ferradura en tránsito

Xuro que loitarei para que a miña lingua alcance o máis amplo uso social, dentro e fóra da miña comunidade, e obteña a máxima difusión e recoñecemento en todos os ámbitos sociais.(Noeli Pocaterra)

crítica de O CANTO DA SIBILA (Rebeca Baceiredo, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 11 de Xaneiro de 2017 @ 7:27 p.m.

REBECA BACEIREDO, POETA

Tïtulo: O canto da Sibila

Autora: Rebeca Baceiredo

Aditorial: Galaxia

As sibilas son mulleres de grande sabedoría ás que se considera dotadas de don profético, na tradición mitolóxica. Tendo en conta isto, o  título instálase nunha intemporalidade verdadeiramente significativa, xa que proxecta o contido cara ao futuro, habida conta do seu carácter profético, ou cara ao pasado, visto que ese carécter profético foi emitido xa. Porén non son máis que poesías situadas no presente lector. Por outro lado afecta tamén á entidade poética, pois trátase da consideración da voz poética como voz profética, o que reviste as poesías do poemario dunha solemnidade moi  a ter en conta porque tal caracterización non se fai desde ningunha outra instancia mais resulta trascendental non esquecelo porque afecta á súa esencia. Unha esencia que se presenta no primeiro poema como retorno, retorno a unha voz poética fracturada, que se retorce sobre si para a (auto)contemplación, retorno á mensaxe escrita mais nun xénero diferente ao habitual na ensaísta filosófica que coñecemos. Esta poesía está escrita coas mesmas mans mais é puramente poesía. Equivocado andará quen pretenda achar nestes poemas implicacións ou contaminacións filosóficas claras. A voz que nos emociona coas súas manifestacións filosóficas e a que nos deleita co seu facer poético son ben diferentes e, se hai influencia dunha noutra quiza haxa que proceder ao revés, procurar a influencia da poesía no eido ensaístico.

                     A poesía de Rebeca Baceiredo é de corpo breve e significado intenso, no conxunto, coma unha chuvia de pérolas perfectamente engastadas. No particular, cada poema é unha fenda, unha pequena fenda no universo e tamén no indivíduo. O que non é é unha poesía da perdición, colle esta esponxa/frégate/faite aparecer (63), a voz poética é consciente de cal é o seu papel, o desdobramento, a confidencia a si mesma, a consciencia de que fai poesía unha filósofa, mírame/nacín coas mesmas mans(9), cada poema é unha pincelada de coñecemento e de beleza porque a poeta usa  a poesía tanto para o autocoñecemento como para o coñecemento do universo, un coñecemento que nace da contemplación, da constante interrogación, para que serve un instante?/cal é a medida do tempo?/quen quixo medilo/e non coller os froitos nas súas mans?/cal é o froito do tempo?(31), pero esta non é unha interrogación atormentada, a poesía de Rebeca Baceiredo non é unha poesía atormentada, é unha poesía inquisitiva, curiosa, con ansias de saber mais que sabe perfectamente cales son as posibilidades da poesía nese cometido, levanta estes velos/e nunca o último/entrégate ao movemento do sacro (87).

                     Non é unha poesía de grandes revelacións, mais  si dun contínuo esculcar pola fenda que lle peremite a poesía, unha arma máis para o (auto)coñecemento a partir das gretas que abre na realidade a contemplación poética do mundo. Non se trata de apañar a arquitectura do universo, aínda que si de algo moi parecido pois ao final todo converxe na ollada contemplativa, inquisitiva, ávida de saber, de saber cal é o seu lugar no mundo. Precisamente os motivos temáticos do poemario non son nada filosóficos e si propiamente poéticos, sempre son motivos substantivos, sempre o título comeza cun artigo, agás dúas veces, e sempre se trata de indagar no mundo e inclusive no propio canto, até que ao final se descobre este como o canto da sibila, falou a voz da Sibila/coma quen/coa posición exacta/despraza as partículas do baleiro (87), porque, en resumidas contas non é que se acade un grande coñecemento senón que se desprazan as partículas do baleiro, se ben para acadar este cómpre morder na carne de deus, dáme loureiro/quero morder na carne/de deus (87), aspirar ao máximo posíbel para non ficar no lodazal en que aboiamos e tratamos de non afundirnos diariamente.

                     A de Rebeca Baceiredo é unha voz poética propia e potente, nada que se deixe levar polas formas e modismos do momento. A de Rebeca Baceiredo é a voz, gutural, fonda, que retoma as palabras non pronunciadas para facelas oír/ler na fenda que lle permite  a poesía.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de O AMOR NOS ESCUROS DÍAS DE BIRKENAU (Alberto Canal, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 4 de Xaneiro de 2017 @ 9:18 p.m.

LITERATURA GALEGA UNIVERSAL

Título: O amor nos escuros días de Birkenau

Autor: Alberto Canal

Editorial: Xerais

Abondaría calquera trama situada no corazón máis interno da Galiza profunda, con calquera materia pode o escritor escribir para lectores alén das fronteiras, con calquera, porque a literatura é algo que está moi por riba da particularidade dos asuntos novelados. Pôrén, como fixo xa na súa primeira novela ( Conexión Tubinga, 2008) Alberto Canal demostra que non por usar como lingua literaraia o galego se ten que cinguir a temas localistas e atrévese cun motivo temático que pouco ten que ver coa Galiza máis que os mortos galegos que alí houbo: o campo de exterminio de Birkenau-Auswitch, que en realidade foi un complexo formado por diversos campos de concentración en Polonia. Deles, o de Birkenau, era campo de exterminio, non era campo de traballo, como foron outros, Monowitz, por exemplo, Birkenau era un campo de exterminio. Poucos escenarios máis dantescos de poden imaxinar para situar unha trama amorosa, como fai aquí Alberto Canal. Para iso acode ao derradeiro ano de funcionamento de Birkenau, inmeditamente antes de que os rusos chegaran e liberaran os alí retidos.

                     Ten sentido o amor entre a barbarie? É posíbel amosar sentimentos amorosos cando sabes que a túa vida está a piques de rematar? De verdade é posíbel demostar sentimentos amorosos nun lugar onde o odio aparece en concentración dificilmente superábel? Porque o dos nazis era puro odio ao que non fora puramente ario, particularmente aos xudeus mais tamén aos ciganos, por exemplo. E, dentro dese sentimento de puro odio, sitúanos no escenario máis desapidado de todos: o campo de exterminio de Birkenau, alí onde os odiados van ser gaseados antes de seren quimados, onde loitarán pola derradeira pinga de oxíxeno que os manteña en pé, pisando a quen sexa, mesmo familiares. Por iso o libro de Alberto Canal non deixa de ser estarrecedor, ao contar a frialdade coa que foi levado a cabo o holocausto, onde a vida dun xudeu non importaba absolutamente nada e se dispuña dela como se quería. A Cadela e a Besta, dúas personaxes ás que non se lles quixo nin asignar nome, exemplifican ben ás claras o inferno que foron sometidos os presos de Birkenau, particularmente as mulleres. Deles, dos xudeus, aproveitábase todo, até o cabelo, ou o pelo das partes máis intimas, pero sobre todo eran aproveitados como suxeitos de odio, como obxectos onde proxectar un odio noxento e inhumano.

                     Thomas Münch é un alemán anarquista, inimigo do nazismo, internado no campo de Birkenau. Entre el e a presa xudía Irene Rosenthal xorde o sentimento amoroso primeiramente a través das miradas, nas miradas que se regalaban furtivamente no pouco tempo en que podían coincidir xuntos. E ese sentimento vaise facendo máis forte segundo pasa o tempo. Paralelamente cóntase unha acción de sabotaxe por parte dos presos que ten lugar pouco antes da chegada liberadora do rusos a Birkenau, na que tamén toman parte Irene e Thomas. O resultado desta acción de sabotaxe será indiferente, por máis que existira na realidade, porque o realmente importante é dotar a trama dunha solución esperanzadora. O escenario é tan infrahumano que cómpre crear esperanza dalgún xeito, e o método escollido foi a acción de sabotaxe. Porque o que si é certo é que o amor non pode vivir moito tempo en Birkenau, que era un campo de exterminio, alí morrían todos, os presos e tamén os seus executores, para non deixar testemuño vivo do que realmente de facía alí.

                     De feito, as oportunidades para o amor en Bikernau son tan escasas que o día a día do campo de refuxiados pasa a ocupar boa parte da novela e esta vólvese estarrecedor testemuño do inferno que supuña estar alí preso. Igual ca o estudo dalgunhas personaxes, entre as que salienta o Supervisor, que contrariamente á Besta e á Cadela si ten nome, mais é un nome secreto, Abraham, nada menos, e exemplifica como algúns lles deron as costas ás súas orixes a fin de medrar dentro do organigrama do nazismo. O Supervisor, sempre tan ocupado en ser eficiente, é en certa maneira o oposto a Thomas, pois tamén Thomas de novo fora antisemita mais unha vez que o amor chama á súa porta acéptao. O Supervisor, protector de Thomas e á vez inimigo, pois non dubidará en facelo axustizar se cómpre, e tamén está namorado de Irene. Canda este estudo de personaxes chama a atención a importancia que teñen as artes, particularmente a música e o teatro, como escusa de que se está facendo algo humano no campo de exterminio. A súa beleza emociona aínda no inferno, aqueles seres condenados a morrer non tardando emociónanse, e  a súa emoción é verdadeira, non un finximento hipócrita coma o das autoridades do campo, atentas ao seu lucimento máis que a outra cousa.

Novela nada compracente mais de lectura obrigada.

 

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de A FERIDA DO VENTO ( Antón Riveiro Coello, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 28 de Decembro de 2016 @ 7:38 p.m.

HOMENAXE A VENTO FERIDO

Título: A ferida do vento

Autor: Antón Riveiro Coello

Editorial: Galaxia

No ano 2001, logo de presentaren en Santiago As rulas de Bakunin, houbo lugar a que Carlos Casares e Antón Riveiro Coello compatiran conversa a redor dos tolos. Carlos animouno a escribir un libro con todos eles, de feito que quedou adquirido un certo compromiso para a súa realización. Mais a idea quedou en nada deica  que en 2014 volveulle prender o desexo de realizar unha novela sobre a vila que o viu nacer (outra, Casas baratas xa é novela de Xinzo) que atendería tamén a encarga de Carlos Casares. Que no vindeiro 2017 se celebren os cincuenta anos de Vento ferido animouno aínda máis. E non digamos o feito de que 2017 sexa o ano de Carlos Casares para o Día das Letras Galegas.  Todo isto cóntao o  propio autor en palabras preliminares. Porén a homenaxe casariana está ben patente desde o título. “A ferida do vento” parécese tanta a “vento ferido” que non se agacha esa tentativa de homenaxear a obra de Carlos Casares mentres atendía a súa encarga.

                     A ferida do vento é unha novela de aprendizaxe situada no Xinzo de finais dos anos 70 do pasado século: mais non é unha novela da Transición. Si é unha novela de transición, mais da transición que conleva a pubertade. O protagonista central, Antón (pódese ollar aquí un alter ego do propio autor) regresa a Xinzo despois de pasar a parte final do curso nun internado, coa intención de reunirse con Gabriela, que o aceptara como mozo, entre outros pretendentes, nas anteriores vacións. Esta é a historia que turra da novela, a de Antón, que atopa en Xinzo que a súa Gabriela morreu,e durante uns poucos días, nos que acontece a trama, se debaterá entre o amor que lle tiña a Gabriela e outro novo que nace ao abeiro da estadía de Elsa na vila do Limia. Como se pode comprobar, esta historia non fai referencia ningunha a feridos polo vento, o que reforza a idea da homenaxe casariana. O que acontece é que Antón ten un avó que leva un rexistro de xentes “feridas polo vento”, dalgunha maneira alouladas, que hoxe pasarían por un máis coa correspondente medicación mais que no momento eran seres especiais, especiais e entrañábeis. Son estas personaxes secundarias as que dan título á novela. E usamos a palabra novela sen ningún tipo de vacilación, porque o saber narrativo de Antón Riveiro Coello evita que o texto fique nunha sucesión de anécdotas ou personaxes anecdóticas, dotando a novela dunha trama que integre todas estas personaxes secundarias mentres homexea Vento ferido e o propio Carlos Casares, que tamén forma parte da nómina de personaxes.

                     Marcelino ( O Xograr do Villalón), Tiroliro ( en que lugar de Galiza non hai/houbo un Tiroliro?), Demetrio o Forestal, Magín de Penaverde, O Fona, JB, Rafa Cacá, Picamoca, Quinito, Álvaro o Manequín…a todos eles lles entrou un vento frío na cabeza e deixounos como os deixou, seres excéntricos que nos obrigan a reflexionar sobre a unicidade do lóxico, pois son eles quen, sen pretendelo, ás veces actúan con máis lóxica có resto de mortais. Deste xeito a novela convértese nun artefacto entrañábel que desafía a convencionalidade establecida, posuidora dun humor moi fino e dunha sensibilidade exquisita A ferida do vento emociona aínda corazóns de pedra. Seguramente hai entre estes seres memorábeis quen é creación literaria e quen existiu de verdade, unha mestura de realidade e ficción que confirman o propio Carlos Casares ( coa súa dona) e mais o propio autor ao se incluíren na nómina de personaxes da novela. Unha novela que se le con moito agrado e na cal o anecdótico non cansa, nin se volve repetitivo nin se abusa del, aparecendo na xusta medida como para reivindicalo a pesar de aparecer encarnado en personaxes secundarias. Con agrado e intelixencia, pois hai no actuar deses seres memorábeis, unha sorte de intelixencia ( moitas veces emocional) que non son quen de ter as personaxes que representan persoas normais.

                     Mais non esquezamos que a novela ten unha estrutura cosida desde o eido experiencial dun adolescente, o que a volve especialmente recomendábel no ensino pois empatiza fortemente con este tramo de idade. A adolescencia, os primeiros contactos sexuais, as primeiras experiencias amorosas dunha idade tan sensíbel, están aquí presentes e  son o fío condutor da novela, desde o cal se lle dá voz ao catálogo de seres memorábeis do avó Mauro, personaxes que, secundarias, tamén foron introducidas de forma individual na trama, pois A ferida do vento tamén ten o seu de novela coral, de feito,o ser novela coral, á luz do título, remata por ser decisivo e o eixo narativo secundario, nunha novela que revolve os conceptos de lóxico e excéntrico.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de A CANDIDATA ( Miguel Sande, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 21 de Decembro de 2016 @ 7:36 p.m.

NOVELA BREVE SOBRE A CRISE ECONÓMICA

Título: A candidata

Autor: Miguel Sande

Editorial: Galaxia

A literatura non é allea ao mundo en que vive. Pode que exista, e existe, un tipo de rexistro escapista, pura evasión, que non lle queda outra que ser testemuña do mundo por contraste, porque ás veces a realidade é tan negra, tan desapiadada, que é mellor volver a cara a outro lado que nos permita continuar adiante sen máis pesadume. Non é peor literatura. É diferente. Porén se algo caracteriza á literatura é capacidade para ser testemuña do mundo en que é producida. Sobre todo a narrativa. Porque logo teremos que avaliar, ver que xénero foi máis espello social. Aínda que a literatura galega sexa un tanto particular, cunha narrativa certamente condicionada polo mundo do ensino, un teatro que existe, e de moita calidade, mais que lle resulta moi difícil a diculgación, e unha poesía que atende sobre todo ao mundo do eu, máis que ao nós?

                     Pois a novela que hoxe traemos a estas páxinas, Premio García Barros 2016, da Ferradura, é testemuña directa da crise económica que vivimos. Unha familia perde todo canto tiñan, a empresa, a casa, os derradeiros leiros que lles quedaban e que lles permitiron a mentira de por uns segundos sentirse aliviados. A novela é iso, a crise a asoballar as personalidades da familia, máis a dos pais que a da filla. Como os tumba na pucharca da quebra de valores, como os arrastra polos lodos da indixencia económica e moral. Porén non quere ser só iso, espello. E procura firmemente a reflexión. Porque a literatura non serve de nada se non hai reflexión, inclusive a literatura evasiva debe proporcionar as suficientes armas como para que o lector estableza unha mínima reflexión. A literatura debe ser un catalizador reflexivo, desencadeante de reflexións que completen o texto na cabeza do lector. Por iso adopta unha estrutura que ten moito de experimental, de xogo experimental a ver cal é a que máis de axeita ao que o autor quere contar e sobre todo como quere contalo. Eis logo que a novela está contada en tres voces. Na da nai, na da filla e na do pai.

                     Na da nai,a quebra e a destrución, cóntase a partir de vídeos que poden parecer estraños mais sempre teñen que ver co que a continuación se contará, que non é outra cousa que o afundimento do barco, como todo vai a pique, como a crise se leva todo por diante, inclusive os valores humanos. Desde os ollos da nai, a que xa non pode ir aos supermercados porque alí ten unha longa débeda que non pode pagar, a que está casada mais xa non agarda o chegar do pai, máis ben acouga se non chega, porque adoita vir bébedo e frustrado. Porque esta é a crónica dunha frustración, en frases curtas, ritmo rápido, ás veces parecen mesmo versos que caeron aquí desde a crónica xornalística da crise económica. Desde a crónica da debacle económica e moral. Unha realidade dura, emagadora, a que vai contando a nai, mentres leva mazás á campa da súa nai. Unha realidade tan dura que non queda outra que reflexionar, inquirirnos, mentres imos lendo.

                     Na da filla, construcción e ideario, que parece sufrir a crise por contaxio, mais que a vive de cerca porque non lle queda outra, mentres estuda, mentres aparece Ela, que a fará gozar e entón a  novela son tres cousas: a crise económica que cabalga a realidade toda, o pracer que a filla é quen de atopar en Ela, mentres traballa para poder estudar, e a esperanza da reacción cando na voz da candidata, vaiamos accedendo a parágrafos de análise social. Agora non hai vídeos, non se necesitan, tan só a realidade fragmentada das tres formas que antes vimos. É o espertar, desde o máis duro, xa cando parece que non hai esperanza, a nai comeza a traballar no invernadoiro familiar mentres a filla estuda, se namora e comeza a rebelarse. Porque  a novela tamén é a crónica dunha rebelión, en boa parte é a crónica dunha rebelión, se non existiran máis que estas dúas partes sería a crónica dunha rebelión. Mais é que hai aínda unha terceira parte.

                     Na voz do pai, a través dunha entrevista, cóntase como a crise foi tamén unha crise de valores que o levou ao mesmo cárcere, do que sae exculpado mais sen culpar a nai, que se nega a volver velo ao cárcere, ou á filla. É o culmen da novela. A constatación de que se precisa ese mundo novo que anuncia a candidata, porque todo o anterior foi unha ferinte realidade, lonxe do politicamente correcto a mirada que proxecta A candidata é unha esmagadora reflexión a cerca do impacto que pode chegar a ter a crise económica, que configura unha realidade na que as figuras que se moven nela chegan a unha degradación que é moi difícil superar. Salientan nesa realidade os momentos tenros e queles que supoñen o ideario social a partir do cal abrir unha porta que deixe saída, que nos leve a un mundo mellor.

                     Así, A candidata, constitúe unha novela breve escrita a través da ensamblaxe das tres voces narrativas que conforman a familia, tres voces que se van aproximenado pouco a pouco á autoconfesión. Porque na voz da nai todo parte duns vídeos que aparentemente  pouco teñen que ver coa voz da nai, mais que ao final son parte dela. Na segunda parte é a voz da filla, mais que deixa lugar á voz de Ela e as mensaxes políticas. E na terceira parte xa é plenamente a voz do pai a que conduce a narración.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

 

crítica de O CUARTO DAS ABELLAS (Antía Otero, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 14 de Decembro de 2016 @ 7:42 p.m.

A ABELLA COMO SÍMBOLO DA VIDA

Tïtulo: O cuarto das abellas

Autora: Antía Otero

Editorial: Xerais

Dise que a sorte da humanidade está ligada ao futuro que as abellas teñan, o día que as abellas desaparezan desparecerá a humanidade. Nun mundo que está en constante mutación, non está mal lembrar isto se queremos ter futuro. A abella. Ese animal pequeno. Case domesticado. Que convive con nós e nos fornece de mel, cera e xalea real. Símbolo da vida. Polo menos símbolo dunha vida que se foi indo polas canles do tempo, nas cidades xa non se  convive coas abellas. Un mundo que está aí e se vai perdendo mentres os automatismos da modernidade gañan as nosas comodidades. Precisamente. Logo dos dous poemas de presenteción, o primeiro poema da primeira parte, “Abellariza” titúlase “Antes” ( na casa / a calor viña /dende abaixo / Vendido o gando /puxeron calefacción) mais en ningún momento o poemario vai querer ser simplemente homenaxe a un mundo pasado senón constatación dos paradoxos que nos habitan na actualidade. As casas deixan cicatrices / (ás veces invisibles) / pero queiman. Que poden ser síntomas da cotidianeidade. Estragouse o aparato da música / e o cd da Velvet / quedou preso. Cando bate a tarde nun cristal. E a poeta precisa facer confidencias –pois igual– ademais de versos.

                     A casa é o lugar onde prefrentemente se desenvolven as nosas vidas, o noso lugar vital de referencia. E, nesa casa, as abellas teñen o seu cuarto, coma as mazás ou o gando cando había. Trátase dun habitante máis da casa, íntimidade que é necesario salvar. Agora / fagamos imaxes / trampas / algo que cegue a mágoa.Exposición os sábados tralo baño antes da lembranza de que o avó tiña unha máquina de bombas e aquel / pun/ foi o máis preto que estiven da guerra. Non o é todo mais é importante a lembranza porque sempre se lembra aquilo que xa non está. Non quero / que che rouben / o sitio / mentres non estás. A vida vai pasando por diante dos ollos da poeta, Imaxe desecada / inicio do documental. Antes, de novo, a confidencia, –escoita-,que nos devolve á actualidade, O zunido en bis / das picadoras de cebolas. O símbolo da abella como vida recupérase a seguir O día / que a raíña morrreu / xuntáronse os abázcaros / para repartir versos.

                     No terceiro apartado , “Formalina”, todo parece deterse No primeiro amor / o corazón / semella un Pantone. Na contemplación dos abázcaros tecendo tapetes / cirurxía / nos ocos da humidade.A necesidade de loita. Se me deses as túas unllas / cravaríaas tamén no peito. No ir e vir do poemario, este sempre é aquí /nesta periferia / o que non se toca non doe / por iso as acccións son cortes limpos. Non doe, non existe, aquilo que non é nomeado e non se nomea aquilo que non se quere que doia. Fóra / todo fica intacto. A importancia desa imaxe. Nesa república / onde o rei xa non existe / mais míranos / entre reixas.

Fóra de todo tópico as paredes olen / a secuencias gastadas a realidade segue queimando como a indixestión /dun mapa,umdi / engulido polas cinzas e queda atrás nin Léos Carax / nin eu / volveremos buscarte

                     No cuarto apartado “Obreiras” constátase que cadaquén é cadaquén (as abellas nunca teremos / cintura de avespa) malia a importancia dos soños, a humildade das laboriosas obreiras que conseguen ser dedos de Rubens, Leonardo, Klimt. Veláqiez, Seoane, Picasso (…) serpe preñada de rimas e óleos. Tecen e  retecen, cospen /  desatan a acción das ninguén / e sorpréndense. Porque quizá a vida sexa só iso, consista só niso, na capacidade de nos sorprender e mesmo na ousadía de revogar a raíña (…) rebentarlle as ás / contra os cortizos.E é entón cando a historia comeza xusto agora (…) voa baixo / adaptándose ao clima. Antes desa parálise de non saber de onde virá a bala.

                     Mais queda aínda a “Esmelga”, que é unha salutación á vida (non quixera morrer), un destilado de desexos e arelas no que dá tempo a reflexionar sobre a propia existencia,a analizarse e recordarse, finalizando coa promesa de facelo o mellor posíbel, prometo que non a cagarei, non a cagarei.

 

ASDO.: Xosé M. Eyre

crítica de O INSPECTOR E MAIS EU (Ignacio Vidal Portabales, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 7 de Decembro de 2016 @ 7:34 p.m.

UNHA NOVELA QUE VALE POR DÚAS

Título: O inspector e mais eu

Autor: Ignacio Vidal Portabales

Editorial: Xerais

A desta semana é unha desas novelas que, cando a les, conclúes que valeu por dúas porque é coma se o discurso resultado final fose como a adición de dúas tramas. Neste caso a historia de Sandra tratando de conseguir o namoramento de Roque Barallobre, o inspector de que se fala no título, e mais o secuestro de María, nena filla dun político local de Marende. O fío condutor, evidentemente, é o inspector, el é o encargado de resolver o secuestro e para o caso conta co saber de Sandra, que cae perdidamente nanorada del. Dito en poucas palabras, eis un resumo do que é a novela. Mínimo, porque a novela é moito máis.

Para comezar, esta novela tamén é unha galería de personaxes ben perfiladas, ben definidas. Sandra é unha fotógrafa especializasa na fotografía boudoir o que dá lugar  a que polo seu estudio aparezan personaxes un tanto estrafalarios mais cunha conduta moi ben xustificada, como o caso de don Tácito, o catedrático amante de fotografarse en decorados ou vestimentas inusuais por seren históricas. De xeito que o estudio de Sandra, Studio Fantasía, actúa como un expoñente da sociedade provinciana de Marende, unha especie de caleidoscopio no cal é posíbel a análise da condición humana. De xeito que a propia novela actúa como se fora o estudio Sandra, dando entrada e un montón de personaxes que permiten análise da sociedade de Marende, lugar ficticio no cal ocorre a trama.

                     Dado que a narradora é Sandra, faise especial fincapé nas diferenzas de comportamento entre homes e mulleres. Este feito, que Sandra sexa a narradora, líbranos doutra novela de  policías á volta de todo, e déixanos un discurso cheo de pormenores na análise das personaxes que se van atopando na novela, sempre con moito humor e fondura de pensamento. Isto tamén leva a que na novela se faga un auténtico despregamento de saber fotográfico que leva á trama un  montón de digresións, tanto é asi que á novela, na súa parte policíaca, cústalle arrincar, pois a atención á digresión fotográfica e mais á exposición de personaxes fai que o apartado policíal se vexa desatendido ou mergullado nun mar narrativo no que lle custa erguer a cabeza. Despois, en canto colle carreiriña, todo fica ben integrado e xa non é tanto así. O cal nos permite falar dun ritmo expositivo en progreso constante, mais que en ningún momento fai enfadosa a lectura de digresións, senón que estas están ben xustificadas e narradas con moito xeito. De feito, a novela salienta pola calidade da lectura, sempre en niveis moi elevados, culta mais desenfadada, humorística mais que convida á reflexión.

                     O aparatado policial está articulado a redor do secuestro de María Altolaguirre, filla dun coñecido político da cidade e mais dunha empresaria, Mariola, da mesma. Unha vez que a nena é secuestrada, comezan a aparecer mensaxes que ameazan con ila despezando se non se paran de inmediato as obras dunha urbanización que se está a construír. Esas mesaxes traen con elas unha adiviña e, se a policía logra desentrañar o sentido da adiviña e consegue a solución correcta, os captores demoran o despezamento da nena en 48 horas. As adiviñas sempre teñen que ver coa fotografía, de xeito que a colaboración de Sandra se amosa como imprescindíbel e, de feito, por dúas veces, consegue que a ameaza de despezamento sexa en realidade unha moratoria máis mentres o equipo do inspector Barallobre se dedica a investigar e atopa a rapaza. A solución final. Que ten moito de deus ex machina e que vén demostrar que o importante era a lectura, que a trama tanto daba, o feito de que estiveramso diante dunha historia policial é secundario, o realmente importante era a a lectura, o desglosamento social que Sandra vai facendo da sociedade coa que se vaia atopando.

                     E, nesta lectura, a tenrura ten un importante papel, a tenrura con  que personaxes coma Chus ( irmán de Sandra, chapuzas oficial de Marende). Támara ( moza con carácter, Chus está namorado dela), Olvido Dapena ( antiga moza de Roque, morta e presentada como a muller perfecta á que se ten que enfrontar Sandra), Amalia Sampedro ( auténtica pioneira da fotografía en Marende) ou os mesmos pais de Sandra e Chus, a través da narración de Sandra, sexan quen de iluminar a lectura. Unha lectura que imos dar como boa, en canto a rematemos e mentres a realizamos, porque nos permitiu/permite gozar dunha exposición brillante, na que a cantidade e calidade das reflexións que revisten a trama é alta e está pensada para que disfrutemos cada páxina que imos lendo.

 

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de A TEORÍA DOS CONTRARIOS

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 30 de Novembro de 2016 @ 7:46 p.m.

NOVELA BREVE SOBRE O AMOR

Tïtulo: A teoría dos contrarios

Autor: Pere Tobaruela

Editorial: Edicións Embora

A teoría dos contrarios tamén é unha corrente filosófica de longo predicamento entre os gregos, agora tamén é unha novela breve sobre o amor da autoría de Pere Tobaruela. Anxo é fillo dun militar, polo tanto provén dun ambiente ríxido no que anuciar a  súa homosexualidade é moi difícil. Vai ao psicólogo durante un tempo e despois emancípase. Entón todo se volve máis doado e coñece  a Pedro, profesor de Historia da Arte especialista en Van Gogh. A chama prende entre eles e Pedro pasará a vivir con Anxo unha historia de amor que non está destinada a perdurar. No escenario aparecen novos actores. Enre eles está Luz, antiga esposa de Pedro, coa que só lle queda chegar a un divorcio o máis levadeiro posíbel, pero coa que acabará deitándose e distanciándose de Anxo. Mais esta historia de distanciamento dura pouco, entre eses novos actores está Andrés, camareiro no Casa Paco, bar frecuentado por Anxo e Pedro, un Andrés que tamén é homosexual e será nova parella de Anxo. Mais para entón o verdadeiro portagonista da novela xa é Pedro, o seu deambular por este mundo na procura dun pouco de amor, el que lle achacaba a Anxo que fora pouco definido, áchase nunha situación de soidade da que lle é moi complicado fuxir.

                     A teoría dos contrarios non  se cumpre. Seco-enxoito, finito-infinito, par-non…porén frío-morno-quente. Neste caso agardiriamos a oposición masculino-feminino, mais só unha vez se cumpre tal premisa coa oposición entre Luz e Pedro, porque no caso de Anxo-Pedro non podemos pensar en ningunha oposición xa que aínda que son diferentes personalidades en ningún caso son opostas. Esta é unha historia de amor que non entende de sexos, senón de desexo e sentimentos mais non é unha historia de polos opostos que se atraen, senón de liñas diverxentes que nalgún momento se tocan. Ese é o caso de Anxo e Pedro. Inclusive de Anxo e Andrés, se se quer, mais nunca son polos opostos senón caracteres diverxentes.

A teoría dos contrarios  é unha novela breve de amor fundamentalmente homosexual, son poucas as personaxes e non poden ser moitos os fíos que se tecen entre elas, ademais o ritmo narrativo é alto, os capítulos son breves en número de trinta, como se fora un ensaio para o premio de LVG, co que iso significa.

                     Eis unha lectura áxil, a contrafío do amor que a sociedade entende maioritarimente como  sexos opostos, mais que non etiqueta, foxe de calquera etiquetaxe e trascende os valores tradicionalmente entendidos como oposición sexual. Un convite a reflexionar sobre algo tan esvaradío como é o amor, o amor libre de preconceptos, o amor non suxeito aos prexuízos que tan comunmente adoitamos proxectar sobre el. Pola contra, aquí convídasenos á reflexión libre e descontaminada. Os amores de Pedro (Anxo, mais tamén Luz) ofrécenos a posibilidade de profundarmos a cerca do que é efectivamente o amor, o amor ceibe de ataduras sexuais, até que punto podemos amar sen a condicionante das peles en contacto, da suor compartida, do desexo sen freo. Porque o amor de Pedro por Anxo esváese precisamente condo este se deixa levar pola paixón, pola paixón irreflexiva. Existe de verdade a posibilidade dun amor fóra de toda continxencia paixonal? De verdade hai tanta diferenza entre o amor paixonal e o amor reflexivo e indiferente á paixón? De verdade é posíbel amor sen paixón? A xulgar polo que se establece en A teoría dos contrarios en ningún momento se fala de amor sen paixón, mais si de paixón sen amor.Pedro non se atoparía como se atopa, só, se fora quen de arrepoñerse ao asalto paixonal que o leva a consumar con Luz, aínda que nese amor estea vendida xa toda a cera que arde.

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de A IRA DOS MANSOS (Manuel Esteban, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 23 de Novembro de 2016 @ 7:35 p.m.

NACIÓN DOWN

Título: A ira dos mansos

Autor: Manuel Esteban

Editorial: Xerais

“A sociedade sinala estas persoas como enfermos, aínda que eles non se senten máis nin menos indispostos que calquera. E etiquétaos como atrasados, aínda que eles, que nunca tiveron présa por chegar a ningures, non se sente por detras nin por diante de ninguén” (188) Extractamos estas palabras do épilogo do autor onde define as persoas con síndrome de Down ou, maís cientificamente trisomía do par 21, porque eles son sorpresivos protagonistas da novela que gañou o Premio Xerais deste ano. Están aí, ao lado noso, todos sabemos da súa existencia, mais a nación Down permanece illada nunha extensión paralela á do noso vivir. A ira dos mansos non só está dedicada a esta xente, senón que os reivindica ao noso carón, un colectivo tan esquecido como o desta xente que erradicamos de onda nós exhibindo unhas táboas de “normalidade” á que nos asimilamos, mais que, aínda recoñecendo o vantaxismo de crearmos nós o estándar de “normalidade, habería que ver quen é máis normal ca quen. E hai que dicilo así, nada máis comezar, polo infrecuente que é, na nosa literatura coma en calquera outra, que o mundo da ficcción literaria os lembre. Aínda que non sexan suxeito desa ficción literaria, senón obxecto. Aínda que a ira dos mansos non sexa a ira da xente con síndrome de Down, en ningún momento chegan a un estado sequera asimilábel de lonxe á ira.

                 Deféndenos, Señor , da ira dos mansos “José Saramago propuxo esta oración anticipando que un día os maltratados pola historia, os humillados, os mansos desprovistos de toda voz, se erguerían, cansos de calar, reclamando o seu dereito a figurar na gran foto da humanidade” (188). Aquí, os maltratados, os mansos, son as personaxes pertencentes á nación Down, Alza-Down na novela. Mais xa dixemos que non son suxeito da acción, senón obxecto e en ningún momento experimentan algún sentimento parecido á ira. Porén, o título tamén pode referirse ao inspector Carlos Manso, o eixo central da trama. O problema é que tampouco el é nada iracundo, máis ben é un inspector filósofo (lembrador especialmente de Kant), o típico inspector de volta de todo, un tantiño cínico ás veces, que se mantén en pé grazas aos litros de café que lle terman do corpo, e que se ve envolto en dous casos que teñen como protagonistas xentes da nación Down, personaxes con síndrome de Down que acudían diariamente a Alza-Down. Sen comelo nin bebelo, el vai ser a voz desta xente con trisomía do par 21, para algo é policía e primeiro matan a Violeta, caso que leva el persoalmente e resolve, e despois tratan de acusar de asasinato a Pedro, o  asasinato dun malandro que adoitaba insultar a xente coma el. No segundo non lle pertence a el o caso, mais aínda así será el quen o resolva.

                     Conta a novela un narrador en primeira persoa, a parte policial, porque na segunda parte (“Media noite no país de Lu”) aparecen uns capítulos en cursiva e terceira persoa que achegan a novela á novela negra, xa que aí atópanse as vísceras do asasino, a mente do asasino. Evidentemente, os capítulos policiais e os negros converxerán nun final único que integra a parte negra na parte policial, porque novela é unha novela policial, a medio camiño da negra, se se quer, mais novela policial, protagonizada por un inspector de policía. Isto, e o feito de estar contada en capítulos breves, tanto a primeira parte como a segunda, dotan a novela de grande axilidade e dinamismo. Ademais, o estilo é un estilo sen adobíos, seco, frío, directo, rápido. Todo o val fai que anovela se lea sen demoras. E demostra, máis outra vez, que  novela é o xénero da superación, porque a primeira parte non abondaba para novela, quedaba moi curta, artellouse unha segunda que lle incrementa o corpo superándose a  si mesma. Iso si.Houbera sido desexábel que, na parte onomástica, existira unha meirande uniformidade a prol da lingua galega.Nunca entenderemos esa manía de contaminar a onomática galega con nomes en castelán, que o único que fan é confundir realismo con hiperrealismo e non engaden absolutamente nada ao discurso, neste caso á novela.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de A MALETA DE VICTORIA KENT

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 16 de Novembro de 2016 @ 7:47 p.m.

VINGANZA

Título: A maleta de Victoria Kent

Autor: Xerardo AgraFoxo

Editorial: Galaxia

Moitas son as novelas que se teñen escrito sobre a Guerra Civil e esta non é unha máis. Moitas son e nunca serán poucas non porque se trate de facer xustiza a unha inafamia que comezou cun golpe de estado por parte de xenerais que non souberon aceptar o triunfo popular e democrático da República. Abondaría iso para que nunca foran poucas. E moito se ten escrito que na Galiza non houbo Guerra Civil, cando a masacre planificada foi peor ca ningunha guerra. Porque nunha guerra mátase e mórrese, sempre sen razón. Mais cando se trata dunha masacre planificada, dunha depuración humana perfectamente dirixida e orquestrada, ningunha guerra se aproxima ao horror que a sociedade padece. Horror e amputación, porque, de súpeto, esa sociedade áchase desprovista dos seus homes e  mulleres máis valiosos, aqueles que loitaran pola liberdade  e a igualdade. Sempre son eses, nunca son os asasinos os que acaban nas cunetas. Sempre son eles, os de meirande compromiso social, os loitadores pola mellora das condicións sociais en que se vive, os loitadores contra o caciquismo que raquitiza a sociedade. Xerardo AgraFoxo lémbranolo moi ben nesta novela.

Tres día despois do comezo do Glorioso Alzamento Nacional, Liberto, un obreiro anarquista comprometido coa loita sindical en Portomaior,  intégrase nunha columna de mineiros que tentan para o golpe de estado en Santiago e despois na Coruña. Como consecuencia do caos en ambas e dúas cidades, e d ainutilidade da súa participación, regresa á casa con dúas opcións: tirarse ao monte ou fuxir nalgún dos vapores que saen do porto de Vigo. Primeiramente opta por entobarse no monte, mais visto que non se atopaba preparado para resisitir cando chegara o inverno e que non decide integrarse na resitencia, querera fuxir desde porto de Vigo. A desgracia quere que alí o apresen e retorne a Portomaior custodiado pola Garda Civil, cun futuro incertov istas as agarradas que mantivera co agora alacalde e mais con Serrabal, agora xefe da Falanxe local. A sorpendente aparición dunhas cartas que descobren unha relación amorosa entre Matilde, agora xefa da Sección Feminina, e muller do boticario da vila, con Balboa, xuíz de Portomairoe e viúvo, parecen condicionar o seu destino, pois el sabe quen as ten. Porén, o que de verdade condicionará o seu futuro é a morte dun dos irmáns Gasset, fillo de dona Matilde, que marchara alistado na Falanxe cara Asturias. Porque desde entón, e para vingar a morte do mozo Gasset, o lacalde  mais Serrabal confabulan e duncian ameazas por parte de Liberto. Falsas, mais trátase de dar un escarmento con Liberto.

A novela é a historia da vinganza por parte de Serrabal e mais o alcalde, como confabulan para que este, que non tiña as mans manchadas de sangue, remate morto en aras de deixar ben claro quen son os novos amos de Portomaior. E conta cuns perfís psicolóxicos delicados e ben construídos,que son o mellor da novela, non caendo no previsíbel de facer dos malos malísimos e dos bos boísimos, humanizando ambos de xeito que cobra especial importancia como confabulan para escarmentar a Liberto, como planifican a execución de Liberto. Que é o obxectivo final da novela, exemplificar como foi a planificada depuración social na Galiza. Como abondaba a malévola vontade duns cantos para condicionar o futuro dos que se significaran na loita sindical e/ou política. Pois esa foi a Guerra Civil que vivimos na Galiza, desde os primeiros momentos do Glorios Alzamento ata ben anos despois de que rematara a contenda.

Un factor que condiciona moito o resultado final da novela é o narrador, un narrador omnisicente en terceira persoa, tan forte, tan ríxido que non deixa que as personaxes se definan polo que fan senón que é el quen se ocupa de tal labor. Polo demais trátase dunha novela de factura clásica, que procura momentos climáticos para cada capítulo, de xeito que o lector quede prendido na lectura do que que é que pode pasar no seguinte capítulo. Sendo, así mesmo, unha novela senlleira na produción literaria de Xerardo AgraFoxo, no que as viaxes doitan ter moita importancia. Neste caso a única viaxe que se nos propón é a viaxe á ficción, tomando a ficción como exemplo do seu labor como historiador, o que o leva a lembrar a figura de Victoria Kent, avogada e política republicana que foi a primeira muller en ingresar no Colecio de Abogados de Madrid, así como tamén a primeira que, no mundo, exerceu como avogada nun tribunal militar.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de BÁGOAS NA CHUVIA (Plácido Betanzos, Fervenza)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 9 de Novembro de 2016 @ 7:20 p.m.

NOVELA DE AUTOAXUDA PARA MULLERES MALTRATADAS

Título: Bágoas na chuvia

Autor: Plácido Betanzos

Editorial: Fervenza

É abrir un xornal, escoitar a radio ou poñer a televisión, a lacra social dos crimes por sexo, a mal chamada violencia de xénero, asáltanos con tanta frecuencia que xa se converteu nun tema tópico da prensa de sucesos. Poucos adxectivos quedan xa para referirse ao caso. Covarde, seméllanos o máis acaído, porque sempre, sempre, se trata de violencia exercida nun ser máis débil. Mais nin que llos apuxeramos todos un a un darían conta xusta do noxo que nos producen estes casos. E ben merecían unha novela, a actualidade que significan ben merece unha novela de cando en cando. E nesta ocasión o autor é Plácido Betanzos e a obra a que traemos a estas páxinas, édita na editorial Fervenza. Porque é deber de toda literatura dar conta do que acontece na sociedade, o contrario significa mentir. E na sociedade galega, coma en calquera outra, os crimes de sexo están, infortunadamente, á orde do día. Así é que o autor só nos devolve a posibilidade asistirmos pormenorizadamente a un destes casos de violencia machista. Para que tomemos boa conta do horror padecido por estas mulleres maltratadas, baixemos os ollos e durante unhas horas os manteñamos fixos na realidade do maltrato ás mulleres, en lugar de pasar páxina, en lugar da brevidade da noticia radiofónica, en lugar do tópico audiovisual que axiña deixará lugar a outra noticia. Porque, por moi netivos que sexan os adxectivos cualificadores destes actos, xa estamos afeitos a convivir con eles. Xa estamos afeitos a convivir con eles mais sen a fondura de deternos nods pormenores do caso. A sociedade en que vivimos é así. Alarmista e inconsciente á vez.

                     Rosa, muller casada con Xermán e cun fillo, é maltrtada por este até o extremo de rematar nun hospital. Non é un maltrato fortuíto, nunca o é. Viña sendo sistematicamente maltratada polo seu home, minusvalorizándoa en público e en privado, mesmo a ollos do seu fillo a trataba coma unha desequilibrada á que tiñan que axudar, de xeito que o seu fillo nun ten conciencia do maltrato que está padecendo a nai, todo o contrario, para el seu pai é un modelo á seguir, triunfador na vida e que se preocupa por súa nai. Realmente ninguén ten conciencia do maltrato que sofre, a ollos da sociedade Xermán é un triunfador que coida da desequilibrada da súa muller. Ninguén. Até que chega ao hospital.

Entón si. Todo se volve doutra color. No hospital axúdana, un psiquiatra ocúpase do seu caso e entón a   novela colle o ar dunha enorme corrente de conciencia. Nuns casos e o psiquiatra e noutros a propia Rosa, solidariamente reviven a historia dunha muller que xa de nena fora educada para ser maltratada, pois os seus pais tamén a minusvalorizaban decote.

                     Todo muda a partir de aí. Primeiro, nun piso de acollida, atópase casos similares ao seu. Mais é realmente cando lle ofrecen un traballo que unha nova Rosa nace. Independente. Diferente. Dona de si mesma. Disposta a enfrontar  vida por si mesma, co baldón do negro pasado, do maltrato continuado, sempre na lembranza. Mais é iso precisamente o que a fai valorizar moito cada novo día, cada nova conquista da súa liberdade recén estreada.Quéixase entón o autor das poucas medidas de protección social que ofrece a sociedade e que os mundos da política e do poder viaxan por outros camiños, realmente parece que só lles importan aos medios de comunicación, outra noticia para alimentar a crónica se sucesos, con palabras máis gordas ca onte, con meirande sensacionalismo ca onte, para nada, porque ten toda a razón o autor, as medidas de protección social son nulas. Case inexistentes. Unha excusa para dicir que se fixo algo, para limpar unha conciencia ennegrecida por un machismo contra o que non se loita, que se tolera a súa existencia.

                     Moito ten que mudar a sociedade para que algo cambie, se se quere que esta lacra sexa historia. Primeiro tomar conciencia de que aí hai un problema. Os medios de comunicación alertan decote da súa existencia. Mais é a sociedade a que ten que reaccionar. Erradicar todos os comportamentos machistas, en primeiro lugar, que a igualdade dos dous sexos sexa efectiva na sociedade, non tolerar ningunha imposición dun sobre do outro. É o primeiro paso. E imprescindíbel. E non se está a facer. Conscientemente estase a obviar permitindo que todo siga igual, dando por bon este estado de cousas no cal florece o machismo. Consentindo, mesmo vendo con bos ollos, o patriarcalsimo social no que vivimos. Malia todos os logros do feminismo, estamos fartos de comprobar como hai unha parte da sociedade que se sente cómoda mentres todo siga igual. E así non hai maneira. Porque non se trata dunha competición de homes contra mulleres. Nin todas as mulleres son feministas. Resulta doloroso comprobar como entre elas aínda hai un bo número que non sente o machismo como un problema, que se sente cómoda neste estado de cousas.

                     Fronte a isto, dicir que no texto hai vulgarismos e mesmo castelanismos parece unha broma de mal gusto, entre outras cousas porque o autor quixo deixarnos o mellor de si e esmerouse no labor.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré