ferradura en tránsito

Xuro que loitarei para que a miña lingua alcance o máis amplo uso social, dentro e fóra da miña comunidade, e obteña a máxima difusión e recoñecemento en todos os ámbitos sociais.(Noeli Pocaterra)

crítica de TERRA QUEIMADA (Ramón Caride, Edicións Embora)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 26 de Abril de 2017 @ 6:26 p.m.

NOVELA BREVE E INTENSA SOBRE OS LUMES

Título: Terra queimada

Autor: Ramón Caride

Editorial: Embora

A literatura, por activa ou por pasiva, debe ter sempre como referente a sociedade na que agroma. Neste caso, coa seca que estamos a padecer, que xa fixo aparecer os primeiros lumes, non pode vir máis ao caso a nova novela breve de Ramón Caride. Non se para en quen son os incendiarios, quen é o culpábel de tanto lume, de tanta terra queimada como a paisaxe nos amosa. Oxalá foran identificados e pertinentemente condenados os culpábeis, mais non está nas nosas mans. Semella que o único que podemos facer a xente de  a pé é sufirir as consecuencias, observar as cadeas de fume coma monstros que se elevan ao ceo, alén de denunciar sempre que estea nas nosas mans a aparición de lumes. Porén, hoxe por hoxe, temos a firme convicción de que os lumes son un negocio, un negocio máis, a alguén lle resultan rendíbeis, e mentres isto suceda coa impunidade que está a acontecer, non vai ser doado poñerlles fin.

                     Os  lumes son un feito, están aí, nun rural cada vez máis despoboado e coa escasa poboación existente envellecida, aspecto que capta moi ben Ramón Caride. Eladio, Sindo, Vicente, Ramón, tódalas tardes a botar a partida na de Tereixa de Sande, van entrados en anos malia seguiren activos algúns. A xente nova vén de fóra: Héctor, empregado na loita contra os lumes, e Sawa, vítima da trata de mulleres. Son uns días de calor abafante, aos que non lles pon fin a eterna chuvia do tópico porque non a hai. Son uns días preludio da traxedia que se abaterá.Nunha aldea calquera, calquera pois pode serr calquera aldea de Galiza, onde a xente vive do monte, da medeira. O monte que arderá. Mais non será esa a única traxedia que terá lugar. Elixio morre en estrañas circunstancias, outra traxedia que se foi cebando cos anos e que acontece no penúltimo capítulo.

                     Esta novela breve salienta por dúas cousas, alén de polo esmerado tratamento temporal. Polas personaxes moi ben definidas, moi ben perfiladas,porque con poucos trazos Ramón Caride é quen de compoñer unhas personaxes rexas, que saben a fidedigno, que respiran autenticidade por todos os poros da súa pel de papel. E por unha estratexia estrutural moi planificada. De primeiras, a novela breve é o xénero das poucas personaxes e do asunto único. Mais Ramón Caride non se  prega ás esixencias do xénero, as personaxes non son tan poucas como podería parecer, e no medio e medio do discurso hai tempo e lugar para un conto sobre a carlistada do XIX. Ese conto, conto encadrado no relato, ese conto do Meteco, do salvaxe bandido chamado Meteco, que conta o Elixio, puidera parecer unha simple estrataxema para alongar o discurso, para darlle máis fondura de páxinas. Mais a verdade é que está perfectamente incardinado dentro da trama. O conto que conta Elixio salienta aínda máis a dureza destas xentes, noutro tempo, é certo, mais non deixan de ser os mesmos que nada poderán facer contra o  lume. A dureza destas xentes do rural non amolece cos anos. Viven unhas vidas cheas de pedregadas na alma, nestas ou naquelas circunstancias mais unhas vidas repletas de pedregadas na alma. Pedregadas desas das que non se e esquecen. Por iso a morte do Elixio non é un azar máis, un infortunado azar máis. Había contas pendentes.

                     Sempre hai contas pendentes. Héctor tamén ten as súas. Nado fóra de Galiza, el turra por volver. E volve, non ao destino que el elixiría, o mar, mais polo menos está máis cerca. E, cando menos o agarda, o pasado tamén lle volve. Neste caso na figura de Sawa, muller subsahariana que salva, antes traballara en Salvamento Marítimo no Mediterráneo. Vaina atopar no Colina, cando asiste a unha celebración para a que non tiña nin moitas ganas de ir, mais vai, ao Colina, nome polo que se coñece un establecemento illado no medio e medio do monte, onde as mulleres son o principal reclamo. Alí, quen llo diría?, vai dar con aquela muller nova que el contribuíra a salvar do seguro naufraxio da patera na que viaxaba, na que fuxía dun lugar onde o único que podería agardar era a morte.

Eis unha boa oportunidade de ter entre as mans boa literatura, na forma de novela breve, que non é unha novela vida a menos seón un xénero de seu, coas súas esixencias e estipulacións, que para Ramón Caride non son unha prisión que o encadea, senón ocasión para choutar por enribas regras establecidas, cunha estrutura moi calculada que é a que fai posíbel todo iso. Literatura que sabe a boa literatura, literatura que sabe a autenticidade.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré Val

subliñados de SACAR A LINGUA É DE MALA EDUCACIÓN ( Manuel Núñez Singala, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 20 de Abril de 2017 @ 8:28 p.m.

Todos os salientados son do autor.

Á hora de escoller a lingua en que falarlles poden xurdir dúbidas sobre o que é mellor para eles, que aprendan só unha lingua ou varios idiomas?, ou, no caso de optar por varios, cantos?, cales?, como? (7)

…………………………….

Teño observado que algún galegos perciben a lingua como un lastre (…) pero teño o firme convencemento de que se trata dunha equivocación. Porque non falar galego é furtárllelo aos fillos (7)

……………………………

Vivir nunha terra que nos ofrece o privilexio de permitirnos, a cambio dunha mínima curiosidade, ser competentes en dous idiomas é unha vantaxe que case nunca valoramos como deberíamos (15).

…………………………..

O censurable comportamento dos docentes era o reflexo dun ambiente de represión sobre a lingua galega que todos coñecemos e que está abondosamente documentado en leis, ordes e decretos da época (15)

…………………………….

(…) escoller o 50 por cento cando é posible quedar co 100 non resulta moi intelixente (17).

……………………………

(…) a mellor elección, en cuestión de linguas,  é non escoller. Porque opción neste caso implica renuncia, e non deberíamos renunciar a nada (23).

…………………………..

A capacidade de aprender dos seres humanos é extraordinaria (…) porque somos seres curiosos e moi aptos para adquirir coñecementos e dominar novas habilidades (26)

…………………………..

(…) hai moitos científicos e pensadores que concordan na probabilidade de que na evolución triunfasen os cerebros que fosen máis aptos para a aprendizaxe (28).

…………………………

En efecto, canto máis saibamos máis cousas poderemos aprender e canto máis aprendamos máis saberemos (28).

…………………………

Ignoramos que a aprendizaxe de idiomas nos nenos segue uns patróns completamente diferentes ao que ocorre nos adultos (29)

……………………….

Está demostrado que calquera neno san pode aprender sen aparente esforzo dúas, tres ou máis linguas de maneira simultánea, sempre que estea exposto a elas dende a  súa infancia e reciba os estímulos adecuados, sobre todo se os pais empregan e valoran as linguas que desexan que adquira o pequeno (29).

……………………….

(…) falar dende a infancia dúas ou máis lingua é simplemente un feito moito máis común do que nos poida parecer. Debemos ter presente que unha parte importantísima da humanidade é bilingüe ou trilingüe dende o inicio (30)

………………………

Vimos preparados “de serie “ para facerlle fronte ao reto da aprendizaxe lingüística e  posuímos unha mente marabillosamente adaptada para facer fronte a este desafío (30).

……………………..

O cerebro dun neno pequeno é, por tanto, un dispendio de capacidade(32).

……………………..

Unha exposición a  diversas linguas pode xogar un papel clave no número e densidade de conexións neuronais que o pequeno vaia establecer xa que existen evidencias de que a experiencia moldea o desenvolvemento antómico e os circuítos neuronais dos cerebros dos bebés (35).

………………………

(…) o manexo de varias linguas xera unha maior actividade cognitiva e tamén maiores recursos neurofuncionais, o que lles proporciona a estes nenos unha mellora das función cerebrais (36).

………………………

(…) cando se trata de linguas separadas por unha gran distancia, o galego e o chinés, por exemplo, resulta especialmente beneficioso para a creatividade e para flexibilidade mental (…) e cando se trata de linguas máis próximas (..) os beneficios céntranse nun reforzo da capacidade de atención (37)

……………………….

A aprendizaxe aliméntase sobre todo da propia aprendizaxe (37).

………………………

Non se trata de que o saber non ocupe lugar, é que en realidade o saber crea lugar (38).

……………………..

(…) é o saber o que fai  grande a intelixencia (38).

crítica de SACAR A LINGUA É DE MALA EDUCACIÓN (Manuel Núñez Singala, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 19 de Abril de 2017 @ 6:30 p.m.

EN DEFENSA DO BILINGÜÍSMO

Título: Sacar a lingua é de mala educación

Autor: Manuel Núñez Singala

Editorial: Galaxia

Pode parecer mentira mais vivimos nun país privilexiado pola coexistencia de dúas linguas, algo que non poden dicir en Madrid, por exemplo. E pode que nese sentimento de inferioridade tan no fondo estea a razón dos contínuos ataques que sofren a lingua galega, o esukera ou o catalán. Igual soa forte de máis, porén estou absolutamente convencido: se nós temos unha soa lingua, a  ver por qué vós ides ter dúas. Na actualidade desta cuesión da lingua hai que entender o novo libro de Manuel Núñez Singala, que hoxe traemos a estas páxinas da Ferradura. E dicimos que pode parecer mentira porque, en cuestión de linguas o imortante é sumar (72). Non cabe dúbida de que canto máis se saiba mellor,  falar máis dun idioma é un adestramento que fortalece a musculatura intelectual e que produce melloras cognitivas (43). Porén vivimos tempos nos que temos que aturar gratuítos ataques ao galego, velaí está Galicia Bilingüe como exemplo, mais non só senón que a propia Xunta de Galicia, que debería amparar e protexer o galego, lexisla contra el en nome dunha suposta igualdade de de dereitos que nunca resulta equitativa, levando  o galego sempre as de perder porque parte dunha situación asimétrica xa desde a propia cocepción do Estado español, onde cada vez que saes da túa comunidade autónoma perdes os dereitos lingüísticos que deberías detentar en todo o territorio, en calquera lugar. Mais tamén unha situación asimétrica na mesma comunidade autónoma, porque o castelán resulta a lingua prestixiada mentres o galego é a lingua B, malia ser a lingua propia de Galiza.

Non aprender as dúas linguas equivale a non aprender o galego. Non usar as dúas linguas equivale a non usar o galego. Por suposto que existen galegofalantes que ensinan os seus fillos a súa propia lingua. Mais a presión social fai que isto sexa cada día máis complicado. Precisamente para estes pais, libros como o de Manuel Núñez Singala representan un reforzamento moi  valioso. Non é que forneza das ferramentas imprescindíbeis para loitar contra a imposición do castelán, cousa complicada en si mesma, mais si fornece unha aparataxe teórico-práctica para aprender o galego tamén, para non esquecer ningunha das dúas linguas, porque unha defensa do galego non equivale a un ataque ao castelán. Acontece iso coa inmersión lingüística. É boa mentres se trate de aprender inglés, ou castelán, mais resulta un completo ataque á liberdade lingüística cando se trata do galego. Desde  o punto de vista lóxico e didáctico semellante dislate non se pode manter, resulta inclusive risíbel, cómico. Mais vivimos nun país onde as propias autoridades que debían velar pola inmersión lingüística, procurala á menor oportunidade, son as máximas intersadas en que non se produza.

Como di Nüñez Singala, en cuestión de linguas o importante é sumar. Escoller o 50 por cento cando é posible quedar co 100 non resulta moi intelixente (17). Sobre todo se dese xeito estamos desaproveitando as vantaxes que supón saber máis dunha lingua, vantaxes moi claramente expostas polo autor e que son meirandes cando se trata da aprendizaxe de nenos pequenos, porque  a aprendizaxe de idiomas nos nenos segue uns patróns completamente diferentes ao que ocorre nos adultos (29) As argumentacións e exemplificacións non só son claras e certeiras senón tamén imposíbeis de negar. Porque se trata diso, dun libro claro e preciso, que renuncia a recursos como as notas a rodapé, para que a lexibilidade do argumentario sexa fluída, quen teñas interese en profundizar nalgún aspecto particular pode facelo a través e desde a bibliografía. Outro libro a engadir a bibliografía que cuestión da lingua desatou unha vez que o Partido Popular quebrou o consenso que ata entón existía e se dedicou a desprotexer o galego, cando non a  atacalo.

Se só lles ensinamos unha soa lingua en realidade estamos xa decidindo por eles e restrinxindo as súas alternativas, porque ninguén pode elixir falar nun idioma que descoñece ou no que se sente pouco competente (39). E resulta innegábel que a nosa destreza ligüística é fundamental porque impulsa a nosa capacidade intelectual (41). Por iso sacar a lingua é de mala educación, entendendo que privar da lingua é de pouca educación. Iso como mínimo e non querendo furgar máis fondo. Porque en realidade sacar a lingua supón todo un atentado á riqueza que por nacemento temos todos os galegos. Porque falar máis dun idioma é un adestramento que fortalece a musculatura intelectual e que produce melloras cognitivas (43) Certamente falar dúas ou máis linguas non vai facer de nós nin dos nosos fillos uns xenios, non vai premios Nobel. Pero sen dúbida contribuirá a que teñamos, nós e  eles, unha mente máis aberta (62).

Ademais debemos ter en conta que o anormal é ser monolingües, a inmensa maioría da poboación mundial vive en territorios onde falan máis dunha lingua. Querer empobrecernos resulta, como mínimo, do xénero parvo. E téñase en conta que toda esta literatura se produce desde o galego, tamén beneficia os castelanfalantes, mais faise desde o  galego, non nos chega desde o castelán. Dito sexa de paso, a ver quen de verdade aposta polo lastre da burramia.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

 

 

 

 

subliñados de OS AFORISMOS DO RISO FUTURISTA (VV.AA. XERAIS)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 13 de Abril de 2017 @ 6:08 p.m.

Nesta ocasión, para os nosos subliñados escollemos unha fórmula equitativa cos autores, seleccionar un de cada autor ou autora.

ALFONSO ÁLVAREZ CÁCCAMO

Se Xesús Cristo predicase que só era fillo do Xefe,o segundo de a bordo, quizais non padecería o martirio da crucifixión (12).

…………………………….

XOSÉ MARÍA ÁLVAREZ CÁCCAMO

Aló arriba, suspendidos no equilibrio da avidez furiosa, viven os poderosos, seres noxentos e ridículos (14).

……………………………

VICENTE ARAGUAS

Os aforismos de puro libérrimo non se poden aforar. Terán de ser, pois, desaforados. Se non, non (17).

……………………………

FERMÍN BOUZA

Se agardas por ti mesmo nunca darás chegado (20).

……………………………..

LINO BRAXE

As ideas son o mellor amigo das ideoloxías, e as ideoloxías o peor inimigo das ideas (23).

……………………………..

TUCHO CALVO

Os ceos non existen.Impideos a exclusión dos que aspiran á felicidade con metas diferentes. Os soños de felicidade están na tolerancia e o respecto (25).

……………………………..

RAMÓN CARIDE OGANDO

O problema da opinión pública

é que adoita ser privada (26)

………………………………..

FINA CASALDERREY

Levan pontes as riadas, cando non se fan con  palabras.

……………………………….

MARTA DACOSTA

Escribir é como colocar espellos en que descubrirnos e recoñecernos. Identificarnos (32).

LOIS DIÉGUEZ

Cromosomas. Cromosomos.

Cromosumas. Cromosemas.

Cromosimas. Cromosimios (38).

……………………………….

F.X. FERNÁNDEZ NAVAL

ESCALEIRA

Polo si ou polo non dubidamos

Polosi ou polo non case sempre perdemos (39)

…………………………………

ALFREDO FERREIRO

A audacia é a supérflua genialidade do nosso tempo (41),

……………………………….

MANUEL FORCADELA

SEMÁNTICA

O malo (ou o  bo) do azar é que non quere dicir nada. Significa sen vontade (43).

…………………………….

XOSÉ LOIS GARCÍA

A vida é unha curiosidade do azar (45).

………………………………

XAVIER LAMA

Se o tempo fose ouro, o mundo estaría cheo de xoierías de saldo (50).

………………………………

RAFAEL LEMA

O poeta que non escribe é un ser enfermo, cheo dunha vida que espera xurdir en arrebato (53).

……………………………

ARCADIO LÓPEZ CASANOVA

Quen moita présa leva

nunca chega (57).

……………………………

XOSÉ MARÍA MONTERROSO DEVESA

Quanto daño fixeron e seguen a fazer as religions (fora alguns supostos benefícios pedagógicos)! (63)

…………………………..

ALEXANDRE NERIUM

Vicir cara ó salitre, esa dozura (69):

…………………………..

ISIDRO NOVO

O narrador debe aspirar a velo todo; o poeta, a ver o que ninguén ve (70).

…………………………..

OLGA PATIÑO NOGUEIRA

Non hai nada que ilumine tanto como o encontró co outro (71).

…………………………..

ÁNXELES PENAS

Non se pode roubar a luz do sol, por iso Ícaro perdeu as ás  (74).

…………………………..

MANUEL PEREIRA VALCÁRCEL

Amorte é un feito illado. Afortunadamente (77).

………………………….

GUSTAVO PERNAS

A gravata é unha soga elegante que nos ata á rutina (82)

………………………….

FRANCISCO PILLADO

O sistema inmunolóxico non reacciona diante dos parvos (83).

…………………………

CÉSAR PORTELA

As boas accións non cotizan en bolsa ( 86).

………………………..

XAVIER QUEIPO

A nostalxia é mala compañeira, idealiza o pasado, ensombrece o presente e dificulta o futuro (91).

…………………………

MARÍA XOSÉ QUEIZÁN

Matar pola patria: honra; matar en nome propio: crime (96).

………………………..

XESÚS RÁBADE PAREDES

Cada pouco, a conciencia debe ser sacudida, como o medo, para que non se oxide (97).

………………………..

HENRIQUE RABUÑAL

Descifra a poesía que hai en ti e tradúcea a versos sinceros. O escritor, aínda sen público, é un servidor público (102)

……………………………

BALDO RAMOS

Un país con tantos poetas obríganos a medir moito as

nosas palabras.

mesmo cando calamos (107)

……………………………..

CARLOS REIGOSA

Amigo, fai cousas provisionais e deixa as definitivas para os deuses (110).

…………………………….

X. H. RIVADULLA CORCÓN

Se naces xunto ao mar o seu rumor será o teu rumor ou serás xordo ao teu propio son (113).

………………………….

CLAUDIO RODRÍGUEZ FER

Gústanos teorizar sobre a integración das artes porque cando nos amamos témolas todas integradas en nós (121).

…………………………

MIGUEL SANDE

Só hai vida e morte, o demais son adxectivos (124)

…………………………

XAVIER SEOANE

Non gastes toda  enerxía no berro, porque precisarás moita cando se faga o silencio (125)

………………………..

SIRO LÓPEZ

TEMPO

Confirmado: o tempo non ten orellas (129).

…………………………

NACHO TAIBO

Hai moito que son disléxico: quero escribir magnate e sempre me saemangante (134)

………………………..

DORES TEMBRÁS

desexo

 

atopar o instante no que

o pensamento colapsa a acción (139)

…………………………

RAMIRO TORRES

O labor certo de qualquer arquitectura é levatra as paredes para fecundar o assombro (140)

………………………..

XULIO VALCÁRCEL

Pénsase eterna a pedra, e será area ( 142).

…………………………

XOSÉ VÁQUEZ CEREIXO

Se nada coñeces, nada has dubidar ( 145)

………………………..

XOSÉ VÁZQUEZ PINTOR

o corpo non pode e a terra non cansa (147)

…………………………

EVA VEIGA

Só posuímos en realidade o que perdemos ( 148).

…………………………..

FIDEL VIDAL

Se queres adiantar un tema, é dicir, ser un adiantado, non tires polo atallo: perderás os albores e as regalías ods arredores ( 149).

……………………………

HELENA VILLAR JANEIRO

A caridade é humana, pero humilla. A xustiza éo máis, pois dignifica (153)

 

 

crítica de OS AFORISMOS DO RISO FUTURISTA (VV.AA., XERAIS)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 12 de Abril de 2017 @ 6:27 p.m.

ESCRITORES GALEGOS POLO AFORISMO

Título: Os aforismos do riso futurista. Autores galegos polo aforismo

Autor: VV.AA. / Coordinan: Francisco Pillado e Xavier Seoane

Editorial: Xerais

Hoxe toca falar dunha desas boas ideas de carácter editorial que, de cando en cando, xorden no noso país. Neste caso, Francisco Pillado e Xavier Seoane lanzaron un convite para xurdir en auxilio do aforismo, xénero, segundo eles, de pouco predicamento nas letras galegas. É discutíbel chamarlle xénero, mais dalgunha maneira hai que referirse a el e aí o imos deixar. Como tamén resulta discutíbel referirse á pouca presenza do aforismo e non lemabrar os máximos expoñentes nas nosas letras, entre os que cabería lembrar o propio Xavier Seoane, Dieste, Carlos Negro ou Carlos G. Reigosa. Sexa como for, ao convite responderon 48 autores, das máis dispares procedencias literarias, que consideraron conveniente e pertinente darlle un novo pulo ao aforismo entre nós. O resultado é o libro que o lector ten entre as mans, un libro sigular, repleto de leccións de vida resumidas en poucas liñas, na brevidade do eterno.

                     Antes de continuar digamos que o aforismo é un recurso literario segundo a literatura tradicional herdada, mais nós considerarémolo desde a  perspectiva da Literatura Mínima ou Hiperbreve, pois non deixa de ser unha das súas máis características manifestacións. Tematicamente así se vai demostrar, por se había algunha dúbida, e os temas tratados polos 48 autores exemplifican unha boa parte da temática mínima ou hiperbreve. Así, a poesía, Deus e o demo, as relixións, o medo, a soidade, os soños, o tempo, a muller, o amor, o odio, a vida, a egolatría, a lingua, a nostalxia, a preguiza ou oficio de escribir están entre os temas máis tratados por eles e elas. Non faltando tamén unha temática máis específica, unha temática que os incardine definitivamente entre nós, na nosa cultura e nos nosos días. Así, fálase de concelleiros de cultura, banqueiros, gobernantes, da Xunta de Galicia, do Día das Letras Galegas, de Franco, das touradas ou da patria.

                     Hoxe por hoxe, o aforismo parece ter atopado un lugar privilexiado onde expresarse, en internet o vértigo do aforismo actualízase aos nosos ollos coa frecuencia do interminábel. Non é, porén, un acocho definitivo. Nin moito menos. Vive unha vida impensada hai décadas, certamente, porque é unha vida democratizada. En internet, calquera dotado dun chisco de enxeño pode deixar un pensamento trascendente no acobillo de poucas liñas. Así acontece decote. Porén, eses aforismos de internet teñen unha vida efémera, xa de por si o aforismo ten unha vida curta, tan curta coma a extensión en que se manifesta, mais na vertixe de internet faise aínda máis vertixinosa; alén de que moitas veces faise sen saber o que se está facendo, son cápsulas de enxeño desprovistas da  súa esencia motriz. Por iso os aforismos deste libro teñen outro valor: son aforismos de autor. E así se manifestan. Algúns autores senten inclusive a necesidade de precisar o tipo de aforismos que vai presentar. Velaí os araguísmos de Vicente Araguas, os ferminemas de Fermín Bouza, os TNS (teoría dos nacionalismos selfies) de Ramón Caride, os asterismos de Estíbaliz Espinosa, os aforismos dun mar interior de X.H. Rivadulla Corcón ou os límites de Xulio Valcárcel. Por haber, hai mesmoo quen lles pon títulos a todos e cada un dos aforismos, o que non deixa de ser cousa desacostumada ou infrecuente e merece ser aquí reseñado o procedemento de Siro López, Fernández Naval ou Forcadela. Igual que o feito de que Dores Tembrás presente tres poemas curtos. A proximidade entre a filosofía, a poesía e o aforismo non deixa de ser unha constante que aquí, loxicamente, tamén se acha.

                     Como manifestación de Literatura Mínima ou Hiperbreve bota man de moitos recursos da literatura tradicional, literarios ou non, como os esquemas, mais case sempre literarios, como o caso da pregunta, os xogos de palabras, as comparacións, a definición, a mesma poesía, a inversión de termos, o contraste, o diálogo, a crítica, o humor ou a  ironía. Todo isto fai que esta literatura fragmentaria, enxeñosa e veloz, sexa expresión das grandes calidades literarias que os seus autores posúen. E un gozo inmenso para o lector, a quen lle aconsellamos unha lectura lenta, pousada, con zonas de repouso entre aforismo e aforismo para que o último lido se expanda na nosa mente sen a premura de ler o seguinte, cousa que, de suceder, volve cansina a lectura pola necesidade de achar un novo  golpe de enxeño aínda máis poderoso que o anterior. De seguro que os haberá, mais non cómpre présa ningunha en chegar a eles ou perderemos todo o achegamento da natureza híbrida do aforismo e as súas diversas presentacións. Cómpre dicir que non sempre son aforismos propiamente ditos, por demasido extensos quedan en reflexións curtas, mais en xeral os autores comprenderon moi ben, e así o manifestan, a natureza do aforismo.

                     Que autores lembran entres constrúen os aforismos? Pode que a curiosidade do lector coincida coa nosa. Pois ben, son moi variados. Desde Castelao a Maquivelo, pasando por Hegel, Blas de Otero, Cervantes, Gracián, Valle Inclán, Shakespeare, Rosalía de Castro, Gramsci. Tolstoi, Dickinson, Whitman, Viginia Wolf, Borges, Neruda, Cortázar, Yourcenar, Luz Pozo, Valente, Gamoneda ou Olga Novo.

                     Eis un libro que é un tesouro, un deses libros impagábeis pola cantidade de veces que volveremos a el. Pois non deixa de estar cheo de vida, de leccións de vida, que é en defintiva o que son os aforismos, leccións de vida expresadas con enxeño e en poucas liñas. Non nos vai poñer á altura dos alemáns ou dos ingleses, cunha tradición aforística moi importante, mais colmará as nosas necesidades un montón de veces. Dixen ben, as nosas necesidades. Porque unha vez lido o primeiro xa é unha necesidade ler o seguinte.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

subliñados de OS TRES DE NUNCA (Nacho Taibo, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 6 de Abril de 2017 @ 6:00 p.m.

Velaquí os subliñados que fun facendo mentres lía. Todos, absolutamente todos os salientados son do autor.

(…) o fidalguiño amábel era o Milorde, ao gordísimo oficinista Teocracio dicíalle, evidente se fai, o Bocoi, e o meu proletario anarquizante e lanzal que quere erguer un mundo mellor para todas, este Lisardo de Cariño vén sendo o Patacón, e mais iso  non sei por que, que non lle vexo explicación (19).

……………………………………….

Leo, cociño, escribo e  sobre todo penso. Que non medito, a meditar non chego (23).

………………………………………

Como se algunha vez chegase eu a algo dentro de (34).

……………………………………..

-Este mesmo señor Castelao fixo unha novela que nin a Luís Huici aburre, a delicada historia Os dous de sempre , que non relata nada parecido ao dueto Paco Miguel-Huici, pois os de Castelao sobresaen xusto polo agudo contraste das moitas diferenzas que gardan entre si (65).

………………………………………

Correr, moito non corría, que o volumen non llo consentía. Luzbel corre ben a liña para centrar sobre a meta. Máis que correr á casa camiñaba lixeiro, e xa antes de chegar ao Campo de Marte comezou a repetirse “ eu non son un rojo,non son un rojo “ (83).

………………………………………

O brigadeiro Caridad, comandante militar da cidade ao mando da brigada de infantaría nº 15, recibiu o sábado un telegrama de Queipo de Llano, domingo chamouno o xeneral Mula (89).

………………………………………

Nós:mentres o mundo exterior estaba derrubarse a cachos a arruinar as almas consumir os corpos suprimir malvender o inventario da bondade afogar todo o harmónico, a nosa irmandade (Malafada Estropercio Sigurniña Epifanio Tremendade Espermo e Zoraida) recibiu os dous ( 107).

……………………………………….

-Nós somos o triplo A : Acisclo, Afasio e Abúlico.

-Como jabatos. Quixotes. Como Quixotes jabatos (120).

………………………………………

Pois dáte logo por finalmente informado, ben sabido,enumerado. Sabe ben, logo, sabe logo ben que eu.te.teño.ao.meu. Cargo. Na túa garda estou, gústeche ou non, es ti a responsabilidade miña. Son eu o teu. Responsábel (140).

………………………………………

-Pois así, amigo, mercé a vostede xa teño catro, que son as Follas novas, os Santos Evanxeos,  este que se chama…-miroulle por primeira vez a capa-…Ilíada, e mais o Código Ce Vil, que é o peor de entender (255).

……………………………………

Ao fin e ao cabo, a economía é a ciencia que prevé con absoluta precisión o pasado (269).

……………………………………

(…) claro e relucente me quedou que o mariño, belga, paréceme, é absolutamente contrario ao Glorioso Muvemionto Nanchonal do carallo (274)

…………………………………..

E agora que estou só comigo mesmo e con máis ninguén pregúntome de onde me virá tal intuición, porque me chegou este don de entender algunas veces o que pensan os que teño diante e miran para min (285).

…………………………………..

-Xa vexo que tes gana de casar coa túa estraperlista, que andabas a buscar un pretexto. A Extra Perla. Ha, ha, ha…Si: é unha orde (302).

…………………………………

O mesmo día volveu contra a parede a estampa que tiñan pendurada na parede, só porque o pé explicativo escribía: “ Galaicos bailando la molinera ante el echahumero” (318).

…………………………………

(…) mentres atende coidadísimo e solícito as súas obrigas no Seminario Maior de Ferrol, do Codillo, onde imparte a disciplina Teoloxía Industrial e algunha outra de que lembro mal o nome (325-326).

…………………………………

(…) co obxectivo preconcibido de demostrar  “as íntimas relacións entre marxismo e inferioridade mental : a comprobación das nosas hipóteses ten enorme trascendencia político-social, pois se militan no marxismo de preferencia psicópatas antisociais, como é a nosa idea,a segregación destes suxeitos desde a infancia podería liberar a  sociedade dunha praga tan terríbel “ (335).

………………………………..

The Brutish Empire. Ningunha outra cousa. Cando a función acabe, máis nada. Nada para ti. Só o silencio. Esquecemento apenas (352).

………………………………

A Milord Sánchez de Taibo encomendáraselle analizar enteira, abosultamente toda a información que chegaba ao Imperio Brutánico se tiña algo que ver cos sucesivos gobernos de Franco verbo da guerra en proceso (357.)

…………………………………

O resultado era que agora os  Brutish confiban razoabelmente no Br.-Iso. S. de Taibo (a) Gandolo: plenamente nuca, que nin sequera era cidadán británico (369).

………………………………

Xusto cando o intelectual supremo daquel partido, que partido non se debía chamar, Jiménez Caballero pedía para el a virilidade suprema,, que non fose la Falange: El Falanjo (378).

……………………………..

No tren pasaba case todo o tempo durmido, perfecta imaxe do home que viaxa para ilustrarse (394).

…………………………….

Algo hai que lle facer. E, quen sabe?, chi lo sa, chi sa? Quizá?; se cadra serei eu o único que poida (449).

crítica de OS TRES DE NUNCA (Nacho Taibo, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 5 de Abril de 2017 @ 6:43 p.m.

HOMENAXE A CASTELAO

Título: Os tres de nunca

Autor: Nacho Taibo

Editorial: Xerais

Hai novelas difíciles de clasificar, Nacho Taibo escribiu unha delas. De primeiras é unha homenaxe ao Castelao de Os dous de sempre, desde o mesmo título, inclusive unha das personaxes se parece moito ao Pedriño, mais esta é unha novela longa, adulta, non unha novela concebida para a mocidade. Mais tamén se homenaxe a a Tintín ou ao filme Casabranca, por non falar das lembranzas de Rosalía ou Frankenstein, que tamén están presentes. Porén, sobre todo, Os tres de nunca é a novela de como unha amizade de tres personaxes ben diferentes se vai ver sacudida polos acontecementos históricos: a Guerra Civil española primeiro, e a Segunda Guerra Mundial despois. O Braulio-Isolino, alias Milorde, aristócrata e preguiceiro, que non traballa en nada, agás durante a Segunda Guerra Mundial, que fai traballos, non remunerados, para os aliados. Lisardo, o Patacón, así alcumado pola súa pouca afección a pagar, combatente pola República e despois no bando dos aliados, mais el só pasa por alí, polas guerras, finalmente non é máis que un covarde. Teocracio, O Bocoi, burgués gordecho con moita afección a comer, que durante a Guerra Civil toma partido polos sublevados chegando a dirixir un campo de concentración e cada vez se fai máis fascista. Os tres se coñecen e xuntan nun establecemento hostaleiro d´A Coruña, o París-Londres, que despois e por cuasas bélicas derivará no Roma-Berlín. Os tres seguirán camiños ben diferentes desde o mesmo momento do inicio das hostilidades. Mais non é unha novela histórica. Todo o contrario, bota man da historia e nada máis, do resto só pode ser definida como unha novela moi  literaria.

                     Unha novela moi  literaria, que bota man de recursos literarios ou non, desde a poesía ao esquema, pasando pola fotografía, as oracións cortadas, a creación (por veces) dun sistema ortográfico propio, os xogos de palabras, os gráficos, as aliteracións ou a presenza contínua de alias, de sobrenomes, de alcumes, pois case todas as personaxes teñen máis dun nome, ás veces sacado da mesma realidade, como o caso de Waljechonahchera, que, descomposto queda Wajecho-Nahcera, e en defintiva leva para o tristemente cébre e real Vallejo Nágera. Porque, no fondo, Os tres de nunca é unha inmensa mascarada a analizar o comportamento humano en situacións adversas. Unha inmensa mascarada onde todo se literaturiza, onde todo se modaliza para pertencer a unha novela onde conviven personaxes reais, con personaxes tomadas da realidade mais modalizadas, con personaxes tomadas da literatura (abonde con mencionar os tres protagonistas) e con personaxes expresamente creadas para esta ficción novelesca. E todas elas cos trasnos e os canzorros, que toman vida propia e interactúan cos humanos.

                     Antes enumeramos un bo número de recursos dos que bota man Nacho Taibo nesta novela de longo percorrido, mais falta aínda un, o principal de todos: a ironía, que todo o eneseñorea e todo o preside, arrincando de cando en cando un sorriso dos beizos do lector. Son nove capítulos de homenaxe á propia literatura, onde todo está escrito en clave literaria, mesmo as abreviaturas dos nomes e, aínda que fala de guerras, todo é en clave interna, literaria, sería un craso erro procurarlle unha correspondencia cos feitos realmente ocorridos, xa dixemos que non é novela histórica. Así, tendo en conta que pasan por dúas guerras, cabe salientar o ben que lles vai ás personaxes principais malia o horror da guerra. Algunha, como  o Bocoi, tira partido dese horror, aproveitando que é quen de ler na mente da xente, sempre que sexan de  A Coruña e mire de frente. Porque cada unha das personaxes principais ten o galano dun poder especial, sobrenatural. No caso do futboleiro Bocoi é ese, ser quen de ler na mente dos demais, o cal o converte en interrogador e despois irá ascendendo até ser o xefe dun campo de concentración. O Milorde, Braulio-Isolino, o aristócrata fidalguiño que na Segunda Guerra Mundial traballa para o servizo secreto británico, ten o poder de aumentar e diminuír de tamaño á vontade. O Lisardo, Patacón, é quen de entender todas as linguas agás o alemán e malia andar en varias frontes de guerra sempre sae ben parado, nin perigo nin medo o atenazan.

                     En toda a súa extensión caben un montón de personaxes cos que rapidamente o lector empatiza. É o caso de Trifón Trebón, militar de Ferrol cunha carreira meteórica mais sen mando en tropa, admirador de Castelao, acaba presidindo os xuízos sumarísmos que se lles fan aos desafectos á causa nacional, ten afección a pasear cun libro debaixo do brazo, polo que acaba sendo coñecido como o sobaco ilustrado. Mais tamén de Merliño, labrego de Breluxe, aldea onde ten casa o Milorde, que se leva ben con todo tipo de seres, incluídos os canzorros, e ten unha cruz moi especial. Berta Bertamiráns, das poucas mulleres que pululan pola novela é unha das principais, amiga moito co Milorde aínda que non chegan a ter unha historia en común, o pólo oposto de Perla, extraperlista que si casará co Bocoi e ambos criarán o fillo do Patacón. Por iso, porque son tantas as personaxes, despois da novela vén un elenco onde figuran, a modo de dicionario, todas as personaxes, agás as principais, as personaxes reais ( como Franco ou Mussolini) ou aquelas que só aparecen nun capítulo. Tal elenco serve para refrescarnos a historia unha vez rematada a lectura, traéndonos á mente aspectos que puideron pasarnos desapercibidos e completando as biografías das personaxes.

                     Novela coruñesa para reconciliarnos coa literatutra.

 

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

saíndo do rego ( máis sobre a realidade da literatura galega)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CARA ADIANTE,CRÓNICA DA CRÍTICA,Sen clasificar — 30 de Marzo de 2017 @ 6:23 p.m.

Comparto plenamente canto Manuel Veiga di n´este artigo. A dependencia do sector do ensino é moi fonda, aí é onde se xera o meirande número de vendas, aí é onde nos xogamos os futuros lectores. Convén, polo tanto, un rexistro doadamente asimilábel polo novo lectorado. E entrar no circuíto do ensino é a máxima aspiración duns autores galegos que é aí onde poden facer un euro, á marxe dos premios literarios. E non me importa o duro que poida parecer chamarlle infantilización, porque é a pura verdade. Non se lle pode chamar doutra maneira aínda que outros prefiran falar de cambio de paradigma estético. Vén sendo o mesmo, con outras palabras.

Si, non podo negar a existencia de autores que escriben sen ter en conta un predestinado lector implícito. Imposíbel. Hainos. Sempre os houbo e haberá´. Mais á vez resúltame imposíbel obviar a tedencia, porque é diso do que falamos, dunha tendencia que nos alarma porque se fai moi  visíbel. Antes xa falaramos de esmorecemento da ambición literaria, porque ten todo que ver con isto. No seu tempo dialogamos co artigo de Carlos Lema igual que agora o facemos co de Manuel Veiga. Veñen sendo vacas no mesmo millo

Mais hoxe estamos un chisco máis alarmados. Agardamos un prudencial tempo a ver se daba en polémica todo isto, porque é moi necesaria. É urxente que se fale diso. Para curar unha enfermidade antes hai que diagnosticala, que é o que fai a polémica. E non nos sorprendeu que non a houbera. Porque no fondo a xente sabe que é un perigo insoslaiábel, un prezo que hai que pagar para seguir existindo. O artigo de Manuel Veiga só é a punta dun iceberg que sabemos que está aí, Manuel Veiga identífícao e fala del, mais no fondo todos sabemos que é así, el só foi o valente que o puxo por escrito. Porque cómpre valentía. Neste pequeno país noso cómpre valentía para saírse do rego e denunciar un rumbo equivocado. Ese é o valor do artigo de Manuel Veiga.

Hoxe, nós aquí, tamén queremos saírnos do rego. Porque ademais esa infantilización da literatura galega está a producir un outro efecto: o feito de que a literatura galega se está a volver un campo de experimentación discursiva alleo á sociedade. Exactamente iso. na literatura galega de hoxe só excepcionalmente se fala da Galiza de hoxe. E iso é moi grave. Iso é moi grave no momento en que vivimos como a TVG nos mete o castelán coa vaselina do humor. É por poñer un exemplo da fonda crise que Galiza está vivindo sen que nada disto apareza no papel dos libros. Abonda poñer un programa de humor para que, coa desculpa do castrapo, chouten enriba de nós palabras en castelán que eran totalmente innecesarias. Xa digo que é por poñer un exemplo que me indigna, porque a crise político-social resulta doadamente visíbel para calquera por ben pouco caso que lle faga á  actualidade dos (tele)xornais. Leva sendo así décadas. hai décadas que a transformación social, económica e política que vive/viviu Galiza é imperiosa realidade en todos lados menos na literatura galega, que só excepcionalmente se ocupou dela.

Ben se pode dicir que existen dúas Galizas, desde hai décadas. A que aparece nos telexornais e, en papel, en LVG, e a Galiza real, a que vivimos nós todos os días. Non creo que haxa ninguén alleo a esta realidade. Agás a  literatura galega. Tristemente.

 

crítica de MINICLÁSICOS ( Embora Edicións)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 29 de Marzo de 2017 @ 6:02 p.m.

CLÁSICOS ADAPTADOS

Título: Miniclásicos

Autor: VV.AA.

Editorial: Embora

Sempre cómpre saudar as noas iniciativas a prol da lectura efusivamente, e máis se e stas nacen no campo ditorial, como este é o caso da Editorial Embora, que decidiu adaptar un bo fato de clásicos para primeiros lecotres. Os clásicos. Esas lecturas imprescindíbeis que corren o serio perigo de ficar esquecidos na voráxine da actualidade. Porén por iso son clásicos: a súa calidade fai que nunca deixen de estar de actualidade. Malia iso representan un icho reducido de vendas, cas sempre ligado ao ensino. Por iso estes Miniclásicos son unha boa idea. Porque a súa difusión se fai antes de que os potenciais lectores entren no circuíto do ensino. E tamén é o seu perigo, porque son os pais quen van decidir se dárllelos a ler ou non. Claro que para solventar este perigo velaí a calidade dos títulos seleccionados. En defintiva, unha boa maneira de achegar os clásicos aos lecores máis novos, prenderlles o gomo do devezo por lelos entiros unha vez que sexan grandes, ou simplemente asegurarse de que, se non hai máis lectura sca estas adaptacións, polo menos lles fique unha idea xeral do seu contido.

                     Os dez clásicos escollidos para a  súa adaptación aos primeiros lectores son:

A odisea. A inmortal obra a tribuída a Homero foi adaptada por Jesús Cortés e conta con de Álex Herrerías. Ulises, Penélope, Telémaco, Polifemo, Circe, Tiresias, Caribdis, Escila, Helios, Zeus, Poseidón, Calipso, xa non seránpersonaxes alleas aos nosos primeiros lectores.

Don Quixote da Mancha. Que dir da obra de Miguel de Cervantes, influente na historia da literatura como poucas? Don Quixote, Sancho Panza, Dulcinea, Rocinante, Alifanfarón, Pentapolín, os muíños, Sansón Carrasco, foron adpatados por Jospe Antoni Fluixá e conta con debuxos de Sebastián Serra

A viaxe de Gulliver a Liliput. D´As viaxes de Gulliver, que de prestan tan ben a ás adaptacións para os máis novos, foi escollida a viaxe a Liliput e adtada por Enric Lluch, con deseños de Jesús Aguado. A ver se prende neles a curiosidade suficiente como paar retomar a lectura íntegra cando sexan adultos e len a obra con ollos adultos, pois nunca foi concebida para nenos, por moito que poida parecer.

Romeo e Xulieta é a obra escollida de William Shakespeare, adpatada por teresa Broseta e ilustrada por Valentí Gubianes. Na era dos videoxogos, estas historias inmortais seguen de actualidade e seguro que ha facer as delicias dos nosos lecores máis novos

O mozo rei Artur. Nesta ocasiónn escóllese un título que provén da tradición e adxúdícaselle autoría popular. Merlín, Artur, Camelot, os cabaleiros da Táboa Redonda, Lanzarote…Personaxes que, na adaptación de Josep Antoni Fuixá e as ulustracións de Teresa Ramos, pertencen xa aos lecores máis novos, desde xa, para permaneceren neles toda a vida.

A illa do tesouro. Foi a escollida de Robert L. Stevenson, an adaptación de Jesús Cortés e as ilustracións de T. Pérez. As aventuras de Jim Hawkins, os piratas, o  tesouro, sir John… Un título clásico  entre so primeiros lectores, non podía faltar.

-Frakestein. De Mary W. Shelley, a única muller presente nesta selección. Vítor Frankenstein e os seu monsto formanparte xa do imaxinario popular, conforman unha temática moi acaída para os primeiros lecores.Adaptado por Teresa Broseta e ilustrado por Eva Sánchez.

Tirante o Branco, de Joanot Martorell foi adaptado por Enrich Lluch e ilustrado por Anna Clariana. Londres, a illa de Rodas en Francia, Sicilia, Constantinopla, África, son os lugares onde Tirante desenvolve as súas aventuras.

A volta o mundo en 80 días. Non podía faltar Jules Verne. Neste caso o título escollido A volta o mundo en 80 días,como podía ter sido calquera outro, así que as aventuras de Phileas Fogg e Passepartout ao longo do orbe planetraio forn adaptadas por Jesús Cortés e ilustradas por Laura Pérez Granell.

O chepudo de Notre Dame, de Victor Hugo era outro dos títulos imprescindíbeis, e foi adaptado por Enrich Lluch e ilustrado por Noemí Villamuza. As aventuras de Quasimodo, Frolo ou Esmerlada son xa accesíbeis aos  primeiros lectores.

                     Cómpre sinalar moi negativamente a ausencia de títulos galegos. Mentres si os hai cataláns, salienta a ausencia de títulos galegos, e non será precisamente por falta de títulos que adaptar!

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

subliñados selectos de OIKO-NOMÍA DO XÉNERO. RELATO DAS CLAUSURAS (Rebeca Baceiredo, Axóuxere

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 23 de Marzo de 2017 @ 2:16 p.m.

Nesta ocasión optamos por uns subliñados selectos, de xeito que nos acheguen a situación da muller noutras culturas das que pouco sabemos.

Así sucede en TIERRA DE FUEGO onde a propiedade é altamente comunal, pero o sistema de transmisión do particular é patrilineal exógamo (96)

…………………………………

Na zona amazónica, ao noroeste (…) a actividade sexual desenfreada das mulleres tería conducido ao desgoberno (…) e isto xustificaría a necesidade dun control extremo das femias, pola súa inmoralidade (96).

………………………………..

Entre os BARUYA de Nova Guinea (…) a elas atribúeselles, logo, unha forza desbocada, na sexualidade e na violencia. (…) Non se lles nega unpoder creativo alto, de feito é o que se lle está a recoñecer, mais resulta desproporcionado e enxendra o caos(97).

………………………………..

Así, os BARUYA mesmo explican a aorixe da a gricultura a partir desa violencia exercida sobre as mulleres (98).

………………………………..

Tal é o caso dos KAULONG de Nova Bretaña, onde a misoxinia se manifesta nos aspectos clásicos coma o medo á contaminación provinte da sexualidade feminina, incluídas funcións coma a menstruación e o parto (99).

………………………………

(…) entre os ARAPESHES o comercio ten carácter ocasional e de regalo, polo que se observa unha certa resistencia á mercantilización. (…) entendendo que o ideal é alimentarse co cazado ou cultivado por outros (99).

………………………………

(…) entre os BUANYN (…) o papel das mulleres é ontoloxicamente subsidiario e materialmente duro nas súas sociedades, pois sobre elas recae grande parte das responsabilidades produtivas, ademais de estar educadas na pasiva aceptación das cousas (99)

 ……………………………..

Aos MUNDUGUMOR (…) esíxeselles unha masculinidade viril, teñen un ideal poligámico e ata conciben aos seus irmáns e aos seus propios pais coma rivais (100).

As mulleres soportan o peso do traballo e son repudiadas sistemáticamente: eles (…) pelexan por elas, tal que obxectos de valor (101).

……………………………

Entre os IROQUESES, a pesar de que elas poidan elixir representantes políticos, non poden exercer tal representación (102).

……………………………..

(…) entre os CHIPEWYAN (…) as mulleres, cun status moi baixo, non poden exercer o poder,porque teñen  moito, tal aspecto lles recoñecen,pero incontrolado, destrutivo, negativo. Así que as reprimen (102).

……………………………….

As AGTA, en Filipinas, comezan na puberdade a fabricar as súas propias frechas, practican a caza maior e únicamente a abandonan durante os últimos meses do embarazo e os primeiros da lactancia (102-103).

……………………………..

O status. Logo, relacionase coa achega de alimento ao grupo(…) no caso dos INUIT oscila entre o 0% e o 70% (103).

…………………………….

(…) en ZONAS ABORIXES AUSTRALIANAS as mulleres controlan a  súa reprodución (…) e coñecen métodos anticonceptivos e abortivos, así como paliativos para a dor.(…) Semellan negar o instinto maternal ou reducilo ás semanas inmediatamente anteriores e posteriores ao parto (…) É máis, teñen as súas propias cerimonias secretas (…) Os nenos recoñecen a varias nais, ademais da biolóxica, e a varios pais (…) non se senten impuras, non se representan con culpa ou como inferiores.Precisamente non existe tabú con respecto á menstruación (…) elas cazan con axuda de bastóns de combate e  de cans adestrados (…) fabrican obxectos e teñen dereito a súa propiedade (103-104)

……………………………..

Entre os MBTU e os LOVEDUL ambos os dous sexos traballan por igual en tarefas sociais e comunitarias (…) as LOVEDUL tamén casan con esposas, en rituais de travestismo (105).

…………………………….

(…) na tribo GANDA únicamente os varóns traballan para o intercambio, pois a propiedade é súa con exclusividade (105)

…………………………….

(…) entre os YORUBA as mulleres poden comerciar (…) Non obstante, cando o marido se achega, deben finxir ignorancia e  obediencia (106).

……………………………

Por iso a sociedade NUPE, de Nixeria, é consideradsa unha sociedade de bruxas: elas on comerciantes de longo percorrido, manexan cartos e ademais, a índa que a norma oficial é a sexualidade monógama co esposo, gozan de relacións sexuais extramatrimoniais (107)

………………………………

(…) entre os CHINANTECOS, de México: elas son representadas e autorrepresentadas como pragmáticas, ambiciosas, estables e maduras, eles como confusos (108).

……………………………….

(…) no SÁHARA CENTRAL (…) as mulleres aparentan máis libres que noutras zonas islámicas. A diferenza de roles entre homes e mulleres non está excesivamente marcada, é relativamente ambigua (108-109).

…………………………………

Así, en MADAGASCAR, as mulleres mesmo bailan con esqueletos nos rituais funerarios (109)

………………………………..

(…) entre MBUM KPAU, do Chad Suroccidental (…) eles disponen da posibilidade de excederse á hora de vivir, re rachar coa mesura, pero nelas iso significa desmembrar o sistema moral e social (110).

……………………………..

(…) entre os ANTAISAKA, de Madagascar (…) o único requisito para o casamento é que  a noiva non viva lonxe da casa do sogro (…) ela está directamente subordinada á comunidade de varóns, na que non existe cooperación no traballo, porque o executan elas (112).

…………………………….

Así, cando as mulleres IATMUL, en Nova Guinea, van de pesca, enténdese como unha actividade privada, doméstica, mentres que cando van eles é considerada unha actividade da comunidadee séntese, de feito, unha certa excitación social (113).

……………………………

(…) se as mulleres de clase alta en principio dispoñen de mellores condicións económicas, é precisamente por iso que a presión moral sobre elas foi maior. Tal é ocaso das mulleres INDÚS : mentres que en Occidente se loitou por poder ensinar os peitos sen que sexa capturada tal acción pola mirada patriarcal hexemónica, as castes baixas da India loitaron por poder cubrilos, xa que lles estaba estritamente prohibido, co fin demanter unha ríxida diferenciación xerárquica.(113)