ferradura en tránsito

Xuro que loitarei para que a miña lingua alcance o máis amplo uso social, dentro e fóra da miña comunidade, e obteña a máxima difusión e recoñecemento en todos os ámbitos sociais.(Noeli Pocaterra)

crítica de O VIAXEIRO RADICAL

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA — 27 de Agosto de 2015 @ 6:38 p.m.

APROXIMACIÓN NOVELADA Á VIDA E OBRA DE MAN
Título: O viaxeiro radical
Autor: Xerardo Quintiá
Editorial: Galaxia
En plenas festas do Espírito Santo chegaba a Camelle Manfred Gnädinguer, que co tempo sería coñecido como Man de Camelle, localidade na que viviu e creou un museo que os efectos do Prestige cubriron de chapapote. Posteriormente, un temporal, en 2010, levaría o que quedaba do museo de Man, aquel mozo calmo,observador, educado e de bo aspecto que deviría no Man que todos coñecemos, vestido cun taparrabos, correndo pola vila e arredores, bañándose no mar e dedicado en exclusiva á creación en mantemento dun museo, o seu museo na Punta do Boi, que integrara arte e natureza, un museo único no mundo porque nace tamén dunha concepción única da arte.
O viaxeiro radical de Xerardo Quintiá é unha aproximación novelada á vida deste singular home cuxo legado permanecerá como símbolo da deixadez política máis que como oportunidade para reflexionar sobre as relación entre arte e natureza. Estrutúrase en tres viaxes, de feito que non só se concibe a vida como viaxe, senón que nesta se integran outras de menor percorrido. A primeira viaxe remata con Man en Camelle, cóntanse os seus anos de infancia en Böhringuen, onde o seu carácter fixo que o alcumarán “O Xabaril”, fillo de Geert e Sonneschein, que morrerá nun parto casando o pai en segundas nupcias cunha muller que Manfred despreza; cóntanse tamén os seus inicios como pasteleiro e como ese oficio se lle daba ben, rexeitando casar coa filla (única) do seu patrón, porque el sentía que a súa vida tiña que ser ben diferente á que lle ofrecía a estabilidade de pasteleiro. Botado aos camiños, a súa primeira paraxe é París, evidentemente, onde colle pensión na Rue Saint-Rustique, dedicándose a pintar e fotografar. Mais tampouco París se lle axeita, sénteo como un traxe pomposo dentro do cal non se atopa e el quere ser libre. No camiño coñece un galego e remata en Camelle, onde está casada Lorelei, alemá coma el, que lle será de grande axuda ao descoñecer case por completo o idioma e lle procurará casa onde vivir. Tamén coñece unha mestra, da cal fica rendidamente namorado, mais que casará con outro. Esta é a primeira viaxe, a partir de aí coñceremos o verdadeiro Man.
A segunda viaxe, a máis extensa e significativa ten lugar en Camelle, desde que corre atrás dun raposo, deica que acada notoriedade e prensa, escrita e audiovisual se ocupa del e da súa obra, sentindo que fixo realmente algo importante, que a súa vida ten sentido. Polo medio quedan as tensas relacións coa vila, chegando inclusive a recibir algunha malleira e a ser acusado de violar unha nena, a construción do dique, que a ameaza o seu museo mais que, unha vez que o integra dentro del, fará que aumenten as visitas. Porén, o máis interesante, alén das miudallas da vida, é a reflexión que se fei sobre a arte e a vida. A Arte Nova. “Unha arte que reflexionase sobre si mesma e lanzase preguntas, dúbidas, sensacións, pero xamais respostas. Que non presentase produtos rematados e perfectos, senón que actuase directamente sobre a sensibilidade do espectador, liberándoo de clixés e anacronismos: libre, fóra das galerías, dos museos e dos mercados, fóra do propio lenzo: en contacto directo coa vida, o espírito e cos sentimentos” (120)
E a terceira viaxe, a terceira parte é a relativa ao desastre do Prestige así como a morte do aleman de Camelle
Eis unha proposta para reflexionar sobre a vida como viaxe, e tamén a arte como viaxe. Por iso o título de radical ou definitivo. Unha reflexión sobre os espíritos libres, aqueles que non se deixan dominar polas comodidades que ofrece a vida e destinan os seus días a unha intensa reflexión sobre a arte, que é unha maneira de darse aos demais, de dar o mellor de si aos demais. Na rede poden atoparse páxinas que gardan o legado de Man. Nós recomendámoslles mandecamelle.com como unha maneira de auxiliar a lectura desta novela e as reflexións que propón así como aquelas que deben xurdir no propio lector. Ten sentido o anacoretismo hoxe en día?, é a arte (concebida ao estilo de Man) suficiente para socializar?, ata que punto a soidade depura o mellor que hai en nós?…
ASDO.: Xosé M: Eyré

as lecturas falsas

Filed under: VARIA NATURA — 25 de Agosto de 2015 @ 6:44 p.m.

Na Historia da Lectura, o século XX é fundamental. Só despois de que no XX a lectura fora intergrada case como un coñecemento innato, se pode entender a falacia que a seguir comentaremos, non sen antes nos referir á falsidade dese coñecemento innato, pois en pleno século XX foron moitas as campañas de alfabetización promovidas e só desde as que se pode acceder a  ese coñecemento innato. Hoxe, son tantas mensaxes as que lemos e en tan pouco tempo que iso pode xustificar “o coñecemento innato”. Inclusive cando conducimos temos, a un lado e  a outro da estrada, informacións publicitarias a ler en segundos.

Porén, non nos desviemos. A falacia. A secuencia é sempre a mesma. Un senador, un cargo importante da sociedade romana recibe unha información escrita. En lugar de alonxarse para decodificar o escrito, dunha ollada extrae o contido importante a fin de tomar unha decisión en virtude do comunicado.

Mais iso é mentira. Pura mentira. Cando alguén recibía un escrito, o primeiro que tiña que facer é puntualo e distribuílo segundo secuencias lóxicas. Só despois é cando o texto era lido. Teñamos en conta que aínda en pleno séculoX se escribía as palabras en contínuo, todas xuntas.

Por simple lóxica non lle podemos atribuír a  alguén do Imperio Romano á habilidade lectora de hoxe en día. Habilidade que supón o dominio dunha técnica que levou moitos séculos perfeccionar e aínda hoxe ne día resulta cuestionábel que toda  xente a domine por igual. Pensemos nas mensaxes escritas que nos transmite o televisor na súa banda inferior e que tratan asuntos que non se corresponden co que o presentadorou presentaora está a dicir. Pensemos, pensemos en canta xente non le esas mensaxes porque non domina a técnica da lectura requirida, mecánica e intensiva.

crítica de AS ÚLTIMAS GALERÍAS

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA — 20 de Agosto de 2015 @ 6:46 p.m.

DISO NON SE FALA
Título: As últimas galerías
Autor: Xosé María Álvarez Cáccamo
Editorial: Galaxia
Logo de dúas exitosas incursións no relato ( Microtopofanías, imprescindíbel na historia da Narrativa Hiperbreve galega, e A luz dos desnortados) chéganos a primeira novela, esta As últimas galerías dun dos poetas fundamentais da nosa literatura, Xosé María Álvarez Cáccamo. Escolleu, para a súa presentación na narrativa longa, unha novela memorialista que revisa a historia familiar de Amalia, velliña xorda que padece demencia senil, internada nun xeriátrico e á que visita un dos seus catro fillos. Nestas visitas, a través de fotografías antigas irá comezando a reconstrución do que logo será a historia de Amalia e Ramón, os seus pais. Todo comeza entre os cascallos de vida que son a realidade inestábel dos seus primeiros anos, pois xa desmemoria ás veces pode devir en alucinacións, desvaríos e non lembranzas nítidas, comeza a indagación na historia familiar, unha indagación da que non ha saír indenme, pois garda segredos inconfesábeis que o afectarán directamente. Ramón a Amalia son un matrimonio feliz malia as adversidades que, mediada a década dos corenta, presentaba a vida, desde a miseria moral imposta polo fascismo á miseria material lóxica despois de pasar a unha guerra. Eles e os seus catro fillos logran ir tirando adiante en boa harmonía, tal como constatan as fotografías nas que Amalia aínda recoñece seres do pasado. Logo virán evocadores paseos pola Seara e as conversas con Marisa, íntima amiga da nai, de Amelia irán incrementando o coñecemento que o fillo máis vello ten da historia familiar dos seus pais. E aínda unha visita á casa. Este proceso de adquisición de novos coñecementos é algo ao que Manuel vai accedendo á par que o lector, e dará un importante paso adiante cando atope un feixe de cartas entre os dous namorados cando Ramón estaba desterrado en Salamanca. Desterrado, pois Ramón é un docente depurado aínda que non é ese o seu meirande delito senón amar a Amalia, antiga moza dun fascista ao que non lle senta nada ben o asunto.
A novela é unha reivindicación da vellez e da memoria. Da vellez, pois Amalia é unha vella, xorda e con demencia senil mais moi humana, sempre, no seus desvaríos, preocupada porque os cativos quedaron sós e poida que non teñan que comer. E da memoria, da necesidade de reconstruír a memoria de xeito que non fiquen lagoas, as lagoas “dete asunto non se volve falar máis”, que tamén é o que acontece nesta novela de Xosé María Álvarez Cáccamo, pois Ramón e Amalia deciden que non se volva falar do fascista Tucho, chegando a nomealo só pola inicial, T. A lembranza non será grata, certamente, mais agochala só pode levar a que, moitos anos máis tarde, teña un impacto moi elevado porque se trata de algo simplemente insospeitábel, como aquí sucede.
Pero esta tamén é unha tenra, emocionada e emocionante historia de amor. Durante a lectura, o lector ben se pode figurar os entromentementos de Tucho na relación entre Ramón e Amalia, unha relación que non logra destruír senón que a distancia aínda a afortala máis. Cando o fillo máis vello, e narador, lea, despois de vencer o lóxico pudor de ter que rachar un lacre, accedemos canda el ao cruzamamento de correspondencia entre os dous namorados mentres Ramón está en Salamanca. A medida que vemos medrar o seu amor hai outra cousa que medra tamén: a maldade de Tucho, que contrasta coa inocencia de Amalia cando estaba con el, patente por exemplo en como tartan ambos e dous a figura de Federico García Lorca. Luís Amado Carballo, Juana de Ibarburu ou Don Dinís son outros poetas que apareceran na correspondencia entre os dous amantes, que botan man dos seus versos para incrementar a expresividade dos seus sentimentos, en contraste co horror, co noxo, que representan Tucho e a súa familia fascista. É aquí moi delicado o autor, nunca carga as tintas na maldade dos fascistas, non quere crear mostruos, non o precisa porque todos sabemos moi ben a catadura moral destes matóns arribistas.
Novelas con tema similar a este xa as hai, o segredo inconfesábel que agocha unha familia e que ten as súas orixes no tempo do fascismo, é xa case un tópico. Porén, para Xosé María Álvarez Cáccamo é un reto máis. O excelente poeta que é revélase aquí como un narrador moi experimentado, coas súas concesións ao lirismo, nunca excesivas nin fóra de lugar, sabe atopar o ángulo desde o cal contar a historia para que esta teña un desenvolvemento natural e á vez variado, de xeito que o lector ten conciencia de ser conducido por un narrador moi competente.
ASDO.: Xosé M. Eyré

recuperando literatura: FUTURO IMPERFECTO (Xulia Alonso, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA — 13 de Agosto de 2015 @ 8:43 p.m.

VIDA NA LITERATURA, CELEBRACIÓN
Título: Futuro imperfecto
Autora: Xulia Alonso Díaz
Editorial:Galaxia
Na literatura, o apelo para que o irreal axude a entender o real, é o máis común, e adoito do máis celebrado. Xa o contrario non é recibido como novidade cando, xustamente polo antes visto, debera ser saudado polo menos con algo máis de efusión. Pesa moito a cantidade de literatura realista que pouco ou nada achegou, a non ser outra novidade máis da que puntualmente ir dando conta. Por iso, cando xorde un título que non responde a ese patrón onde o autor non pasa de copiador, é como se a un náufrago lle abriran a a billa no medio do deserto. Auga fresca, e vivificadora que estiña tanta secura.
O título que hoxe seleccionamos para traer a estas liñas é un deles. Á pregunta, inmediata, onde reside logo a arte de narrar?, novelas como estas responden de maneira inequívoca: na capacidade de emocionar de que o autor sexa quen de incorporar á historia contada. E, por certo que a resposta non resulta de ningún modo decepcionante desde o punto de vista da literariedade, á vez que explica ese bon número de historias contadas de xeito sinxelo mais que pasan á historia da literatrura porque, xeración tras xeración, século tras xéculo, seguen facendo vibrar os nosos corazóns e as nosas mentes. Velaí a razón de que discursos deste estilo non perdan vixencia mentres outros, moito máis alambicados e formalmente complexos, sobreviven máis nas historias da literatura, cando é o caso, que na mente do lector.
Futuro imperfecto, exemplo perfecto.
Porque contar unha historia da que previamente se sabe o remate, sen que o lector sinta tentación de abandonar a lectura, é unha dos retos máis grandes que un autor ou autora pode acometer. E Xulia Alonso lógrao, meritoriamente. Todos sabemos como rematan as historias que teñen a SIDA como núcleo central, infortunadamente nunca nos equivocamos. Se ben non se pode ignorar que ese mesmo feito xa constitúe de por si unha inxección de esperanza, porque os humanos sempre agardamos que as cousas melloren e a narración e a narrativa vén consistindo no relato dun estado de cousas que reclama normalización, esa esperanza non sobrevive sen a dose vitamínica que desde a autoría se vai sementando páxina tras páxina, e para iso hai que ser capaz, hai que saber facelo e facelo de xeito gradual, e variado para meirande abondamento que non signifique reiterción calcada pouco efectiva.
A estratexia narrativa de Futuro imperfecto é moi simple. Ir contando a propia vida, desde a perspectiva testemuñal do primeiro ser afectado polo desenvolvemento dos acontecementos. A historia de Nico, a historia de amor con Nico, a historia de cómo Nico é vítima da SIDA, que tamén é historia dunha moza de natureza rebelde, a historia de cómo resisten para vivir, unha historia de fe cando a ameaza é inevitábel que revaloriza a importancia das pequenas cousas que a voráxine do día a día fai pasar desapercibidas e aquí recuperan trascendencia, como o valor da mirada, a sensación táctil como vehículo de transmisión emocional cando a palabra deixou de ser operativa, ou a natureza como reflexo de vida, ou a infancia como motor da adultez.
Crónica e lección de vida. Cando as probas a superar non requiren o músculo de Hércules senón a fe, intelixencia e amor de quen quere apañar os farrapos da vida que escapa. Fe, intelixencia e amor, calidades que posúe o ser humano e tan pouco demostra.
Mesturada coa historia de amor, contra o tempo e a fatalidade, con Nico, os flash back contextualizadores da propia historia familiar retórnanos aos tempos da Guerra Civil e amosan exemplos de rectutidude, resistencia e amor que minimizan a incomprensión, a distancia xeracional, a condena que ser muller supón, a condena e o valor.
Como pode un lector conservar esperanza de que a situación plantexada mellore, a poucas páxinas dun remate ineludíbel? A resposta como premio pola lectura da novela de Xulia Alonso. Fagan literatura, poñan, lectores, poñan en lugar do libro a vida porque esta novela convídaos a reencontrárense con ela, coa vida de verdade, a agarrarse a ela con fe inquebrantábel. Non é pequeño o premio cando a literatura é grande
E de paso disfruten unhas descricións salientábeis, precisas, sentidas, necesarias, integradas non como complemento senón como partes dunha historia integradora que sentiría a súa perda. Dicimos ,das descricións, o que ben se pode ampliar novela en si. Non hai palabra que non estea no seu xusto lugar, que sexa prescindíbel, que non se integre cando se sente necesaria. E coas palabras van os sentimentos, as sensacións, erixíndose no auténtico motor dunha historia que neles recupera o sabor da vida.
O frío interior, a desolación da dependencia, o valor da amizade, a resitencia fronte á adversidade, as ganas de vivir, de expremer o zume de cada instante, o valor dun sorriso, dunha ollada…Arredor deles componse a historia do amor entre Nico e Xulia, que tampouco deixa de ser parte da historia dunha xeración, esa de cando a SIDA aparece coa gadaña afiada.
Unha novela para celebración de quen a le. A literatura é das poucas cousas que sempre convidan á celebración, mesmo desde unha historia tan tráxica como esta.
ASD: Xosé M. Eyré

crítica de A GALERA DE XELMÍREZ

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA — 10 de Agosto de 2015 @ 5:50 p.m.

A TRANSFORMACIÓN DO CAMIÑO
Título: A galera de Xelmírez
Autor: Xabier Paz
Editorial: Xerais
O autor de Follas de bacallau, Renacer e As vidas de Nito regresa aos trinques das librarías con esta A galera de Xelmírez que hoxe nos ocupa. Nela, Xelmírez encarga a construción dunha galera a Fuxón Bonincontro, piloto e mestre carpinteiro de ribeira; Stefano Bagnoli, axudante; e Francesco, aprendiz e neto de Enrico, o mestre de Fuxón. O obxectivo é dispoñer dunha galera que faga posíbel a defensa fronte ás posíbeis incursións ameazantes dos ismaelitas, toda vez que as naos existentes son axeitadas para o comercio e a pesca mais non para o combate no mar. Para iso deberá desprazarse desde Pisa a Santiago de Compostela, desde a ribeira do Arno á ribeira do Sar, a Iria. O cal supón unha viaxe que os transformará, como é típico e tópico. Francesco, personaxe secundaria, casará con Alodia e ficará a vivir na Galiza, é o que menos sufritá esa transformación. Porén Stefano e Fuxón, de maneira diferente cada un mais interdependentes, sufrirán mutacións que afectarán moito o seu vivir, a súa concepción da vida. Sobre todo Fuxón, pois é a raíz da súa trasformación que Stefano actúa a súa.
Malia o título facer referencia a un traballo colectivo, a novela é unha novela de personaxes, de individualidades. De dúas personaxes fudamentalmente: Stefano e Fuxón. A mesma estrutura da novela o confirma, pois consta de dúas partes, unha primeira contada por Stefano, que dá conta de como fan o camiño e como Stefano se vai facendo coa personalidade e funcións de Fuxón para poderen rematar o contrato con Xelmírez, e unha segunda contada por Fuxón onde asistimos á fonda trasformcaión que se operará nel despois de que unha noite unha criada lle faga vivir experiencias sexuais que el nunca antes experimentara. Desde entón, Fuxón vólvese unha persoa diferente, calado, reservado, sente vergonza mais non arrepentimento cando se decata de que os pecados contra natura son fonte de coñecemento e axudan a rachar os veos da ignorancia. Ese novo Fuxón aínda asisitirá como partícipe a un aquelarre, experiencia despois da cal xa non queda nada do vello Fuxón senón un ser comido polas apetencias de novas experiencias sexuais e sensoriais que lle redimensionen o mundo. Por outra banda,o Stefano que regresa a Pisa, logo da suplantación, tampouco ten moi claro quen é, só que que xa non é aquel que foi.
Se sempre se di que o camiño de Santiago transforma a quen o fai, pois eis unha novela onde a transformación resultante é ben diferente do que comunmente se agarda, por non dicir absolutamente oposta no caso de Fuxón e desconcertante no de Stefano. Neste caso o camiño opera un coñecemento que ten tanto de exploración de novas sensacións coma de autodestrución.
O mesmo autor (153) sinala a influencia de A romaría de Xelmírez e Xelmírez, xenio do románico ambas e dúas de Ramón Otero Pedrayo; La guerra del tiempo, de Alejo Carpentier; o Liber Sancti Jacobi; El camino de Santiago:encrucijada de saberes, editado por Itzíar López Guil e Luís Manuel Calvo Salgado; Santiago de Compostela en la Edad Media, de Ramón Yzquierdo Perrín; A vida dos peregrinos polo camiño de Santiago, de P. Barret e J.N. Gurgand; así como a Historia Compostelana.
Novela de lectura viva e áxil, que reconstrúe moi ben a vida dos romeiros en particular e a das xentes do medioevo en particular. O cal debe ser valorado na súa xusta medida, pois sendo discurso que tende á síntese, as descricións son moi atinadas malia o pouco tempo e espazo dispoñíbeis. As feiras, o trasfego das neonatas e puxantes vilas medievais, sobre todo as mariñeiras…
Contada en dous tempos ( Stefano relata a viaxe e Fuxón conta as horas inmediatas á súa morte), ben pode sr considerada unha novela do camiño de Santiago. Non é o seu obxectivo selo. Mais a viaxe dos italianos coincide en boa parte e hai que ter en conta que a nosa literatura conta con moi poucos títulos de ficción sobre o camiño de Santiago. De excepturamos As frechas de ouro ( Jonh Rtutherford) e A cripta do Apóstolo ( Pere Tobaruela) o baleiro é inmenso malia a importancia que para Galiza ten o camiño de Santiago, para Galiza e para Europa. Por certo que esa europeización de Galiza tamén se percibe aquí coa contratación dos tres italianos: a cultura mediterránea e a atlántica a se comunicaren entre si.

ASDO.: Xosé M.

filosofía e poesía

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,EDUCACIÓN, ENSINO, ESAS COUSAS — 31 de Xullo de 2015 @ 5:58 p.m.

Desde sempre me interesou a relación que se establece entre filosofía e poesía, especialmente desde que a poesía dá en ofrecer contidos fiolosóficos, como adoita suceder nos nosos días (nas últimas décadas sinaladamente, aínda que antes tamén sexa posíbel atopar filosofía na poesía, nunca como nas décadas inmediatamente anteriores foi isto tan perceptíbel). Evidentemente, iso lévame a preguntarme que é a fiolosofía e que é a poesía para anadaren tan mesturados. E recoñezo neste artigo de Carlos Lema a orixe desta anotación.

a filosofía continúa cinguida a un pensamento no que a realidade soamente existe como relación do suxeito co mundo

Afondar nesa contaminación xenérica dá pé a parágrafos como o que vimos de salientar, onde é cuestión de poñer poesía e lugar de filosofía para decatarnos verdadeiramente de de a onde chega.

Para ser xustos é hora de mentarmos a microfilosofía, ese arte que desde Dieste nos asalta de cando en vez ( a Fragua íntima é un auténtico tesouro). Digo que nos asalta porque nos sorprende, contidos filosóficos tan fondos expresados de maneira tan sinxela e breve. E non só os aforismos, adaxios etc, tamén me refiro a eses libros de fiolosofía que exploran a microexpresión, que saltan dun tema noutro coa intensidade e brevidade do lóstrego.

O artigo de Carlos Lema obedece obviamente a un propósito: situar a filosofía nos tempos de hoxe, tarefa nada sinxela. E eu confeso unha cousa: mentres na poesía poidamos atopar fiolosofía tamén…síntome aliviado.

crítica do Premio Vicente Risco 2015

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA — 30 de Xuño de 2015 @ 7:03 p.m.

OS CONTOS E A REFLEXIÓN
Título: A verdade nos espellos.
Autor: Pablo Rubén Eyré
Editorial: Sotelo Blanco
A proba de lume para certificar a competencia dun narrador, é cando este decide contar intrascendencias, naderías, e malaia todo, o lector é incapaz de abandonar as páxinas do libro. É como un dicir soberbio: conte o que conte ti vas seguir aí a ler. Tal é o que acontece nos dous derradeiros contos desde Premio Vicente Risco 2015, A verdade nos espellos, que hoxe nos ocupa. “A verdade nos espellos” é tamén título do quinto conto, e toda unha declaración de intereses literarios, que non só casualidade ou acaso. O sintagma reclama a literatura a ficción como fórmula para contar a verdade. A verdade, a realidade é outra cousa non sempre coincidente. Se non é vero é ben trovato, dicíase cando a literatura suplía o relato dunha realidade non antes contada. Porén non é esta a dimensión exacta en que aquí se aplica. Trátase de 27 contos, 27 espellos, a priori, pois pode haber, e de feito hainas, coincidencias, temas que recuncan. Porén é un número elevado de espellos, un número elevado de espellos para un número consideránel de verdades, unhas verdades que o autor non declara. O traballo do autor é crear as ficcións, logo vén a quenda do lector, que ten que procurar esas verdades que, arriscando moito, diremos que sempre teñen algo que ver coa vida, co concepto óntico de vida.
Como é lóxico agardar, a variedade preside o volume. Tanto variedade temática como de atmosferas e ton. Desde os dous que vimos de comentar a outros onde o humor pinta sorrisos nos beizos, necesitados desa airexa fresca que supón interromper outras atmosferas que se caracterizaban polo seu carácter inquietente. Porque, se hai aínda que engadir algo ao comentado no parágrafo anterior, é que o autor se mostra como un grande creador de atmosferas desacougantes. Pablo Rubén Eyré sabe moi instalarnos no desacougo, no temor, sendo este tipo de contos os que predominan, de xeito que van ser estas atmosferas inquedantes as que predominen e tinxan o volume dun ar sinistro que nos lembrou moito a E. A. Poe, Ánxel Fole ou Rafael Dieste. Desde logo nótase que foron lecturas que deixaron un pouso moi grande no autor, xa que, sen pretender ningunha homenaxe aos tres autores, case sempre os achamos de fondo. Vontades alleas gobernando as vidas dos protagonistas, atallar sen facer caso dos avisos, seres fantasmais, aparicións, pantasmas, casas enmeigadas, liñaxes…fan que os ambientes fríos predominen e, cando lemos un conto ben distinto, por exemplo o dun neurótico que non sabe se apagou ou non o cigarro, tomemos moito máis en serio o que se nos está contando. Porque, se algo está claro, é que o ser humno non goberna a súa vida senón que esta está á mercede de forzas que nin sabemos ben identificar nin menos controlar.
A este tipo de atmosfera imos accedendo pouco a pouco. Primeiramente lemos un conto sobre a ininciación sexual adolescente; para despois pasarmos a outro no que ao protagonista lle doe a cabeza e quere un ron; no terceiro atopamos a Mirita, muller á que non lle fan caso os homes; e o cuarto é un conto sobre as liortas que que se armaban antes nas festas. De aí pasamos ao que dá título ao volume e entón ímonos instalando pouco a pouco na atmosfera do inquedante, que non nos abandonará por moito que algún conto, como diciamso antes, nos pinte un sorriso nos beizos. É importante dicir que tamén eneste caso se trata de humor que debe facer pensar, non se trata da ocorrencia doada e oportuna senón de resaibos de retranca ben concebida. Como importante é tamén salientar a lingua, unha lingua terreña, dúctil e vizosa, natural e e amplo aspectro. Aínda que neste apartado temos que advertir da querenza por uns apelidos compostos cun “i” que os fai parecer cataláns sen selo, así como da ausencia dunha revisión final que evitase enfastíos como ler sono en lugar de soo, vés en lugar de ves ou no en lugar de non.
Porén, malia todo o anterior, estamos diante dun volume que presenta un narrador novo no panorama narrativo galego, moi competente e que debe dar aínda moitas alegrías a lectores esixentes.
Falabamos antes da influencia de Poe, Fole, e Dieste, se ben tamén é perceptíbel a de Kafka e Ferrín. Lectura feitas con vagar e que deixaron un pouso no autor que flúe de xeito natural, tan natural como a súa habelencia á hora de crear atmosferas e conducirnos a través delas. Sen dúbida, un dos mellores Vicente Risco dos últimos anos.

ASDO.: Xosé M. Eyré

recuperando literatura: “Lapidarias. Os versos escuros” (David Rodríguez, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA — 26 de Xuño de 2015 @ 8:29 p.m.

CONTRASTE DO POETA ATRAPADO
Título: Lapidarias. Os versos escuros.
Autor: David Rodríguez
Editorial: Xerais
Da apocalipse que atoparei -non do paraíso perdido- teño nostalxia (111)
Abonda este poema para ensinar o estado de ánimo desde o que David Rodríguez escribe este impresionante poemario. Case estiven a piques de escribir “definir”. Como definir un estado de ánima que vai maís alá do tópico ben/mal? Como definir o estado anímico de quen se sente atrapado cando as paredes que o fechan mudan de aparencia?
Sen dúbida, esta, a poesía, a arte da palabra, é unha boa e intelixente maneira de definir o indefiníbel.
Sen dúbida, esta, a poesía na fronteira do relato hiperbreve, igual é a única maneira.
Insinualo, deixar que o receptor imaxine o pozo onde se afoga. Ás veces, tantas veces, moitas palabras o único que fan é complicar, encher ocos que significan máis estando baleiros, tapar, enmascarar.
Velaí, logo, que David Rodríguez opta, decidido:
Para abarcar máis escribirei poemas breves (9)
De aí o título, ese carácter lapidario da brevidade. De aí a escuridade dos versos. De aí que o libro sexa tamén, ademais de exhibición, camiño e instrumento de autocoñecemento, esculca interior e estrañamento da escasa harmonía vital dun mundo entolecido, alleante e alleado. De aí que cada poema refirme o enterior e prologue o seguinte, sendo todos diferentes e irmáns.
E de aí, tamén, o remate:
Ás veces é bo calar
a vida é máis curta que as palabras (133)
………………………………………..
Escribir é unha fraude (135)
(Falando de fraudes. Fraude sería non ler Lapidarias. Os versos escuros. Só quen o leu sabe da fraude de quen o esquece.
Autor que se deu a coñecer desde o Premio de Teatro Radifónico Diario Cultural, David Rodríguez non só este espléndido, atrevido e maduro poemario, tamén é todo o que aínda lle queda por escribir… porque este maduro, atrevido e espléndido poemario non deia de ser o seu primeiro.)
53, 107, 131, 133, 135, por exemplo, outras páxinas nas que se reflexiona sobre o valor da escrita; no medio e contra o remate, malia que xa de inicio se revela formalmente preocupado/ambicioso/deseperado, por iso escribe breve.
Porque é unha fraude escribir? Porque só é un camiño máis, porque non te tira do pozo. Evidente. Estatuto do evidente nunha sociedade que non se estraña de nada, o cal indigna o poeta que sabe que hai que reaccionar aínda que sexa batendo na imaxe do espello (113). Ou da literatura.
Precisamente esta literatura de David Rodríguez é moi lingüística, a palabra é o seu centro, a dimensión física, materializada, de conceptos/cárceres que leva a que os poemas sexan moitas veces descritivo-interpetativos (21, 19, por exemplo), sempre doídos, outras veces entre reflexivos e narrativos. Na disxuntiva entre a nostalxia do pasado ou do futuro, esta poesía non está exenta de propósitos (17, 99, 101) nin tampouco a experiencia amorosa lles é allea (77). E igual é por iso ( aínda que non só ) esa sensación de perda, de extravío, vital. O extravío, apoesía de quen se procura a si mesmo e se estraña do que atopa, cousa que o fai consciente da súa outredade. Ser humano é positivo? O poeta atrapado, o debate.
Así as cousas, poesía fortemente contrastiva. Primeiro contra o espello da realidade, despois contra o espello da propia memoria, tamén contra o espello dos outros, e contra o do tempo.
Si, o poema é para iso, contrastar. Contestar, constatar, a través de, en, por.
Maldicir a Deus
con devoción (101, ou 23, ou 115…)
Con esa contundencia do expreso, mais tamén pode ficar na esfera do agardado, ou do proposto, inclusive no evidente (que as palabras agachan, 127…, sempre), ou no operante na intertextualidade (119,120), non deixa de ser inmobilizante (105), espreitando como entre o tamaño e o contido(9), ou asimilador (29), onde os pólos opostos non se contradín senón que se desexan (63), contraste integrador malia ser obvio (127), onde o preámbulo é a fin ou a fin o único poema (83).
O poema. Atrapada, a voz poética materialízase entre…e entón só queda o lector, o lector é a grande esperanza da poesía e da literatura actual, se cadra tamén da sociedade.
ASDO: Xosé M. Eyré

a crítica galega secundariza a literatura feita por mulleres?

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA — 25 de Xuño de 2015 @ 1:28 p.m.

É o que se afirma neste artigo. Sinceramente, nin o entendo nin podo estar máis en desacordo. E non é que se mencione de pasada. Repítesemoi conscientmente:

A crítica en Galiza nunca deixa de poñer nun lugar secundario un tipo de literatura ou de mensaxes feita por unha muller.

Hai 30 anos igual tiña un pase. Un pase, máis nada. Porque a literatura galega non está como para andar sencundarizando nada, absolutamente ningúntipo de autoría. O dito, hai 3o anos eran menos mulleres escribindo, estábanse a dar os primeiros pasos. Pero hoxe!

E fálase da crítica, así, en bloque…

Eu incluso diría todo o contrario, a crítica galega agradece e alédase moi especialmente da literatura escrita por mulleres. Esa voz roubada durante tantos séculos. Como non avanzamos nada é con aopinións como a verquida nese artigo. Todoo feito por  Chsu Pato, Iolanda Castaño, Eva Veiga, Inma López Silva, Anxos Sumai, Iolanda Zúñiga, Teresa Moure, Úrsula Heize, Fina Casalderrey, Marilar Aleixandre, Luz Pozo, Olga Novo, Pilar Pallarés, Emma Couceiro, María Xosé Queizán, Lupe Gómez, Xela Arias, Ana Romaní e un longuïsimo etecétera de autoras que non teño tempo nin espazo para citar…pois non valeu para nada, para nadiña, seica a crítica galega permaneceu de ollos pechos perante o labor anovador, constante e vivificador que estas mulleres representan para a literatura galega. Seica a crítica non llelo recoñeceu!

Sempre resulta moi doado botar a culpa á crítica, así polo bruto. Pero cando menos este crítico escandalízase da falta de lectura crítica de quen critica á crítica. Porque aínda me pregunto de que crítica falan. Porque aínda me pregunto se algún/algunha extarterrestre nos ten tirria polo simple feito de asía aparece nos medios…

Por certo que tamén se fala de menosprezo da LIX!

Vivir para ver!

crítica de “Funambulistas” (Mercedes Leobalde, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 22 de Xuño de 2015 @ 8:50 p.m.

PERSONAXES NA CORDA FROUXA
Título: Funambulistas
Autora: Mercedes Leobalde
Editorial: Xerais
Pode parecer mentira, mais en todos os miles de anos que o ser humano leva sobre esta terra, e despois das innúmeras liñas escritas sobre a vida e as súas implicacións, é hoxe o día en que non se sente seguro en cada paso que dá, en que cada paso que dá o impresiona coma se en realidade andara na corda frouxa, coa un funambulista. De xeito que esta imaxe, esta metáfora conta con abondosa presencia nas letras, tanto na poesía, especialmente na poesía, coma na narrativa. Boa proba diso é o título que hoxe nos ocupa, Funambulistas, merecente do XVI Premio Ánxel Fole de Narrativa Curta.
A condición feminina e a accidentabilidade poden ser contemplados como os dous fíos temáticos que máis se repiten neste mangado de relatos que tenden á expresión breve. Non se trata de microcontos, aínda que algún e achegue a esa fórmula transgresora a lonxitude dos textos é moi semellante á de Cunqueiro na triloxía que pon cabo á súa obra. Ata catro veces ocorre algún accidente, ben sexa de auto ou de moto ou dun inmigrante ilegal ou mesmo dun suicida ou se trate do típico “accidente” detrás do cal se gocha a violencia machista. Precisamente e condición de ser muller, o que supón ser muller e o grande elo que cose a meirande parte dos relatos. O divorcio, a infidelidade, a que morre asasinada cando volovía para o coche, o baleiro que deixa a desaparición dunha muller, a que queda preñada a primeira vez que fai o amor, a infancia dunha nena en Monelos…mesmo un transgresor relato segundo o cal o lobishome Romasanta sería muller.
Nalgunhas ocasións os relatos teñen continuidade duns noutros, Así acontece con “Xacobe e as tres letras” e “O Porsche e o caracol”, centrados na desaparición de Mar, e sendo o segundo de carácter policial. E tamén “Estimada Elena Francis” e “E a señora Francis era un señor”, que teñen como protagonista central aquela conselleira sentimental que durante o franquismo e a Transición dicían desde as ondas radiofónicas como debía proceder na vida unha muller “de ben”. Isto engade un plus de curiosidade atraente ao mandado de relatos que, xa de por si, tende a variedade de temas e asuntos. Aínda que se hai que escoller algunha característica esencial destes seres que camiñan na corda frouxa, que funambulean pola vida, cara a adiante e sen rede, quizá esa característica sexa a soidade coa que se enfrontan á hora de chegar ao outro lado, esa incerta meta.
Esccritos co que se ben denominando “economía de recursos” e ningún caso estes relatos procuran algúntipo de floritura narrativa senón que tratan de ser como a vida mesma, un realismo predominante do que algún se lonxa un chisco, como é o caso de “Monxe á beira do mar” ( frei Anselmo e a morte de Deus) e a “Declaración de amor do xadrecista”, onde se nos propón interpretar a vida en clave xadrecística. Malia que entre les predomina quizá a primeira persoa, o certo é que tampouco resulta infrecuente terceira. De xeito que á variedade de temas e situacións ( suspenso, humor, denuncia, imaxinaxión, humor…) ben se lle pode engadir a compositiva.
Da autora, Mercedes Leobalde, coéciamos xa Chamádeme Eva, Premio de Poesía Erótica Illas Sisargas e cabe agardar novas propostas, narrativas ou poéticas, máis ambiciosas, posi madeira de boa narradora haina.

ASDO.: Xosé M. Eyré