume da pirámide, aínda que teña que ver con el. E ese máis chega na terceira parte, a máis cativa das tres, coa resolución da Gran Caída, sorpresivamente porque agora si que non é posíbel adiviñar nada. Deste xeito, Fran P. Lorenzo logra unha novela redonda. Nin máis nin menos que as penurias e éxitos dunha familia socialmente notábel viguesa, contados coa pericia dun arquitecto competente que sabe dispoñer os elementos para que a súa grande obra,a súa grande pirámide sexa culminada pola redondeza dunha novela completa.

Actual Premio Blanco  Amor.

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de SOBREVIVINDO

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 14 de Xaneiro de 2016 @ 7:47 p.m.

A NOVELA DE VAL VALDÉS
Título: Sobrevivindo
Autora: Arantza Portabales Santomé
Aranza Portabales Santomé é filla da emigración ( San Sebastián, 1973), escritora habitual de narrativa hipercurta na rede, e gañadora do XV Premio de Novela por Entregas que convoca un coñecido diario coruñés con Sobrevivindo,a novela que hoxe nos ocupa e que é máis novela que novela por entregas. Cumpre os requisitos marcados ( 31 capítulos, 3500 caracteres) da convocatoria, porén a enxeñaría estrutural é máis de novela que de publicación folletinesca aínda que se siga esta con moita atención. O xogo das analepses e prolepeses e, sobre todo, que cada capítulo se corresponde coa perspectiva dunha personaxe ( Val, Roi, Martín, Marcos, Roque; sempre nesta orde de aparición) fan que o produto final teña máis que ver coa novela (breve) que coa novela por entregas. E, á súa vez, esta singularidade obra que teña para o crítico un interese moito maior que claquera dos outros discursos premiados que se cinguían máis á estrutura folletinesca. En realidade non é que o cambio perspectivesco sexa moi fondo, é simplemente que os capítulos levan eses nomes de personaxes, mais, por outra banda a trama avanza case indiferente a que se trate desta ou daquela personaxe, se ao capítulo lle poñen outro título pouco mudaría a cousa.
Val Valdés é unha personaxe complexa, moi complexa. Intelixente, manipuladora, fanática da orde e a rutina, tamén é unha muller fría, desapaixonada, calculadora e, se cómpre, moi filla de puta. Que cómpre, porque a novela comeza con Val Valdés presentánsose a un reality onde esas cualidades son moi útiles a quen queira gañar, que é o irrenunciábel propósito de Val Valdés. Tina, nos anos de adolescente. Val Valdés nace para gañar o reality é despois guiarse con man firme no mundo dos negocios, onde chega tamén a sobresaír. Porén Val Valdés mata un home, e confesa ser a autora da súa morte sen que haxa ningunha dúbida ao respecto. Porque o fixo? Que foi o que a levou a pegarlle un tiro a Marcos, mozo de Tina cando adolescentes? Unha estrutura clásica de cinema negro. Toda a novela, toda a montaxe da autora, obedece a un propósito: explicar porque sucedeu o que sucedeu á vez que se crea suspenso cara ao remate que terá a trama.
Xa sabemos quen é Val Valdés, muller de orixe humilde que pega un braguetazo e se fai cunha posición económica e social relevante, pero que será o reality quen a lance á fama e a orixe da súa fortuna. Xa sabemos quen é Marcos, o seu mozo adolescente, a súa vítima. Porén hai máis personaxes. Martín ( non Martiño, a novela transcorre entre santiago de Compostela e Madrid, case por completo, de aí que a onomástica da novela sexa unha mesturanza),  é o xefe do gabinete xurídico do grupo LAV, o grupo empresarial de Val, e persoa que coñece moi ben esta muller fatal, porque ten o seu de muller fatal, atraente e destrutora á vez. Roi é o fillo de Val. Un fillo que ten sendo moi nova, que herdará o imperio creado pola nai e mais o da famila Wagner, herdando da súa avoa Emilia, quen non sente ningunha simpatía por Val Valdés, todo o contrario. Mais quen é o pai de Roi? Esa é unha incógnita, que nós non imos desvelar, coa que se xoga cada vez máis segundo a novela avanza. E Roque, o padre Roque, é o director do colexio privado no que estudaran Val e Marcos, colexio privado que ten que bandonar as súas instalacións mentres se celebra cea 25 aniversario da promoción de Valentina, Val, Tina.
Matías, marido de Val; Tamara, amante de Marcos; Nuria, viúva de Marcos; e Míriam, moza de Roi, completan a nómina de personaxes que se moven pola novela e teñen algunha incidencia no deselvolvemento desta. Xogando con este reducido número de personaxes, a autora logra un discurso que vai in crescendo en canto ao seu interese, dosificando moi ben a administración da información que se lle dá ao lector, deica o capítulo 30, onde verdadeiramente fican resoltas todas as interrogantes, sendo o 31 un capítulo de confirmación que a autora aproveita para pechar o círculo, darlle aparencia de círculo a unha novela que remata case como empezou. E outra volta volvemos ao cinema negro clásico.
Unha nova autora á que seguir con moito interese.
ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de O DESERTO

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 7 de Xaneiro de 2016 @ 6:35 p.m.

ATRAVESAR O DESERTO
Título: O deserto
Autora: María do Cebreiro
Editorial: Apiario
A vida humana xa non se pode entender sen a metáfora. Pouco a pouco, chanzo a chanzo, a metáfora foise facendo imprescindíbel na nosa maneira de concebir o mundo, de interpreter o exterior a nós e dotarnos dun lugar no que recoñecernos. De entre todas as metáforas, as que teñen que ver coa vida teñen unha especial importancia para nós pois María do Cebreiro proponnos o deserto como metáfora da vida. O deserto. Ese abismo repleto de nada onde habitamos o inverno do noso descontento. O inverno do noso descontento, outra metáfora máis por moito que ninguén poida citar o corazón do inverno que tampouco é a pretensión da poeta porque este non é un libro desolado, como puidera parecer polo título. Senón que é un libro cheo de reflexións poéticas a indgar sobre a vida e os seus recovecos. Porque podemos ser insubmisos a todos, agás a nós mesmos,e nós mesmos somos o principio da vida que nos é máis familiar e próximo. Esa reflexión, prolongada en quince poemas, comeza cunha “Nota sobre a escultura”, concibido inialmente pra unha exposición de Gonzalo Sarasquete (Museo do Pobo Galego, 14 de xullo de 2015), mais en realidade xa o fixo antes, con esa concepción estética do libro como devocionario, estampas incluídas que marca todo o poemario.
María do Cebreiro non cre na identidade entre o ben e o desexo e aínda que se atreva meterse en fonduras non é quen de adiviñar o segredos do outro, porque agora todo é dous. Non existe o un como identidade senón que esta identidade é compartida aínda que todos vivamos segundo o noso propio código, repetindo rituais onde macho e femia han de pelexar e a traizón é o destino das promesas. Malia todo somos identidade compartida e pregúntase se nunca foi posíbel transmitir nin develar os segredos do amor. Somos identidade verbal compartida malia que as nosas palabras tenten dispoñer as cousas nunha orde e a orde sempre é algo que acontece despois. Que sexamos identidade compartida non é nada meliorativo nin pexorativo, simplemente é, e con arranxo a iso hai que vivir. Igual que o feito de que muller sempre escriba co corazón en chamas, se ben esta é unha denuncia que cómpre desterrar, non por ser muller ten que escribir sempre co corazón en chamas, polo menos non debería. Como vemos tamén chega á denuncia, aínda que é fundamentalmente unha poesía discursiva, moi reflexiva, de verso longo e meditabundo, ás veces cerca da prosa poética ou mesmo do conto moi breve
Os enfermos ( o poemario foi escrito durante unha longa convalecencia), os nenos de peito e os amantes exercen como únicas testemuñas da vida que baixo ningunha circunstancia se detén. Quizá por iso os animais humanos somos cegos ao grande misterio do crecemento das cousas. Submersa nese grande abismo, ela concédelles cada seu espazo ao sangue e a o seme, os fluídos da vida, e ao separar cada un dos espazos libéraos. Pero os humnos non somos animais de razón nin de fala, somos animai de ruptura, de abismo, nin sequera de lembranza, de feito ela non quere que lembre senón que siga vivo na súa pel tal como ela soña que nace no seu corpo a cada instante. Eis outra vez a natureza dual. Unha dualidade cocebida commo unidade e polo tanto exposta á ferida,a ferida que ninguén lle vai dicir canto a estrañará cando sande. Propón desfacer o límite entre a creación e as criaturas, entre o amor e o que se ama, expostos a que o vento entre en nós a través da pequena ferida do frío.
Libro de pequeno formato,composto en caracteres Bodoni de 9,5 pt., conta con ilustracións de François-Joseph Navaez, Fra Angelico, Francisco de Zurbarán e un fotograma de Roberto Rossellini ( Viaggio in Italia) así como de La Bête Humaine de Jean Renoir. Transita dalgún xeito cara ás formas do amor, ou cara ao amor, como xeito de plenitude e cara a posibilidade do enxendramento como finalidade irrenunciábel. Un amor de pel con pel, onde morren as palabras, como roupa que nos envolve mais que non doe, como túnel cara aos outros.. Un amor tan racional como irracional, como procura, mais unha procura pode ser desinteresada e non dar froitos por moito que se gorecese da chuvia. Quizás a morte sexa unha experiencia nobre eno derradeiro instante esteamos sos. Pero é que non hai que andar buscándolle sentido á vida. A vida é o sentido. Naturalmente pregúntase cantas das nosas ilusións son serán máis que espellismos cando o único que importa é a direccción do vento, pois a forza que precisamos para construír é a mesma que necesitamos para derrubar. Pero sempre quedan pegadas da mortalidade, aínda que sexa impresas nun muro ou no corpo do outro. Ela segue crendo na intelixencia do amor a través das primaveras incontables du mundo, e non renuncia a calquera tipo de influencia, sexa pictórica, cinematográfica, proveniente do cancioneiro tradicional ou mesmo da mitoloxía clásica.
Conclúese que que o deserto é unha forma brutal de plenitude e apélase á lóxica das sensacións. Pero os fillos, antes de seren fillos de nai son fillos da terra, dándolles aos deuses unha lección de soberbia e humildade.
Eis un libro para atravesar con devoción racional, tanto na procura de sabedoría como do irrenunciábel feito poético.

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de OS ELEFANTES DE SOKÚROV

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 30 de Decembro de 2015 @ 7:43 p.m.

RABUÑANDO NA HISTORIA
Título: Os elefantes de Sokúrov
Autor: Antón Riveiro Coello
Editorial: Galaxia
Alexander Sokúrov (14-6-1951) é un cineasta ruso que imprime aos seus filmes unha marca distintiva propia consistente na alta esixencia estética,e que gañou o León de Ouro no Festival de Venecia de 2011 con Fausto, reflexións a cerca da cal aparecen na novela de Antón Riveiro. O cinema segundo Sokúrov é a arte do plano, se é que se lle pode chamar arte, que aínda está lonxe de selo, na súa opinión. Os elefantes son completamente alleos á súa filmografía, e na novela que hoxe nos ocupa teñen a misión de cambiar de perspectiva a quen sobe neles.
Antón Riveiro Coello preséntanos unha novela de fondo percorrido. En resumidas contas redúcese á historia de Janis e Constantino, a particular de cada un e de ambos xuntos. Pero é moito resumir porque case tanto protagonismo téñeno as histoiras colindantes, as que as envolven. Janis é unha moza na trintena, licenciada traballando nun xeriátrico, un exemplo máis da mocidade frustrada que percorre as nosas rúas neste tempo de crise e involución que non lles deixa a mínima oportunidade. E pode considerarse afortunada porque aínda vai tirando sen ter que emigrar. Pola súa banda, Constantino é un escritor de guías turísticas que está en Compostela escribindo unha. Porén iso é só a tona. Janis é filla de hippies, orfa desde moi nena en circunstancias que a lectura desvelará como pouco claras. E Constantino é fillo dun asasino, un asasino que só con 17 anos deixou unha vida segada nunha cuneta, tamén está en Compostela para pedir perdón polo acto do seu pai. Ambos converxen na cafetaría Gramola, na compostelá praza de Cervantes e , desde esa, parecen predestindaos a estaren xuntos.
É moi de louvar o esforzo por nos presentar personaxes dos nosos días, para que a novela prenda máis en nós. Xentes rebuscando nos cubos do lixo, xentes sen teito nin esperanza, non son os portagonistas directos pero si un decorado de fondo que fai a novela máis críbel, máis nosa, máis actualizada. Agás o caso de Nela (desde nena amiga íntima de Janis, e Lucía) que teñen un protagonismo máis directo. E por outra banda o xeriátrico,a poboación envellecida que se xunta para pasar o tempo que lles queda. Son as flores. Son as flores da primeira parte (“Janis e a flores”). Este é o panorama, unha mocidade sen esperanza e unha poboación envellecida para a cal a esperanza dun día máis xa é abondo, no cal se desenvolve a novela e no cal se desenvolven os días que pasan por nós deixándonos como espectadores atónitos dun filme que tamén protagonizamos. Para completar o cadro, Constantino é un neofalante, orixinario da provincia de Salamanca, viviu un ano en Portugal ademais de tomar clases de galego e desenvolverse na nosa lingua. E a trama novelesca desenvólvese nas vacacións de Nadal. De feito a terceira parte ( “A cea”) é a cea de Noiteboa.
O pulso narrativo do discurso descansa nos cambios de perspectiva desde os cales se nos vai completando o mosaico que é a novela. Ás voces de Janis e Constantino únense as de Nela, Linda ( filla dunha das velliñas, comercia co sexo de alto standing), Roberto ( pai de Janis, que atopa unha nova parella en Cristina), Cristina( parella de Roberto e artista plástica par a cal as colores primarias do vermello e o negro teñen unha importancia capital), Herminia e Oliva ( dúas das velliñas). Todas estas voces, conxuntadas á perfección, cóntannos a novela. Unha novela que ten unha trama para nada equivalente á simpleza da planicie coa que Sokúrov concibe o cine. Todo o contrario. De aí os elefantes. Os elefantes que nos elevan e nos dan outra perspectiva das cousas. Como na novela, que non todo é tan simple. As historias das velliñas son xa complexas de por si, mais a de Janis non se sospeitaba que puidera ser tan complexa, de feito a morte da súa nai abala entre o suicidio e o accidente. Cómpre rabuñar na “luz inédita que o eslúe todo coma nunha película se Sokúrov” ( 404). E as rabuñadelas correspóndense cos cambios de perspectiva. Infortunadamente hai algo que non variará malia os cambios de perspectiva, e é esta sociedade inxusta, esta sociedade envellecida que condena a mocidade ao desemprego ou á emigración. Riveiro Coello sábeo e por iso entra na novela, xa dixemos, actualízaa, faina máis veraz. É coma se autor pousara unha historia máis entre as miles e miles que conforman a nosa veciñanza habitacional. É ficcción. Si. Mais como a vida mesma. Testemuño queda. Dunha situación caótica e insostíbel. E dunha boa novela.
ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de DE REMATE

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 23 de Decembro de 2015 @ 7:23 p.m.

FIESTRAS E UNHA ÚNICA PAISAXE
Título: De remate
Autor: Héctor Cajaraville
Editorial: Xerais
As fiestras son eses ocos na parede que permiten a entrada de luz e nos asoman ao mundo exterior. Tal como esta novela de Héctor Cajaraville, vencedor ano último Premio Xerais. En De remate ( construída a base de colaboracións xornalísticas de variada índole, correos electrónicos, anotacións nun diario peroal, documentos de texto, entrevistas, poesía e crítica) tamén permite o achegamento de luz sobre diversas cuestións ( carreto de votos, identidade galega, mascotas de eventos, a moda de correr, a Galiza real e a imaxinada, os pros e os contras da mocidade, a illa de San Simón, os antroidos galegos -particularmente o Oso de Salcedo-, o Xardín do Pasatempo…Ás veces con ironía, fina ironía e humor. E tamén aos pormenores dunha vida con data de caducidade. Do cosido de toda estas fiestras resulta a novela que é unha parte da vida do autor implícito: Bieito Sanmarful.
Sendo o contido das colaboracións xornalísticas tan diverso e non se podendo establecer continuidade temática entre eles, as costuras para que a novela teña un contido indetificábel son cousa dos outros textos, que sitúan as colaboracións xornalísticas na vida do autor e nos dan conta do seu acontecer vital, non importando nada a variedade textual que ofrecen. Esa é precisamente unha das virtudes da novela, partir dunha variedade textual ampla para ofrecer o acontecer vital do protagonista central á vez que se atenden múltiples temas que van xurdindo tanto no día a día de Bieito Sanmarful como no do lector.
Ás veces establécese certa recorrencia entre as colaboracións xornalísticas e os outros textos, pois estes tenden a facer referencia os artigos a partir das reaccións que provocan nos lectores; mais non sempre, outras veces tratátase da reacción do propio autor unha vez publicados os artigos.
“ Da columna de opinión á reportaxe, da crónica ó relato, pasando pola noticia covencional ou a entrevista, as colabracións son inclasificábeis segundo a categorización convencional”(12) velaquí un fragmento do prólogo que Pablo Cardeiro, editor de Bieito Sanmarful, nos ofrece da novela que constitúe o conxunto das 22 colaboracións xornalísticas mais o resto de textos. “Nunha amálgama de estilos, nun xogo literario ( ás veces metaliterario) no que os protagonistas son o propio autor e as súas teimas, zunas e obsesións. Mais acaso non é sempre así?” (13). “Aínda diriamos máis: algunhas das cousas que Sanmarful conta nos seus artigos só son verdade polo feito de el as escreber” (13)
Evidentemente, despois do dito, trátase dunha novela de xornalista, unha novela que incide na presencia de tantos autores da literatura galega que tamén son xornalistas,e os homenaxea con frescura e decisión. Con frescura porque é ese é un dos denominadores da novela, a frescura e desdramatización dos artigos, que sempre son convite para a reflexión e para tal convite non é precisa a dramatización senón que resulta inmmellorábel, tantas veces, unha presentación áxil, desinhibida mais sen tocar un dramatismo que xa nos é abondo o que vivimos no día a día ás nosas costas. Esta desdramatización é , ao noso ver, un acerto básico do autor, Héctor Cajaraville, aclarámolo para que non se confunda co outro autor, o implícito, un Bieito Sanmarful de orientación sexual pouco definida e doente dunha enfermidade que lle ten os días contados. Aí si hai dramatismo, mais non importa tanto, sabemos que a novela ten que rematar algunha vez e unha das poisbilidades é que isto aconteza porque o autor implícito, e protagonista central, desaparece. Eis unha novela que se reinventa con cada novo capítulo, mais aínda así e a pesar da súa heteroxeneidade logra un texto ben cosido e de historia central única. A paisaxe única que se constrúe asomándonos a todas as fiestras.
De entre toda a hibridez xenérica que caracteriza o texto, o lector irá tirando cales artigos se acomodan máis aos seus gustos. Imposíbel non facelo. No noso caso son aqueles que teñen que ver coa lingua e mais a retranca marabillosa de “Un café, un voto”, digno de figurar en calquera antoloxía que se preze. Que non é pouco dicir para un autor que se presenta, avalado polo Premio Xerais, con este texto. Sempre é unha marabilla comprobar como a canteira de novos autores non se esgota e saen novos nomes que teñen moito que dicir, no presente e mais no futuro.
ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de FONTÁN

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 17 de Decembro de 2015 @ 9:44 p.m.

FONTÁN, O ILUSTRE ILUSTRADO
Título: Fontán
Autor: Marcos Calveiro
Editorial: Galaxia
Se a semana pasada escribiamos a cerca duna novela moi importante para o sistema literario ( Lourenço, xograr; Manuel Portas; Galaxia) esta semana temos como centro da nosa atención unha novela que reivindica a figura dun home, Domingo Fontán, que ten unha importancia crucial para a propia Galiza, pois foi o primeiro en retratala con medicións científicas. Noutras palabras, Galiza é como é porque Domigo Fontán gastou anos da súa vida en ofrecernos un retratro cabal da súa xeografía física. E Marcos Calveiro tivo a afortunada idea de novelar a súa biografía. Afortunada idea porque rescata do tempo a figura dun home trascendental na historia da Galiza e do que moi pouco se ten falado en comparanza coa súa enorme importancia. Non cabe dúbida de que, grazas á novela de Marcos Calveiro, a disfusión da súa figura será agora moito máis intensa e xusta.
Domingo Fontán Rodríguez naceu en Porta do Conde, Portas, o 17 de abril de 1788, xoves, día de santo Aniceto, co Mundo e o Mundiño aos seus pés. O Mundo e o Mundiño son dúas pedras grandes que a rapazada teima en subir para dominalo. Ese mesmo ano, parte da intelectualidade española daba por finiquitado o Século das Luces, co publicación da Enciclopedia de Diderot e D´Alambert. Que equivocados estaban! O Mundo e o Mundiño son unha metáfora que percorre a novela iniciando case cada unha das oito partes en que se divide a novela –ben, a derradeira parte é só iso, unha reflexión co Mundo e o Mundiño de fondo, non ten capítulo ningún. De cativo, da súa educación leva as rédeas o cura párroco de Noia, Sebastián Rodríguez Blanco, tío materno, e mais o padre Douar, que fuxía das persecucións da Asemblea Revolucionaria, cun mapa do Finis Terrae entre as súas escasas pertenzas. Á idade de doce anos entra a estudar na Universidade de Santiago. Filosofía: Con 14 anos acadabao título. Era o inicio, despois estudaría lingua hebrea e a Biblia, Leis e Canons, Ciencias Exactas e Teoloxía. En 1811 comeza a súa carrreira docente, substituíndo ao catedrático de Retórica e Belas Artes. Permanecerá vinculado á Universidade de Santiago durante boa parte da súa vida aínda que será mebro da Real Academia de Historia e director do Real Observatorio ( en condicións lamentábeis despois da francedsada) así como medalla da Orde de Carlos III e deputado en cortes en varias ocasións.
Mais, sobre calquera outra cousa, será un defensor da Razón e o Coñecemento, o cal o levará a sufrir varias depuracións por parte dos inimigos das Luces. Mesmo terá que ter coidado en que non confundan con algún afrancesado ou espía, e estará sempre baixo estreita vixilancia por parte dos autoritarios defensores da realeza e os seus privilexios. En 1817 comeza a súa Carta Xeométrica de Galicia, proxecto que leva a acabo con moi poucos medios mais cunha vontade férrea. 17 anos investirá na realización da súa magna obra, o primeiro mapa feito con criterios matemáticos en España, presentándolle o traballo á raíña rexente María Cristina e podendo imprimilo varios anos máis tarde en París- en España non había infaestrutura capaz de dar conta dun proxecto tan complexo- arriscando parte do custe do seu propio pecunio.
A novela de Marcos Calveiro é unha biografía novelada da vida de Domingo Fontán, escrita en 8 partes e cada unha dividida en capítulos moi breves, agás a derradeira que, como dixemos, non ten capítulo ningún. 243 páxinas. Mentamos o número porque é o IX Premio Repsol de Narrativa Breve. Un conflitivo galardón porque, onde está esa narrativa mínima? Na curtedade dos capítulos, que case parecen do premio que convoca un coñecido diario coruñés? Se consultamos as bases dise que os orixinais trerán unha extensión non inferior a 50 folios nin superior a 120. De verdade caben as 243 páxinas en 120 folios mecanografados a dobre espazo? Para que serven as bases se despois o xurado non as observa?
ASDO.: Xosé M. Eyré, no día en que finou Xosé Fernández Ferrreiro.

crítica de LOURENÇO, XOGRAR

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 10 de Decembro de 2015 @ 7:43 p.m.

UNHA (BOA) NOVELA MOI NECESARIA
Tïtulo: Lourenço, xograr
Autor: Manuel Portas
Editorial: Galaxia
Hai novelas que dan para unhas cantas horas de entretemento e xa por iso son válidas e ben vindas por canto contribúen á mantenza do sistema. E hai novelas que, por demais do pracer que se obtén coa súa lectura, son indispensábeis para o sistema, para un sistema literario que as botaba moito de menos. Ese é o caso do Premio García Barros 2015, esta Lourenço, xograr que nos ocupa hoxe e é da autoría de Manuel Portas. Alén de Magog (María Gándara, Xerais, 1997) moi pouco se ocupou a nosa prosa do período medieval, sempre estará aí o Xelmírez oteriano e a Morte de Rei  de Darío X. Cabana ( 1996, Galván en Saor tamén hai que telo en conta) ademais de As chaves do tempo  de Luísa Villalta. Mais no que atinxe ao perío xograresco só lembramos As flores do meu amigo (Rafael Sánchez Lorenzo, Xerais, 2000) como achegamento ao tempo da explendorosa lírica medieval. Por iso esta Lourenço, xograr é tan importante, porque ten como centro a vida dun dos xograres máis interesantes que a época medieval nos legou. Pouco sabemos del, case nada. Por iso, en boa parte, é posíbel a novela de Manuel Portas, desde a ficción achéganos a vida do xograr Lourenço. Seguramente a súa vida foi ben outra, mais non se pode negar que a novela está ben ambientada e sustentada nunha esculca histórica metódica.
Se o sistema literario ten poderosas razóns para darlle a boa vinda, non é menos o sistema edcativo, pois vén encher un baleiro de lecturas que sempre foi moi doloroso. Ter unha litreratura tan importante como a lírica medieval e tan poucas lecturas que a apoiaran complementando a das propias cantigas. De xeito que Lourenço, xograr ha ter un bo nicho de vendas no ensino, ano tras ano, non é para menos.
A novela preséntase dividida en dúas partes, en dous libros. Por un lado as aventuras de Lourenço en canto é axudante do ferreiro, e por outro o resto da súa vida. Dúas partes moi distintas, pero as dúas con capitulos que van encabezados por resumos en linguaxe medieval, tal que se foran cantigas de Santa María. Un exercicio de estilo e achegamento á escrita medieval moi a ter en conta pola dificultade que supón. Isto dálle un ar de novela histórica que se garadece moito. Se ben somos da opinión de que a novela histórica a distingue, da novela de fondo histórico, precisamente o tratamento lingüístico, e neste caso resulta que a noevela está escrita en linguaxe actual, tamén é certo que resultaría ben complicado para o lector se toda estivera escrita tal que os resumos inciais. Deste xeito, a novela fica entre dúas augas, mais non é isto desdouro ningún, ou algo que lle apoñer como chata. Pois tanto a novela histórica como a novela de fondo histórico sonperfectamente lexítimas.
O Libro Primeiro preséntanos a un Lourenço axudante do ferreiro Diogo no mercado de Braga, que vai ter un comportamento heroico cando os asalten uns bandidos, e que vai coñecer a Joam Garcia de Guilhade, quen o convence para que o acompañe como xograr. Este Garcia de Guilhade é infante de moitas ínfulas e moi pouco pecunio, mais aínda así Lourenço non desaproeveita a ocasión e viaxará con el a Galiza, estando con el en Santiago, cas dona Maior, e marabillándose da catedral e do fervedoiro de xente que alí acode. O texto, entrefrebado con algunha cantiga, é dunha novela de iniciación que garda certo ar picaresco, só certo ar, mais que lle avén de marabilla por canto reforza a imaxe de novela histórica e contribúe a que o lector se mergulle na realidade medieval que presenta a novela. Unha novela de aventuras, que está protagonizadapor un segrel, o de Guilhade, e un xograr: Lourenço. Que tamén presenta outra cara que é a da intriga política, pois a causa da viaxe a Galiza non é outra cá de establecer contactos para que Afonso o Boloñés veña a Portugal facerse cargo dun reino que seu irmán Sancho II, o Capelo, desatende. Toda esta parte conta cun narrador en terceira persoa.
O Libro Segundo é completamente diferente do primeiro. Agora está escrito en primeira persoa, mais non nunha primeira persoa senón en varias primeiras persoas, pois son varias as personaxes que desde o seu discurso dan conta da vida e aconteceres de Lourenço. De xeito que a novela acada un niveis de completude moi elevados grazas a este multiperspectivismo. Aquí tamén o centro é outra viaxe, neste caso a Toledo, onde Alfonso X tiña reunida unha corte que na cal os xograres e trobadores provenzais se achaban moi a seu gusto. Aínda que Lourenço nunca será dos que troben á maneira provenzal, a viaxe si lle será moi útil e nós déixanos a oportunidade de ler un capítulo do que que é autora nada menos que María Pérez A Balteira. Nesta segunda parte a novela abandona aquel ar picaresco e afonda moito máis na intriga política. Afonda moito máis na intriga política mais sen desatender a compoñente social que o multiperpectivismo axuda a lograr.
Mais por riba de calquera outra intriga, por riba inclusive da novela de aventuras, a de Manuel Portas é a novela dun transgresor, a novela dun Lourenço que que non se conforma coa condición de xograr a que a súa nacencia o ten condenado, e se postula como trobador. Toda vez que a súa arte non é inferior á doutros trobadores, Lourenço non descansará en perseguir o seu soño. E resúltanos difícil escoller como prioritaria unha cara da novela, do poliedro que a conforma, toda vez que todas está moi ben conxuntadas e se afirman unha noutra. Mais se tiveramos que escoller algunha, esa sería esta do Lourenço que non desacansa na persecución so seu soño.

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de O ÚLTIMO DÍA DE TERRANOVA

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 3 de Decembro de 2015 @ 7:40 p.m.

MANUEL RIVAS, DE NOVO
Título: O último día de Terranova
Autor: Manuel Rivas
Editorial: Xerais
Quédanos a esperanza de que Manuel Rivas non quixo titular “o derradeiro día de Terranova”, e quizá fique algo da mítica Terranova en calquera outra libraría, en calquera outra xeografía, habitada polos libros, que dera resisitido o terríbel ataque da especulación inmobiliaria como non puido facer a Terranova fundada por Amaro Fontana e a súa dona Comba, que despois sería dirixida polo seu irmán Eliseo e agora o é polo seu fillo Vincenzo, vítima da poliomelite que o franquismo queixo minimizar e que o deixou aleixado de por vida. Quédanos esa esperanza porque O último día de Terranova é unha homenaxe ás librarías e libreiros, unha xusta e sentida homenaxe a eses territorios de resistencia e rebelión que representan as librarías, esas librarías que sempre son depósitos de soños que alguén pon en orde, andel por andel, e ás que chegaban, no contrabando das maletas dos mariñeiros e emigrantes, aqueles libros de Ruedo Ibérico ou Botella al Mar, a mesma A esmorga de Eduardo Blanco Amor ( EBA na novala), por exemplo. Por exemplo e por dicir un pois, sendo homenaxe a librarías e libreiros, ten que selo tamén aos libros, sobre todo aos libros clandestinos, mais toda a novela está preñada de títulos de libros, uns máis coñecidos (Pedro Páramo) e outros menos. O Manuel Rivas que xa festexara o libro en Os libros arden mal, retruca outra volta cunha homenaxe que tamén os atinxe, pois sen eles é imposíbel calquera libraría.
Dixemos da mítica Terranova porque o é, Manuel Rivas converteuna nun lugar mítico nos nosos corazóns e na memoria de quen se achegue aos libros con bo ánimo e mellor vontade. Como tamén é mítica a Terranova como caladoiro onde pescar. E algo de referencia a ela si hai no nome da libraría. Algo. E non só porque a libraría dos Fontana é en si unha terra nova, non só polo seu carácter de ponte insular que fai posíbel a chegada a refuxio do libro clandestino, senón que é un territorio novo e moi de seu, que conta con xeografías propias: a Cámara Estenopeica, Penumbra, Trasatlántica, Mobilis in Mobili, cun teito que é un campo de estraloques. Un territorio ao cal chega Garúa, arxentina que anda en círculos, da man dun mozo Vincenzo Fontana, que aprendeu a superar a súa desafección polos libros cando soubo do seu poder salvífico. Que é tamén o territorio de Baleia, unha cadela que non ladra, de gatos e de plantas e de ladróns de libros. Un territorio, en definitiva, para as historias que Vincenzo lembra e nos vai contando, con múltiples saltos no tempo, e que constitúen o discurso novelístico en si.Un territorio para Dombodán, que nace de repente e non está estruturado para morrer igual que non está estruturada para morrer unha novela, esta, que non remata cando se pecha o libro senón que vive no interior do lector como territorio de afectos e denuncia. Non só denuncia da especulación urbanística senón de todas as penalidades que tivo que sufrir no franquismo un lugar como este para a marabilla, que xunta unha morea de personaxes únicas, como Eliseo, que pertence á Internacional Surrealista, onde hai unha raza existencialista e un nariz pode ser futurista, un paraugas pode ser cubista e a mentira metafísica, unha vaca chámase Electra e dúas personaxes Jonh Deere e Husqvarna.
Evidentemente é unha novela e como tal novela é ficción, mais marabilla que así e todo sexa tan real. Non existiu ningunha Comba, e o seu inquebrabtábel amor aos libros, mais cantas Combas haberá neste mundo baixo un manto de anonimato. Este é o inmenso poder da literatura, que cita na libraría Terranova a Lezama Lima, María Zambrano, Federico García Lorca, Borges, Eduardo Blanco Amor, Teixeira de Pascoaes, Miguel Torga ou Nicolás Guillén, para conformar un incomprábel paraíso de disidencia, resistencia e goce transgresor. Calidades sen as cales é difícil de imaxinar unha especie humana verdadeiramente progresista e non ancorada na cutrez casposa do inmobilismo fascistoide. Por iso este último día de Terranova é tan grande, porque é moita a historia a contar, máis de 60 anos resistindo os embates dunha vida a contramán. Agora vai caer vítima da insaciábel especulación urbanística, mais xa é demasiado tarde, a novela xa está nas librarías e na memoria dos nosos corazóns.
ASDO.: Xosé M. Eyré