ferradura en tránsito

Xuro que loitarei para que a miña lingua alcance o máis amplo uso social, dentro e fóra da miña comunidade, e obteña a máxima difusión e recoñecemento en todos os ámbitos sociais.(Noeli Pocaterra)

crítica de O ESPELLO DO MUNDO (Ramón Nicolás, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 24 de Agosto de 2016 @ 6:23 p.m.

NOVELA HÍBRIDA

Título: O espello do mundo

Autor: Ramón Nicolás

Aditorial: Xearais

“Aquel lugar fora, durante un tempo, o espello do mundo” (191) Aquel lugar é San Pedro de Ramirás; o tempo, mediados do século XII; a razón, o inmenso poder que o mosteiro tiña. Dirido pola ona –tratamento exclusivo das abadesas de San Pedro de Ramirás- Guiomar Méndez, o seu poder resulta impoñente aínda hoxe en día ao contemplar os seus  muros, como sente Martiño cada vez que ve os muros da igrexa, único testemuño que nos queda. Martiño é un profesor de Historia ás mans do cal vai parar un feixe de pergameos propiedade dunha amiga da súa avoa, internada nunha residencia de anciáns construída exactamente sobre os restos do que fora mosteiro ben podente. Este é o alicerce sobre o cal o profesor e crítico literaio Ramón Nicolás basea a súa primeira contribución á narrativa, para o cal escolleu unha  fórmula a medio camiño entre a novela histórica e  a novela epistolar. É novela histórica porque O espello do mundo bota luz sobre un pasado histórico que ten máis de glorioso que de escuro, é un momento no cal Galiza vive unha auténtica Idade de Ouro, social e e economicamente. Mais deixa de ser unha novela histórica porque novela tamén todo o que ten que ver co profesor Martiño, que corresponde á época actual. Tecnicamente mestura tres planos narrativos: o que ten que ver co plano histórico en si, a estratexia epistolar  e o que ten que ver coa época actual. Mais a estratexia epistolar, á súa vez, resulta tamén incompleta. A ona Guiomar Méndez mantén unha estreita correspondencia epistolar coa a abadesa Hildegarda von Binguen, hoxe Santa Hildegarda logo de que os últimos papas revisaran a figuara desta alemá visionaria, que defende o traballo e a contribución da muller á historia e realiza tamén labores de apostolado, precisamente está a piques de comezar con eles cando a novela cesa a relación epistolar e  anovela remata. Mais é unha forma epistolar tamén incompleta, porque lemos as cartas de Hildegarda mais non as respostas da ona Guiomar.

                     Na novela, que pretende botar luz sobre unha época histórica pouco coñecida e realmente sopresiva, ten unha importancia ben grande a figura da visionaria alemá Hildegarda von Binguen, touquinegra tamén, que dalgunha maneira se pode considerar protofeminista e amosa unha personalidade forte e complexa. Na súa relación epistolar coa ona Guiomar adoita compañar as  súas misivas con textos moi varidos que van desde os qye se centran nas potencialidades curativas de plantas, minerais e animais aos tipos de muller que é posíbel atopar na sociedade do momento. Nisto, a novela de Ramón Nicolás lembra a Herba Moura de Teresa Moure; Hildegarda no seu papel de protobióloga e protomédica lembra a Hélène Jans de Teresa Moure, mais non só iso senón tamén a propia natureza da novela como algo híbrido é un punto en común entre ambas e  dúas novelas así como a posta en valor do traballo das mulleres, neste caso nun século que para a maioría de lectores aínda permanece como escuro, do que pouco se sabe, malia ser un dos de meirande importancia no desenvolvemento social e e conómico da Galiza, como xa dixemos.

                     Mais se por algo salienta a novela é polo ben escrita que está. O espello do mundo conta cunha sintaxe especialmente rica e densa que lle dá ese ar de novela histórica, o cal cobra especial importancia nun momento onde, polo xeral, a sintaxe adoita pasar desapercibida entre os escritores, polo pouco uso que fan dela e das súas potencialidades, a non ser na novela histórica, como neste caso. E, de par, da orfebrería lingüística que Ramón Nicolás é quen de tecer, as personaxes medievais eríxense como dous poderosos focos de atención, pola súa especialmente delicada configuración, pois pertencen a unha orde  relixiosa, mais iso non empece para que  o autor as dote dunha peronalidade complexa e rica, máis ben todo o contario, un diría que deste xeito aínda salientan máis pola inherente dificultade que representa o envite.

                     En defintiva, eis unha novela, de natureza híbrida, doada de ler, que bota man de capítulos curtos para que ningunha das dimensións de novela prevaleza sobre as outras. Efecto que tamén se consegue mediante a alternancia de planos narrativos. Mais tamén é unha novela rica e complexa, que dá conta dun período histórico ben pouco presente nas nosas letras, sen perder o fío da actualidade.

 

 

ASDO.: Xosé M. Eyré Val

crítica de VIAXE Á ÚLTIMA REVOLUCIÓN (Xerardo AgraFoxo, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 17 de Agosto de 2016 @ 5:55 p.m.

ENTRE OS CUBANOS

Tïtulo: Viaxe á última revolución

Autor: Xerardo AgraFoxo

Editorial: Galaxia

A quinta proposta narrativa de Xerardo AgraFoxo comeza o 3 de novembro do ano 2014 en Lavacolla e remata trinta e un días despois no aeroporto internacional da Habana. A medio camiño entre a novela, a crónica de viaxes e o caderno de campo, Viaxe á última revolución constitúe o relato dun mes na illa de Cuba, viaxando nos mesmos medios que eles viaxan (camións, trens e coches doutra época) e durmindo entre eles, en casas de renda con permiso para a coller estraxeiros. Un relato que salienta polo “ton sincero das súas observacións e a amenidade das súas páxinas” como recolle a presentación editorial da contracapa. En efecto, para saber cal é a situación de Cuba nestes momentos non parece haber mellor maneira de averiguala que botando man da estratexia que adopta agraFoxo, tanto desde opunto de vista literario como histórico, porque este é un libro susceptíbel de ser considerado un documento histórico, dotado da amenidade dunha novela mais enchido da veracidade que se lle esixe a un documento histórico.O autor que xa viaxara á illa caribeña cando aínda existía o Muro de Berlín e as circunstancias eran ben outras; hoxe, xa sen a existencia do Bloque Soviético e co capitalismo entrando na China ou Vietnam, que queda da revolución cubana? Esa é a pregunta que move as páxinas desta fascinante proposta narrativa.

                      “A Liberalización económica en Cuba é real, pero os efectos das novas medidas están a ocasionar tres graves problemas: a masiva circulación de diñeiro negro, a aparición de autónomos clandestinos e o xurdimento de novos ricos, cuxa influencia pode alporizar os cadros máis dogmáticos do Partido Comunista e fomentar as desigualdades sociais nun pobo que sobrevive con graves problemas económicos” (293) É o máis parecido a unha conclusión que se atopa no libro, non feito para expresar conclusións senón para describrir a realidade cubana nestes días en que xa non pode contar co apoio soviético mais si debe padecer a lei de embargo ou bloqueo estadounidense. Este bloqueo é a  principal resposta dos cubanos cos que AgraFoxo fala á hora de explicar a problemática económica cubana.

                     Aínda que o anecdótico teña o seu lugar, este non é un libro de anécdotas, é un libro para saber que en Cuba circulán tres moedas distintas: os CUC, os pesos e os dólares; que para facer autoestop na illa “pídese botella”; que os baixos salarios dos cubanos obrigan a estes a “guapear” ou “resolver”; para saber cales eran os autores preferidos do Che (Stevenson –                 A illa do tesouro-, Mark Twain –Tom Sawyer-, Antonio Machado –Poesías escogidas– e Cervantes –Entremeses-); cales son os efectos negativos do capitalismo (“medrarán as desigualdades sociais e xurdirá unha clase emerxente, vinculada cos sectores máis inluentes do goberno e que intentará tirarlle proveito ao modelo que está a cobrar vida”) (133); un libro para saber máis do galego Sebastián de Ocampo; un libro baixo a sombra de Martí, Guillén, Hemigway, Lezama Lima, Carpentier ; un libro para saber como guapean ou resolven os cubanos de a pé, aqueles que se cruzan no camiño do autor, por exemplo como fan para vivir cuns soldos tan baixos, ou para seguir teleseriees españolas que alá non se difunden.

                      En defintiva, un libro onde caben moitos outros, polas súas páxinas pasan El reino de este mundo, de Alejo Carpentier; Antes de que anochezca, Reinaldo Arenas; Breve relacción de la destrucción de las Indias, Frei Bartolomé de las Casas; Todos se van, Wendy Guerra; El hombre que amaba a los perros, Leonardo Padura; La isla de los ingenios, Fernando García del Río ou Habana Babilonia de Amir Valle. Porque a lectura é unha das actividades constantes do autor. Tempo ten. Nas longas xornadas de viaxe ( para percorrer poucos quilómetros) ou antes de durmir.

                     Documentación de a pé, novelada e moi entretida, para saber cal é o estado actual da Revolución Cubana.

 

 

ASDO.: Xosé M. Eyré Val

crítica de GALERÍA DE SALDOS ( Diego Giráldez, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 10 de Agosto de 2016 @ 6:19 p.m.

ARTE NA LITERATURA

Título: Galería de saldos

Autor: Diego Giráldez

Editorial: Xerais

Non é baratería esta Galería de saldos de Diego Giráldez. Ningún autor ía desmerecer de tal maneira a  súa propia obra, mais esteimamos que debemos comezar por aclara a posíbel confusión a que poida levar semellante título.Os relatos, os 27 relatos de Diego Giráldez non son saldos, non material que se rebaixa no prezo para rematar existencias. Eses saldos refírense á vida, a nós na vida, aí si que somos saldos, auténticos saldos, marcadoría que está continuamente de saldo. Polo que ben podería chamarse “Galería de fracasados”. Mais non é que o autor pretenda dalgunha maneira expoñer unha galería de fracasados.Non é a  súa intención tematizar o fracaso vital de primeira tentativa. É o seu apegamento ao realismo o que, moito máis nestes tempos de crise que vivimos, non lle deixa outra opción que facer desfilar diante dos nosos ollos unha galería de fracasados, dunha ou doutra maneira fracasados vitais, xentes resignadas a non poder ter un final feliz. Sendo, deste xeito, un libro moi apegado á realidade, que chucha dela para se converter na súa cara literaria, na súa versión literaria.

                     Moi pola contra da baratería, o que hai en Galería de saldos é literatura de moitísima consideración. Os relatos levan todos o encabezamento dunha interpretación dalgunha obra de arte plástica de diferentes expresións artísticas e diferentes autorías, que logo volven aparecer formando parte do argumento do relato, configurando deste xeito un achegamento literario á arte, que ten o seu parecido coas Cousas de Castelao, só que aquí os achegamentos ou interpretacións, obra de Iago Sánchez Losada, como se lles chama no libro, son de diferente autoría e diferentes expresións artísticas. Isto dálle un ar de unidade ao volume, que non ha de ser o único posto que a téncica narrativa é outro punto de contacto e o tipo de personaxes  e situacións, antes mentado, outro máis, para quen queira establecer fíos de unión entre os relatos, polo demais absolutamente independentes. Serigrafadas ou doutro xeito estampadas en obxectos cotiáns como bolsas da compra ou panos aparecen estas obras de arte entre as cales tamén as hai galegas, por exemplo de Maruxa Mallo ou Seoane.

                     Os relatos son estampas nas que brillan con luz propia o acertado uso do resumo, así como as atribucións, que ás veces poden ser brutais de inagardadas, constituíndo exemplos de ironía de alta escola. Un tipo de literatura que che pega cando a les, que vai directa abalar a conciencia do lector, desa que non deixa indiferente porque fere, rabuña esta “homenaxe aos antiheroes en bata de casa” como se di na presentación editorial da contracapa. Ás veces coa súa dose de lirismo mais esta galería de vítimas, porque todos son vítimas do momento histórico que viven, non deixa de percutir nas conciencias lectoras. Sendo así un tipo de literatura intervencionista, anada inócua, que se sente influída pola realidade, é literatura realista porque nace da realidade e nos transporta unha versión literaria dela.

                     De extensión curta, os variadísimos relatos, lense con voracidade e  mesmo demandan unha segunda lectura a fin de asimilar toda a carga de profundidade que hai presente neles. Non deixa de ser suxestiva esta mestura de personaxes cotiáns, inseridos en contextos mesmo rutineiros, con expresións artístiscas requintadas, polo que o libro de Diego Giráldez tamén constitúe unha democractización da arte, ao facela accesíbel, mediante as interpretacións de Iago Sánchez Losada, aos lectores da Galería de saldos. Galería de saldos que é a estrea literaria dun autor do que cabe agardar máis visitas, pois deixa un excelente sabor de boca con esta súa estrea.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de MASCULINO SINGULAR (Carlos Negro, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 3 de Agosto de 2016 @ 5:45 p.m.

DIVERXENTE. O HOME NOVO A EXAME

Título: Masculino singular

Autor: Carlos Negro

Editorial: Xerais

Interesa o punto de diverxencia. O punto exacto en que se deixa de ser unha cousa para ser outra. Neste caso fastéxase o alborecemento do home do século XXI, herdeiro do homo erectus porque eu o mando, do home de verga e poder sinonimizados, si, mais tamén herdeiro da tradición feminista, tradición feminista que non interpreta como oposición senón como integración. Por iso o poemario comeza expoñendo o “Código de barras” identitario, onde resulta definitivo para identificarse aquilo que non é, por desgraza, por sorte, definitivamente, o que non ten, o que non quere, o que quixo, o que tivo, o que ten, o que é, o que intenta ser, o que non sabe se é, o que se cadra non é (“un morfema de xénero singular e masculino”) (15). Exercicio de reafirmación que nos sinuosos tempos que vivimos convén ter o máis claro posíbel, para que non o confundan, para non ser confundido; nin co “príncipe azul das galletas de chocolate”, nin cun “paquete de músculos dun filme de acción”, nin co “sorriso galante que cede o paso na porta do ascensor” (13)

                     Esta é unha poesía de fronteiras, se cadra por iso, a continuación da reafirmación do que é a voz poética, ten que vir, e vén, a poética desde a cal se lerá todo o poemario. Son a “Técnicas de afeitado”, porque non é unha. Ou si.”Unha poética de dobre folla: / suave e  apurada por fóra, / pero cun gume cortante por dentro” (19).Porque o que a continuación vén dentro deste mesmo apartado son dúas reafirmacións, dúas exploracións da mesma poética, unha en prosa e outra en verso: a pel e o poema son superficies sometidas a un proceso de desgaste. Como para xunguir os dous procesos de reafirmación continúase cun poema que non deixa de facerse preguntas e mediante elas conta unha historia, preguntas/historia para recoñecer o home do século XXI, o home novo.

                     Desde a fronteira poética explórase a poesía como se explora o home novo, comezando polas “Pinturas rupestres”, onde, ás veces en prosa, o poema pode xurdir de epigramas, superpoñerse un sobre outro, mesmo sobre debuxos que conteñen outra mensaxe complemetar, explorar –máis unha vez- desde textos paraliterarios, constituír un embaldosado ou tentar reproducir un muro con palabras que agochan outro poema. Porque o poema pode estar en calquera lado, agachado debaixo de calquera forma, mesmo debaixo doutro poema, ou por riba del. Vivimos rodeados de poesía, o que cómpre é o poder/saber para recoñecela alí onde se atope, sexa recoñecido como petencente á tradición literaria ou non. Como sucede no seguite apartado. “Fráxil&femíneo&delicado” ofrécenolo desde o que en teoría é un anuncio publicitario mais que un golpe de ironía converte nun poema. Pode ser iso, un golpe de ironía ou o recurso a versos que comezan coa mesma letra, aos cadernos Rubio ou a tachado de palabras. O suficiente como para atopar a poesía e que esta reclame para o home novo a tenrura, tan característica do sexo feminino e que tanto cómpre no masculino porque sen ela somos menos humanos.

                     Este home novo é un punto de fuga que se agocha debaixo do homo erectus do inicio. E esta é a súa poesía. Diverxente. Contra toda presenza de atributos machistas que garda a nosa sociedade, aínda, e espalla desde a máis tenra infancia até a máis clásica cultura. Porque “Máis alá dos ritos da tribo, adoptamos os principios da / cosmética” (64) E sempre a favor da diferenza, o diferencial como parte da complementariedade e non como estigma ou punto desde o cal exerecer o poder que someta o outro sexo, o diferencial como parte impresindíbel da outridade, o diferencial como punto de unión. “ Non esixas do meu corpo que sexa un campo de batalla / levo anos a intentar convertelo nun mapa da tenrura”. (66) Son versos simples estes de “Punto de fuga”, ás veces prosa, como tentando a exploración do homo erectus do principo , e tamén da poética que ilumina o poemario, desde o inicio, desde o máis simple.Que non é nada dieferente ao que se fai en “Materia estelar” e que se avalía, mediante un xogo de preguntas e respostas, en “Saída de emerxencia”.

                     Velaquí un libro imprescindíbel en canto que racha cos estereotipos da sociedade actual que herdamos, unha sociedade herdada doutra en que o masculino tiña todos os poderes e o femíneo só o deber de servilo. O autor reclámase influído por “Rosalía de Castro e Mª Xosé Queizán, Isolda Santiago e Xohana Torres, Denise Duhamel e Ana Romaní, ou mesmo o austríaco Peter Handke e Juan Carlos Mestre. E, por suposto, tamén hai no libro algúns diálogos por negación: Pondal e Ferrín serían, neste caso, dous magníficos exemplos”, neste texto  que escribiu para a presentación en Lalín.

 

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de TODO CANTO FOMOS ( Xosé Monteagudo, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 28 de Xuño de 2016 @ 5:39 p.m.

TODO O QUE PUIDEMOS SER

Título: Todo canto fomos

Autor: Xosé Monteagudo

Editorial: Galaxia

Que outra cousa, senón, é unha novela máis ca un conxunto de episodios contados nunha orde e consonte unha xerarquía que lles outorga significado? (197) Sólida declaración de principios que responde tanto ao que é a individualidade da novela que nos ocupa como á novela como xénero. Arquitectura. A novela é unha arquitectura secuencial dotada de significado. Pura arquitectura verbal que se pode facer mesmo extensiva ao que é a literatura en si, pois calquera xénero pode responder, máis ou menos xenerosamente, a esa definición .

Amaro, emigrante na Arxentina de finais do XIX, que se abre camiño ata facerse dono dun curtidoiro. Carlota, mestra que ten que loitar conta a ignorancia e os prexuízos dunha sociedade rural moi condicionada pola Igrexa e o poder caciquil. Anxo Daponte, historiador que está nalgúns momentos decisivos da historia do século pasado, como a fundación do Partido Galeguista en Pontevedra. Maribel, nena do hospicio, que vai de familia en familia até que é adoptada definitivamente. Un escritor ,galego, afincado en Inglaterra, de novela detectivesca, a quen a nai lle lega un feixe de papeis que reconstrúen a historia familiar. Velaquí os vimbios con que Xosé Monteagudo estrutura a arquitectura desta novela de grande calado, pois o escritor de Moraña (1965) escolle un formato longo e esixente para este seu quito proxecto narrativo, despois de deixarnos As voces da noticia  (2002, premio Blaco Amor), Esta historia  (2005), Un tipo listo (Premio García Barros no 2009) e O curioso mundo das persoas normais no 2012.

Escrita en terceira persoa, Monteagudo alterna as diferentes cara do prisma, que acabrán por tocarse e confluír nun único final que aquí non queremos desvelar. Ler a novela é como ir lendo a novela que escibe o escritor, que pasa unha tempada coa súa filla adolescente, coa que non tiña unha relación nin boa nin estábel. Como ir xuntando as diferentes pezas dun puzzle que presentimos único mais ignoramos como encaixarán os diferentes ángulos deica o remate; por mais que poidamos ir supoñendo o encaixe dalgunhas, o  final sorprenderanos igualmente. Este carácter poliédrico permítelle ao autor tocar unha serie de temas de moita actualidade aínda hoxe e que converten os protagonistas en verdadeiros avanzados nestas loitas. Velaquí está o caso da emigración, que tristemente seguimos padecendo; a loita das mulleres, sobre todo das mulleres do rural, por acceder ao mundo da cultura e contra os prexuízos enraizados na sociedade, é moito o que se avanzou mais tamén é certo que o problema segue existindo; ou a loita pola construción nacional de Galiza, que leva á novela a personaxes como Castelao ou Bóveda. En definitiva, a loita por coñecer o pasado de xeito que este ilumine un presente que pretendemos controlar aínda a sabendas das lagoas que a historia nos presenta e que ignoramos como se non foran con nós.

A novela asenta tanto na arquitectura secuencial como nunhas personaxes densas e moi ben perfiladas, personaxes transgresoras que loitan por un mundo mellor, por mellorar as circunstancias de vida propias mais tamén as dos demais. Unhas personaxes percorridas por un fatuum que desoñecen e que só se revelará no final, que as condena a un fracaso vital que evitan como poden, agás no caso do escritor, que por circunstancias hitóricas está libre del aínda que non das súas consecuencias. Por iso a novela é a novela de todo canto puidemos ser, todo canto se nos permitiu ser, pois as personaxes aparecen suxeitas ás circunstancias históricas que marcan aquilo que se les permite ser e aquilo que se lles nega, que se lles veta. Salienta o caso de Amaro, verdadeiro triunfador na vida, que regresa a unha sociedade na que segue pulando por mellorala, mais que lle fará pagar caros os seus esforzos. Tamén Maribel e Carlota son personaxes transgresoras, cada unha no seu tempo, e tamén ambas rematarán por pagalo, cada unha á súa maneira.

En definitiva, Todo canto fomos é un proxecto narrativo complexo e de altas miras do que ao autor sae moi ben parado. A novela, na que a administración da información constitúe un aspecto moi ben tratado, igual que o xogo estrutural, demanda unha lectura atenta en tanto que as referencias temporais son mínimas e o lector é quen debe completar o contexto histórico, do que se nos achegan momentos clave. Mais se eses momentos clave da historia son importantes ( os correspondentes á República e posterior golpe de estado, coas súas consecuencias) teñen unha importancia especial, tan importante é o carácter transgresor das personaxes, auténticas loitadoras nun mundo hostil.

Iso si, bótase de menos un pouco de máis coidado coa onomástica galega.

 

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de TEMPOS DE BEBIDAS ISOTÓNICAS E FAST-FOOD ( Álex Alonso, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 22 de Xuño de 2016 @ 8:32 p.m.

BOCADOS DE REALIDADE

Tïtulo: Tempos de bebidas isotónicas e fast-food

Autor: Álex Alonso

Editorial: Xerais

Se a literatura, directamente ou por contraste, non reflicte os aspectos do acontecer social (do intre en que é producida ou de claquera outro momento histórico, mesmo futuro), entón é menos literatura.Non deixa de selo mais incumpre unha das funcións básicas das que co tempo se foi dotando, porque é unha das que lle conceden carta natalicia. Como a fast-food, é comida, mais cun moi diminuído valor nutricional. Ben acaída nos vén a comparanza, desde o mesmo título da obra que nestas liñas reseñamos, mais é que a literatura tamén ten unha función nutricia: ser alimento da alma, fóra de calquera concomitancia relixiosa e por iba de calquera restriccionismo que isto lle poida conlevar. Así o entende Álex Alonso, autor novo mais coñecido xa por quen segue a literatura galega, pois foi mención especial do xurado no XII Certame Manuel Murguía de narracións breves; gañador, en 2010 do Certame de relatos de muller Matilde Bares, e agora Premio Ánxel Fole narrativa cura con esta obra que nos ocupa e que deixa ben clara a súa intencionalidade desde  mesmo título. Tempos de bebidas isotómicas e fast-food, son trinta relatos breves, de moi distinta fasquía, que retratan as condicións socioeconómicas do tempo que nos está tocando vivir. Desde as torturas, as pateras, á corrupción política ou a política lingüística, aparecen aquí reflectidos temas da Galiza do hoxe desde unha inquebrantábel pertenza ás Rías Baixas ( Vigo, Pontevedra) inclusive nos xiros lingüísticos.

A verdade é que o libro é tan variado que se fai difícil escoller cal é o mellor do relatos, todos percorridos polo afán de realismo e non exentos dun humor retranqueiro tan noso. Se “O curso de novas tecnoloxías”, que abre o  volume, nos ensina unha sociedade que se entretén en superfluidades tan modernas como inútiles, “Vitrasa” é unha contundente denuncia da estúpida violencia racial e as “Crónicas marcianas” lévannos ao horror que está a vivir Palestina. Mais é que o segundo, “Sucidade de benestar” nos instalou dentro da realidade do suicidio por despexamentos e tampouco podemos esquecer o terceiro “Balón medicinal” que, sen desbotar o humor, nos leva deica a realidade do inferno de quen padece bullying polo simple feito de ser gordo; e o seguinte “Ceda o paso” nos reinstala dentro dos lindes da estafa polas preferentes e aínda queda a contundencia de “By Glory Lake”. Eis unha palmaria demostración de que o realismo pode ser moi divertido de ler.

Con preferencia pola primeira persoa narrativa, o que reforza a sensación de realismo, Álex Alonso opera unha transción nada doada. Estanos a falar de asuntos serios, en catro casos bota man dos medios de comunicación como fonte de autenticidade dos relatos,mais aínda así o autor topa o momento para a retranca, para o humor fino e sensíbel. Sensíbel, se hai que procurar una palabra defintiroria para estes bocados de realidade, esta ten que facer referencia á sensibilidade social que destilan uns relatos que ás veces chegan a ser parateatrais e outras asoman ao multiperpectivismo, como mostra da diferente fasquía técnica que os caracteriza,e a sesibilidade con que se nos contan, capaz de pasar dun rexistro serio a outro humorístico sen que renxan as tramas, sen que se poia acusar de oportunismo ou de procurar a  ocorrencia doada, aspecto este que eleva a escrita de Álex Alonso.

Cun relato non se gaña o lector,nin con tres ou catro, cando estamos a falar de trinta, a regularidade técnica é un aspecto moi salientábel neste título que abre unha fiestra de ar fresco no actual panorama literario. O lector pode estar na seguranza de que lectura deste Tempos de bebidas isotónicas e fast-food o agradará e será ben complicado escoller cal é o mellor conto, pois todos contan con algo que os individualiza fronte aos demais, xa sexa pola cualidade técnica ( poñamos como exemplo “Vitrasa”) ou pola actualidade (poñamos como exemplo “Eu confeso”, onde se xoga coa dupla moral eclesiástica). Nós renunciamos a escribir de cada un dos trinta en boa parte para non derramar a sorpresa que o lector levará encetando a lectura de cadanseu relato. Mais queremos comentar un aspecto que non nos gustou, e que non é outro que o recurso ao hiperrealismo lingüístico, e algún castelanismo supérfluo que se pode atopar ao longo do volume. Do resto, eis un título que se deixa ler con amabilidade, que quere ser lido en ton desenfadado mais sen perder nada de seriedade no tratamento dos temas.

 

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de BOSQUEXOS PARA UNHA DISTOPÍA (Alberte Momán, Redelibros)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 15 de Xuño de 2016 @ 6:16 p.m.

DESTE LADO DO ESPELLO

Título: Bosquexos para unha distopía

Autor: Alberte Momán Noval

Editorial: Redelibros

Enténdase distópico como aquel discurso que describe estados sociais e/ou políticos irreais ou imaxinarios. A meirande parte das distopías  describen sociedades que son consecuencia das tendencias actuais e que levan a situacións totalmente indesexábeis, mostrando tendencias actuais con fins apocalípticos. Das tres historias que aquí nos presenta Alberte Momán, só a terceira é claramente distópica, aínda que as outras dúas poden entrar dentro dos parámetros antes expostos para entender distopía. Segundo a presentación editorial amosan a violecia e o acoso como feridas do subconsciente, no tempo no que a educación e a xustiza miran de semellar ausentes. Entendéndose que tal xustiza e tal educación son no tempo real en que son escritas, pois na ficción apenas aparecen ambas senón é como un constructo social. Desde este punto de vista son sociedades alternativas, ás veces tinxidas dun surrealismo que lles acae moi ben.

                     A primeira delas conta o que acontece a redor dun bar no que se suida nas proximidades un home acusado de obesidade mórbida. A partir de aí vanse sucedendo as reaccións tanto da xente do bar ( Lucía, camareira) como de clientes ( Ernesto) , veciños afectados polo acto ( Maura, ve desde a fiestra o suicidio)  simples viandantes ( ao suicidarse mata a dúas persoas que estaban debaixo) ou traballadores que acudían efectuar reparacións ( Mario). O resultado é o dunha sociedade na cal o acto do suicidio ( terríbel é o momento no que decides pór fin á túa vida carente de esperanza) ten un eco simplemente curioso, non pasa dunha curiosidade inclusive risíbel que altera en certa maneira a súa rutina diaria. A violencia da decisión de suicidarse vese correspondida pola violencia coa que o resto da sociedade obvia o acto. Desde logo resulta descorazonador que a decisión mortal, levando por diante dous inocentes que por acaso estaban debaixo, ache tan pouca comprensión, atope nula comprensión do resto da sociedade que se di civilizada mais que só mira como curiosidade (que lles afecta a rutina diaria) o feito de que alguén decida tiarse a vida. Mais é a sociedade na que vivimos, unha sociedade que xanta vendo guerras na televisón, ou a traxedia dos mortos pola fame que a sociedade do priemiro mundo non sabe evitar, nin sabe nin quere, porque para ela xa só son simples curisodades. Parece terríbel a conclusión, mais é así sen ningún tipo de discusión. A sociedade humana ten moi pouco de humana, case nada, case só é anecdótico o carácter humano.

                     A segunda das historias, e a máis breve, presenta, no hemisferio sur de Galiza, unha festa na cal se fai unha churrascada. Aparece unha turista e mátana. Mentres no hemisferio norte un condutor chega ao bar dunaha estación de servizo, onde o matan, mais resucita unha vez que a cociñeira fai amor con el, finalmente mata un camareiro e marcha, chegando ao hemisferio sur na procura da turista. Finalmente sérvenlle da churrascada en que presumibelmente se convertiu o corpo da turista. Violencia e humor acedo caracterizan a sociedade.

                     A terceira das historias remítenos á Alicia no país da marabillas de Lewis Carrol, mais esta é outra  Alicia ben distinta, refuga entrar no tobo do coello e atopa unha amante, Ivonne, de xeito que, despois, mesmo os bicos e caricias que se deparan resultan violentos se nos remitimos á Alicia orixinal. Como é de agardar non é a única violencia e Ivonne resulta unha boa fiolosofadora sobre cuestións éticas, por exemplo sobre  a ética da dominación. O sombreireiro con que se atopa volve remitirnos a Lewis Carrol, e un chisco menos a Raíña Branca ( de Corazóns no orixinal). E a Alicia de Alberte Momán aínda executa outras violencias, por exemplo sobre o pai, que non imos desvelar. Digamos simplemente que esta é unha Alicia que escolle ficar deste lado do espello por moitas marabillas que se lle ofrezan do outro lado.

                     Alberte Momán compón así un libro de tres historias de lectura desacougante, como podían ser trinta, ese humor acedo, ese surrealismo distópico serían idénticos. Un xeito de avisar a esta sociedade de que xa está ben, que indo polos camiños que transitamos nada quedará incólume, mesmo os contos para cativos resultan trastocados e cun significado ben diferente ao orixinal. Infortunadamente, deste lado do espello, todos sabemos o caso que se lle vai facer ao aviso de Alberte Momán, que non é a primeira vez que aviso semellante se produce, nin será esta a derradeira vez, pois vivimos nunha sociedade opaca aos avisos que se lle van dando desde as diferentes latitudes da cultura.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de O ANXO NEGRO

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 8 de Xuño de 2016 @ 6:39 p.m.

HISTORIA DA SANTA ROUBADA

Título: O anxo negro

Autor: Manuel Gago

Editorial: Xerais

Anxo negro: aquel que promove e defende os intereses da Igrexa nos lugares onde a Igrexa non debería estar, e que polo tanto emprega procedementos que a Igrexa nono debería coñecer oficialmente. Un anxo negro é un axente silencioso que opera en liberdade, sempre co obxectivo final dos principios da Santa Madre Igrexa, fiel e inquebrantábel, habitante do lumpen do mundo (363).Por habitante do lumpen do mundo aquí enténdese aquel que mercadea cos propios bens da Igrexa Como a Santa Mariña ( en realidade unha Virxe María, mais como veu polo mar e os mariñeiros lle teñen tanta devoción…) de Cereiro, parroquia ficticia da Costa da Morte. É dicir, don Servando, párroco de Calabarda, no Porto do Son.

                     Mais, por moito que  novela centralice o seu título na figura do cura intermediario, é a novela dun roubo, o da Santa Mariña de Cereiro, nos primeiros anos da década dos oitenta, concretamente no inverno de 1981. Para recuperala, a parroquia comisiona a Nicolás Bren, ex capitan da mercante con afección pola historia, de Corcubión mais con parentela en Cereiro e a Andreu, un mozo nacido na emigración catalá. Ambos deciden que se queren recuperar a santa o mellor que poden facer é establecer cal foi a  súa historia e, malia que no final da primeira parte ( a novela ten tres) xa a teñen localizada, aínda haberá que esperar ben páxinas até que a figura volva a Cereiro. Porque a novela é iso, o establecemento da historia da figura roubada, aparentemente unha tosca Virxe María, mesmo mutilada, pero que vai resultar en inicio pertencente ao oratorio privado de María Estuardo e que chega a Cereiro traída polo pirata Francis Drake. Sen el sabelo participaba nun proxecto de exilio de María Estuardo argallado polo galego Conde de Carnota. O infavalorado petrimonio cultural popular galego vese así reivindicado como pertencente a un dos momentos clave da historia europea. Algo a ter moi en conta porque aínda hoxe está infavalorado e nin sequera ben inventariado, e aínda menos protexido. Eran aqueles anos de febril actividade no roubo de arte sacro, moi valioso e moi mal protexido, onde salientaría Erik O Belga , quen aparece na novela e seguramente foi moi importante na concepción dos métodos de traballo dos ladróns de Cereiro.

                     Manuel Gago, de quen lembramos Vento e chuvia. Mitoloxía da antiga Gallaecia mestura novela detectivesca con novela de base histórica e mesmo novela social para, choutando dunha noutra, compoñer esta O anxo negro, de feito que fai da alternancia discursiva unha das características máis definitorias da novela. Cando estamos nunha e percibimos certo avance, lonxe de continuar introduce unha das outras de xeito que a complementariedade se faga efectiva no discurso. Tendo como fío condutor a mentada recuperación da Santa Mariña, até que esta aparece, retorna  a Cereiro mais a novela continúa. É entón cando sospeitamos que que o discurso debe ter algunha outra centralidade, que non é outra que a figura do anxo negro cuxa definición abre esta crónica libresca. Don Servando. En realidade, un tratante de arte que vende figuras relixiosas na Costa da Morte, sendo ese o seu ámbito natural de operacións, que nalgún momento da movela chega a Vilanova dos Infantes ou Rodeiro mais xa é fóra dos dominios de don Servando, aquel seminarista chamado a altos destinos no seo da Igrexa e que se atopa como cura párroco dunha parroquia de Porto de Son, nun momento en que as rectorais comezan a ir en declive, van vellas e non hai cartos para arranxalas, cura de humildade que no remate da novela recibirá o seu correspondente premio. Ás veces mesmo parece que beirea a novela negra, mais esta é unha novela onde a base cultural é moi forte e impide que se chegue a tal.

                     O que si resulta é unha novela coral na que as personaxes son o verdadeiro sostén que a mentén viva. Ademais de son Servando, Nicolás Bren e Andreu, podemos sinalar a don Ricardo, cura párroco de Cereiro, de tiste final; Peter Murray, intermediario a quen don Servando vende e que tamén é o encargado de perpetrar os roubos; as tres marías, tres mulleres que se chaman María e son todas do lugar de Pazo, resultan sospeitosas da morte de don Ricardo mais finalmente todo se aclarará; Xenoveva, filla dunha das tres marías, moza “inocente”, de ppoucas luces, con algún grao de inferior desenvolvemento mental, chegan a practicarlle un exorcismo; Encarna, doutoranda pertencente á alta sociedade compostelá, implicarase na descuberta da santa desaparecida e figura de importancia porque pon en valor a arte popular, que é un dos signos identificativos da novela, rescatar e poñer en valor a arte popular galega; mesmo Antón Avilés de Taramancos aparece pola novela, na súa Tasca Típica de Noia; ou Mamá Sula, sabia, meiga, curandeira, conselleira, contadora de historias, última descendente dunha saga de mamás sula. Eles son unha boa representación das personaxes da novela, á que engadiriamos o padre Saavedra, mentor de don Servando, até que este ocupe o seu lugar por fin e mais o Conde de Carnota, quen pon en relación Escocia ( e María Estuardo) con Galiza (e Cereiro).

                     Novela de longo alento que, desde unha trama detectivesca, denuncia o abandono en que se atopa aínda hoxe o patrimonio cultural popular galego, fundamentalmente a arte sacra espallada por Galiza adiante. Non se esqueza que aínda hai nada roubaban o Códice Calixtino…

 

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de IZAN O DA SACA ( Xabier Quiroga, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 30 de Maio de 2016 @ 6:30 p.m.

NAZIS NA GALIZA

Título: Izan o da saca

Autor: Xabier Quiroga

Editorial: Xerais

Se todos os feitos relatados neste libro fosen tirados da fantasía non quedarían verdades nos recunchos máis agochados da nosa historia” (11) Así conta a nota do autor que encabeza esta nova novela de Xabier Quiroga. É dicir, concíbese a novela como un terrritorio híbrido que alía fabulación  ou ficción e realidade histórica. De xeito que a ficción subsane eivas do estudo histórico, constrúense ficcións que ben puideron ser historia, nunha simbiose onde ambos coceptos se retroalimentan, achándose aquí un dos atractivos da novela: lémola coma unha mestura entre documento histórico e ficción que axuda a dar luz a aquelas pasaxes máis escuras. Precisamente a novela dispón dunhas “Notas informativas e bibliowebgráficas” no remate coa fin de que o lector poida acompñar a lectura de mateririais que lle axuden a discernir aquilo que é ficción do que non o é, comprobar como a ficcción e  anon ficción de alían para ofrecernos unha novela apaixonante, unha novela na que non todo é ficción, na que aparecen personaxes reais e feitos demostrábeis na historia.

                     O protagonista central da novela é Pepe Reina,Reiniña, un taxista amigo de ler que se herda desde a anterior Cabo do Mundo. A novela encétaa e remátaa “A casca”, vén envolta no que lle acontece ao Fiscal Superior de Xustiza que recibe un isterioso paquete no que vai a novela e unha serie de noticias sobre mortes sen aparente conexión. O que o lector le,é o que le o Fiscal Superior de Xustiza, unha trama confeccionada a partir e diferentes pezas narrativas que no remate adquiren toda lóxica e concordancia. Os capítulos d anovela vense complementados por “No escuro”, reflexións que non deixan de ter certo ar poético; as confresións de O Graciano, personaxe clave namemoria dos nazis na Galiza; e “Galiza, N.O. da península Ibérica, onde se dá conta  da purga no ensino por parte franquista así como da rapina posterior e o asentamento dos nazis na Ribeira Sacra. Todo isto vai complementando a investigación do Reiniña, contratado por un alto xerarca do Partido Popular para eliminar do pasado posíbeis vínculos indesexábeis posto que o seu nome se menciona na investigación dun historiador que aparece morto en circunstancias nada claras. A partir de aí, Reiniña irá xuntando as pezas necesarias para a confecciñon do puzzle. Esas pezas necesarias non só son críbeis ou verosímiles senón demostrábeis, de aí a información bibliowebgráfica do remate Aquí é onde xorde a ficcción en auxilio da Historia, pois mesturada con esas pezas históricas mestúrase algunha historia que é ficción mais ficción totoalmente verosímil. Como a historia de Armando, o mestre depurado, de Loliña (posterior dona Manolita), Víctor, Barrabás, Lelia… Mais o avión caído en Córneas, Vigo como estación de saída de nazis cara a ultramar, Frederik Wilhelm Cloos  , Walter Kutschmann , a “Ruta das Ratas” , Sofindus …son totalmente pedazos de historia perfectamente localizábeis.

                     Izan o da saca, fagan o favor de ler o título nun espello, é unha novela que percorre os tempos da Guerra Civil, 2ª Guerra Mundial e  posteriores deica chegar á actualidade, coma sempre nas novelas de Xabier Quiroga, a historia é un río cuxas ribeiras actuais se explican por como foron hai décadas, de xeito que tanto os indignados coma os preferentistas están presentes na fabulación. A traxedia que foron as guerras dá paso á traxedia que significou a depuración social e a violencia social non se resolve co paso do tempo senón que permanece aí como un asunto sen resolover. Igual ca unha deriva do Partido Popular cara a posicionamentos galeguistas que non deixa de ser un desideratum, sobre todo porque din unha cousa e  logo fan outra. Mais D. Manuel, quen contrata a Reiniña, ten motivos sobrados para preocuparse e o seu nome desde logo ten que estar vinculado ao estudo do nazismo na Ribeira Sacra, dilucidar iso é o que fai a  novela, é no que consiste a novela. Unha novela que primeiro trata o nazismo na Galiza para despois ir acurtando o alcance ao Mosteiro de Samos  ( cos seus corredores soterrados) e Pazo de Arxeriz de xeito que fica centrado na Ribeira Sacra, ao pé do Miño.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de CONTOS NERVIOSOS (Fran Alonso, Embora Edicións)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 23 de Maio de 2016 @ 6:35 p.m.

CONTOS CONTADOS

Título: Contos nerviosos

Autor: Fran Alonso

Editorial: Embora

Poucos agasallos mellores ca unha tarde de bos contos, que é o que nos ofrece Fran Alonso neste novo título: Contos nerviosos. A verdade é que de nerviosos non teñen nada, a non ser que sempre hai unha personaxe que resulta que a poñen dos nervios por algunha razón, como vulgarmente se di. No primeiro dos casos é Amelio, que é alérxico aos ruídos, coma tantos de nós, que vivimos nunha sociedade tan ruidosa que xa se nos fai estraño o silencio,a paz do silencio énos allea e precisamos continuamente o ruído que nos calme os nervios. O caso de Amelio é preocupante, como pode ser o de calquera de nós, porque  a súa alerxia ao ruído non resulta doada de tratar, o alergólogo non lle soluciona nada, mais, coma sempre, hai alguén máis autorizado na materia e ese é o Superalergólogo e el si. El si lle propón unha cura e esta é unha terapia de choque que terá que enfrontar Amelio malia que os ruídos o poñen malo, pero malo de verdade. Non se pode agachar aquí certa crítica á ruidosa sociedade na que vivimos. En realidade, aínda que estes contos teñen a pinta de seren contos contados algunha vez a algunha crianza, son contos froito da sociedade que nos toca vivir, este e calquera dos outros tres. A solución ao caso de Amelio non deixa de ser imaxinativa e súper lóxica, mais nós non a imos desvelar aquí. Aínda que si debemos engadir, froito do comentado anteriormente, que estes contos de Fran Alonso resisten moi ben o seren contados. É dicir, trátase de contos para seren contados, poden quedar nunha simple a agradábel lectura mais, sobre todo habendo crianzas polo medio, son moi agradecidos coa versión oral.

                     “Sabemos quen es”, “Dependes de nós” son mantras que perseguen a protagonista do segundo conto. Alí onde vaia ou faga o que faga sempre se lle aparece o mantra a  intranquilizala, tal e como a Administración nos controla decote así é controlada a protagonista impenitentemente. Por teléfono ou na rúa as mensaxes non deixan de peseguila. Entón decide querer saber quen é quen a controla, de quen depende, e emprende unha búsqueda que rematará nunha procura da propia personalidade. E sae á rúa “O día estaba alegre. Había nubes violeta con forma de lambetada…” (27). O paseo parece reconfortala mais crúzase no seu camiño un pit-bull, un can fero de ollos negros que a persegue e dun automóbil ciscan papeis lembrádolle o mantra. Gorécese na súa casa mais o ascensor non a leva ao andar que ela quere, sempre para no inferior ou non superior mais nunca no que ela precisa.Tamén coñece a un velliño sentado sobre un colchón, un velliño que é do país dos soños. Cando sente fame apetécelle almorzar “unha ensalada de plátano e ourizo de mar” (38). Parece que só lle acontecen cousas sen xeito cando visita Cabrafanada (tamén é o nome dunha uqe foi bitácora do autor) e fala coa Xirafa. Mais desvelará o misterio, co tempo decatarase de que o segredo é saber quen é ela, e sabido iso non poderá sorprenderse de que sexa unha personaxe sen dereito á intimidade nin á vida privada.

                     O terceiro conto titúlase “Café Tropical” e hai unha máquina para cumprir desexos e os desexos da xente consisten en “apartarse da realidade” (49). De aí o poder da ficción, que nos permite mergullarnos nun estado de cousas que pode non parecerse ao que vivimos todos os días.Aquí reparece o Velliño do Páis dos Soños, “o único lugar do mundo onde se pode vivir sen nada” (50). E hai unha Personaxe que está molesta porque quere ser unha Persoa. E mesmo un Cazador de Bolboretas Brancas que si lle resulta molesto ao neno e actúa en consecuencia, modificando todo o que non lle gusta. Porque a realidade virtual é así, déixache actuar sobre ela amis hai que facelo con moito coidado, non vaia ser que rematemos querendo que todo volva ser coma antes.

                    E o cuarto conto é o dunha nena que está de aniversario. 10 anos. Unha nena lacazana e insolente aínda que ela prefira verse lista e espelida. Non lle pracen os presentes que os amigos lle traen, por moi valiosos e benintencionados que estes sexan. Porque ela é a Raíña do Ceo. Unha das compoñentes do Club das 4 Selectas. E non lle serve calquera cousa. De feito esta é a única personaxe negativa, a única personaxe que necesita unha lección de vida que a humanice, tal e como no remate acontecerá. Caprichosa e repugnante acabará tendo o seu merecido.

                     Eis un convite para unha tarde divertida lendo estes catro contos de Fran Alonso, que teñen o seu de metaliterarios e tamén de termo de comparación coa vida real. Contos que seguramente naceron en versión oral e por iso aturan tan ben o seren contados despois de lidos.

As ilustracións son de Dani Padrón.

ASDO.: Xosé M. Eyré