ferradura en tránsito

Xuro que loitarei para que a miña lingua alcance o máis amplo uso social, dentro e fóra da miña comunidade, e obteña a máxima difusión e recoñecemento en todos os ámbitos sociais.(Noeli Pocaterra)

subliñados de ALMA E O MAR (Francisco X. Fernández Naval)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 18 de Xaneiro de 2018 @ 7:13 p.m.

 

Traballara como guionista de diálogos, na serie Black Women, producida por Adelaide Cartoon Productions e Black Point Films (20-21, salientado orixinal).

……………………………………..

Tamén falaron de amor. Alma dos homes que coñecera ou aqueles cos que aínda soñaba ás veces. Mercedes de mulleres, dos desenganos, da sosegada procura de parella que tardaba en chegar (43).

…………………………………….

-Nada dura, nada está completado, nada é perfecto -díxolle (71).

……………………………………..

(…) o amor é apenas un sorriso de múltiples rostros (…) (71).

………………………………………

Non busco un lugar para morrer. Non son Nathan Glass, o personaxe de Auster. Busco un lugar onde acougar, onde determe un tempo e acougar, renacer sabida, como nacen as crías das golfiñas, sandar feridas e atopar un camiño (80).

………………………………………..

Pensaba que o sol e o mar sandarían as feridas, as do corpo e as da alma (94).

…………………………………………

Lembrouse de Catherine, deixar era como perder (109).

………………………………………….

Sabería, por exemplo, que na orixe, as sereas eran seres con cabeza e busto de nuller, e corpo, ás e patas de paxaro? (112).

…………………………………………..

(…) os bandos de animais tiñan nomes diferentes segundo a especie, así os de luras eran montes, garroupas os de sardiñas, ladrillos os  de centolas e calcas os de golfiños (138).

……………………………………………

Dobre moral, exhibición e comercio, non só do segredo, tamén do íntimo. Beneficio e escándalo (149).

…………………………………………….

A man indolente, o sorriso invariable, a ollada insondable e teimuda, velaí Ofelia e o seu mal (180).

……………………………………………..

Alma e o mar, pensou. Alma de mar (182).

………………………………………………

-Pero… realmente, que é o aire ? -preguntou Alma

-Algo que pesa dentro e que non che deixa gozar das cousas da vida. Xa verás, vaiche prestar, vas saír asubiando -respondeu Brenda sen deixarse influír polo riso de Anida (226).

……………………………………………….

Os baños aliviaban a angustia e o desacougo, pero non curaban, como tampouco curaban as Marías. O tratamento era outro. Mar, aire, luz, todo iso si, pero era necesario poñer algo propio nese afán. Traducir o mal a palabras (231).

……………………………………………….

-No seu código, se ti tomas o sol sen roupa, es que estás buscando, que incitas, unha provocadora (…) (237).

………………………………………………

Alegrouse do gozo, do intre sen futuro, dos saloucos. Foi loba e non sentiu temor porque agora, nela, non había nin amor, nin submisión, só a necesidade de vencer pantasmas (…) (245)

………………………………………………

(…) os seres escuros que ameazan a liberdade e fan perder a memoria e a inocencia (245).

………………………………………………

-Ti escribes, Ofelia, escribes versos fermosos. Ti es grande -afirmou-, ti es grande -repetiu- e podes, porque sabes das palabras, porque viviches, porque perdiches e sufriches (256).

………………………………………………..

Ata ela chegaba o recendo mesto da masculinidade e pensou que tamén cheiraban as olladas. As olladas e os silencios (263).

…………………………………………………

Escribir, iso fixera Ofelia, escribir por ser, máis alá da persecución e da tortura ; escribir por exorcizar, por non sucumbir á dor e ao desalento (266).

………………………………………………….

Admirouna como loba e golfiña, forte e ceiba como só as mulleres poden chegar a selo (288).

………………………………………………….

A lúa sempre é muller, dicía Margie (334).

…………………………………………………..

Iso é a poesía, empregar metáforas, imaxes, símbolos para conseguir varios niveis de significado (348).

…………………………………………………

(…) a vertixe que produce a trasposición dos límites  (…) (356)

……………………………………………..

Era Rosalía quen dicía que os tormentos, no amor, teñen poder de atracción, como as caricias (359).

………………………………………………

Deixou o motor ao ralentí, vestiu outro chaleco e xirou levemente a roda para enfilar a lancha cara á furna coñecida como Boca de sapo (378).

 

 

crítica de ALMA E O MAR (Francisco X. Fernádez Naval)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 17 de Xaneiro de 2018 @ 6:35 p.m.

ALMA E A CONDICIÓN FEMININA

Título: Alma e o mar

Autor. Francisco X. Fernández Naval

Editorial: Galaxia

Logo de traballar, é guinista de cinema, nos Estados Unidos e de vivir alí unha experiencia sexual pouco convencional, Alma decide aceptar a casa que Cibrán lle ofrece na Costa da Morte para tomarse un tempo e reflexionar. Agrovello é un lugar onde acougar, onde determe un tempo e acougar, renacer sabida, como nacen as crías das golfiñas, sandar feridas e atopar un camiño (80). A novela de Fernández Naval é iso, un tempo para atopar o camiño a seguir na vida, un instante de reflexión que permita afrontar  a vida con garantías de éxito ou polo menos de non tropezar nas pedras de antes, un instante para atopar a maneira de non tropezar máis na vida. Alí, Alma enfronta unha vida nova, novas amizades, novas relacións, e  a novela convértese nunha novela de mulleres, non é que non haxa homes, mais o protagonismo téñeno elas, xa desde o tempo en Estados Unidos isto era así. Nora, Mercedes, Madinson, e na Galiza Brenda, Áurea, Nora, Silvia, Ofelia, a mesma Alma, son mulleres vítimas de inxustizas, abusos, violencia verbal e física: laboral, sexual, social, familiar.

Un retrato das mulleres de hoxe, que viven a vida coma un reto, Brenda sofre o acoso sexual todos os días, Áurea mesmo é quen de ir ao mar enrolada nunha tripulación de homes, a Ofelia algo a debeu marcar porque non fala, non di nada, non pronuncia palabra… Un retrato de mulleres de hoxe nun mundo de homes, mulleres destemidas que procuran a esencia da vida, o instante sublime, de maneira pouco convencional. Mais tamén mulleres habituadas a vivir coa traxedia abeirada ao abismo dos seus pés, esa da que non todas poderán escapar. Estruturada en doce capítulos, cada un deles é duplo, pois remata cos apuntamentos de Alma no seu caderno. Estes apuntamentos permiten a entrada na novela de textos ou reflexións de autoras moi significativas: Marina Tsvietáieva, Marta Dacosta, Eva Veiga. Marguerittte Yourcenar, Edith Södergran, Ana Romaní, Caddy Azzuba, Eve Ensler, Blanca Varela, Marilar Aleixandre, Sandra Cisneros, Margaret Atwood, María Solar, Marge Piercy. Neles, Alma reflicte o seu pensamento e tamén elabora un guión coa raíña Lupa de protagonista. A raíña Lupa, unha muller forte que resiste apegada ás vellas crenzas nun mundo onde o crstianismo é unha forza imparábel. Elas, todas, todo un símbolo.

                     Cómpre sinalar que Fernández Naval non realiza ningún esforzo extra para dar cabida a un amplo elenco de mulleres, todas elas xorden na trama de maneira natural. E o seu comportamento non é o de feministas convencidas, activistas feministas, agás quiza no caso de Nora. Son como as que podemos atopar pola rúa, cada unha coas súas circunstancias, mais todas unidas polo feito diferencial de seren mulleres nun mundo de homes. Nin a novela é un alegato antimasculino. Só son mulleres de hoxe no mundo de hoxe, suxeitas á precariedade laboral, acosadas con violencia verbal e non verbal, unha violencia moi conseguida na novela, ás veces manifesta de forma tácita e outras explícita, só por seren mulleres. Como corresponde a unha novela realista.

O feito de que Alma e Ofelia procuren realizarse sexualmente de forma pouco convencional non resulta definitivo. Si no caso de Ofelia, mais non no caso de Alma. Ofelia sofre a traxedia, no caso de Alma é o punto de partida para procurarse a si mesma e o xeito de encaixar na sociedade, de re-nacer sabida, como as golfiñas. De todos xeitos Anida tamén sofre a traxedia e no seu caso non hai práctica sexual pouco convencional, ela sófrea por ser muller, só por iso. Aquí cómpre deterse e pensar se o que lles acontece ás mulleres da novela tería acontecido de seren homes. E non, a resposta é que non. A condición femina resulta fundamental. Como o feito de que o pasado sempre volve, definitivamente no caso de Ofelia e non tanto no de Alma. Mais o pasado sempre está aí, á espreita, condicionando o presente.

Alma e o mar é unha novela realista sobre a condición feminina que foxe de efectismos e desenvolve a trama con tremenda naturalidade. É unha novela de reivindicación feminina que agacha dentro de si un thriller, como a vida mesma, na que en cada recuncho podemos atopar a traxedia á volta, agardando por nós. Reflexiona e convídanos a reflexionar sobre as condicións sociais en que vive a muller dos nosos días. Por iso é unha novela necesaria, no noso sistema literario e en calquera outro.

 

                     ASDO.: Xosé M. Eyré

 

                    

 

 

subliñados de A RAÍÑA DAS VELUTINAS (Lionel Rexes, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 11 de Xaneiro de 2018 @ 9:13 p.m.

 

As dúas hóspedes, vestidas de xeito corporativo coas cazadoras amarradas ao van, detéñense diante o recinto dos parrulos ( 15).

………………………………………………..

Encontrar o espazo para a renque de coches que chegou a Valigato non é doado naquel labirinto en desequilibrio (21).

…………………………………………………

Un patio con tarros de plantas secas e algúns ferranchos preceden unhas escaleiras pinas e laionas (26).

………………………………………………….

>> Non vin aquí para demandar, exactamente, reparación, senón verdade (31).

………………………………………………….

E sempre a mesma mensaxe pacificadora: nada de xenreira <<só reivindicamos a memoria da democracia fundadora>> (43, salientado orixinal).

………………………………………………….

-É célebre o caso dun ex-ministro, agora a piques de entrar na cadea por corrupción, descendente dunha familia enriquecida coa minaría. Nas súas explotacións, quen  extraían o  mineral eran os escravos do fascismo (46-47).

…………………………………………………..

A noite achega unha quietude somnolenta a aquela sorte de mansión custodiada por un ganso xoto (65).

……………………………………………………

-E sempre o dicían os vellos: o día que morra a derradeira abella, acabouse todo; o mundo non bota un ano (75).

……………………………………………………

É, seguramente, a síndrome do desprazado, do exiliado, do emigrante e, ao cabo, do hóspede (84).

……………………………………………………

<<Tortura e violencia sexual como instrumento de represión na década dos 40>> (89, salientado orixinal).

……………………………………………………..

Atraído pola presenza de xente diante a casa do Mestre do Condado, un  home que camiña cun cadeliño pola correa achégase con trazas de saudar a alguén (104).

……………………………………………………..

De pé, en absoluto silencio, Marta fica petrificada observando os seus ollos, dunha cor escura que non sería negra nin castaña: poderíase chamar cor escuridade (129).

…………………………………………………….

Coma na ocasión anterior, acceder ao restaurante supón mergullarse nunha caverna deshabitada (140).

 

crítica de A RAÍÑA DAS VELUTINAS (Lionel Rexes, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 10 de Xaneiro de 2018 @ 7:21 p.m.

NOVELA BREVE E METAFÓRICA

Título: A raíña das velutinas

Autor: Lionel Rexes

Editorial: Xerais

Hai dous tipos de novelas: as que contan un sucedido e as que expanden ese sucedido para que os lectores o interpretemos. A de Lionel Rexes pertence a este segundo tipo. Cómpre dicir tamén que A raíña das velutinas resultou vencedora do XXIII Premio Manuel Lueiro Rey, que é o premio de maior entidade  que leva colleitado o autor, premiado nuns cantos de menor sona, dito sexa isto desde a admiración e o respecto polo inmenso e calado traballo que estes premios levan a cabo como impulsores da cultura galega. Boa parte da novela transcorre a redor dunha casa de turismo rural da bisbarra de Mondoñedo, a Casa da Penela, alí chegan Marta e Algaria, que pertencen a unha empresa que traballa para Xunta de Galicia no control e  erradicación da vespa velutina, a vespa asiática que ameaza con  invadir todo o territorio galego á vez que mata as abellas autóctonas. Boa vinda a esta inicitiva, aínda que só sexa a nivel literario, a ver se dunha vez as autoridades competentes se deciden a facer algo contra este especie invasora que a pouco que nos decoidemos nos vai deixar sen abellas autóctonas, co que iso significa de destrución da fauna propia así como de desmantelamento dun sector produtivo do país.

                     Na Casa da Penela, Marta e Algaria coinciden cun acto que Memoria Xustiza e Acción vai desenvolver na devandita casa e arredores, as Xornadas para a memoria e  as restitucións democráticas na rexión dos Tres Vales, con ese gallo as dúas mozas participan naquelas actividades que o traballo lles permite. E a novela céntrase nesta convivencia, tinxíndose de cor nostálxica se non fora porque a memoria da Guerra Civil e posterior represión é demasiado dura como para sentir nostaxia dese tempo. Sexa como sexa, o discurso de boa parte da novela xira a redor da memoria histórica e componse dos diálogos e relacións que mateñen entre si os participantes nas Xornadas, entre os que se encontra o derradeiro guerrilleiro vivo. Todo comeza a cambiar cando as Xornadas rematan, unhas Xornadas que agora se literaturizan mais que aconteceron relamente en setembro de 2016. Entón xa Alagaria marchara, quedando todo o protagonismo para Marta, que pasa a vivir nos Hostal Trópico cunha compaña ben diferente: os traballadores que preparan a visita real  á vila que que acontecerá proximamente.

                     Boa parte do engado da novela de Lionel Rexes recae en que o título acontece despois da novela, non é o típico título que pretende resumir o contido da novela senón un título que hai que interprtetar unha vez lida a novela, como xa enunciamos, mais cómpre salientar tamén os diálogos que mateñen as personaxes, unha das cales O Mortiño lembra en parte o falecido Manuel Montero (“Merlín”), inequecíbel personaxe mindoniense que personificou en Mondoñedo a tradición do realismo máxico cunqueirián. Mais aquí non hai realimos máxico, en todo caso un realismo desiderativo que comprenderá o lector que remate a novela breve de Lionel Rexes. Pola contra, as novelas que máis lembra esta A raíña das velutinas son a Xelamonite de Luís Paradelo (Galaxia) e mais A perspectiva desde a porta de Patricia A. Janeiro (Positivas), coa salvedade que estas dúas novelas poden inxerirse no que se chama política ficción (a lembrar sempre Retorno a Tagen Ata de Ferrín) como O cervo na torre (Darío X. Cabana (Xerais), mais aquí a política ficción tena que poñer o lector, de feito a novela está concebida para que así sexa.

Unha novela para reflexionar sobre o que custou acadar este sistema de liberdades, aínda imperfecto, que posuímos hoxe. E como estas se perderon en pouco tempo mais durante décadas. A memoria histórica que habita boa parte do discurso é unha necesidade tan básica como o comer. E non é un dicir. Porque só nun sistema de liberdades o ser humano se pode realizar, pode ser el mesmo cando non ten enriba orelleiras que lle marquen o camiño. Por iso son tan importantes novelas como esta de Lionel Rexes, porque nos fan conscientes do que significa perder a liberdade e o duro que pode chegar a ser o reconquistala. Tamén o lector entenderá como deita unha imaxe clara de país, de país colonizado por unha especie invasora e que necesita reconstituírse a partir das súas esencias, ese mel autóctono, tan presente na novela, que representa o zume máis logrado de canto nos pode ofrecer a natureza.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

                    

 

subliñados de O GRAN REXEITAMENTO/FLORES PARA ALBERT AYLER (Daniel Salgado, Apiario Editora)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 4 de Xaneiro de 2018 @ 6:30 p.m.

 

sopra o aire do lobo

(…)

é a verdade en marcha

(…)

a inequívoca vontade dos condenados

(…)

a beleza insite / transita

entre estruturas que colapsan (1)

………………………………………………………

como restos de liberación / como cinza

sobre as rosas

(…)

pelexan o mundo

ordenado segundo a academia (2)

………………………………………………………..

a nova desorde chama / por un sol negro

(…)

os espíritos feroces camiñan a modo / sobre cinza revoltada (3)

…………………………………………………………

a pureza non serve / apenas a verdade rítmica

(…)

contra o vento / cómpre a insistencia (4)

…………………………………………………………..

grandes masas de ruído histórico

(…)

é a acción dos condenados / insiste (5)

…………………………………………………………….

a detonación que esfarela

esta organización das cousas (6)

……………………………………………………………

o pasado insubordínase

contribúe á liberación dos mortos

(…)

arte negra / afirma o poeta / arte negra

(…)

coma quen asalta un palacio (7)

……………………………………………………………….

o vendaval desatado

(…)

e porén emerxe a  dúbida / a memoria dos escravos (8)

………………………………………………………………..

ningún crime sen resposta

o mundo non está en calma (9)

………………………………………………………………..

o sentido último do asalto (10)

…………………………………………………………………

a profecía bate contra o futuro (11)

………………………………………………………………….

os impecábeis desvíos

da morte (12)

………………………………………………………………….

extrae da ruína

materiais para refundar os seus poderes

(…)

interrompe a circulación de mercadorías (13)

…………………………………………………………………….

o mandato di

non respectar ninguna lei

(…)

ese zuñido informe

pero que derrota as hostes occidentais

(…)

a revolta dos escravos

o final da dinastía / o inicio da liberdade (14)

crítica de O GRAN REXEITAMENTO/FLORES PARA ALBERT AYLER ( Daniel Salgado, Apiario Editora)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 3 de Xaneiro de 2018 @ 6:42 p.m.

POLOS CONDENADOS

Título: O gran rexeitamento / Fores para Albert Ayler

Autor: Daniel Salgado

Editorial: Apiario

Para comezar o ano 2018, un pouco de poesía, que é o mellor alimento para a alma, e moita alma imos necesitar todos e todas para sobrevivilo. Malia extensión do título, O gran rexeitamento / Flores para Albert Ayler é un poemario breve e intenso e un libro obxecto deses que tan ben saben facer na factoría de Apiario. O gran tema que percorre as páxinas do poemario é o avogamento polos condenados, polos escravos, así, en xeral, sen especificar ningunha circunstancia, porque condenados sempre os hai, a vida encárgase diso, e escravos somos todos, non nos engane a falsa liberdade de que din que gozamos, non é máis que outra rodela da gran maquinaria que nos escraviza a todos e todas sen exclusión.

                     O libro comeza cunha reivindicación da beleza como camiño para achar a verdade, é a verdade en marcha / testemuña do exilio / a inequívoca vontade dos condenados (1). A reivindicación da beleza, a beleza insiste /transita / entre estruturas que colapsan (1) como camiño para achar a verdade, que se vai manter ao  longo do poemario. Porque neste mundo ordenado segundo a academia (2) as pantasmas tremen ao fondo dos espellos / como restos de liberación (2) pelexando neste mundo harmonioso para quen ten o poder. Fronte a isto cómpre a revolución, o incendio, a nova desorde chama / por un sol negro / é o aviso / de que o tempo pode estoupar (3), mais a cousa non vai ser doada, non é cuestión de establecer un gran pacto como camiño cara á liberdade (4), porque o grande pacto é o que nos reduce á obediencia e contra el a pureza non serve / apenas a verdade rítmica (4). O único certo é que a lóxica é o desequilibrio (4) e contra o vento / cómpre a insitencia, a percusión constante das grandes masas de ruído histórico / a se desparazar (5), insistir, crer na procura da verdade a través da beleza, dos dominios concretos do ritmo, malia a vertixe é necesaria a detonación que esfarela / esta organización das cousas (6), a insubordinación do pasado contribúe á liberación dos mortos (7) e o verso claro, áxil, consecuente, sabedor de que a beleza está na xustiza.

                     A voz poética ten fe n´un vento furioso que atravesa os corpos / coma quen asalta un palacio (7), ningún espello resiste semellante ataque (8), aínda que emerxan dúbidas porque  a loita non é sinxela, ningún crime sen resposta / o mundo non está en calma (9). Iso si, é consciente de que estoutra beleza, a da xustiza, se produce á marxe das ordenanzas, todos os demos desatados / o sentido último do asalto (10). Malia todo persiste a crenza de que revolución non ha chegar a tempo para todos, malia todo non hai outro camiño, buscar a beleza a través d´os impecábeis desvíos / da morte (12), extraendo da ruína materiais para refundar os seus poderes (13). Mais a revolución é necesaria, o mandato di / non respectar ningunha lei (14) , e é preciso non  desmaiar porque ao final ( ese zunido informe/ pero que derrota as hostes occidentais (14)) as árbores caen  / as árbores caen (14).

                     Un pequeno poemario para restaurar as nosas crenzas de revolución social desde a beleza que leva á xustiza. Todo coa banda sonora do músico estadounidense Albert Ayler, jazz rebelde que nunca foi ben asimilado polos cánones, malia o apadriñamento de Jonh Coltrane.

 

                     ASDO.: Xosé M. Eyré

                    

 

subliñados de A ARTE DE TROBAR (Santiago Lopo, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 28 de Decembro de 2017 @ 6:53 p.m.

 

Naquel momento, a unha  legua deles, un falcón pirenaico deleitábase no cumio do seu penedo favorito con carne de rata ben cebada. A visita á feira dos humanos pagara a pena (17).

………………………………………………..

Nuno e malabarista Máximo formaban parte dunha compañía itinerante de artistas, encabezada por Manrique, un rexo leonés. As tres carretas viaxaban polos reinos da península levando a cabo espectáculos de todo tipo (23).

…………………………………………………

Esta boa a sopa, irmán Étienne? -preguntou o cabaleiro. O escuálido franciscano pechou os ollos en sinal afirmativo-. Alégrome (31).

………………………………………………….

O dominico Guillaume Arnaud terminou as súas oracións, quitou o hábito e enfundou o camisón longo e áspero con que durmía (42).

…………………………………………………..

-Escoita, Elvira. O resto dos meus compañeiros están desexando afastarse de ti e o teu hermetismo non axuda a que confiemos na túa persoa (…) (54).

…………………………………………………..

Isahort era un ser astuto e desapiadado, de orixes gascoas e castelás, a quen a vocación asasina lle viña de familia (64).

………………………………………………….

Semioculto baixo un carapucho deambulaba polas rúas poeirentas da capital do condado. Realizaba esta práctica todas as semanas por unha boa razón (83).

……………………………………………………

A cella dereita de Guillaume Arnaud estaba inchada e coa sutura aínda fresca (91).

…………………………………………………….

A continuación, maría Balteira interpretou unha cantiga de amor, mais o seguinte trobador, Pero García Burgalés, preferiu mudar o ton e atacou directamente a Balteira (107).

…………………………………………………….

Os trobadores moraban dentro do propio castelo, nunha sala que daba ao patio de armas, mais ese lugar non era adecuado para os músicos de extracción popular (117).

……………………………………………………..

El non precisaba dunha audiencia que o aplaudise. Era un home solitario que buscaba gañar coñecemento sobre o don divino da vida (129).

…………………………………………………….

El mesmo quería transformarse nun superhome e mellorar as súas capacidades humanas, se aquilo era posible (130).

…………………………………………………….

Despois de moitas pescudas, por fin localizara a bruxa cátara nun torneo. Isahort sorría mentres a contenda se desenvolvía diante dos seus ollos (144).

……………………………………………………..

En canto regresou aos seus apousentos, Guy de Lille lavouse. Para finalizar a fecundación da vaca tivera que introducir o seu brazo dereito na vaxina do animal (160).

……………………………………………………..

-Non te decatas? Vivos pasar o mesmo que a nós. Unha vez que rematen a Reconquista xirarán as súas cabezas cara ao voso país. Desapareceredes da face da terra e toda a vosa cultura acabará ardendo nas fogueiras! -a moza choraba desconsolada (165).

………………………………………………………

Pero ademais, o studium en latín era unha ferramenta crucial para desterraren a lingua occitana (173, salientado orixinal).

………………………………………………………

Durante toda a noite Elvira e Xoán permaneceron en silencio xunto ao cadáver de Nuno, saloucando (189).

……………………………………………………..

Na cela de interrogatorios da prisión, Guillaume Arnaud camiñaba nen círculos ao redor dunha anciá de guedellas brancas, axeonllada e encadeada ao chan (201).

 

 

crítica de A ARTE DE TROBAR (Santiago Lopo, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 27 de Decembro de 2017 @ 6:43 p.m.

O VALOR DA CULTURA, O VALOR DUNHA NOVELA

Título: A arte de trobar

Autor: Santiago Lopo

Editorial: Xerais

Calquera libro ten un valor intrínseco e estimábel en función do que supón para o mantemento e progreso dunha cultura. Mais esta novela de Santiago Lopo fai diso tese e, sen perder un ápice de narratividade, defende a cultura como alma dun pobo. Para iso dispón dous fíos narrativos, un en Toulouse, onde se atopan o nobre usurpador Guy de Lille e o inquisidor Guillaune Arnaud; e outro itinerante (Xaca, Burgos, Santander) composto por unha troupe de artistas itinerantes (Nuno, Xoán, Máximo. Manrique, Fadhila, cun mono e un oso) aos que se une Elvira, unha estraña moza que parece fuxir de algo. Siatuada a trama no conflito das Guerras Albixenses ou Cátaras, Elvira parece unha fuxida albixense mais a troupe de artistas itinerantes non dubidará en axudala permitíndolle viaxar na súa compaña a cambio de cartos. Este é o punto de partida da trama da novela de Santiago Lopo.

                                 A isto hai que sumar o feito de que sobre o tempo dos trobadores non hai na literatura galega moitas novelas. Recente aínda o caso de Lourenço, xograr (Manuel Portas, Premio García Barros 2015, Galaxia) só Luísa Villalta (As chaves do tempo, A Nosa Terra) achegara algún título narrativo, podendo acrecentarlle a Morte de rei (Xerais) de Darío X. Cabana, aínda que esta non trate o tema dos trobadores si ilustra unha parte da esquecida Idade Media galega. Polo que a de Santiago Lopo vén engadirse á pequena oferta de títulos que traten o tema da Idade Media, máis concretamente o tempo dos trobadores, na nosa literatura. Fundamentalmente na nosa literatura para mozos e mozas, que eran quen máis sufrían a escaseza de títulos que ilustraran un momento histórico certamente ricaz da historia galega, en contraposición ao escurantismo que se lle supón a esta época e nos vén imposto desde fóra.

                                    Estruturada neses dous fíos narrativos e escrita en capítulos breves, A arte de trobar, Premio Xerais 2017, conta cunha grande axilidade narrativa que en nada estorba para que as personaxes teñan tempo de estaren ben configuradas. Rescata un tempo duro, o das Guerras Cátaras, que supuxo o declive da cultura escrita en lingua de oc, que só a partir dos século XIX coñeceu certa revitalización, e que viña coincidir co perído de maior esplendor da cultura galego-portuguesa. Un tempo no que se reconfigurou o mapa político da Europa do século XIII e avisa do que supón a substitución lingüística como arma política, algo que aínda hoxe padecemos os galegos e que está lonxe de ser superado. Porque se trata de política, non é unha simple rivalidade cultural no mesmo territorio. É unha loita política de dominación dese territorio, antes foi a Provenza, agora, e desde hai séculos, a Galiza. Contra nós non se pronunciaron anatemas nin excomuñóns ou Cruzadas relixiosas como escusa, no seu lugar sementouse o autoodio e o sentimento de inferioridade como armas invasoras.

 Hai intereses políticos en pronunciar a defunción da cultura galega. Santiago Lopo avisa diso, nunha novela de áxil lectura e remate sorpresivo. Galiza debería ser un territorio que gozara do dominio de dúas culturas, a castelá e a galega. No seu lugar é territorio bélico. Non se enfrontan exércitos, enfróntase culturas, a castelá, estatal, e a galega, a resistir, periférica. Calquera libro escrito en lingua galega insírese nese concepto de resistencia. Porén, se ademais, como no caso de Santiago Lopo, ese libro, esa novela neste caso, advirte dos perigos da colonización lingüística, ese libro, esa novela, adquire un carácter de insubstituíbel.

                               Elvira leva oculto un códice, a caza de Elvira, prioritaria para o inquisidor Guillaume Arnaud e para o nobre usurpador Guy de Lille, por iso foxe. Por outro lado a troupe intinerante diríxese a Burgos, onde terán lugar unhas vodas reais e se supón que achará público para o seu espectáculo. As dúas liñas temáticas están condenadas a atoparse, e así o farán, no que supón o sorpresivo remate da novela, cando saibamos o tipo de códice que Elvira leva oculto e como consegue salvalo. Nin que dicir ten que incorpora cantares en galego e en occitano, ofrecendo un fresco da convivencia e encontro das culturas galega e occitana así como da vida dos trobadores que ían ofrecendo  os seus espectáculos polos camiños adiante. A novela, puntualmente, ten tempo para o encontro amoroso ou o humor, mais só puntualmente pois a  súa finalidade, como quedou dito, é outra ben diferente.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

 

 

 

 

 

 

subliñados de O XARDINEIRO DOS INGLESES (Marcos Calveiro, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 21 de Decembro de 2017 @ 6:56 p.m.

 

O importante non é o que contas, senón como o fas, dicía eu sempre (11).

………………………………..

Eles atopárana de casualidade ao día seguinte da pelexa cos gardas vendendo de novo as súas verzas na paraza da Verdura (43).

…………………………………

-O azucre é para os ricos -dicíalle sempre el con solemnidade, coma se aquela fose unha das máis grandes verdades do universo todo (53).

…………………………………

Delia óllase as mans, as mans nunca menten (67).

…………………………………

Ademais, como os grandes mentiráns que eramos, os escritores adoitabamos fabular moito sobre a orixe das nosas obras, sobre esa gran labarada (71).

…………………………………..

Porque as novelas son como os incendios provocados, sempre teñen moitos focos (79).

…………………………………….

E ambos os días regresou tristeira á casa, onde ademais a agardaba a rifa do seu pai por deixar as tarefas sen facer mentres el ía botar a partida e embebedarse na taberna (105)

………………………………………

E a pintura debe ser Luz e Verdade fronte a Sombra e Misterio. Mostrar os recunchos máis avesíos da alma é o seu fin (133).

……………………………………….

Para quen se escribía? Para un mesmo? Para os demais? Por que facelo? Que sentido tiña? (147).

………………………………………..

Da historia de Edelmiro podía saír a historia que me redimise como escritor (150).

………………………………………..

Todos temos un pasado. E adoitamos negalo e fuximos del (209).

……………………………………….

Pequenos e enxeñosos enganos que prepararon os ollos inocentes dos espectadores para a chegada desa gran mentira que é o cine (218).

………………………………………..

A carón do escenario, Delia remata o arranxo da rachadela na te do decorado. A Peixería é un balbordo de xente (252).

……………………………………….

-Non eran meus, eu só quero traballar en paz e darlle de comer o meu fillo (258)

………………………………………..

Un rumbo que me obrigaría a mudar todos os meus plans dun xeito que non imaxinara. Un rumbo a rebordar de preguntas, mais tamén de coñecemento. Un rumbo cara á verdade (270).

………………………………………..

A emoción de estar a ler unhas liñas sobre as que tiñas a absoluta certeza de que estaban dirixidas a ti, de que dun xeito ou doutro, para ben ou para mal, estaban a mudar  a túa vida para sempre ( 272).

…………………………………………

-Porque convén non levantar moi alto a cabeza, rapaz. Corres o risco de acabar sen ela (277).

…………………………………………

Sempre houbo dúas Vilagarcías. Dúas vilas. Sempre ( 289).

…………………………………………

O de escribir era outro cantar, máis ben desafinado. Por iso pensaba que estaba no bo camiño para acadar a dignidade, e para conseguilo ía ter que esforzarse moito máis e ler todos aqueles libros do Ateneo, do primeiro ao último (299).

…………………………………………

Existen respostas que é mellor non coñecer, ignoralas é abrir unha porta á esperanza (317).

…………………………………………

-Seica cada dous ou tres días, os falanxistas sacan algún ao amencer ou ao solpor e nunca máis volve saberse del (334).

………………………………………….

-Mire, o outro día fun á súa casa de Cea, como me dixera, e atopei isto -confesei mostrándollo (359).

………………………………………….

(…) era unha mostra de debilidade que o novo réxime non se podía permitir (283).

………………………………………….

-Sen nomes non hai remorsos -engade o Baloca antes de darlle un grolo (387).

………………………………………….

Precisaba tempo para matinar en todo o acontecido. Mentres conducía, repasei o ocorrido unha e outra vez (426)

………………………………………….

 

crítica de O XARDINEIRO DOS INGLESES (Marcos Calveiro, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 20 de Decembro de 2017 @ 7:41 p.m.

ENTRE DÚAS GUERRAS, UNHA BOA NOVELA

Título: O xardineiro dos ingleses

Autor: Marcos Calveiro

Editorial: Galaxia

Entre dúas guerras sitúa temporariamente a trama Marcos Calveiro no título que lle valeu o Premio García Barros de 2017: O xardineiro dos ingleses. A I e Guerra Mundial e a Guerra Civil Española. Serven de escenario temporal a boa parte da trama da novela, boa parte, xa que a novela remata cun capítulo titulado “Nos días de hoxe” e xa comezara cun similar. Pois a novela conta con dous fíos condutores, un no pasado e outro no presente, que se van alternando sen estorbarse, complementándose, segundo imos lendo. O propio do escritor que escribe  a novela e o da historia de Delia Cores e o seu fillo Edelmiro. A parte da trama que corresponde a Delia e Edelmiro Cores é a que se sitúa entre as dúas guerras, inclusives. O escritor que escribe a  novela sérvelle a Marcos Calveiro para, en parte, ficcionalizarse  a si mesmo e ofrecernos unha escolma das angueiras que preocupan ao escritor perante o acto da creación. Polo que unha das caras, do prisma que é a novela, ten contidos metaliterarios, moi preocupada pola arte..

Delia é unha moza dunha das aldeas próximas a Vilagarcía de Arousa que nomora dun mariñeiro inglés pouco antes da I Guerra Mundial. En realidade son tres, son un trío, Delia, James e Fritz, sendo Fritz un mariñeiro alemán que fai boas migas con James e que tamén namora de Delia. Mais James e Fritz deixarán que sexa Delia quen escolla, decantándose esta polo mariñeiro inglés. Pouco despois, a I Guera Mundial volverá reunir o trío, mais agora James e Fritz enfrontados como inimigos. Froito da paixón amorosa entre Delia e James nacera Edelmiro, o xardineiro dos ingleses. Precisamente a novela comeza e remata coa nova da súa morte, toda unha vida dedicada coidar do cemiterio dos ingleses desintersadamente, sen que se lle coñeza vinculación especial co país da Grande Bretaña. Que a hai. Descubriráa o lector na parte da trama que novela a vida Delia, sempre a  agardar a volta do seu James.

A novela, moi ben docuementada, reflicte con esmero o  ambiente cultural da época en Vilagarcía. Plácido Castro, Elpidio Villaverde, Joaquín Sorolla ou Fecerico García Lorca ( co seu grupo La Barraca) son nomes que desfilan polas páxinas de O xardineiro dos ingleses, unhas páxinas que tamén deixán constancia da introdución de diversos deportes (desde as clásicas regatas, ao fútbol, hoquei feminino ou tenis) na sociedade vilagarciá. Pero o verdadeiro fío condutor da trama é a historia de Delia Cores, a súa loita por ser ela mesma, nai solteira, nunha sociedade que non aproba este tipo de situacións. Ela, Delia, co seu traballo e tesón logra sacar adiante o seu fillo, Edelmiro, malia ser repudiada polos seus propios pais, mesmo coñecerá unha época de certa prosperidade, dentro da pobreza, cando logra ser costureira e deixar de ser lavandeira, un soño que tiña desde nena. Polo que a novela tamén é unha novela de superación. Superación no caso de Delia, e superación no caso de Edelmiro, Miro, que malia a súa eiva logra saír adiante, nada menos que ata os 95 anos de idade.

Marcos Calveiro, nesta novela, deixa patente a evolución da sociedade vilagarciá ao longo do primeiro terzo do século XX, desde uns anos antes da I Guerra Mundial ata a Guerra Civil Española. Inserida no contexto do panorama político internacional, é testemuña de como os alemáns van utilizar a ría para reabastecer de combustible os seus temíbeis submarinos e nela os dous bandos contendentes despregarán as súas redes e contraredes de espionaxe sen ningún obstáculo, que España era país neutral que os deixaba facer ao seu antollo. Neste taboleiro de operacións vese atrapada Delia, ela, que só é unha simple moza de aldea que fica namorada dun mariñeiro inglés. Ela que será deixada á súa sorte polos pais en canto fique preñada. Delia e a súa loita por ser ela mesma. E, recuncando, Edelmiro, o froito prohibido, fillo de solteira e eivado, tamén terá que loitar por saír adiante nunha sociedade que non lle é nada proclive, mantendo limpo e curioso o Cemiterio dos Ingleses en Vilagarcía ata que a idade xa non llo permite máis.

Unha boa novela éo desde a primeira liña deica a derradeira, porque interesa o lector desde as primeiras palabras deica o remate. E a de Marcos Calveiro resulta un bo exemplo. Ou ben a trama da historia de Delia Cores nos atrapa, ou ben as reflexións metaliterarias e culturais se adonan do noso interese, pero o certo é que resulta moi difícil abandonar a lectura ata outra sesión vindeira. Só afea a súa lectura o feito de que non tivera unha derradeira correción que a limpara de grallas.

 

ASO.: Xosé M. Eyré