ferradura en tránsito

Xuro que loitarei para que a miña lingua alcance o máis amplo uso social, dentro e fóra da miña comunidade, e obteña a máxima difusión e recoñecemento en todos os ámbitos sociais.(Noeli Pocaterra)

recuperando literatura: ” A arte do fracaso” (Berta Dávila, Barbantesa)

Filed under: CRÓNICA DA CRÍTICA,POLÍTICA, SOCIEDADE, CULTURA — 24 de Febreiro de 2015 @ 9:49 p.m.

Título: A arte do fracaso
Autora: Berta Dávila
Editorial: Barbantesa
Sendo a literatura arte que constrúe mediante palabras, non é o fracaso un dos temas que, explícitamente, mais se teñan tratado, aínda sendo esta unha das sensacións/experiencias que máis nos preocupan, incomodam e caracterizan como humanos. Dicimos explíctamente, pois, en definitiva, nunca deixou de estar presente, como non podía ser menos. A narrativa de Xosé C. Caneiro, por exemplo e proximidade, adoita narrar fracasos. Do mesmo xeito que Alonso Quijano era un tolo fracasado. Kafka, foi outro que o reflectiu; e o mesmo Otero Pedraio ou a Nova Narrativa Galega ou Samuel Beckett…se nos poñemos a pensar acoden á mente moitos máis casos.
E, malia empatizar moito mellor do, en principio, agardado, segue sendo infrecuente a invocación do fracaso xa desde o título, e menos aínda adxectivado de arte, como nesta ocasión de Berta Dávila.
Baixo esta invocaión dupla, arte e fracaso, aparecen recollidos 32 textos repartidos en dúas seccións: “Do escritor e outros enfermos crónicos” e “Sintomatoloxía”. Un tanto á lixeira, segundo se le no “Nomprólogo” ( ou “Nonepílogo”) de César Candelas, “ O das dúas partes non vén a nada” (16), porque en realidade o volume constitúe unha excelente oportunidade para estudar as fronteiras entre a narrativa convencional e a Narrativa Mínima ou Hiperbrevidade. O criterio empregado para o reparto dos textos nunha parte ou noutra non se agacha ao lector, trátase da extensión. Que en si non é un criterio libre de implicacións que teñan que ver coa literariedade dos textos, máis ben todo o contrario, como lembra a teoría crítica relativa ás Hiperbrevidades ou Literatura Mínima.
“As mellores familias”, relato que conta cunha extensión de pouco máis de dúas páxinas, resulta un exemplo paradigmático, pois comeza facendo un uso da palabra (totalizador,categoremático) propio da Literatura Mínima, mais pouco a apouco ese uso vaise diluindo deica rematar sendo puramente convencional (achegado ao particularismo da acción ou da personaxe). Devido a esta característica fronteiriza, velaí que nós lles chamenos relatos-conto.
Os da primeira parte son textos que adoitan comezar da man individualizadora da personaxe, mais rematan aludindo á dimensión categorial. Dun xeito máis ou menos decidido, convencido, ou casual, é aí onde se atopa a forza climática, na redimensión do cotián. Do resto, trátase de de textos nos que os protagonistas teñen algunha relación co mundo da escrita (profesional ou devocional), de quen se narra algún fracaso. Que nunca son fracasos definitivos. O que é de salientar, senón outro fracaso máis, interpreta o lector que se trata de outro fracaso no camiño e que non impide erguerse e seguir camiñando. Expostos ou tinxidos pola perspectiva feminina que domina os relatos, noticiábel porque é a fonte da que manan as pingas líricas que caracterizan os relatos que fan que esta lectura cobre interese e se singularice a ollos do lector por riba variedade anecdótica relatada.
Na segunda parte lense relatos menos extensos, polo xeral, xa que se na primeira parte se coaran algúns de pouca extensión…aquí vai suceder case outro tanto sen que iso desdiga a tendencia xeral anunciada. Trátase de relatos que están a piques de seren Hiperbrevidades ou Literatura Mínima, ou que o son decidamente, a maioría. Case sempre microcontos, aínda que algúns sexan fronteirizos entre o microconto e o microrrelato ( segundo esta máis ou menos explícita a historia relatada). E é onde mellor loce a escrita de Berta Dávila, pois Hiperebrevidade non tolera o mínimo desmán ou descoido na pulcritude da escrita, quedando agora máis puída que noe relatos da primeira sección.
Estes microcontos son o mellor do libro (a noso xuíxo e sen que isto demereza os anteriores textos) e tamén a razón de que moitos lectores fiquen desconcertados mentres outros beben con ansia toda poesía a que recenden. Nesta altura, que este tipo de prosa agacha moita poesía xa non é un segredo, nin tampouco que aínda son moito os lectores que non saben reaccionar lendo literatura así.
Deamos tamén a benvida a unha nova editorial, Barbantesa, entre Sevilla e Cangas a turrar pola difusión do libro galego e das novas voces literarias

nace a Asociación Galega da Crítica

Filed under: CARA ADIANTE,POLÍTICA, SOCIEDADE, CULTURA — 23 de Febreiro de 2015 @ 2:37 p.m.

Comunicado de prensa íntegro:Tras a celebración dunha asemblea por convocatoria aberta, o pasado venres 20 de febreiro quedou constituída na Facultade de Ciencias da Comunicación compostelá a Asociación Galega da Crítica (AGC), cuxa primeira presidenta será María Xesús Nogueira, profesora de Literatura Galega na Universidade de Santiago de Compostela. A secretaría será asumida por Isabel Mociño, especialista en literatura infantil e xuvenil da Universidade de Vigo.
A nova Asociación nace co obxectivo de intervir, desde a plena autonomía, na análise e estudo da produción literaria, artística e cultural do país e nos debates técnicos arredor dese campo, incluídos factores como as prácticas de lectura e consumo e a institucionalización culturais. A AGC tratará asemade de contribuír á proxección e internacionalización da produción artística e literaria galega. Estabelecerá ademais as oportunas relacións con entidades
homólogas nos espazos ibérico, europeo e atlántico, así como con
organizacións de escritores, artistas plásticos e visuais e coas esferas do teatroe da cinematografía galegas.
Os promotores declaran así mesmo como prioridade a incorporación á AGCdos críticos e críticas que na actualidade exercen o seu traballo tanto no ámbito académico como xornalístico, con independencia de que o fagan en medios impresos ou electrónicos. A asemblea fundacional declarou igualmente a importancia de pular pola integración na Asociación das persoas novas que do modo que sexa están a desenvolver tarefas críticas na esfera pública.
En Santiago de Compostela, o 24 de febreiro de 2015.

Logo dunha xeira preliminar baixo o amparo da AELG os crítcos e críticas da Sección de Crítica da AELG decidimos dar un paso adiante e constituír a  Asociaicón Galega da Crítica nos termos que ben se expresan no comunicado de prensa. Cómpre salientar, iso si, que non se trata de ningunha escisión ou ruptura no seo da AELG pois os que así o desexemos seguiremos formando parte da AELG. Non se trata de partir leiras senón de xuntar esforzos, desde a máis plena autonomía, na tarefa de facer máis grande o espazo cultural galego e de visibilizalo mellor.

Persidenta: María Xesús Nogueira
Vicepresidente: Arturo Casas
Secretaria: Isabel Mociño
Tesoureira: Inmaculada Otero Varela
Vogais: Eulalia Agrelo e Xosé Manuel Eyré

Sinalar tamén que a data de nacemento é o 20 de febreiro, non o  24 (data da nota de prensa) como se pode ler nalgún medio que tivo a a ben recoller a nova.

crítica de “Conduce rápido”

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 11 de Febreiro de 2015 @ 7:02 p.m.

A NEGRA VIDA
Título: Conduce rápido
Autor: Diego Ameixeiras
Editorial: Xerais
Hai veces, na vida, que non sae nada, por moito que un o intente o fracaso é o único destino posíbel. Na vida de calquera. Para canto máis cando se trata de personaxes que se arrastran pola vida, personaxes de mal vivir, perdedores reincidentes, buscavidas que sobreviven como mellor poden e iso sempre é malamente. Así son Érika e Samuel, dous irmáns que, na Compostela dos nosos días, van tirando pola vida, entre a marxinalidade e a delincuencia móvense para tratar de sobrevivir nunha cidade que só lles amosa a cara máis inhópita da vida. Nisto, un dos dous ten un golpe de sorte, ou iso lle parece, porque este tipo de xentes non adoitan ter nunca a sorte de cara e iso xa é para sospeitar. Porén nin un nin outro teñen moita máis saída que deixarse enrodelar nun mundo de delinuencia que, sen serlles alleo pois viven na marxinalidade, tampouco é onde mellor se saben manexar.
A novela de Diego Ameixeira reproduce tipos socias xa coñecidos de obras anterirores, e , sobre todo, un mesmo esquema narrativo baseado nunha estudada secuencición que fai converxer personaxes e situacións, a primeira vista illados e diferentes, nun único e converxente final onde a violencia estoura como única solución posíbel á cadea de causas e consecuencias en que voluntariamente se mergullaron. Esta é a Compostela non dos baixos fondos senón a Compostela, como arriba indicamos, dos seres derrotados que nunca tiveron unha oportunidade para dar esquinazo á precariedade vital na que arrastan o seu existir, na que penan unha vida que os condue de golpe en golpe sempre cara ao fondo.
Ninguén os obrigaba, mais era a mellor posibilidade que se lles presentara para abandonar o simulacro de vida que levaban. A mellor oportunidade para a bandonar a vida negra que lles tocou vivir. E non podían dicir que non. Igual que a propia Érika tampouco é quen de dicirlle que non a Ventura en materia amorosa aínda sendo de idades ben diferentes. Ventura é a única personaxe que sae con ben, e sae con ben precisamente porque adopta unha dirección contraria á dos dous irmáns. El quere abandonar aquela vida de delincuente de pouca monta, man dereita doutro que tampouco é un gran capo. Porque a vida é así, está chea de delincuentes de pequena catadura, moitos máis que grandes capos, moitos máis e con vidas moito máis miserentas.
Deste xeito Diego Ameixeiras compón o relato negro das vidas da Compostela marxinal coma se fora unha sucesión de fotogramas que teñen en común a miseria, así como o “fatuum” que as sobrevoa porque nunca estas empostas rematan nalgo postivo. Relato negro e realista onde o narrador é moi protagonista. Moi protagonista non porque nalgún momento xulgue as personaxes, esa é tarefa do lector ou lectora. É moi protagonista porque súa autoría é a estudada, calculadísima secuenciación que levas as personaxes a un único e tráxico final posíbel. E cómpre salientar esta importancia do narrador, suficientemente hábil como para presentarnos as mesmas personaxes desde diferentes ángulos. Máis de xeito que teña que ser o propio lector quen as recoñeza que presentándoas el.
Esta narrativa de Diego Ameixeiras lémbranos moito o “realismo suxo”, aquela etiqueta que tan ben funcionou hai máis de dúas décadas, só que agora decídese claramente pola novela negra, fría, impersoal, obxectivista e con remate traumático.
ASDO.: Xosé M. Eyré

recuperando literatura: “Periferia” (Iolanda Zúñiga, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA — 5 de Febreiro de 2015 @ 9:25 p.m.

A GRANDE NOVELA DA FAVELA

Título: Periferia
Autora: Iolanda Zúñiga
Editorial. Xerais
A grande novela de São Paulo non pode se facer ignorando a favela. A grande novela da favela ( for de onde for) quizá tamén non sexa posíbel escribila no Brasil. Cando menos, Júlio Ludemir, logo de publicar, en 2004, Sorria, você está na Rocinha non ficou á vontade no Río de Janeiro.
E quizá esta Periferia de Iolanda Castaño sexa a grande novela de São Paulo, o grande romance favelário. Periferia hai que entendela inserida na eclosión, desde hai dúas décadas máis ca nada, da literatura favelaria, literatura feita nas favelas ou sobre as favelas. Non desmerecendo a Cidade de Deus de Paulo Lins, o primeiro título referencial á hora de falar desta novela de Iolanda Züñiga.
Literatura marxinal porque está escrita desde á marxe das condiconantes perspectivas da clase media acomodada, a novela de Iloanda Zúñiga gañadora do último Xerais, denuncia, ergue a voz para retratar o mundo favelario de São Paulo. Un mundo que é un submundo, un submundo que se rexe por regras propias e onde os valores de vida da sociedade acomodada non teñen ningunha validez.Porque son de todo punto imposíbeis: non é o mesmo vivir no andar 23 que nunha favela feita de urxencia e necesidade, non é o mesmo vestir uniforme de colexio de pago que educarse na rúa da indixencia, dar a luz nun paritorio que tronzar o cordón umbilical cos dentes… Ser un cidadán escribindo unha reclamación de consumo, que un ninguén con menos medo á norte que á vida, refugallo creado pola sociadade capitalista ao que os pais con fillos univeristarios bolseiros mira con receo.
A novela de que falamos incorpora a súa voz como elemento imprescindíbel á hora de elaborar a novela-retrato-crónica de São Paulo. É factor compensador, equilibrante doutro desequilibrio, doutra inxustiza.
A novela de que falamos é periférica, consciente do que significa ser periférico.
Quizá por iso adopata unha estratexia narrativa tamén marxial, marxinal por novidosa. Lembra a xa empregada por Inma López Silva en Concubinas. Mais Iolanda Zúñiga adapta a fórmula narrativa aos seus intereses, xa, de primeiras, dando entrada no dicurso ás voces da periferia, facendo delas tamén voces narrativas, desde fragmentos de cancións, sobre todo, mais tamén slogans, graffitis ou estudos que podemos considerar eruditos. Todas estas voces tinxen a novela dándolle unha faciana inequívoca, e cadran do máis natural nunha historia que incorpora unha nómina de personaxes elevadísima. Que vai choutando dunha personaxe noutra de xeito que a imaxe final sexa a dunha pluralidade que non minusvalora o indivíduo. De xeito que lembra moito títulos como Manhattan transfer ou La Colmena e ben pode decirse, sen temor ningún, que actualiza unha das técnicas narrativas afortunadas do século pasado convertíndose inequivocamente nunha novela do século XXI.
Antes de continuar cómpre advertir algo. O meirande perigo neste tipo de novelas é o esquezo inmediato. O lector enfróntase ao perigo de lembrar malamente as páxinas que vén de ler porque se trata de tramas en constante evolución. Para evitar, na medida do posíbel, este efecto, Iolanda Zúñiga bota man dunha historia directora, unha historia nuclear, a de Simone e Brown, nuclear ou referencial por ser a máis recorrente, na que máis tempo se parou a autora. E consegue dalgunha maneira contrarrestar parte do esquezo inmediato, á par que dese xeito sempre poderemos lembrar a novela como a historia da favela de Simone e Brown. Certamente é un logro parcial, que nunca quixo ser total, porque a súa pretensión é ofrecer a pluralidade de voces condenadas por seren favelarias. Se hai algunha maneira de chegar /achegarse á totalidade non debe ser outra que a través da pluralidade.
Ademais das novelas de Dos Passos e Cela, Periferia lembrounos outra: o Arrabaldo do norte de Méndez Ferrín. Mais aquí a voz narrativa non resulta tan fría, tan quirúrxica. Perceptíbel sobre todo no inicio da novela, esta salta, chouta, desde a perspectiva narratatorial á voz das personaxes coa ponte intermedia das interpolacións en patchword que antes comentamos e que tanto serven á voz narratatorial como son voceiras das propias personaxes. Todo un achado, e por demais moi ben manexado.
Estruturada en nove capítulos, a novela lembra un xogo cinematográfico entre primeiros planos (obxectivo: o individuo que protagoniza a historia novelesca ) e planos xerais (integradores) aínda que o lector percibirá os planos xerais como disgregadores, afeito como está a unha concepción da historia novelesca centrada na personaxe protagonista…mentres que aquí se propón xustamente o contrario.
Todo isto fai de Periferia unha novela fortemente transgresora, nin Cela nin Dos Passos deron soñado con que unha novela como a de Iolanda Zúñiga fora posíbel. Mais si, Iolanda fíxoa posíbel. E xa metidos en fariña, daría imaxinado algunha vez Joyce que un monólogo, un único monólogo fora capaz de expoñer semellante tonelaxe de situacións externas sen perder a perspectiva única? Perspectiva única e denunciadora que é o único motor da narración, e que se superpón á propia voz narrativa sen que por iso se deba sospeitar ningún tipo de maniqueísmo.
Mais tampouco todo é maravilla en Periferia. Hai que distinguir por un lado a novela, do que vimos de falar, e a postnovela, o que vén despois: A novela remata na páxina 437, inclusos os agradecementos. Mais o volumen ten máis de 500. Son case setenta páxinas que a noso xuízo están de máis. Escritas con toda pericia e coa mesma estratexia narrativa da novela, mais non debían figurar aquí. Son unha confirmación de estilo, unha homeanxe e pequena historia da música funk no Brasil. Funk, fundamental na novela, si, fundamental, mais só unha parte. Unha parte que agora nos tronza a imaxe que tiñamos da novela.
ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de “Instrucións para tomar café” (Manuel Núñez Singala, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE,POLÍTICA, SOCIEDADE, CULTURA — 28 de Xaneiro de 2015 @ 7:22 p.m.

INSTRUCIÓNS PARA VIVIR
Título: Instrucións para tomar café
Autor: Manuel Núñez Singala
Editorial: Galaxia
A xente que toma a literatura como un pasatempo é como aqueles que ven pasar o día sen saber que facer, pois todo o corpo literario, toda a herdanza literaria e todo o presente literario son auténticos manuais de vida, preciosos manuais que reflicten modos de vida. Modos de vida paralelos que podemos tomar como referencia para o noso existir. Porén a literatura tamén ofrece títulos que interpelan directamente o lector intelixente, que o sacoden, con toda delicadeza, humildade e saber, para interrogalo sobre a forma de vivir. Con delicadeza, nunca son necesarias as brusquidades e menos co lector ou lectora, que sempre agradece as boas maneiras, pois das malas xa están cheos os días. Con humildade, pois o lector ou lectora adoita rexeitar aqueles narradores que se amosan como tiranos imbuídos de incontestabilidade infusa, porque o lector ou lectora non é tonto/a.
O título de Manuel Núñez Singala que hoxe comentamos é un bo exemplo de canto dicimos antes. O volume iníciase cunhas botas que pasan de xeración en xeración e cunn cocido familiar imposíbel a causa das preferenzas dos comensais. Pertencen a un capitulo titulado “Libro de reclamacións”, que non é realmente tal; ou si, porque detrás da frustración sempre se pode agachar algún tipo de reclamación, como despois do contraste entre a muller real e a ideal, ou despois da excursión da 3ª idade, por non falar do exceso de celo do cidadán modelicamente preocupado, do totalitarismo, do amputado que ten todo menos corazón ou da irmá xemelga que pecha o capítulo. Un capitulo caracterizado polo apelo ao lector intelixente, ao lector que sabe que a derradeira palabra do conto non o pecha senón que o abre dentro da mente lectora, de xeito que cada conto é un convite para que o lector (intelixente) o continúe facendo uso da súa lóxica. Trátase de contos que ou son directamente literatura, narrativa, hiperbreve (400 palabras) ou están na fronteira das flash fiction ( a partir das 400 palabras). E non será esta a única vez que mentemos a lóxica.
Os contos a seguir reúnense baixo o título “Libro de estilo”, título que ben podería ser completado do seguinte xeito: “Libro de estilo para un sorriso intelixente” e xa desa maneira imos anunciando que realmente non muda o tipo de lector, nin o fará no que queda de volume. Mais en realidade si hai algunha mudanza reseñábel, pois neste caso os contos insírense maioritariamente na literatura hiperbreve ou Literatura Mínima, xa que todos, agás o derradeiro contan menor extensión da antes sinalada. Alén diso tamén se vai facendo cada vez maís visíbel unha figura literaria que realmente está no fondo de cada relato e constitúe o marco no que hai que aplicar a lóxica. Falamos da ironía, unha ironía que hai que cualificar com fina ( malia a tautoloxía evidente) e intelixente ( outra volta), unha ironía que tamén resulta basilar na república dos textos máis breves e no uso da cal se di que os galegos somos auténticos mestres. Iso non deixa de ser un lugar común, un prexuízo positivo se quixermos, é certo, mais Manuel Núñez Singala demostra máis unha vez o por que de tal afirmación.
A continuación vén o “Libro de instrucións” onde case todo é literatura hiperbreve e onde todo son manuais de instrucións coa xenialidade que se lles supón sempre a este tipo de escritos. Moi variados, pois as súas temáticas van desde as instrucións para tomar café, para parecer intelixente, para pedir as cousas, para parecer galego (tres, que enlazan uns cos outros), para convidados, para falar do tempo, para ceder o paso, para pagar, para gozar dun día de sol, para comportarse nas escaleiras ou para baleirar os pratos. E remata o vulume co “Libro de contos”. Un “Libro de contos curioso” pois se no principio, nos primeiros contos se nota moito o esforzo en que a ficción achegue algunha lección ou simplemente reflexión sobre a realidade, sendo contos que tamén enlazan uns cos outros e se sitúan nese tipo de ficción para rapaces. Quizá dando a entender que os adultos necesitamos que se nos digan as cousas así, coma a meniños. E seguro, seguro que obrigando a que o lector faga ese sobreesforzo de superpoñer a ficción sobre a realidade, xa que non todos os contos son simplemente contos, cousas que se din, que se len, que se oen. Sempre teñen unha finalidade, aínda que haxa que retorcelos, como fai o autor con máis clareza nos que rematan o volume.
Eis, pois, da man de Núñez Singala unha boa aoportunidade para ler divertíndose, para divertirse lendo e á vez reflexionando. Unha reivindicación da intelixencia e a sensibilidade onde ironía e lóxica están moi en contacto e non sempre da maneira que agardamos, de aí a xenialidade.

ASDO: Xosé M. Eyré

intelixencia emocional vs intelixencia racional

Filed under: POLÍTICA, SOCIEDADE, CULTURA — 23 de Xaneiro de 2015 @ 6:20 p.m.

Vén a conto da actualidade o feito de na convención do PP haxa un partado especial dedidado á intelixencia emocional. Algúns,moitos, vimos reclamando de PP e mais PSOE que potencien  a intelixenica crítica como unha forma lograr cidadans autónomos e non influenciábeis doadamente. Porén existe  a intelixencia emocional? contraponse á intelixencia racional?

Beldoch, M. (1964), Sensitivity to expression of emotional meaning in three modes of communication, in J. R. Davitz et al., The Communication of Emotional Meaning e Leuner, B. (1966). Emotional intelligence and emancipation. Praxis der Kinderpsychologie und Kinderpsychiatrie utilizaron o concepto xa nos anos 60. Anteriormente Robert L. Thorndike, en 1920, utilizou o término intelixencia social para describir a habilidade de comprender e motivar a outras persoas. En 1940, David Wechsler describiu a influencia de factores non intelectivos sobre o comportamento intelixente.

A intelixencia emocioan utilizámola todos para expresar emocións, entder os demais e utilizar esta información para gobernar a nosa vida. Volve xurdir a pregunta: pode poñers e intelixencia amocional de par da intelixencia crítica?

Cómpe indicar que a intelixencia emociona se dirixe a aspectos non cognitivos e que Wayne Payne, que figura com pai da idea, estaudaba as emocións e non directamente a intelixencia. Sería Daniel Goleman quen popularizaría o término en 1995.

E debemos saber que todos a utilizamos. Non todos podemos usar a intelixencia crítica, depende da nosa cultura, mais a emocional empregámola desde cativos, ela é  a que nos guía  a existencia cando temos poucos anos.

A parte máis primitica do cerebro é o tronco encefálico, de onde parten os centros emocionais.

O procesamento das emocións é rápido e impreciso.

Inflúe directamente na capacidade de enfatizar e confiar nos demais.

Velaí razóns abondas para que o PP contemple unha palestra de intelixencia emocional na súa convención. Velaí tamén que unha contraposición a intelixencia crítica sexa pertinente e necesaria. Na intelixencia crítica son as palabras o centro da nosa actividade cerebral, as palabras e os campos semánticos propios e contrapostos que suscitan na nosa mente, as relacións sintagmáticas e paradigmáticas manifestándose á vez.

Non se pode dubidar da existencia da intelixencia emocional por moito que haxa casos de comportamento gregarista. Cando somos pequenos é a que nos informa da grei a que pertecemos, e iso é moi importante. Mais, cando somos adultos, pretender que actuemos só de acordo coa intelixencia emocional é un auténtico insulto á nosa capacidade cognitiva.

recuperando literatura: Un último destino

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA — 22 de Xaneiro de 2015 @ 9:47 p.m.

CITA; DESPEDIDA E CONFIRMACIÓN?
Título: Un último destino
Autor: Xosé Carlos Caneiro
Editorial: Galaxia
O que empezou O infortunio da soidade (1992) e ía rematar con Ébora, aquela pentaloxía ( con O infortunio da soidade, Os séculos da lúa e Tal vez melancolía) prolongouse aínda até chegarmos a esta Un último destino, novela que semella querer poñer fin a un ciclo no que Dalmara ocupa lugar central, con ese nome ou con aquel de Ébora. Se será, por fin, así, o tempo o dirá. O que está claro é que Caneiro rendeu moito todo ese mundo, até tal extremo que xa pouco sorpende. Temos diante, pois, un título que presume despedida e tamén confirmación.
Toda a novela é unha enorme cita á que van acudindo personaxes e temas deste ciclo. Desde Herminio Parente a Silesio Braun ou Libardino Romero ou Adelino Prim van acudindo, pouco a pouco e sen présas a esta cita e homenaxe. E con eles, vellos temas, temas eternos como a infelicidade, como a procura da beleza, como a imposibilidade de levar unha vida plena, á par doutros subtemas ( que para o lector adoitan ser máis espectaculares ou atraentes) como o misterio da Trindade, as molestias gástricas ou as reflexións de índole metaliteraria a cerca do oficio das palabras. Sen novidades. Precisamente que Herminio, Silesio, Libardino ou Adelino acudan á cita e se unan a Elisardito Buenaventura, non é, nin moito menos garantía de nada, quizá porque en definitiva son a mesma personaxe.
A Dalmara, cidade especial onde as pedras teñen propiedades milagreiras, volve Elisardito Buenaventura, reatoparse, meditar para reconducir unha vida repleta de insatisfaccións. Reatopa a imaxinaxión portentosa do seu avó ou os desequilibrios amorosos do seu pai. Ao cura Blas, a cafetaría de Fidel, Cruz Polidoro, Patricio, as tías… E durante un mes reflexiona, dialoga coa súa historia e co lector, re-coñécese e reflexiona, antes de se despedir. Como é lóxico agardar, Elisardito sofre problemas gástricos, e as infusións e bebidas ( sobre todo o coñác) son motivos recorrentes, así como as sanadoras salmodias palábricas. Como é lóxico agardar, a novela está escrita coa habitual pericia no coidado do ritmo e está tinxida dun lirismo que pode desembocar en puro esperpento. Mellor dito: a novela é iso: exercicio de reafirmación estilística onde tampouco faltan os neoloxismos, nin os diminutivos en –ito ( con ese ar de cursilería de buena familia), nin a recorrencia sinérxica á pintura e á música ( Bach, sobre todo), as salmodias palábricas, esas marcas made in Caneiro das que hai unha ausencia notábel: a nai. Unha desas marcas é lembranza de autores e obras. Unha lembranza profusa e complexa, velaí: Lorca, Lewis Carrol, Quevedo, Nietzsche, Goetthe, V. Aleixandre, Schiller, Modigliani, Bach, Van Gogh, Albert von Bollstraed, Aristóteles, Avicena, Flavio Magno Aurelio, Larra, Casiodoro, Tertuliano, Melville, Lupercio Leonardo de Argensola, Álavarez Quintero, Gerardo Diego, Miguel Hernández, Manuel Machado, Bécquer, Torres e Villaroel, Juan Ramón Jiménez, Rilke, Valle Inclán… Aludidos sen citar o seu nome recoñecín dous moi claros Cunqueiro ( por Un hombre que se parecía a Orestes) e Méndez Ferrín ( No ventre o silencio). Alén de Otero Pedraio; toda a novela, en realidade toda esta serie de novelas, é unha tentativa de procura arredor de si. Que, á vista do dito, tamén ten algo de fuxida… que se corrobora doadamente desde o momento en que os folclores citados son o andaluz e o navarro…
Esta novela é galega porque está escrita en galego.
Un aspecto que non pode deixar de ser comentado é o das persoxases, pois novela é iso: estilo ( o estilo do Caneiro de sempre ) e personaxes. Herminio, Silesio, Libardino…xa dixemos, se cadra son a mesma personaxe en tesituras que pretenden ser complementarias, un pedazo dunha personaxe única. Mais agora queremos é referirnos a outra cousa. Corren o risco de ficaren en personaxes de papel, de palla, en simples altofalantes do autor, córreno en grade medida porque o lector non ten outro remedio senón identificalos só como constructos abstractos carentes da carnalidade que os actualice…de tan interior que é a novela ( a serie ) e tan pouco concreta como a propia Dalmara. Seres artificiais e artificiosos, constructos creados sen emblema humano, e sono desde unha percepción aplicábel ao ser humano entendido tamén como interioridade ou interiorismo abstractos, carentes de ancoraxe sólida na vida do lector. Unha Dalmara que ben podería quedar dentro de nós ( e con ela as súas personaxes ) mais desde o día a día todos sabemos o lonxe que está da cultura que vivimos tamén no día a día, concretamente. Unha mágoa esta perdida solidariedade das palabras, que tamén é solidariedade de mundos e realidades. Unha palabra ( o autor reivindica constantemente a beleza das palabras ) non é bonita por definición, éo polo mundo denotativo e connotativo que transporta; se só importara pola súa eufonía, sería coma se toda a carne fora en óso ou como todo óso descarnado.
Como novela que fecha un ciclo, o primeiro que hai que dicir é que non o clausura. Efectivamente, a recolección de personaxes dá a entender esa intención que o título anuncia. Mais, seguramente a causa da convivencia con personaxes tan queridas, a novela non clausura ese mundo, non definitivamente. Se cadra aínda sería máis doado entendela como una novela que presentara a serie (chamémoslle) Dalamara. Só que engadiría unha perspectiva incorrecta desde o momento en que segundo foramos entrando nesa serie ( desde o título máis actual ao menos actual) descubririamos un autor que pouco a pouco vai asentando no panorma das nosas letras…cando esa non é precisamente a realidade
A mellor literatura non é sempre a máis bonita; se esa literatura non é útil máis que para o autor…será moi bonita e tamén moi estéril.

ASDO.: Xosé M. Eyré

ditadura LVG

Filed under: CARA ADIANTE,POLÍTICA, SOCIEDADE, CULTURA — 21 de Xaneiro de 2015 @ 9:08 p.m.

Non sei se a literatura galega terá tamén que recorrer a Europa para acadar o recoñecemento de que a súa calidade a fai merecente. Hoe un séntese orgulloso polo éxito do xeito. Orgulloso de que como galego, son herdeiro dunha tradición que entre outras cousas lega unha arte de pesca propia e específica ( polo que eu sei) desta parte do mundo. Igual que o peito se me enche de fachenda cando teño que falar da literatura galega; hai vinte anos ninguén diría que había chegar onde chegou. E todo iso tendo en contra a propia administración, a Xunta de Galicia para sermos claros, e o seu voceiro parroquial La Voz de Galicia. Se por eles fora o xeito desaparecería do mapa igual que teñen desaparecida á literatura/cultura galega.

Porque é que a confabulación destapada pola xuíza De Lara, a “conxura” e sobre todo a información mentireira, inveraz pode estenderse ao conxutno de Galiza. Nesta mesma bitácora poden vostedes consultar un informe sobre a censura en LVG, día a día, durante un ano. Non é novo.Non para quen siga a actualidade de xeito desapaixonado e crítico. De feito non creo esaxerar nada cando digo que un dos principais inimigos de Galiza é LVG.

O de LVG é pura ditadura ao servizo do PP e da Xunta do PP. Na memoria están aínda os “mojitos” e a cruzada contra o bipartito. Pura ditadura, por iso a conxura, a confabulación a información inveraz cando se tiñan os intrumentos precisos para dar a luz unha información radiclamente oposta pero que non conviña a determinados intereses de xente con intereses ( e perdoen a redundancia) en LVG ten moito valor. Porque supoño que ninguén caulificará de exaltada á xuíza.

Sigo soñando cun futuro onde non existe LVG. Non é utopía. De non ser polo chorreo de millóns que feixó lles meteu no peto…igual falariamos doutra cousa.

a música como salvación

Filed under: EDUCACIÓN, ENSINO, ESAS COUSAS,LINGUA,MÚSICA — 20 de Xaneiro de 2015 @ 7:23 p.m.

Algunha vez terase que estudar o mal que na mocidade fan as radiofórmulas estilo 40 Principais. Nunca os aturei. Sempe me pareceron o  colmo da bobaliconería. Nin cando era adolescente. E agora, que todas as mañás, na piscina, teño que volver aturalos, éntranme ganas de golsar. Parécenme dun mal gusto absolutamente impresentábel que pervive ao longo das décadas como saramagos de raíz autopropulsora, que abomina e esquece intencionadamente as linguas cooficiais, que alucina con cada couiña cantada en inglés de de nome raro (  emais de é dalgún imberbe).

É o fenómeno “maisntream”, esa cousa que che di que es un bicho raro senón partillas os gustos do que se baila en todas as pistas. Un bicho raro, e mesmo che fan tamén chegar á conclusión de que odias a música.

É entón cando chega  a lembranza dos veráns nos que o meu fillo e mais eu percorremos case todos os festivais que hai na Galiza, festivais de música galega, claro. Ou cando, cantos anos van xa e segue igual de patente na miña cabeza, percorremos todo o ancho da Península ao son de Sés. E é cando lembro que teño un fillo “furancheiro”, que deixa o que sexa para escoitar “O Futrancho”. Só entón concibo a música como salvación, como salvación do mar de merda onde ao que o capitalismo e o centralismo nos teñen condenados.

Porque, malia os 40 Principais e toda esa canallada que nos asolaga a vida, existe a música como salvación, a música na túa lingua, a música libre,  a música indómita e verdadeira.

feísmo e idiotez

Filed under: EDUCACIÓN, ENSINO, ESAS COUSAS,POLÍTICA, SOCIEDADE, CULTURA — 19 de Xaneiro de 2015 @ 7:18 p.m.

Na actualidade hoxe chégame varias noticias que teñen moito en común: o feísmo ideolóxico. Falo de feísmo ideolóxico porque o PP, a través da Xunta de o seu órgnao comunicante LVG ( ao que tamén se umou a RG nisto do feísmo), pretende reducir o isgnificado da palabra feísmo a ese galpón armado como se puido con catro cachivaches recilados ou a esa casa que quedou sen recebar e pintar.

E non é xuto, a palabra feísmo tamén resulta aplicábel a outros aspectos da realidade moi pouco do gusto do PP e da Xunta ppeppeira. Un deles, por exemplo, é feito de gastar 250.000 euros na reprodución dun castro tendo outro a carón e desatendido por carencia de orzamento. E é que xa cómpre ser imbécil total para promover un sucedáneo tendo o orixinal ao lado. O tipo este, alcalde de Celanova, é dos que prefiren unha mala reprodución da Mona Lisa antes que o cadro orixinal. Cómpre ser así de idiota ou do PP.

Disimúlese a animosidade. É que un pensa que chegaron ao colmo do ridiculismo e non fan máis que ampliar o teito de estupidez de que son capaces. Non abondaba con que Feixó non soubera porque as vacas levan nome de muller, por exemplo. Nada menos ca Feixó. Agora veñen co feito que acabo de aludir. E non só.

Non é que nin se deran por aludidos a raíz do artigo de Galicia Ciencia, se cadra é máis ben por iso. Fállalles a mielina, a substancia que funciona como neurotrasmisor. Porque veñen de convocar, a través da Fundación Cela, un concuros literario só en español.

Volvendo ao de antes, a ver cando a cidadanía se decata de que estes badulaques non teñen mielina nin para atar os cordóns dos zapatos!