ferradura en tránsito

Xuro que loitarei para que a miña lingua alcance o máis amplo uso social, dentro e fóra da miña comunidade, e obteña a máxima difusión e recoñecemento en todos os ámbitos sociais.(Noeli Pocaterra)

crítica de CONTOS NERVIOSOS (Fran Alonso, Embora Edicións)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 23 de Maio de 2016 @ 6:35 p.m.

CONTOS CONTADOS

Título: Contos nerviosos

Autor: Fran Alonso

Editorial: Embora

Poucos agasallos mellores ca unha tarde de bos contos, que é o que nos ofrece Fran Alonso neste novo título: Contos nerviosos. A verdade é que de nerviosos non teñen nada, a non ser que sempre hai unha personaxe que resulta que a poñen dos nervios por algunha razón, como vulgarmente se di. No primeiro dos casos é Amelio, que é alérxico aos ruídos, coma tantos de nós, que vivimos nunha sociedade tan ruidosa que xa se nos fai estraño o silencio,a paz do silencio énos allea e precisamos continuamente o ruído que nos calme os nervios. O caso de Amelio é preocupante, como pode ser o de calquera de nós, porque  a súa alerxia ao ruído non resulta doada de tratar, o alergólogo non lle soluciona nada, mais, coma sempre, hai alguén máis autorizado na materia e ese é o Superalergólogo e el si. El si lle propón unha cura e esta é unha terapia de choque que terá que enfrontar Amelio malia que os ruídos o poñen malo, pero malo de verdade. Non se pode agachar aquí certa crítica á ruidosa sociedade na que vivimos. En realidade, aínda que estes contos teñen a pinta de seren contos contados algunha vez a algunha crianza, son contos froito da sociedade que nos toca vivir, este e calquera dos outros tres. A solución ao caso de Amelio non deixa de ser imaxinativa e súper lóxica, mais nós non a imos desvelar aquí. Aínda que si debemos engadir, froito do comentado anteriormente, que estes contos de Fran Alonso resisten moi ben o seren contados. É dicir, trátase de contos para seren contados, poden quedar nunha simple a agradábel lectura mais, sobre todo habendo crianzas polo medio, son moi agradecidos coa versión oral.

                     “Sabemos quen es”, “Dependes de nós” son mantras que perseguen a protagonista do segundo conto. Alí onde vaia ou faga o que faga sempre se lle aparece o mantra a  intranquilizala, tal e como a Administración nos controla decote así é controlada a protagonista impenitentemente. Por teléfono ou na rúa as mensaxes non deixan de peseguila. Entón decide querer saber quen é quen a controla, de quen depende, e emprende unha búsqueda que rematará nunha procura da propia personalidade. E sae á rúa “O día estaba alegre. Había nubes violeta con forma de lambetada…” (27). O paseo parece reconfortala mais crúzase no seu camiño un pit-bull, un can fero de ollos negros que a persegue e dun automóbil ciscan papeis lembrádolle o mantra. Gorécese na súa casa mais o ascensor non a leva ao andar que ela quere, sempre para no inferior ou non superior mais nunca no que ela precisa.Tamén coñece a un velliño sentado sobre un colchón, un velliño que é do país dos soños. Cando sente fame apetécelle almorzar “unha ensalada de plátano e ourizo de mar” (38). Parece que só lle acontecen cousas sen xeito cando visita Cabrafanada (tamén é o nome dunha uqe foi bitácora do autor) e fala coa Xirafa. Mais desvelará o misterio, co tempo decatarase de que o segredo é saber quen é ela, e sabido iso non poderá sorprenderse de que sexa unha personaxe sen dereito á intimidade nin á vida privada.

                     O terceiro conto titúlase “Café Tropical” e hai unha máquina para cumprir desexos e os desexos da xente consisten en “apartarse da realidade” (49). De aí o poder da ficción, que nos permite mergullarnos nun estado de cousas que pode non parecerse ao que vivimos todos os días.Aquí reparece o Velliño do Páis dos Soños, “o único lugar do mundo onde se pode vivir sen nada” (50). E hai unha Personaxe que está molesta porque quere ser unha Persoa. E mesmo un Cazador de Bolboretas Brancas que si lle resulta molesto ao neno e actúa en consecuencia, modificando todo o que non lle gusta. Porque a realidade virtual é así, déixache actuar sobre ela amis hai que facelo con moito coidado, non vaia ser que rematemos querendo que todo volva ser coma antes.

                    E o cuarto conto é o dunha nena que está de aniversario. 10 anos. Unha nena lacazana e insolente aínda que ela prefira verse lista e espelida. Non lle pracen os presentes que os amigos lle traen, por moi valiosos e benintencionados que estes sexan. Porque ela é a Raíña do Ceo. Unha das compoñentes do Club das 4 Selectas. E non lle serve calquera cousa. De feito esta é a única personaxe negativa, a única personaxe que necesita unha lección de vida que a humanice, tal e como no remate acontecerá. Caprichosa e repugnante acabará tendo o seu merecido.

                     Eis un convite para unha tarde divertida lendo estes catro contos de Fran Alonso, que teñen o seu de metaliterarios e tamén de termo de comparación coa vida real. Contos que seguramente naceron en versión oral e por iso aturan tan ben o seren contados despois de lidos.

As ilustracións son de Dani Padrón.

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

crítica de O ENIGMA DE CARONTE (Carlos Vila Sexto, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 16 de Maio de 2016 @ 6:29 p.m.

UNHA AVENTURA PARA OS CINCO

Título: O enigma de Caronte

Autor: Carlos Vila Sexto

Editorial: Galaxia

Non, non nos referimos aos Famosos Cinco de Enid Blyton. Mais non cabe dúbida de que Carlos Vila Sexto, con este título, rende homenaxe á controvertida autora inglesa, tan odiada como amada e que para moitos lectores novos ten un lugar preemimente entre as súas preferencias aínda hoxe. Non son catro e mais o can, coma no caso de Blyton, son cinco: Vítor, Adrián, Dani, Sara e Álex. Parece fóra de toda dúbida que o autor quixo escribir unha novela tendo en conta os grandes clásicos, e así cita A illa do tesouro, Os xogos da fame , 20.000leguas baixo os mares, O oito (Katherine Neville) ou O retorno do rei (J.R.R.Tolkien) ademais dos sete libros de Harry Potter  mais resulta practicamente imposíbel ler a novela Carlos Vila Sexto sen ter en conta a serie e Enid Blyton.

Como en toda boa aventura deste estilo, a novela de Carlos Vila Sexto presenta a cinco mozos no verán anterior a comezaren o bacharelato, tres mozos (Dani, Vítor, Adrián) e dúas mozas (Álex e Sara) nun pobo (Cabo Lázaro) do norte de Galiza, que se terán que enfrontar a enigmas sobre enigmas unha vez que un sexto rapaz, Marcos. morre de maneira pouco clara. Os cinco van tirando do fío que representa unha insignia achada no cantil polo que Marcos caera, e o que parecía unha morte accidental vaise converter nun asasinato cunha escura motivación detrás. Este primeiro enigma lévaos a outro e esoutro a outro máis, que non imos desvelar aquí para que cada lector poida sorprenderse na súa lectura. Tendo como enigma final unha medalla con dúas ceveiras chamada a Medalla de Caronte, pois pode devolver a vida poñéndoa en contacto con algún obxecto da persoa que se quere revivir. Este é un aspecto que descorazona un pouco, a presenza efectiva da maxia, porque chegan a usala e máis dunha vez, e parece que deixa en menor lugar a serie de aventuras detectivescas que os rapaces teñen que vivir para facerse coa dita medalla, aventuras variadas e perigosas.

No camiño das súas pescudas itrán aparecendo personaxes curiosas e agardábeis nun título destas características. Velaí, por exemplo, Toño e  Mazaira, dous mozos maires cós protagonistas e que traballan de enterradores, moita forza bruta e moi pouco cerebro, os dous típicos abusóns dos que teñen que alonxarse os cinco protagonistas se non queren enforntarse a forzas que eles non son quen de dominar. Tamén hai un estranxeiro, descrito en termos amábeis, que altera un pouco a tranquila vida da pequena vila de Cabo Lázaro. E un fareiro borracho que en principio parece un axeitado coadxuvante para os cinco protagonistas mais que tardará en revelar a súa verdadeira catadura. E unha pousada, único establecemento hostaleiro da vila, rexentada por un curioso matrimonio, el artista e ela de carácter seco. Polo medio, os problemas dos maiores, que tamén se terán que resolver, e que teñen que ver coa sorte que correrá o varadoiro, única industria local e que queren mercar para no seu lugar construír un porto deportivo, e que no fondo esta pretensión agacha unha salvaxe trasformación de toda a vila.

Eis un título de lectura familiar, publicado en colección para mozos e mozas mais cuxa lectura agradecerán tamén os mairores, sobre todo aqueles que na súa mocidade leran Os Cinco, porque lles espertarán unha sentimentalidade agochada desde a lectura das obras de Enid Blyton. Novela de longo alento, esta sucesión de enigmas e descubertas, cunha ben dosificada administración da intriga, que fai ir in crecendo a medida que se van pasando as páxinas da lectura e dun enigma se salta a outro. Se cadra un chisco de máis para que adoitan aturar mozos e mozas destas idades, aínda que tamén é certo que a moitos deles ningún desafío os detén e xa se apuntou aquí o carácter familiar da lectura, á que tamén lle senta ben o logo alento porque permite unha meirande familiarización coas personaxes e aquí non son poucas. Tamén novela iniciática, aí na fornteira entre a nenez e  a adolescencia, xusto na idade en que os corpos comezan a vivir un baile de hormonas que lles redimensiona a vida. Misterio, aventuras e iniciación, son as tres palanras que mellor definen esta nova novela de Carlos Vila Sexto, autor coruñés que se  dera a coñecer de xeito precoz aos 14 anos con Alén da aventura e de quen Gárgola, publicada un ano despois (1993) é aínda un dos títulos máis celebrados por mozos e mozas.

 

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de O DESEXO ( VV. AA. , Caldeirón)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 12 de Maio de 2016 @ 5:41 p.m.

O DESEXO. LIBRO ÚNICO

Título: O desexo

Autor: VV.AA

Editorial. Caldeirón.

Puido verse no Pazo da Cultura de Carballo, do 7 de abril ao 8 de maio, e posteriormente foi a Malpica, unha exposición pictórica a redor de Xulio Maside, Xoán Pardiñas e Fernando Riveiro, acompañados por textos de Ramón Neto, Verónica Martínez, Lino Braxe, Emma Pedreira, Eli Ríos, Eduardo Estévez,Mercedes Leobalde, Alberte Momán, Antonio G. Teijeiro, Miguel Mato, Paco de Tano, Xosé Iglesias e Paco Souto. O que publica agora Caldeirón é o catálogo, un libro único, un libro para inmortalizar aquela exposición con límite no tempo e en lugares determinados. Por iso é un libro único. Libro obxecto ao que concorren os protagonistas antes citados baixo o tema común de “o desexo”. 5 traballos por cada autor desde a pintura, un poema por autor, sempre co mesmo tema. Polo que á autoría colectiva de pintores e poetas cómpre engadir a inicitaiva de quen soubo reunir obras tan dispares baixo un mesmo tema. Porque se os poemas non son ao chou e teñen todos un tema común, igual sucede nos traballos pictóricos. Caso especial é o de Maside, que presenta catro parellas ( unha en azuis, unha con gato, outra con gato negro, outra sen nada) e unha fiestra, unha fiestra, ese oco aberto ao desexo de que a paiasaxe entre en nós, ese oco aberto para nós entrarmos na paisaxe. Pardiñas presenta pinturas, cinco tamén sobre diferentes superficies, e Riveiro tres collages e dous acrílicos ademais do deseño da portada.

Caldeirón obséquianos a posibilidade única de ver/ler como interpretan o desexo todos estes autores, recadro no que a chama se corre / para fixarse como  queimadura (Ramón Neto). Diseminado / desde o seu lugar de orixe / a todas as partes do corpo (Verónica Martínez), ese latido xeneroso que converte a alegría / nun antídoto contra a culpa (Lino Braxe). Podo ulirvos / atrapados na vosa espiral de bocas / as mans confundidas nos adentros (Emma Pedreira). E , entón, agárdote / (só ese instante necesario) / xusto antes de esvaecer (Eli Ríos). Sen horario nos pulsos / coa loucura gozosa / na tona das mazás das nosas mans sen luvas /e nas bocas (Mercedes Leobalde). E xuntos imos pechando os  ollos / para ficar durmidos / no contacto necesario (Alberte Moman). Abrazos invisibles / acomódanse nas marcas desa pel común / agochando as olladas sospeitosas / duns desexos sen destino (Antonio G. Teijeiro). De xeito consciente / e rebelde / amando a vida (Miguel Mato) Na fuxida / de todos os tempos / no solpor (Paco de Tano) Extenuamos o tempo para non esquecer a paisaxe / Acouga mudo o atlas da intemperie / O corpo fóra do abismo observa minuto a minuto / A estarexia da eternidade ( Xosé Iglesias) Do nome que te condenaba a amarte / En por ti (Paco Souto)

Velaquí unhas farangullas poéticas para irlle catando o sabor a este libro único. Nos seguintes enlaces pódese ter unha máis completa información da exposición deste diálogo interartístico.

 

 

ASDO.: Xosé M: Eyré

 

crítica de A ROTURA DAS PAISAXES (Xesús Constela, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 4 de Maio de 2016 @ 5:42 p.m.

ARREDOR DO CONCEPTO DE NOVELA

Título: A rotura das paisaxes

Autor: Xesús Constela

Editorial: Xerais

A día de hoxe, o cocepto de novela foi tantas veces contestado que case parece un atrevemento facelo de novo outra vez. Mais o mundo é dos que ousan, dos que se atreven e teñen a suficiente cualidade literaria como para ofrecer produtor anovadores, frescos, que destilan literatura por cada poro de papel. Como aquí Xesús Constela, neste xogo entre relatos independentes (algúns xa viran a luz en publicacións colectáneas) e novela que os integra. Que comeza por cuestionar o papel do narrador, anda menos, narrativa que cuestiona e elimina o papel do narrador. Quen iso fai caerá no teatro, e algo pareceido é o que Constela nos ofrece nos treitos narrativos que unen os diferentes cartafoles que dous camiñantes ( un home cun plumífero verde e outro que camiña axudado por muletas) van atopando no seu deambular por unha praia e van lendo consecutivamente, dous camiñantes aos que lles acontecen cousas extraordinarias, de súpeto recitan en linguas que descoñecían ou transládannos teoremas de física cuántica dos que tampouco tiñan in a máis mínima noticia. Eles os dous non teñen narrador senón acoutacións que interfiren na narración parateatral que vai enfiando o relato. Eles os dous son a substancia adxetivada nos contos mais que –oh, contradición- tamén acabarán sendo narradores, complementando os cartafoles que lles van aparecendo esperexidos pola praia adiante. Oh contradición, ou non tanto, a novela pretende rachar o concepto de narrador tradicional en terceira persoa, mais non o narrador en primeira persoa, a substancia. Para chegar a  iso, á substancia, ráchanse todas as paisaxes. A novela parte dunha cita de Toulouse-Lautrec: Só a figura existe, a paisaxe é e  non debe ser nada máis ca un accesorio (…) A paisaxe non debe servir senón como medio para facer comprender mellor o carácter da figura.(11) Unha cita que non propón nada novo ou diferente do que propoñían os románticos, actualízao e convídanos a quedarnos co verdadeiramente substantivo da narración. Parte da cita e fai honor a ela, racha todas as piasexes agás a dos ollos da figura humana, que en canto os pechen fará desaparecer todo o que as envolve, como no experimento cuántico de Erwin Schrödinger (290), coa chiscadela de olllos a paisaxe estará e non estará á vez, igual que o gato metido na caixa.

Os relatos integrados son moitos e de moi diferente catadura. “Paisaxes de vinganza” proponnos o caso dunha tomateira á que lle nacen microobxectos por ela adiante; o conto de Gonzalo, de quen o Ministerio de  Emprego sabe todo e quen mata formando parte dun Programa de Diminución das

Taxas de Desemprego; un pianista que que constrúe un hotel e conta unha historia que a xente que a escoita morre; uns anxos que son copia doutros famosos e que se rebelan conta o Mariscal, ditador que goberna con man de ferro; unhas plantas que matan o home que as cultivaba; ou o home que mata repartidores de pizza. Mais o importante é o diálogo que nos propón, o diálogo co texto a través da lectura dos contidos que nos van aparecendo diante dos ollos. Acaso os contos que imos lendo non son coma os microobxectos da tomateira? Acaso nós, os lectores non morremos un pouco cada vez que finalizamso a lectura dun conto? Os propios contos, acaso non son trasunto doutros que se lles puideran parecer como os anxos? Os propios contos non rematan coa vida do narador cando aparece apalabra fin, como as plantas caladas? Segundo imos lendo non rematamos nós cos narradores segundo se nos van repartindo os diferentes contos/pizzas?

Logo deste primeiro mangado veñen outros contos de meirande extensión. “De terra combusta” sobre a combustión expontánea convídanos a seguirmos pensando sobre o que lemos en termos semellantes ao xa exposto. “Carne” ven engrandecer a rica hermenéutica da novela ao presentarnos un cemiterio de coches onde os automóbiles, o que queda deles, conversan entre eles nun diálogo con matices simbólicos e subrealistas, outra volta beireando o teatro, con acoutacións e sen narrador coma no fío condutor da novela. De primeiras, calquera diría que é puro teatro, mais permítasenos distinguir entre o teatro a narración sen narrador, como é o obxectivo aquí.Calquera diría que é puro teatro porque Constela ten moi poucos miramentos cos límites xenéricos, de xeito que o seguinte conto, “Cidade castigada”, é pura poesía (narrativa, mais non só) trufada con fotografías en branco e negro dunha parella bailando, unha parella bailando que agacha unha sorpresa que non imos desvelar aquí. Fican aínda cinco relatos máis, de meirande brevidade, de contido moi diverso, titulados cun nome de perosa ou alcume:  O “Coronita”, que ía camiñar encol das augas;”Sebastián”, un león das finanzas que ve como os seus investimentos se perden coa caída das farmacéuticas, iso si, desde o mar Mediterráneo; “Adelina”, emigrante á que todos denigran e non lle queda outra que sobrevivir roubando; “Andrés”, moi poético, unha sonata a carón do mar; e “Antonio”, o duro relato dunha fuga de Peniche nos tempos de Salazar.

Un atrevido proxecto que pon en solfa o concepto de novela mentres o autor vai construindo unha novela a partir de de relatos diversos e sen conexión entre si a non ser a  autoría. Tour de force no que o propio autor se inclúe como personaxe e do que sae moi airoso. Facer a partir do desfeito, unha marabilla ver como se vai creando unha novela que engule discrursos tan dísímiles, cunha simpleza que é só aparente e agacha unha complexidade maiúscula. Unha novela moi recoméndábel a mentes activas, que sexan quen de acompañar o cuestionamento inicial mentres se asiste á milagre da creación unívoca de materiais diversos.

 

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de CARA AO LESTE (Antía Nara, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 26 de Abril de 2016 @ 6:26 p.m.

RENDER CONTAS

Título: Cara ao leste

Autora: Antía Nara

Editorial: Xerais

Discurso que centraliza o seu obxectivo na análise e descrición dos tipos, das personaxes que poboan ambos mundos, as que sofren a violencia e tamén as que a desencadean. Isto diciamos en 2007 logo da publicación de Aquel lugar, primeira novela da autora, Antía Nara, pseudo de Antía Mato Bouzas. E sérvenos para comezar o discurso crítico da súa segunda novela, Cara ao leste, que anda nos trinques das librarías nestes días. Cara oa leste é unha novela coral e intemporal, son as súas dúas características máis salientábeis. Coral porque se nos ofrece o vivir de varias personaxes que se volven xuntar despois de que os seus camiños diverxeran levando a  cada unha para seu lugar. Elsa, que vive con Sascha en Alemaña; Helena, que traballa na estación de autobuses da capital; Iris elegante e ben falada, que vive con Roberto, e Nela acoden ao velorio de Isolina,a xornaleira, que deixou ben patente que non quere saber nada de tanatorios. Intemporal porque a novela é o campo de experimentación narrativa, nada trascende de cando acontecen os feitos, non se nos din as datas en que pasan as cousas, iso é o de menos, o interesante é a análise dos feitos, a análise da mensaxe que nos transmite a novela: non hai contas que non se salden, pode pasar máis ou menos tempo, porén as feridas continúan a doer e, cando menos o agarda un, preséntase a ocasión de saldar contas, de facer que a xustiza tome corpo nun acto de vinganza. Pode parecer duro, isto que dicimos, facer que a xustiza tome corpo nun acto de vinganza, mais no espazo narrativo que é a novela, a vinganza é un acto de xustiza, o único xa posíbel, pois o paso do tempo foi obrigando a que xa non haxa outro camiño que tomar. Cando menos, na literatura fícanos a posibilidade da xustiza poética.

                     Cara ao leste parece unha novela de mulleres. Alén do cuarteto protagonista e Isolina, a xornaleira que coida de Elsa cando lle morren os pais, aínda hai que contar con Bárbara e Matilde. Porén, iso non quere dicir que desaparezan os protagonistas masculinos, mais entre eles hai un que deixa en sombras a todos os demais, Ernesto, encarnación do vello cacique metido a empresario construtor que en realidade resulta o culpábel de que Al-luaira, a aldea, non prospere malia todos os seus proxectos. Puido ser, cando Nela, Helena, Iris e e Elsa soñan e levan a cabo unha cooperativa, mais un oportuno lume destrúe a primeira colleita ciscando as protagonistas por aquí  e por alá. Un capítulo terríbel o dedeicado aos incendios, que non deixa de responder a  unha realidade que verán si e verán tamén nos sobrecolle a todos. Mais ben se pode concluír que a novela resulta unha clara reivindicación do traballo das mulleres, do traballo e dos seus soños. Todas se abren camiño individualmente, aínda que sexa en terras ben lonxe das galegas, como Elsa e Alemaña, por exemplo ou Helena, na capital, non se especifica cal, porque aquí topamos coa novela como territorio experimental, coa novela como territorio onde expoñer os soños e traballos das mulleres ( tampouco se especifica o tempo) e o muro con que se atopan, o muro con que inevitabelmente se atopan.

                     Ademais este percorrido polas personalidades das distintas mulleres élle moi útil a Antía Nara para dosificar convenientmente a información e facer que a trama resulte climática. Cada unha das mulleres vai cosendo un anaco de novela, personaxes como Luís, Roberto ou inclusive o pobre Carlos non dexan de ser testemuñais, porque son elas, as mulleres as que teñen reservado o protagonismo. Porén hai un momento no cal esta novela coral, esta novela de personaxes, se converte nunha novela de intriga, esa  é a información que mellor se dosifica, porque é a máis importante,a que redimensiona o discurso e o posiciona onde en verdade  debe estar.

                     Novela coral, intemporal e de denuncia, que centraliza o seu obxectivo na análisee descrición do tipos, das personaxes que sofren a violencia e tamén as que a desencadean.

 

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de OS KOWA (Xavier Queipo, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 21 de Abril de 2016 @ 6:53 p.m.

AVENTURA EQUINOCCIAL

Tïtulo: Os Kowa

Autor: Xavier Queipo

Editorial: Galaxia

Trátase do Premio Blanco Amor de Novela Longa 2015, esta aventura equinoccial que lena un naturalista galego ás fontes do Amazonas, entre Colombia, Perú , Brasil e Ecuador. Supervisados por Andreas Madsen, un dos máis grandes ecólogos vivos, un folgado grupo de científicos parte de Copenhague coa misión de estudar o ecosistema do Alto Amazonas, no Parque Natural de Amacayeu dividídose en varios grupos. Cómpre dicir que o protagonista deixa a trás un ronsel de antigas relacións amorosas, con mulleres e con homes, non de todo satisfactorias, porque esa é unha bagaxe que nunca o abandonará. Aconsellado polo seu terapeuta, o Dr. Nogueira, o protagonista pon por escrito o caudal de emocións e sucesos que supuxo a  súa aventura equinoccial, desde unha Copenhague descrita coa pericia de quen ben a coñece sobre o terreo, más alá de guías de viaxes máis ou menos afortunadas. O estudo da flora e  as súas relacións tróficas secundarias con especies animais asociadas, concretamente, centrará os seus estudos nas bolboretas e a relación coevolutiva coas gramíneas e as convolvuláceas (56). Jonas, Lois, Arturo, o propio Madsen e o protagonista conforman un dos grupos, que ao pouco de se instalaren no mato sofren suestro por parte de guerrilleiros das FARC. Todos agás o protagonista, que non se achaba co grupo e se ve así a salvo, a piques de iniciar unha aventura equinoccial que o levará a entender mellor o mundo e tamén a entenderse mellor a si mesmo.

La aventura equinocccial de Lope de Aguirre  Ramón J. Sender), Canaima (Rómulo Gallegos) , Tristes trópicos ( Lévi-Strausss) entre a literatura e na sétima arte Fitzcarraldo  (Werner Herzog), The Mission (Roland Joffé), ou The Emeralg Jungle -así e non Forest, na novela- (John Boorman) son títulos que o protagonista coñece e que actúan coma pouso de historias sobre a cal asentar a que el vivirá, aínda que de pouco lle han valer pois todo o que lle aconteza será único e diferente daquilo que el coñece previamente. Porén, tamén serven de punto de contraste desta historia de Xavier Queipo, co mesmo resultado, pois aínda que a xeografía poida ser semellante a historia é única, a trama é única e orixinal no sentido que esta palabra ten hoxe entre nós.

Como é de agardar, tamén ten o seu de novela de formación, aínda que ese non é o obxectivo final, a cantidade de cualidade vivencias tidas deberá poñelas en escrito por mandato do seu terapeuta e amigo, unha vez finalizada a aventura, e esa é a novela. Mais se dicimos que ese non é o obxectivo é porque esas vivencias, esas aprendizaxes, non se especifican na súa totalidade, senón só unhas poucas. Mais dentro desas poucas, que el ten en conta aínda que de pouco lle valen, hai unha en concreto que si o marcará moi fondamente. O que vive cos indios kowa, concretamente a secuencia que transcorre na lagoa ferruxinosa, inzada de delirio e sexo, sexo sen discriminar homes de mulleres, sexo total. Do resto sonlle máis útiles os apeiros materiais que vai topando ou cos que se vai facendo (o coitelo que rescata de entre as súas pertenzas, o machete despois, a canoa que lle dan os kowa) porque estas si contribúen a que poida manter a súa vida a salvo mentres que as demais ( como untar as frechas ou como fabricar unturas para elas) pouca utilidade lle han ter.

No seu camiño irán aparecendo diferentes coaxuvantes. O primeiro deles é Amaurí, un vello seringueiro que vive só con mono, Toliño, que o acolle e lle transmite as primeiras ensinanzas. Mais a propia natureza, exuberante e mortal, acaba afastándoos, acaba deixando só o protagonista para que no seu camiño se crucen os decisivos indios kowa, indios que non queren ser contaminados mais que non lle teñen medo ningún. Estes indios viven en dúas aldeas, nunha os homes e noutra as mulleres. E todo irá ben, mesmo aprende un bo feixe de palabras kowa e asiste a ese ritual na lagoa ferruxinosa que se  repeite unha vez cada tres lúas e serve para poñer en contacto as familias e amizades, mais sobre todo serve para outra cousa, para a delirante explosión sexual que se vive na lagoa, o sexo total do que lle permiten participar como un máis. Lamentabelmente para os indios, un incendio dá conta da aldea en que viven os homes, co cal deberán procurar outras xeografías onde poidan vivir homes e mulleres separados por unha corrente fluvial, tal como prescribe a súa cosmogonía. E aí remata o contacto cos kowa, que o obsequian cunha canoa mais que seguirán o seu propio camiño. O protagonista, sen posíbel orientación nesta parte do Amazonas tan cambiante, voga seguindo unha corrente como podería ter seguido outra, até que unha barcaza dun madeireiro o atopa. Todo o que queda da novela é o reigreso no mundo civilizado así como a posta en escrito da aventura.

Novela de aventuras na selva amazónica, na alta selva amazónica, que serve para denunciar o maltrato que os conquistadores tiveron para cos conquistados, subliñando a importancia que cada cultura ten independentemente do seu grao de industrialización ou civilización. Para poñer en valor o sexo como experiencia única e total. E un pouco tamén a falta de escrúpulos da industria farmacéutica, que é unha das fontes económicas que fai posíbel a viaxe e todos sabemos a que niveis pode chegar.

 

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

 

crítica de QUE NON TE ATEN (Manuel Iglesias Turnes, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 12 de Abril de 2016 @ 6:31 p.m.

REIVINDICACIÓN DO AGRO

Título: Que non te aten

Autor: Manuel Iglesias Turnes

Editorial: Xerais

É común oír dicir que o traballo no campo ata, que esixe atención os 365 días do ano. Sobre todo é común oírllelo dicir ás xentes que traballan no campo. E isto, que nun principio ten orixe épica, para traballar no campo non vale calquera, foi adquirindo tintes de resignación -o traballo no campo  é duro- até contribuír a esa lenda negra segundo o cal o campo é atraso, que a modernidade está no asfalto, na cidade. Houbo un tempo en que iso era así, non o imos negar, e os nosos pais educábannos para que non tiveramos que ficar atados ao terrón. Mais hoxe modernizouse de tal xeito o traballo no campo que as cousas son ben distintas, o que antes facía unha gavela de homes hoxe faino un só, sentado nun tractor e con aire condicionado mentres escoita música. Non quere isto dicir que hoxe, o do campo, sexa como un traballo de oficina, mais nas explotacións de hoxe sempre hai unha oficina. Non quere isto dicir que non sexa esixente os 365 días do ano, mais sempre hai épocas de menor traballo e mesmo tempo para as vacacións.

                     Cómprenos este virxilianista inicio para explicar o título, Que non te aten, porque esa atadura non é a do campo por moito que a trama da novela teña lugar nunha aldea. Todo o contrario, os labores agrícolas ou gandeiros requiren unha constante dedicación, coma sempre, mais a modernización das explotacións trouxo consigo tempo tamén para o vagar. Aquelas explotacións de catro ou cinco vacas son hoxe de trescentas ou catrocentas, canto máis foron medrando máis medraron tamén as condicións en que deben ser levadas. Así que que non te aten, que non te aten a concepcións trasnoitadas do traballo no campo.

                     Manuel Iglesias Turnes, que antes nos conmovera con As rapazas de Xan ( Xerais, 2012) evocando a Galiza interior dos anos 50, volve facelo agora con Que non te aten, onde retrata a vida nunha aldea galega da actualidade. Concretamente a vida dunha mocidade que apostou por unha vida no campo fronte a aqueles que lle escapan. Os mozos protagonistas da novela teñen en común a vida no campo. Na súa mairoía, porque tamén os hai urbanos, que, curiosamente teñen que pedir axuda aos rurais. A vida no rural nin moito  menos é idílica, todos sabemos os problemas que sofren as explotacións leiteiras, e cheira a silo, mais un ve medrar as xuvencas,e onde antes non había nada agora hai unha grande cantidade de litros de leite. Esa é a grande diferenza, mentres na cidade sempre todo é igual, no campo vese como as cousas medran día a día.

                     De feito, as redes sociais teñem unha grande presenza na novela, as personaxes están recibindo e mandando mensaxes de whatsapp, teñen os telénos móbiles e facebook como unha extensión de si mesmos, igual que se foran personaxes urbanas. As novas tecnoloxías están presentes porque teñen que estalo, esta é unha novela realista, e sería antinatural que non estiveran. Inclusive son fundamentais á hora de explicar a resolución final da trama novelesca.

Esta conomovedora posta en valor do campo galego relízase desde a combinación de dous tríos na trama. Sara, Marcos e Antía, por unha banda. Xaime, Mariña e Erwin por outro lado. Máis significativa é a primeira, onde Antía representa o mundo urbano, é banqueira, subdirectora dunha sucursal bancaria, domina a Marcos como ela quere, déixao cando lle peta e retoma a relación cando lle interesa aínda que Marcos xa estea con Sara, moza moi preparada mais sen traballo, á que non anoxa o traballo entre vacas coma a Antía. A trama novelesca é un pouco a historia de como Marcos, narrador tamén que se dirixe directamente ao lector, deixa a tormentosa relación con Antía e queda con Sara, tamén moi guapa e coa cabeza moito mellor asentada que Antía. Sería toda a novela se non se metera polo medio unha historia de violencia de xénero no outro trío, con Xaime e Marcos exercendo de confidentes mutuamente.

Cabanas é a aldea en torno á cal xira o mundo, cunha escapada vacacional a Muros, Negreira como núcleo rurbano e Santiago como cidade. Tamén Silleda está aí como referencia,a ver quen ten a mellor vaca de Galicia. Nela viven dúas familias enforntadas historicamente porque os do Penedo lle quitaron unha finca aos de Agro da Presa con artes moi discutíbeis. O cal remata xerando un mundo de oposición entre ambos, competitividade a ver quen é a primeira gandaría da parroquia e dos arredores. As novas xeracións, que son as que moven a novela, xa non participan tanto desta vella xenreira que os vellos manteñen como sinal de identidade. De xeito que conviven os dous mundos, o rural e o urbano, plenamente, e cunha precisión: mentres o mundo rural se integra sen probelmas no urbano, ao mundo urbano cústalle aceptar o rural mais, á fin, será o mundo rural o que teña que axudar o urbano.

                     A novela é moi realista, nela teñen cabida o conflito dos preferentistas e mais da corrupción, e non como simples decorado, así como o dos prezos do leite. Tamén está presente o conflito lingüístico e o mundo cultural en que se asenta é plenamente galego, polas súas páxinas atòpanse Patricia Vázquez. Federico Pérez, Isabel Blanco ou María Solar, sendo que as vacas de Agro da Presa escoitan a Treixadura. O que resulta unha mágoa é que a novela non tivera unha revisión final que lle evitara grallas que a afean á lecura: hai por  ai (17); por ó (77); corresponse por corresponde (89) ; engruañar por engruñar, maus por meus (104); creto por crédito (196); areboloulle por arreboloulle (209), guións que están onde non tiñan que estar e onde tiñan que estar faltan. Unha mágoa, porque a novela resulta conmovedora, emocionante desde a primeira páxina á derradeira.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de CAMIÑOS NA AUGA ( Manuel Núñez Singala, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 5 de Abril de 2016 @ 6:20 p.m.

POR UN LUGAR MELLOR

Título: Camiños na auga

Autor: Manuel Nüñez Singala

Editorial: Galaxia

NO 2001, Victor Omgbá publicaba Calella sen saída convertíndose no primeiro escritor afrogalego, e tamén na primeira reflexión sobre a inmigración que albergaba a nosa literatura. Hoxe, quince anos despois, Manuel Núñez Singala dá á luz Camiños na auga, que é a segunda mais a primeira dada ao prelo por un autor galego. Sen matices autobiográficos, a  de Núñez Singala é unha novela de aventuras e formación, que denuncia as duras condicións de vida dos negros albinos en África, así como a trata de negros que constitúe o negocio dos caiucos mediante os cales tratan de introducirse en Europa. Szymo, o protagonista central de Camiños na auga é un negro albino nado nas marxes do lago Victoria, un dili, carne de negocio, pois son moi apreciados para determinadas prácticas máxicas, mais para esas prácticas levárense a cabo teñen que morrer, teñen que estar mortos para que o seu sangue e o seu corpo poida ser utilizado nelas. A falta de pigmentación fai que tamén sexan persoas que teñen que ter moito coidado co sol,a fin de que non os dane. Privado da familia desde neno, pois a súa nai, para protexelo, ingrésao nun colexio do que non sairá en catro anos, e cando o faga será para decatarse de que a súa nai xa ten outra vida e el non encaixa. Realmente el non encaixa en lugar ningún até que en Kalenie, nas beiras do Tanganica, unha familia se faga cargo del. Alí coñecerá tamén o amor de Josephine, mais o terror volverá instalarse na súa vida coa súa morte. Entón, o seu pai adoptivo faille un agasallo moi especial, unha canoa, xa non pode permanecer máis en Kalenie mais ten ao seu dispor un medio de transporte que o leve a un lugar onde a súa diferenza non o condene. Emprende entón un periplo naval que trae  á sua vida a Malaïka, unha muller viúva perseguida por unha saqueta con ouro e para violala. Con ela volve coñecer os meles do amor, mais a diferenza de idade fará que non prospere a relación máis alá da mutua axuda que se poden deparar entre eles até chegar a Kisangani, a onde chegan en tren procedentes de Ubundu, xa rematado, polo tanto, o periplo naval polo  Lukuga e mais polo Lualaba, pero aínda lle quedará navegar  o Congo deica  Kinshasha. Despois, desde alí até Matadi, principal porto do Congo, e desde Matadi a  Luanda, Walbis Way, Lobito até  Nouadhibou, xa en  Mauritania, desde onde viaxará, xa con Jean-Paul, até as Canarias en caiuco.

Camiños na auga  é unha novela realista, segundo palabras do autor, nacida ao abeiro dalgunhas informacións xornalísticas e audiovisuais, que exalta valores como a fraternidade e amizade mentres fai ver que a diferenza é algo positivo e non unha condena. O nome do protagonista, Szymo, é unha homenaxe a Moszy, aquel mozo albino que en 2009 chegaba en caiuco ás Canarias segundo lía o autor na prensa francesa.Non será a única homenaxe. A verdade é que non deixa de ser estarrecedora a caza a que se ven sometidos os albinos africanos, que unha diferenza como a da cor leve a unha salvaxada semellante pon os cabelos de punta. Mais aínda se a razón son prácticas de maxia, co enraizadas que están estas crenzas no continente africano. Que no século XXI pervivan constitúe unha dura a cusación a unha humanidade que está moi intersada nos ricos recursos naturais africanos pero fai moi pouco pola divulgación cultural. Estámolo vendo na crise dos refuxiados que golpea Europa estes momentos. Todos podemos ser refuxidados nalgún momento, ou temos na familia quen foi na procura de mellor fortuna a outras fronteiras, aínda así as imaxes dos capos de refuxiados non deixan de parecernos unha anécdota exterior  a nós.

Szymo ten o soño de ir a  algún lugar onde a súa diferenza non lle sexa unha condena, e viaxa miles de quilómetros, primeiro en canoa, despois en tren e barco. Pouco a pouco,a medida que se vai alonxando do seu lugar nativo, vai atopando comprensión, indiferenza ou polo menos non esa cobiza que fai del un trofeo. Vaise sentindo seguro, e cústalle renunciar a lugares onde é ben recibido e estimado, por exemplo cos pais e familia de Malaíka, en Kisangani, mais Szymo ten un obxectivo na súa vida e non renuncia a el baixo ningunha circunstancia. O periplo que iso supón está cheo de aventuras, que en solitario, na compaña de Malaïka ou na de Jean-Paul, trufan a novela de xeito que sexa difícil abandonar  a súa lectura aínda que sexa temporariamente. E o feito de que teña un remate feliz, malia todos sabermos as dificultades que afrontan aqueles que chegan caiuco ás costas europeas, non supón ningunha cabriola narrativa senón aplicación da máis pura lóxica.

Na primeira parte, no periplo naval, é como s ee stiveramso lendo a novela As florestas do Mañuema, mais ao revés. Martínez Oca adéntrase no continente africano e Núñez Singala escribe o movemento oposto, foxe desde o corazón de África.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de MOCIDADE ( Joseph Conrad, Huguin e Munin)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 29 de Marzo de 2016 @ 6:25 p.m.

ÉPICA MARIÑEIRA Á MOCIDADE
Título: Mocidade
Autor: Joseph Conrad / Traduce. Alejandro Tobar
Editorial: Huguin e Munin
Nado en Berdiczew ( actual Ucraína), a vida de Józef Teodor Konrad é coma unha inmensa novela da cal foi deitando bocados nesta ou naquela obra. Durante 16 anos da súa vida estivo ao servizo da Royal Navy e parte da súa experiencia mariñeira aparece reflectida nesta Mocidade, novela breve ou relato longo que relata a viaxe a Bangkok dun vello barco cargueiro, todo escanastrado, o Judea, que xa para saír de Inglaterra ten problemas debido ao mal estado xeral do navío. O protagonista, Marlow, o mesmo Marlow que reaparece en Lord Jim, Chance e Corazón da escuridade (posto en galego por Manuel Outeiriño, 1997, e Eva Alamazán, 2009) relata a súa primeira viaxe como 2º oficial, que se produce no vello cargueiro escangallado e que ten como obxectivo levar un frete de carbón a Bangkok. A onde nunca chegará, pois o carbón combustionará expontanemaente e non darán redicdo o impacto do incendio senón que este afundirá o cargueiro, precisamente cando o mar estaba máis en calma e o ceo era azul, xa no Oriente. Porén, a tripulación sálvase. Pois dan chegado a terra nos botes salvavidas.
Toda a obra é un canto á mocidade, de aí o título, que, malia a falta de experiencia está recuberta de ilusión. A ilusión que xa non ten o resto da tripulación, porque Conrad rodea a Marlow de mariñeiros experientes, curtidos en mil lides no mar. Por iso tamén toda a obra é un canto á vida no mar, épica mariñeira de quen ten o valor de se enrolar no vello cascarón do Judea, que cando quere facerse ao mar precisa de tres tentativas antes de asegurarse a navegabilidade da nao.Para navegar nel o cómpre moita ilusión, como é o caso de Marlow, exultante por ser a súa primeira singradura como segundo oficial, ou moita experiencia, como a que atesouran o resto da tripulación. Porén esa experiencia de pouco lles ha valer e si resultara se cadra máis útil a ilusión de Marlow, que malia ser tamén a súa primeira singradura nos mares do Oriente, nunca perde o norte e é quen de enfrontarse ás situacións que se lle presentan mentres algúns dos outros mariñeiros desfalecen. O tránsito da mocidade ó mundo dos adultos e das súas responsabilidades é narrado co pano de fondo do mar e da vida a bordo, aquí como en The shadow line.
Deste xeito, Mocidade, ten dúas partes moi marcadas. Dunha parte toda a serie de avatares que sofren en Ingleterra, antes de partir para Oriente, e doutra toda a peripecia xa en mares orientais. A do políglota Conrad é unha obra que abala entre o romanticismo, o colonialismo, o modernismo e o realismo, sendo neste caso o realismo quen explica a obra. De aí a atención ás descricións, nas que pormenoriza o máximo posíbel, aínda que tamén é certo que se serve de determinados clixés á hora de tratar o resto da tripulación, agás o capitan, tamén é certo que moito que ver niso teno a pouca extensión da obra. Porén, malia esa pouca extensión, a mestría de Conrad percorre desde a primeira á derradeira liña do relato que Marlow fai da súa iniciática viaxe. Por certo que resulta ben difícil non ler a Conrad lembrado soneto de Cabanillas onde se conta unha treboada no mar.
Huguin e Munin preséntannos a posibilidade de gozar da narrativa dun dos autores en lingua inglesa máis interesantes do XIX. Pois escolleu a lingua inglesa para a súa creación literaria, malia que non era a lingua que, en principio, mellor dominaba, acadando un dominio léxico certamente notábel e, no que se refire á terminoloxía marineira, sorprendente inclusive para un inglés.
Huguin e Munin preséntannos a posibilidade de gozar da explendida tradución de Alejandro Tobar, arroupada por un corpus de notas que fan da lectura unha experiencia totalizadora e impagábel por canto aprendemos da contextualización mentres imos lendo.

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de SON NOXENTO (María Xosé Queizán, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 17 de Marzo de 2016 @ 9:19 p.m.

SUSO, O NOXENTO
Título: Son noxento
Autora; María Xosé Queizán
Editorial: Xerais
Suso é un noxento, el mesmo se define así, polo que se presupón que algún coñecemento de ética si debe ter, o que pasa é que, sinxelamente, non está polo labor de observala. Un noxento de categoría, non se queda no machismo de pichabrava que xa lle abonda a si mesmo para caracterizarse como noxento, é capaz dunha degradación que o volve moito peor, nin sequera a pederastia o para e chega a violar a súa propia filla. Non consente que nada se interpoña ante o seu desexo sexual, absolutamente nada.
Son noxento é en boa parte a historia dun braguetazo, porque Suso, desde que se lle pón diante Lilí, xa non é quen de desviar a vista para outro lado. Lilí, ese físico escultural, filla de don Alberto Mora, empresario de éxito, un empresario dos nosos días, que despide obreiros para contratar outros en condicións laborais máis precarias. E , con todo, consegue ser aceptado na familia, casa con Lilí o Suso que antes vivía nun cuarto alugado por Filo ( exputa) e Toni, amigo de Suso. El é un noxento e goza sendo noxento. María Xosé Queizan logra que encaixe este noxento na familia perfecta de don Alberto Mora. O braguetazo perfecto. Un ser abomínábel na familia perfecta que compoñen un empresario con licenza ( dálla a muller) de pernada e unha esposa que sabe mirar para outro lado a fin de manter o seu status, tan cega,a forza de non querer ver, que inclusive ve cousas boas en Suso. Por iso, por non querer ver, non porque Suso posúa características loábeis e sexa cuestión de perspectiva. É por non querer ver. Igual que existe, como existe, o machismo porque tanta xente mira para outro lado, como se non mirando desaparecera o problema. Mais o problema non desparece con ese tan político mirar para outro lado, deslocando o tema. Todo o contario, enquístase e vólvese moioto máis difícil de erradicar.
Esta novela breve está contada enprimeira persoa, de modo que a linguaxe serve parar caracterizar o noxentismo de Suso, cunha linguaxe vulgar que non escapa aos castelanismos e que presenta un Suso que é personaxe de pouca cultura, malia o cal accede a expresións como à la belle étoile (72) e ten coñecemento das aventuras de Ulises, algo unicamente explicábel como interferencia autorial no narrador. Ademais dunha crítica do machismo tamén o é das condicións sociais que vivimos hoxe en día (a través do sogro) e da propia igrexa, tamén tan cega dinte dos problemas de pederastia que ten no seu seo. O ünico que detén un pouco a Suso e o SM, o Sado Maso, que el, en principo, non entende, mais que acabara por aceptar porque a propia sociedade ten comportamentos Sado Maso. A perspectiva desde a cal hai quen goza facendo mal noutros non é evitábel. Nin tampouco que eses mesmos nos que se exerce violencia gozan con ela. Unha durísima crítica social.
Moito máis que a denuncia do machismo, que converte a novela en testemuña dos nosos días, e resulta obxectivo principal nela. Un machismo enquistado na sociedade e que se reflicte inclusive a través da música. Toda a novela está trufada con pedazos de cancións, na súa maioría da denominada “salsa” , rancheras, e etamén música popular.Ás veces ofrecen un contraste un tanto cómico porque novela non está escrita coa única finalidade de revolver as tripas de quen le. O que se pretende é remover conciencias, aquelas que permiten que o machismo sexa un problema por resolver aínda. E nese remover de conciencias tamén hai tempo para o riso, na nota introdutoria xa advirte que “pasou un mes de agosto diante do ordenador sen parar de rir” (7)
Por moito que a autora diga, na nota introdutoria, que non coñece ninguén coma o Suso, tan amoral coma o Suso, cabe pensar que a sociedade acubilla un bo número de suxeitos deste estilo. Efectivamente, non toda a sociedade é así, non todos os homes son pichabravas como o Suso, mais iso non debe pecharnos os ollos porque a realidade é que hai moito noxento estilo Suso polo mundo adiante. Tampouco a pederastia ou o incesto son pan de todos os días, mais están aí, son unha realidade incontestábel.
“Sei que non só o comportamento, senón o vocabulario do libro é abominable. A ética e a estética valídanse mutuamente (…) Neste caso invalídanse. As palabrotas e blasfemias que ten o Noxento na punta da lingua, conforman un discurso eticamente indigno” (8)
ASDO.: Xosé M. Eyré