ferradura en tránsito

Xuro que loitarei para que a miña lingua alcance o máis amplo uso social, dentro e fóra da miña comunidade, e obteña a máxima difusión e recoñecemento en todos os ámbitos sociais.(Noeli Pocaterra)

crítica de CARA AO LESTE (Antía Nara, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 26 de Abril de 2016 @ 6:26 p.m.

RENDER CONTAS

Título: Cara ao leste

Autora: Antía Nara

Editorial: Xerais

Discurso que centraliza o seu obxectivo na análise e descrición dos tipos, das personaxes que poboan ambos mundos, as que sofren a violencia e tamén as que a desencadean. Isto diciamos en 2007 logo da publicación de Aquel lugar, primeira novela da autora, Antía Nara, pseudo de Antía Mato Bouzas. E sérvenos para comezar o discurso crítico da súa segunda novela, Cara ao leste, que anda nos trinques das librarías nestes días. Cara oa leste é unha novela coral e intemporal, son as súas dúas características máis salientábeis. Coral porque se nos ofrece o vivir de varias personaxes que se volven xuntar despois de que os seus camiños diverxeran levando a  cada unha para seu lugar. Elsa, que vive con Sascha en Alemaña; Helena, que traballa na estación de autobuses da capital; Iris elegante e ben falada, que vive con Roberto, e Nela acoden ao velorio de Isolina,a xornaleira, que deixou ben patente que non quere saber nada de tanatorios. Intemporal porque a novela é o campo de experimentación narrativa, nada trascende de cando acontecen os feitos, non se nos din as datas en que pasan as cousas, iso é o de menos, o interesante é a análise dos feitos, a análise da mensaxe que nos transmite a novela: non hai contas que non se salden, pode pasar máis ou menos tempo, porén as feridas continúan a doer e, cando menos o agarda un, preséntase a ocasión de saldar contas, de facer que a xustiza tome corpo nun acto de vinganza. Pode parecer duro, isto que dicimos, facer que a xustiza tome corpo nun acto de vinganza, mais no espazo narrativo que é a novela, a vinganza é un acto de xustiza, o único xa posíbel, pois o paso do tempo foi obrigando a que xa non haxa outro camiño que tomar. Cando menos, na literatura fícanos a posibilidade da xustiza poética.

                     Cara ao leste parece unha novela de mulleres. Alén do cuarteto protagonista e Isolina, a xornaleira que coida de Elsa cando lle morren os pais, aínda hai que contar con Bárbara e Matilde. Porén, iso non quere dicir que desaparezan os protagonistas masculinos, mais entre eles hai un que deixa en sombras a todos os demais, Ernesto, encarnación do vello cacique metido a empresario construtor que en realidade resulta o culpábel de que Al-luaira, a aldea, non prospere malia todos os seus proxectos. Puido ser, cando Nela, Helena, Iris e e Elsa soñan e levan a cabo unha cooperativa, mais un oportuno lume destrúe a primeira colleita ciscando as protagonistas por aquí  e por alá. Un capítulo terríbel o dedeicado aos incendios, que non deixa de responder a  unha realidade que verán si e verán tamén nos sobrecolle a todos. Mais ben se pode concluír que a novela resulta unha clara reivindicación do traballo das mulleres, do traballo e dos seus soños. Todas se abren camiño individualmente, aínda que sexa en terras ben lonxe das galegas, como Elsa e Alemaña, por exemplo ou Helena, na capital, non se especifica cal, porque aquí topamos coa novela como territorio experimental, coa novela como territorio onde expoñer os soños e traballos das mulleres ( tampouco se especifica o tempo) e o muro con que se atopan, o muro con que inevitabelmente se atopan.

                     Ademais este percorrido polas personalidades das distintas mulleres élle moi útil a Antía Nara para dosificar convenientmente a información e facer que a trama resulte climática. Cada unha das mulleres vai cosendo un anaco de novela, personaxes como Luís, Roberto ou inclusive o pobre Carlos non dexan de ser testemuñais, porque son elas, as mulleres as que teñen reservado o protagonismo. Porén hai un momento no cal esta novela coral, esta novela de personaxes, se converte nunha novela de intriga, esa  é a información que mellor se dosifica, porque é a máis importante,a que redimensiona o discurso e o posiciona onde en verdade  debe estar.

                     Novela coral, intemporal e de denuncia, que centraliza o seu obxectivo na análisee descrición do tipos, das personaxes que sofren a violencia e tamén as que a desencadean.

 

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de OS KOWA (Xavier Queipo, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 21 de Abril de 2016 @ 6:53 p.m.

AVENTURA EQUINOCCIAL

Tïtulo: Os Kowa

Autor: Xavier Queipo

Editorial: Galaxia

Trátase do Premio Blanco Amor de Novela Longa 2015, esta aventura equinoccial que lena un naturalista galego ás fontes do Amazonas, entre Colombia, Perú , Brasil e Ecuador. Supervisados por Andreas Madsen, un dos máis grandes ecólogos vivos, un folgado grupo de científicos parte de Copenhague coa misión de estudar o ecosistema do Alto Amazonas, no Parque Natural de Amacayeu dividídose en varios grupos. Cómpre dicir que o protagonista deixa a trás un ronsel de antigas relacións amorosas, con mulleres e con homes, non de todo satisfactorias, porque esa é unha bagaxe que nunca o abandonará. Aconsellado polo seu terapeuta, o Dr. Nogueira, o protagonista pon por escrito o caudal de emocións e sucesos que supuxo a  súa aventura equinoccial, desde unha Copenhague descrita coa pericia de quen ben a coñece sobre o terreo, más alá de guías de viaxes máis ou menos afortunadas. O estudo da flora e  as súas relacións tróficas secundarias con especies animais asociadas, concretamente, centrará os seus estudos nas bolboretas e a relación coevolutiva coas gramíneas e as convolvuláceas (56). Jonas, Lois, Arturo, o propio Madsen e o protagonista conforman un dos grupos, que ao pouco de se instalaren no mato sofren suestro por parte de guerrilleiros das FARC. Todos agás o protagonista, que non se achaba co grupo e se ve así a salvo, a piques de iniciar unha aventura equinoccial que o levará a entender mellor o mundo e tamén a entenderse mellor a si mesmo.

La aventura equinocccial de Lope de Aguirre  Ramón J. Sender), Canaima (Rómulo Gallegos) , Tristes trópicos ( Lévi-Strausss) entre a literatura e na sétima arte Fitzcarraldo  (Werner Herzog), The Mission (Roland Joffé), ou The Emeralg Jungle -así e non Forest, na novela- (John Boorman) son títulos que o protagonista coñece e que actúan coma pouso de historias sobre a cal asentar a que el vivirá, aínda que de pouco lle han valer pois todo o que lle aconteza será único e diferente daquilo que el coñece previamente. Porén, tamén serven de punto de contraste desta historia de Xavier Queipo, co mesmo resultado, pois aínda que a xeografía poida ser semellante a historia é única, a trama é única e orixinal no sentido que esta palabra ten hoxe entre nós.

Como é de agardar, tamén ten o seu de novela de formación, aínda que ese non é o obxectivo final, a cantidade de cualidade vivencias tidas deberá poñelas en escrito por mandato do seu terapeuta e amigo, unha vez finalizada a aventura, e esa é a novela. Mais se dicimos que ese non é o obxectivo é porque esas vivencias, esas aprendizaxes, non se especifican na súa totalidade, senón só unhas poucas. Mais dentro desas poucas, que el ten en conta aínda que de pouco lle valen, hai unha en concreto que si o marcará moi fondamente. O que vive cos indios kowa, concretamente a secuencia que transcorre na lagoa ferruxinosa, inzada de delirio e sexo, sexo sen discriminar homes de mulleres, sexo total. Do resto sonlle máis útiles os apeiros materiais que vai topando ou cos que se vai facendo (o coitelo que rescata de entre as súas pertenzas, o machete despois, a canoa que lle dan os kowa) porque estas si contribúen a que poida manter a súa vida a salvo mentres que as demais ( como untar as frechas ou como fabricar unturas para elas) pouca utilidade lle han ter.

No seu camiño irán aparecendo diferentes coaxuvantes. O primeiro deles é Amaurí, un vello seringueiro que vive só con mono, Toliño, que o acolle e lle transmite as primeiras ensinanzas. Mais a propia natureza, exuberante e mortal, acaba afastándoos, acaba deixando só o protagonista para que no seu camiño se crucen os decisivos indios kowa, indios que non queren ser contaminados mais que non lle teñen medo ningún. Estes indios viven en dúas aldeas, nunha os homes e noutra as mulleres. E todo irá ben, mesmo aprende un bo feixe de palabras kowa e asiste a ese ritual na lagoa ferruxinosa que se  repeite unha vez cada tres lúas e serve para poñer en contacto as familias e amizades, mais sobre todo serve para outra cousa, para a delirante explosión sexual que se vive na lagoa, o sexo total do que lle permiten participar como un máis. Lamentabelmente para os indios, un incendio dá conta da aldea en que viven os homes, co cal deberán procurar outras xeografías onde poidan vivir homes e mulleres separados por unha corrente fluvial, tal como prescribe a súa cosmogonía. E aí remata o contacto cos kowa, que o obsequian cunha canoa mais que seguirán o seu propio camiño. O protagonista, sen posíbel orientación nesta parte do Amazonas tan cambiante, voga seguindo unha corrente como podería ter seguido outra, até que unha barcaza dun madeireiro o atopa. Todo o que queda da novela é o reigreso no mundo civilizado así como a posta en escrito da aventura.

Novela de aventuras na selva amazónica, na alta selva amazónica, que serve para denunciar o maltrato que os conquistadores tiveron para cos conquistados, subliñando a importancia que cada cultura ten independentemente do seu grao de industrialización ou civilización. Para poñer en valor o sexo como experiencia única e total. E un pouco tamén a falta de escrúpulos da industria farmacéutica, que é unha das fontes económicas que fai posíbel a viaxe e todos sabemos a que niveis pode chegar.

 

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

 

crítica de QUE NON TE ATEN (Manuel Iglesias Turnes, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 12 de Abril de 2016 @ 6:31 p.m.

REIVINDICACIÓN DO AGRO

Título: Que non te aten

Autor: Manuel Iglesias Turnes

Editorial: Xerais

É común oír dicir que o traballo no campo ata, que esixe atención os 365 días do ano. Sobre todo é común oírllelo dicir ás xentes que traballan no campo. E isto, que nun principio ten orixe épica, para traballar no campo non vale calquera, foi adquirindo tintes de resignación -o traballo no campo  é duro- até contribuír a esa lenda negra segundo o cal o campo é atraso, que a modernidade está no asfalto, na cidade. Houbo un tempo en que iso era así, non o imos negar, e os nosos pais educábannos para que non tiveramos que ficar atados ao terrón. Mais hoxe modernizouse de tal xeito o traballo no campo que as cousas son ben distintas, o que antes facía unha gavela de homes hoxe faino un só, sentado nun tractor e con aire condicionado mentres escoita música. Non quere isto dicir que hoxe, o do campo, sexa como un traballo de oficina, mais nas explotacións de hoxe sempre hai unha oficina. Non quere isto dicir que non sexa esixente os 365 días do ano, mais sempre hai épocas de menor traballo e mesmo tempo para as vacacións.

                     Cómprenos este virxilianista inicio para explicar o título, Que non te aten, porque esa atadura non é a do campo por moito que a trama da novela teña lugar nunha aldea. Todo o contrario, os labores agrícolas ou gandeiros requiren unha constante dedicación, coma sempre, mais a modernización das explotacións trouxo consigo tempo tamén para o vagar. Aquelas explotacións de catro ou cinco vacas son hoxe de trescentas ou catrocentas, canto máis foron medrando máis medraron tamén as condicións en que deben ser levadas. Así que que non te aten, que non te aten a concepcións trasnoitadas do traballo no campo.

                     Manuel Iglesias Turnes, que antes nos conmovera con As rapazas de Xan ( Xerais, 2012) evocando a Galiza interior dos anos 50, volve facelo agora con Que non te aten, onde retrata a vida nunha aldea galega da actualidade. Concretamente a vida dunha mocidade que apostou por unha vida no campo fronte a aqueles que lle escapan. Os mozos protagonistas da novela teñen en común a vida no campo. Na súa mairoía, porque tamén os hai urbanos, que, curiosamente teñen que pedir axuda aos rurais. A vida no rural nin moito  menos é idílica, todos sabemos os problemas que sofren as explotacións leiteiras, e cheira a silo, mais un ve medrar as xuvencas,e onde antes non había nada agora hai unha grande cantidade de litros de leite. Esa é a grande diferenza, mentres na cidade sempre todo é igual, no campo vese como as cousas medran día a día.

                     De feito, as redes sociais teñem unha grande presenza na novela, as personaxes están recibindo e mandando mensaxes de whatsapp, teñen os telénos móbiles e facebook como unha extensión de si mesmos, igual que se foran personaxes urbanas. As novas tecnoloxías están presentes porque teñen que estalo, esta é unha novela realista, e sería antinatural que non estiveran. Inclusive son fundamentais á hora de explicar a resolución final da trama novelesca.

Esta conomovedora posta en valor do campo galego relízase desde a combinación de dous tríos na trama. Sara, Marcos e Antía, por unha banda. Xaime, Mariña e Erwin por outro lado. Máis significativa é a primeira, onde Antía representa o mundo urbano, é banqueira, subdirectora dunha sucursal bancaria, domina a Marcos como ela quere, déixao cando lle peta e retoma a relación cando lle interesa aínda que Marcos xa estea con Sara, moza moi preparada mais sen traballo, á que non anoxa o traballo entre vacas coma a Antía. A trama novelesca é un pouco a historia de como Marcos, narrador tamén que se dirixe directamente ao lector, deixa a tormentosa relación con Antía e queda con Sara, tamén moi guapa e coa cabeza moito mellor asentada que Antía. Sería toda a novela se non se metera polo medio unha historia de violencia de xénero no outro trío, con Xaime e Marcos exercendo de confidentes mutuamente.

Cabanas é a aldea en torno á cal xira o mundo, cunha escapada vacacional a Muros, Negreira como núcleo rurbano e Santiago como cidade. Tamén Silleda está aí como referencia,a ver quen ten a mellor vaca de Galicia. Nela viven dúas familias enforntadas historicamente porque os do Penedo lle quitaron unha finca aos de Agro da Presa con artes moi discutíbeis. O cal remata xerando un mundo de oposición entre ambos, competitividade a ver quen é a primeira gandaría da parroquia e dos arredores. As novas xeracións, que son as que moven a novela, xa non participan tanto desta vella xenreira que os vellos manteñen como sinal de identidade. De xeito que conviven os dous mundos, o rural e o urbano, plenamente, e cunha precisión: mentres o mundo rural se integra sen probelmas no urbano, ao mundo urbano cústalle aceptar o rural mais, á fin, será o mundo rural o que teña que axudar o urbano.

                     A novela é moi realista, nela teñen cabida o conflito dos preferentistas e mais da corrupción, e non como simples decorado, así como o dos prezos do leite. Tamén está presente o conflito lingüístico e o mundo cultural en que se asenta é plenamente galego, polas súas páxinas atòpanse Patricia Vázquez. Federico Pérez, Isabel Blanco ou María Solar, sendo que as vacas de Agro da Presa escoitan a Treixadura. O que resulta unha mágoa é que a novela non tivera unha revisión final que lle evitara grallas que a afean á lecura: hai por  ai (17); por ó (77); corresponse por corresponde (89) ; engruañar por engruñar, maus por meus (104); creto por crédito (196); areboloulle por arreboloulle (209), guións que están onde non tiñan que estar e onde tiñan que estar faltan. Unha mágoa, porque a novela resulta conmovedora, emocionante desde a primeira páxina á derradeira.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de CAMIÑOS NA AUGA ( Manuel Núñez Singala, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 5 de Abril de 2016 @ 6:20 p.m.

POR UN LUGAR MELLOR

Título: Camiños na auga

Autor: Manuel Nüñez Singala

Editorial: Galaxia

NO 2001, Victor Omgbá publicaba Calella sen saída convertíndose no primeiro escritor afrogalego, e tamén na primeira reflexión sobre a inmigración que albergaba a nosa literatura. Hoxe, quince anos despois, Manuel Núñez Singala dá á luz Camiños na auga, que é a segunda mais a primeira dada ao prelo por un autor galego. Sen matices autobiográficos, a  de Núñez Singala é unha novela de aventuras e formación, que denuncia as duras condicións de vida dos negros albinos en África, así como a trata de negros que constitúe o negocio dos caiucos mediante os cales tratan de introducirse en Europa. Szymo, o protagonista central de Camiños na auga é un negro albino nado nas marxes do lago Victoria, un dili, carne de negocio, pois son moi apreciados para determinadas prácticas máxicas, mais para esas prácticas levárense a cabo teñen que morrer, teñen que estar mortos para que o seu sangue e o seu corpo poida ser utilizado nelas. A falta de pigmentación fai que tamén sexan persoas que teñen que ter moito coidado co sol,a fin de que non os dane. Privado da familia desde neno, pois a súa nai, para protexelo, ingrésao nun colexio do que non sairá en catro anos, e cando o faga será para decatarse de que a súa nai xa ten outra vida e el non encaixa. Realmente el non encaixa en lugar ningún até que en Kalenie, nas beiras do Tanganica, unha familia se faga cargo del. Alí coñecerá tamén o amor de Josephine, mais o terror volverá instalarse na súa vida coa súa morte. Entón, o seu pai adoptivo faille un agasallo moi especial, unha canoa, xa non pode permanecer máis en Kalenie mais ten ao seu dispor un medio de transporte que o leve a un lugar onde a súa diferenza non o condene. Emprende entón un periplo naval que trae  á sua vida a Malaïka, unha muller viúva perseguida por unha saqueta con ouro e para violala. Con ela volve coñecer os meles do amor, mais a diferenza de idade fará que non prospere a relación máis alá da mutua axuda que se poden deparar entre eles até chegar a Kisangani, a onde chegan en tren procedentes de Ubundu, xa rematado, polo tanto, o periplo naval polo  Lukuga e mais polo Lualaba, pero aínda lle quedará navegar  o Congo deica  Kinshasha. Despois, desde alí até Matadi, principal porto do Congo, e desde Matadi a  Luanda, Walbis Way, Lobito até  Nouadhibou, xa en  Mauritania, desde onde viaxará, xa con Jean-Paul, até as Canarias en caiuco.

Camiños na auga  é unha novela realista, segundo palabras do autor, nacida ao abeiro dalgunhas informacións xornalísticas e audiovisuais, que exalta valores como a fraternidade e amizade mentres fai ver que a diferenza é algo positivo e non unha condena. O nome do protagonista, Szymo, é unha homenaxe a Moszy, aquel mozo albino que en 2009 chegaba en caiuco ás Canarias segundo lía o autor na prensa francesa.Non será a única homenaxe. A verdade é que non deixa de ser estarrecedora a caza a que se ven sometidos os albinos africanos, que unha diferenza como a da cor leve a unha salvaxada semellante pon os cabelos de punta. Mais aínda se a razón son prácticas de maxia, co enraizadas que están estas crenzas no continente africano. Que no século XXI pervivan constitúe unha dura a cusación a unha humanidade que está moi intersada nos ricos recursos naturais africanos pero fai moi pouco pola divulgación cultural. Estámolo vendo na crise dos refuxiados que golpea Europa estes momentos. Todos podemos ser refuxidados nalgún momento, ou temos na familia quen foi na procura de mellor fortuna a outras fronteiras, aínda así as imaxes dos capos de refuxiados non deixan de parecernos unha anécdota exterior  a nós.

Szymo ten o soño de ir a  algún lugar onde a súa diferenza non lle sexa unha condena, e viaxa miles de quilómetros, primeiro en canoa, despois en tren e barco. Pouco a pouco,a medida que se vai alonxando do seu lugar nativo, vai atopando comprensión, indiferenza ou polo menos non esa cobiza que fai del un trofeo. Vaise sentindo seguro, e cústalle renunciar a lugares onde é ben recibido e estimado, por exemplo cos pais e familia de Malaíka, en Kisangani, mais Szymo ten un obxectivo na súa vida e non renuncia a el baixo ningunha circunstancia. O periplo que iso supón está cheo de aventuras, que en solitario, na compaña de Malaïka ou na de Jean-Paul, trufan a novela de xeito que sexa difícil abandonar  a súa lectura aínda que sexa temporariamente. E o feito de que teña un remate feliz, malia todos sabermos as dificultades que afrontan aqueles que chegan caiuco ás costas europeas, non supón ningunha cabriola narrativa senón aplicación da máis pura lóxica.

Na primeira parte, no periplo naval, é como s ee stiveramso lendo a novela As florestas do Mañuema, mais ao revés. Martínez Oca adéntrase no continente africano e Núñez Singala escribe o movemento oposto, foxe desde o corazón de África.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de MOCIDADE ( Joseph Conrad, Huguin e Munin)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 29 de Marzo de 2016 @ 6:25 p.m.

ÉPICA MARIÑEIRA Á MOCIDADE
Título: Mocidade
Autor: Joseph Conrad / Traduce. Alejandro Tobar
Editorial: Huguin e Munin
Nado en Berdiczew ( actual Ucraína), a vida de Józef Teodor Konrad é coma unha inmensa novela da cal foi deitando bocados nesta ou naquela obra. Durante 16 anos da súa vida estivo ao servizo da Royal Navy e parte da súa experiencia mariñeira aparece reflectida nesta Mocidade, novela breve ou relato longo que relata a viaxe a Bangkok dun vello barco cargueiro, todo escanastrado, o Judea, que xa para saír de Inglaterra ten problemas debido ao mal estado xeral do navío. O protagonista, Marlow, o mesmo Marlow que reaparece en Lord Jim, Chance e Corazón da escuridade (posto en galego por Manuel Outeiriño, 1997, e Eva Alamazán, 2009) relata a súa primeira viaxe como 2º oficial, que se produce no vello cargueiro escangallado e que ten como obxectivo levar un frete de carbón a Bangkok. A onde nunca chegará, pois o carbón combustionará expontanemaente e non darán redicdo o impacto do incendio senón que este afundirá o cargueiro, precisamente cando o mar estaba máis en calma e o ceo era azul, xa no Oriente. Porén, a tripulación sálvase. Pois dan chegado a terra nos botes salvavidas.
Toda a obra é un canto á mocidade, de aí o título, que, malia a falta de experiencia está recuberta de ilusión. A ilusión que xa non ten o resto da tripulación, porque Conrad rodea a Marlow de mariñeiros experientes, curtidos en mil lides no mar. Por iso tamén toda a obra é un canto á vida no mar, épica mariñeira de quen ten o valor de se enrolar no vello cascarón do Judea, que cando quere facerse ao mar precisa de tres tentativas antes de asegurarse a navegabilidade da nao.Para navegar nel o cómpre moita ilusión, como é o caso de Marlow, exultante por ser a súa primeira singradura como segundo oficial, ou moita experiencia, como a que atesouran o resto da tripulación. Porén esa experiencia de pouco lles ha valer e si resultara se cadra máis útil a ilusión de Marlow, que malia ser tamén a súa primeira singradura nos mares do Oriente, nunca perde o norte e é quen de enfrontarse ás situacións que se lle presentan mentres algúns dos outros mariñeiros desfalecen. O tránsito da mocidade ó mundo dos adultos e das súas responsabilidades é narrado co pano de fondo do mar e da vida a bordo, aquí como en The shadow line.
Deste xeito, Mocidade, ten dúas partes moi marcadas. Dunha parte toda a serie de avatares que sofren en Ingleterra, antes de partir para Oriente, e doutra toda a peripecia xa en mares orientais. A do políglota Conrad é unha obra que abala entre o romanticismo, o colonialismo, o modernismo e o realismo, sendo neste caso o realismo quen explica a obra. De aí a atención ás descricións, nas que pormenoriza o máximo posíbel, aínda que tamén é certo que se serve de determinados clixés á hora de tratar o resto da tripulación, agás o capitan, tamén é certo que moito que ver niso teno a pouca extensión da obra. Porén, malia esa pouca extensión, a mestría de Conrad percorre desde a primeira á derradeira liña do relato que Marlow fai da súa iniciática viaxe. Por certo que resulta ben difícil non ler a Conrad lembrado soneto de Cabanillas onde se conta unha treboada no mar.
Huguin e Munin preséntannos a posibilidade de gozar da narrativa dun dos autores en lingua inglesa máis interesantes do XIX. Pois escolleu a lingua inglesa para a súa creación literaria, malia que non era a lingua que, en principio, mellor dominaba, acadando un dominio léxico certamente notábel e, no que se refire á terminoloxía marineira, sorprendente inclusive para un inglés.
Huguin e Munin preséntannos a posibilidade de gozar da explendida tradución de Alejandro Tobar, arroupada por un corpus de notas que fan da lectura unha experiencia totalizadora e impagábel por canto aprendemos da contextualización mentres imos lendo.

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de SON NOXENTO (María Xosé Queizán, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 17 de Marzo de 2016 @ 9:19 p.m.

SUSO, O NOXENTO
Título: Son noxento
Autora; María Xosé Queizán
Editorial: Xerais
Suso é un noxento, el mesmo se define así, polo que se presupón que algún coñecemento de ética si debe ter, o que pasa é que, sinxelamente, non está polo labor de observala. Un noxento de categoría, non se queda no machismo de pichabrava que xa lle abonda a si mesmo para caracterizarse como noxento, é capaz dunha degradación que o volve moito peor, nin sequera a pederastia o para e chega a violar a súa propia filla. Non consente que nada se interpoña ante o seu desexo sexual, absolutamente nada.
Son noxento é en boa parte a historia dun braguetazo, porque Suso, desde que se lle pón diante Lilí, xa non é quen de desviar a vista para outro lado. Lilí, ese físico escultural, filla de don Alberto Mora, empresario de éxito, un empresario dos nosos días, que despide obreiros para contratar outros en condicións laborais máis precarias. E , con todo, consegue ser aceptado na familia, casa con Lilí o Suso que antes vivía nun cuarto alugado por Filo ( exputa) e Toni, amigo de Suso. El é un noxento e goza sendo noxento. María Xosé Queizan logra que encaixe este noxento na familia perfecta de don Alberto Mora. O braguetazo perfecto. Un ser abomínábel na familia perfecta que compoñen un empresario con licenza ( dálla a muller) de pernada e unha esposa que sabe mirar para outro lado a fin de manter o seu status, tan cega,a forza de non querer ver, que inclusive ve cousas boas en Suso. Por iso, por non querer ver, non porque Suso posúa características loábeis e sexa cuestión de perspectiva. É por non querer ver. Igual que existe, como existe, o machismo porque tanta xente mira para outro lado, como se non mirando desaparecera o problema. Mais o problema non desparece con ese tan político mirar para outro lado, deslocando o tema. Todo o contario, enquístase e vólvese moioto máis difícil de erradicar.
Esta novela breve está contada enprimeira persoa, de modo que a linguaxe serve parar caracterizar o noxentismo de Suso, cunha linguaxe vulgar que non escapa aos castelanismos e que presenta un Suso que é personaxe de pouca cultura, malia o cal accede a expresións como à la belle étoile (72) e ten coñecemento das aventuras de Ulises, algo unicamente explicábel como interferencia autorial no narrador. Ademais dunha crítica do machismo tamén o é das condicións sociais que vivimos hoxe en día (a través do sogro) e da propia igrexa, tamén tan cega dinte dos problemas de pederastia que ten no seu seo. O ünico que detén un pouco a Suso e o SM, o Sado Maso, que el, en principo, non entende, mais que acabara por aceptar porque a propia sociedade ten comportamentos Sado Maso. A perspectiva desde a cal hai quen goza facendo mal noutros non é evitábel. Nin tampouco que eses mesmos nos que se exerce violencia gozan con ela. Unha durísima crítica social.
Moito máis que a denuncia do machismo, que converte a novela en testemuña dos nosos días, e resulta obxectivo principal nela. Un machismo enquistado na sociedade e que se reflicte inclusive a través da música. Toda a novela está trufada con pedazos de cancións, na súa maioría da denominada “salsa” , rancheras, e etamén música popular.Ás veces ofrecen un contraste un tanto cómico porque novela non está escrita coa única finalidade de revolver as tripas de quen le. O que se pretende é remover conciencias, aquelas que permiten que o machismo sexa un problema por resolver aínda. E nese remover de conciencias tamén hai tempo para o riso, na nota introdutoria xa advirte que “pasou un mes de agosto diante do ordenador sen parar de rir” (7)
Por moito que a autora diga, na nota introdutoria, que non coñece ninguén coma o Suso, tan amoral coma o Suso, cabe pensar que a sociedade acubilla un bo número de suxeitos deste estilo. Efectivamente, non toda a sociedade é así, non todos os homes son pichabravas como o Suso, mais iso non debe pecharnos os ollos porque a realidade é que hai moito noxento estilo Suso polo mundo adiante. Tampouco a pederastia ou o incesto son pan de todos os días, mais están aí, son unha realidade incontestábel.
“Sei que non só o comportamento, senón o vocabulario do libro é abominable. A ética e a estética valídanse mutuamente (…) Neste caso invalídanse. As palabrotas e blasfemias que ten o Noxento na punta da lingua, conforman un discurso eticamente indigno” (8)
ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de HAI QUE MATALOS A TODOS (Héctor Carré, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 8 de Marzo de 2016 @ 7:49 p.m.

TENTATIVA DE BEST-SELLER
Título: Hai que matalos a todos
Autor: Héctor Carré
Editorial: Xerais
Refírese aos xornalistas. Toda a novela é unha intensa reflexión sobre o exercicio do xornalismo, cales son os seus límites éticos e o seu papel como regulador social facendo posíbel a existencia da democracia, pois non hai democracia sen o libre exercicio do xornalismo. Con factura de best-seller, todo comeza cando dous mozos gravan sen querer un accidente de tránsito no cal o condutor ía borracho e ademais tratábase do mesmísimo príncipe, o herdeiro da coroa. Paralelamente, Frikeloca, limpadora de hotel, fotografa, co seu mobil tamén, o presidente do goberno morto e esposado nun cuarto dun hotel bonaerense. Á súa vez, un xornalista inquedo, cuns seus colegas, pon en marcha O Improbable, páxina internética na cal figuran noticias certas e outras que son mentira, podendo os internautas votar se unha noticia é verdadeira ou falsa. E xa temos todo preparado para o inicio dunha trama que se vai engedellando pouco a pouco. O improbable remata sendo unha páxina de referencia cando publica a morte do presidente do goberno acompañando a noticia coa fotografía. Dáse entón o debate de se é ético ou non a publicación da tal fotografía, se era necesario ou non a publicidade dunha fotografía que suxire que o presidente observaba unhas prácticas sexuais bastante relaxadas, ou a tal fotografía debería ficar no ámbito privado. Entón ponse en narcha tamén o CNI, porque o presidente en funcións pode verse afectado pola publicación do vídeo, non da foto. A foto do presidente morto, con ser dun grande interese temático capaz de dar para unha novela, terá que ser outra, porque aquí só serve para facer de O improbable un medio de éxito. Esa liña temática fica esgotada niso, por moito que o lector se pregunte por un desenvolvemento da trama da morte do presidente non o vai atopar nesta novela.
Nesta que é unha novela con luces e sombras. Entre as luces atopamos as atinadas descricións de lugares tan afatados como Bos Aires, Edimburgo, Casabalanca, Madrid, A Coruña ou Rianxo, alén dunhas personaxes atraentes ( un xornalista inquedo, un vello xornalista moi experimentado, unha parella de mozos tentados polas drogas, un membro do CNI eficaz nas misións que lle encomendan…). Polo camiño do thriller, esta é unha novela ( non esquezamos que o autor é tamén director de cine) que engancha porque o alcance da trama é fondo, afecta ás vidas dos lectores cando se reflexiona xa non sobre o papel do xornalismo, do que xa falamos, senón tamén sobre o propio dos servizos de intelixencia, até que punto eses servizos de intelixencia serven para perpetuar no poder a quen está nel e até que punto serven para garantir a democracia como sistema político ideal. A pouco que o lector enceta a novela xa sabe que lle vai ser complicado deixar de lela porque o enguedellamento temático o capta ás poucas páxinas. Entre as luces tamén contamos o uso da primeira persoa e a terceira omnisciente, cando convén unha e cando convén a outra, non cabe dúbida de que son dous puntos de vista complementares que, ben usados, o interno e o exeterno, deixan unha sensación de completude na novela que o lector agradece moito.
Entre as sombras, ademais do fío temático da morte do presidente, claramente desaproveitado, están certos usos lingüísticos problemáticos como escadas por escaleiras (35) , resollo por folgos (65), danllo por dánllelo (70) ou embrollo (223), vereime por vireime (186). Problemáticos ou mesmo imposíbles, quen imaxina un coche de aceiro hoxe en día (159)?. Imposibles e moi perigosos, na páxina 163 confúndense dúas personaxes ( Despois do encontro con Toni, Capelán empeza a crer que Tesa podería ter razón. Toni e Capelán son a mesma personaxe). Unha mágoa para unha novela que integra o xénero negro, a novela de espionaxe, as reflexións sobre o xornalismo e o papel dos servizos de intelixencia na democracia. Unha mágoa porque o resto a novela conta cunha intriga, malia o desaproveitamento do fío da morte do presidente, que atrae aínda que o remate sexa politicamente correcto, non sorprenda na medida en que se creou tensión anteriormente. Unha intriga dos nosos días porque as condicións sociais que estamos a vivir vense reflectidas na trama, sendo esta moi actual polo presencia de indixentes sen teito senón que tamén cadra politicamente ben.
ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de CINCO HORAS CON MAURO (Pere Tobaruela, Embora Edicións)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 3 de Marzo de 2016 @ 7:16 p.m.

O PERIPLO DE MAURO
Título: Cinco horas con Mauro
Autor: Pere Tobaruela
Editorial: Embora
Mauro é un rapaz que sofre acoso escolar, buylling que se di agora, por parte duns abusóns, os Pes, de Pesadelos. Pedro, Paulo, Pemón e Pepeiño fanlle a vida imposíbel no colexio, obrigándoo a beber dos seus propios mexos, por exemplo. Consulta o probelma cos seus pais, mais estes non están dispostos a intervir e, polo tanto, debe valerse por si mesmo. A estratexia que elabora consiste en saír da aula antes de que os Pes se metan con el,e consígueo mais iso provoca que estea fóra da escola antes de que a súa nai chegue recollelo. Entón, Mauro bota a andar ao chou, con tal de afastarse dos Pes,e, roído pola fame, vese obrigado a roubar unha mazá, sendo perseguido polo froiteiro. O de Mauro é un auténtico periplo por rúas que non coñece, mais non todo van ser malas noticias,no seu deambular crúzase con Antón, músico que toca na rúa e cuxas melodías enfeitizan a Mauro. A novela de Pere Tobaruela adquire entón tintes máxicos, pois as notas musicais toman vida e van na procura de Mauro, falando con el e levándoo deica onde está Antón tocando a frauta. Rapidamente empatizan o músico e o rapaz e Antón decide levalo á súa casa, un habitáculo improvisado nunha casa a medio construír. Despois desta virazón cara ao fantástico, aínda se cruzará no seu camiño “unha vella vestida estrafalariamente, con roupa de cores rechamantes e unhas lentes moi brillantes que parecían feitas de purpurina” sen abandonar ese rexistro, aínda que no remate volva ao realismo, un realismo evidentemente condicionado polo fantástico anterior.
Esta é a maneira en que Pere Tobaruela encara un dos temas universais nas escolas. Abusóns sempre os houbo e, por moito que poñan en inglés e a prensa alarme sobre o caso, seguirá habéndoos. Non é que que queiramos ser malos agoreiros, simplemente que os rapaces poden ser moi malvados, coma se estiveran forzando unha nova fronteira, e con frecuencia sono. Historias coma esta serven para concienciar da súa existencia, da súa realidade, porque é necesario. Os pais de Mauro non actúan cando este llelo comunica, coma se por ser un tema universal, de sempre, haxa que seguir aturándoo,coma se fora un mal propio da idade na que está. Nada máis lonxe do desexábel. Que os rapaces poidan ser crueis, que de feito o sexan con frecuencia, non quere dicir que iso estea ben, que sexa algo desexábel. Senón que é unha realidade maléfica contra a que hai que loitar, como acabarán comprendendo os pais de Mauro, logo do periplo do seu fillo fóra da casa.
Obras coma esta de Pere Tobaruela fan que o lector tome conciencia de que, se é o caso, o seu non é o único no mundo. Que iso lle acontece a moitos outros tamén. Sempre hai algún rapaz con características especiais ( é pequeno, leva lentes, moi delgado ou gordo etc.) con quen resulta doado meterse, de quen resulta doado abusar. Porén iso non xustifica que se abuse del, dela, deles, non é natural abusar do inferior ou diferente, só é cruel. E é algo contra o que loitar desde os primeiros indicios, non se consegue nada obviándoo, agardando a que o tempo cicatrice as feridas, ou poñendo todas as esperanzas nunha axuda fantástica. Trátase dun probelma real, e coma tal problema real cómpre poñerlle solución dentro do eido da realidade. Non será fácil, seguro que non, do contrario non sería un problema enquistado. Nin sequera é un problema contra o que se estea loitando convincentemente. Por cada un que se denuncia e sobre o que se traballa, moitos outros son padecidos en silencio, nese silencio cómplice que Cinco horas con Mauro racha.
ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de LIQUIDACIÓN DE EXISTENCIAS (Ramón Caride, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 1 de Marzo de 2016 @ 7:35 p.m.

REALISMO INCONDICIONAL
Título: Liquidación de existencias
Autor: Ramón Caride
Editorial: Xerais
Están nun libro, mais estas historias ben podían saír nun telexornal, en medios xornalísticos ou mesmo na realidade da nosa andaina vital. “Tan aterradoras, tan cómicas, tan absurdas que abalan entre a empatía e o noxo”, como ben di a presentación editorial do novo libro de relatos de Ramón Caride. Oito relatos e unha novela curta intercalada entre cada dous relatos. En total nove historias dun realismo descarnado, un realismo de hoxe, do hoxe que nos aboura por todos lados con noticias dunha cruel inhumanidade. Porén esta acusada sincronía non opera que as historia sexan flor de un día, senón que a selección temática as eleva a intempoprais. Un desafiuzamento é cruel hoxe e en calquera tempo que o queiramso imaxinar. Podiamos escoller un desafiuzamento como exemplo ad hoc, mais é que en Liquidación de existencias hai un desafiuzamento, non podía faltar nesta feira de historias mundanas. Historias entre as cales se intercalan tarxetas de presentación localizadas todas nun “Polígono outlet”, dúas palabras que proceden de mundos antagónicos (“polígono” ten que ver coa laboriosidade, coa industria, co traballo; “outlet” ten que ver co mundo do refinamento da moda) e que sitúan moi ben a realidade entre a cal vivimos.
Unha romanesa pedindo na porta do súper do polígono, deféndea do seu chulo un policía que andaba por alí e que despois se vai “ocupar” con outra romanesa nun puticlub. Tráfico de seres humanos, non é a única vez que a atoparemos, e tamén esa moral inmoral, esa moral de patacón, esa moral de aluguer, que serve para unhas cousas e é absolutamente inútil para outras. Unha limpadora de hotel enganada polo seu home, historia cun remate sorpresivo e contundente. Precariedade laboral en “Ou de pé ou de xeonllos”. Malversación de capitais en “Marca España”, portador dunha fina e evidente ironía que as noticias de actualidade poñen en evidencia. Un vello comunistas homenaxeado en “Chámalle XY”, moi consecuente coas súas ideas e con parella de dereitas. As ideas, os ideais valen para o que valen e deixan de valer cando a ocasión é propicia. Un detective privado na procura de Nayla, que fuxiu porque o mozo lle pegaba. Outra volta o tráfico de seres humanos se se quer. Onde resulta innegábel é en “A consolidación do sector terciario” pois é a auténtica protagonista do relato, un realto que nos leva fóra das fronteiras galegas, a terreo albano-kosovar. Tamén hai lugar para o humor en “Veteranos das guerras psíquicas”, dous veciños que se levan mal e un deles que sentencia “Isto con Fraga non pasaba”, con Fraga nin sequera chovía. E para finalizar os relatos “Barra libre” onde unha muller, Sandra, que vai quedar sen nada, mesmo sen marido, mais vai ter que seguir pagando a hipoteca, argallla unha sagaz vinganza. Unha vinganza que na vida real non serve de nada, porque é ficción, si, mais nunca está mal un pouco de xustiza poética, polo menos.
Queda aínda a novela curta, fraccionada en catro entregas, que tematiza un secuestro exprés, levado a cabo por dous afeccionados e que sae ben até que se lles vai a cabeciña e acaban sendo vítimas da súa imprudencia. Entre a novela curta intercalada entre cada dous relatos, as taxetas de presentación entre cada novo relato ou parte da novela curta, e os relatos que tamén se pode dicir que van intercalados cada dous entre cada parte da novela ( cun para encetar e outro para rematar, com excepcións) componse un xogo de fraccionalidades que non deixa de ser equivalente á realidade, pois vivimos unha realidade fraccionada, escoitamos as noticias fragmentariamente, facendo caso a unhas e desbotando outras, mesmo comemos fraccionadamente ou dormimos tamén fraccionadmanete entre pesadelo e pesadelo. Porque o autor, calquera autor e neste caso como exemplo, ten que ser testemuña do seu tempo, ten que reflectir, dun xeito ou doutro, de maneira intencionada ou por contraste, como se vive no seu tempo. Do contario, un autor que só serve para pasar o tempo, fraccionariamente, por suposto, de pouco utilidade é. E o que non resulta útil desbótase coma refugallo.

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de AMOR É UNHA PALABRA COMA OUTRA CALQUERA

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 25 de Febreiro de 2016 @ 7:40 p.m.

TRES DÍAS DECISIVOS
Título: Amor é unha palabra coma outra calquera
Autor: Francisco Castro
Editorial: Galaxia
Adoita empregarse esta frase cando nese lapso de tempo acontece algo extraordinario que muda maneira de pensar ou de actuar dunha(s) determinada(s) personaxe(s). Como acontece aquí, desde que que Carla atopa o cadáver de María Xesús, traballadora do fogar que aparece morta cando ela regresa á hora do xantar. Desde entón, ese día e os dous posteriores van abrir unha fenda entre a Carla de antes e a de despois. Esa é a razón de que nos inclinaramos por este título, aínda que puidera parecer máis propio algún que se referira á desmitificación do amor. Falamos do amor cursi, do amor de telenovela, das cancións melíflúas ou dos filmes acaramelados, pois esas son as plataformas que nos achegan un amor que se mira no embigo, que se fai o centro da vida e evita que ollemos a vida coa neutralidade necesaria para despois non levar desgustos. Tal era o amor que Carla sentía por Xabier, un amor de submisión total, só existían Xabier e o mundo de relacións que se foi creando entre ambos. Un amor de submisión, repetimos, pois este tipo de sentimento non deixa de ser outra estratexia para que a muller se entregue submisamente pensando que o ùnico que fai é acceder a un mundo privilexiado. O do seu amor con tal home.Por certo que velaquí un caso deixa dunha visión un tanto medievalizante, só que agora é a muller a protagonista activa, suxeito e obxecto á mesma vez. E adoita presentarse de maneira tan linda, tan bonita, tan excepcional, este amor, que non é rara a muller que se namora do propio amor, esta concepción do amor que as fai sentirse privilexiadas á vez que as escraviza.
Porén, esta desmitificación deste amor, sen deixar de ser obxectivo, deixa de ser obxecto principal da novela unha vez que aparece a morta e entra en xogo a policía coas súas investigacións. Pouco a pouco vaise producindo a deslocación, teñen máis interese as averiguacións da policía, que sospeita dun asasino en serie e vaise difuminando a desmitificación, especialmente intensa nas primeiras páxinas, nos primeiros capítulos dunha novela que tende ao capítulo breve e posúe un narrador en terceira persoa capaz de contar con desenfado e amenidade mesmo dirixíndose ás personaxes e procurando instantes reflexivos ( sobre o sexo, sobre o amor, sobre os sentimentos) que obriguen a pensar que o que se está escribindo non é máis que a liberación dunha estratexia de dominación, a que supón o amor dos príncipes azuis. Porque Carla, unha vez abandonada polo seu marido, Xabier, non volverá a ser a mesma aínda que lle custe rachar coa súa vida pasada e aceptar un novo sistema de relacións interpersoais. Entra en xogo tamén unha terceira persoa, o namorado de María Xesús, un fotógrafo especializado en fotografar a beleza da muller normal, a que camiña ao noso carón pola beirarrúa, a que cruza o paso de peósn canda nós,a que vén coas bolsas do supermercado. Para nós ten especial importancia esta defensa da beleza da muller normal,a beleza da muller que non aparece nos catálogos de moda,porque é a beleza a que os seres normais temos acceso e porque é moi grande, tan grande que non necesita de longas horas de maquillaxe nin de sesións de retocado unha vez feita a foto.
Entón establécese na propia Carla un triágulo amoroso entre a nova concepción do amor que lle ofrece o mozo da morta María Xesús, a súa vella concepción do amor de bolero e as necesidades que ela vai sentindo en cada momento. Porén, os cambios que se produzan en Carla non van ser a única transición que se estableza, nin o paso a unha novela policial: hai outro máis importante e definitivo. Segundo imos lendo na novela ímonos decatando de que esta ten unha trama pouco diversificada e un número de personaxes bastante reducido, o cal quere dicir que Francisco Castro está explorando as marxes da novela como xénero, posto que a estratexia narrativa é a dunha novela breve e non a dunha novela convencional.
Novela de denuncia, cunha lectura amena e desenfadada, que non renuncia ao sorriso e que conta cunha lista en spotify de consulta gratuíta, que pon en solfa o amor cursi, ese amor falsamente romántico ( o romanticismo é outra cousa), propoñendo unha lectura da vida máis realista e menos escrava, menos submisa, máis libre.

ASDO.: Xosé M. Eyré