ferradura en tránsito

Xuro que loitarei para que a miña lingua alcance o máis amplo uso social, dentro e fóra da miña comunidade, e obteña a máxima difusión e recoñecemento en todos os ámbitos sociais.(Noeli Pocaterra)

crítica de A TEORÍA DOS CONTRARIOS

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 30 de Novembro de 2016 @ 7:46 p.m.

NOVELA BREVE SOBRE O AMOR

Tïtulo: A teoría dos contrarios

Autor: Pere Tobaruela

Editorial: Edicións Embora

A teoría dos contrarios tamén é unha corrente filosófica de longo predicamento entre os gregos, agora tamén é unha novela breve sobre o amor da autoría de Pere Tobaruela. Anxo é fillo dun militar, polo tanto provén dun ambiente ríxido no que anuciar a  súa homosexualidade é moi difícil. Vai ao psicólogo durante un tempo e despois emancípase. Entón todo se volve máis doado e coñece  a Pedro, profesor de Historia da Arte especialista en Van Gogh. A chama prende entre eles e Pedro pasará a vivir con Anxo unha historia de amor que non está destinada a perdurar. No escenario aparecen novos actores. Enre eles está Luz, antiga esposa de Pedro, coa que só lle queda chegar a un divorcio o máis levadeiro posíbel, pero coa que acabará deitándose e distanciándose de Anxo. Mais esta historia de distanciamento dura pouco, entre eses novos actores está Andrés, camareiro no Casa Paco, bar frecuentado por Anxo e Pedro, un Andrés que tamén é homosexual e será nova parella de Anxo. Mais para entón o verdadeiro portagonista da novela xa é Pedro, o seu deambular por este mundo na procura dun pouco de amor, el que lle achacaba a Anxo que fora pouco definido, áchase nunha situación de soidade da que lle é moi complicado fuxir.

                     A teoría dos contrarios non  se cumpre. Seco-enxoito, finito-infinito, par-non…porén frío-morno-quente. Neste caso agardiriamos a oposición masculino-feminino, mais só unha vez se cumpre tal premisa coa oposición entre Luz e Pedro, porque no caso de Anxo-Pedro non podemos pensar en ningunha oposición xa que aínda que son diferentes personalidades en ningún caso son opostas. Esta é unha historia de amor que non entende de sexos, senón de desexo e sentimentos mais non é unha historia de polos opostos que se atraen, senón de liñas diverxentes que nalgún momento se tocan. Ese é o caso de Anxo e Pedro. Inclusive de Anxo e Andrés, se se quer, mais nunca son polos opostos senón caracteres diverxentes.

A teoría dos contrarios  é unha novela breve de amor fundamentalmente homosexual, son poucas as personaxes e non poden ser moitos os fíos que se tecen entre elas, ademais o ritmo narrativo é alto, os capítulos son breves en número de trinta, como se fora un ensaio para o premio de LVG, co que iso significa.

                     Eis unha lectura áxil, a contrafío do amor que a sociedade entende maioritarimente como  sexos opostos, mais que non etiqueta, foxe de calquera etiquetaxe e trascende os valores tradicionalmente entendidos como oposición sexual. Un convite a reflexionar sobre algo tan esvaradío como é o amor, o amor libre de preconceptos, o amor non suxeito aos prexuízos que tan comunmente adoitamos proxectar sobre el. Pola contra, aquí convídasenos á reflexión libre e descontaminada. Os amores de Pedro (Anxo, mais tamén Luz) ofrécenos a posibilidade de profundarmos a cerca do que é efectivamente o amor, o amor ceibe de ataduras sexuais, até que punto podemos amar sen a condicionante das peles en contacto, da suor compartida, do desexo sen freo. Porque o amor de Pedro por Anxo esváese precisamente condo este se deixa levar pola paixón, pola paixón irreflexiva. Existe de verdade a posibilidade dun amor fóra de toda continxencia paixonal? De verdade hai tanta diferenza entre o amor paixonal e o amor reflexivo e indiferente á paixón? De verdade é posíbel amor sen paixón? A xulgar polo que se establece en A teoría dos contrarios en ningún momento se fala de amor sen paixón, mais si de paixón sen amor.Pedro non se atoparía como se atopa, só, se fora quen de arrepoñerse ao asalto paixonal que o leva a consumar con Luz, aínda que nese amor estea vendida xa toda a cera que arde.

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de A IRA DOS MANSOS (Manuel Esteban, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 23 de Novembro de 2016 @ 7:35 p.m.

NACIÓN DOWN

Título: A ira dos mansos

Autor: Manuel Esteban

Editorial: Xerais

“A sociedade sinala estas persoas como enfermos, aínda que eles non se senten máis nin menos indispostos que calquera. E etiquétaos como atrasados, aínda que eles, que nunca tiveron présa por chegar a ningures, non se sente por detras nin por diante de ninguén” (188) Extractamos estas palabras do épilogo do autor onde define as persoas con síndrome de Down ou, maís cientificamente trisomía do par 21, porque eles son sorpresivos protagonistas da novela que gañou o Premio Xerais deste ano. Están aí, ao lado noso, todos sabemos da súa existencia, mais a nación Down permanece illada nunha extensión paralela á do noso vivir. A ira dos mansos non só está dedicada a esta xente, senón que os reivindica ao noso carón, un colectivo tan esquecido como o desta xente que erradicamos de onda nós exhibindo unhas táboas de “normalidade” á que nos asimilamos, mais que, aínda recoñecendo o vantaxismo de crearmos nós o estándar de “normalidade, habería que ver quen é máis normal ca quen. E hai que dicilo así, nada máis comezar, polo infrecuente que é, na nosa literatura coma en calquera outra, que o mundo da ficcción literaria os lembre. Aínda que non sexan suxeito desa ficción literaria, senón obxecto. Aínda que a ira dos mansos non sexa a ira da xente con síndrome de Down, en ningún momento chegan a un estado sequera asimilábel de lonxe á ira.

                 Deféndenos, Señor , da ira dos mansos “José Saramago propuxo esta oración anticipando que un día os maltratados pola historia, os humillados, os mansos desprovistos de toda voz, se erguerían, cansos de calar, reclamando o seu dereito a figurar na gran foto da humanidade” (188). Aquí, os maltratados, os mansos, son as personaxes pertencentes á nación Down, Alza-Down na novela. Mais xa dixemos que non son suxeito da acción, senón obxecto e en ningún momento experimentan algún sentimento parecido á ira. Porén, o título tamén pode referirse ao inspector Carlos Manso, o eixo central da trama. O problema é que tampouco el é nada iracundo, máis ben é un inspector filósofo (lembrador especialmente de Kant), o típico inspector de volta de todo, un tantiño cínico ás veces, que se mantén en pé grazas aos litros de café que lle terman do corpo, e que se ve envolto en dous casos que teñen como protagonistas xentes da nación Down, personaxes con síndrome de Down que acudían diariamente a Alza-Down. Sen comelo nin bebelo, el vai ser a voz desta xente con trisomía do par 21, para algo é policía e primeiro matan a Violeta, caso que leva el persoalmente e resolve, e despois tratan de acusar de asasinato a Pedro, o  asasinato dun malandro que adoitaba insultar a xente coma el. No segundo non lle pertence a el o caso, mais aínda así será el quen o resolva.

                     Conta a novela un narrador en primeira persoa, a parte policial, porque na segunda parte (“Media noite no país de Lu”) aparecen uns capítulos en cursiva e terceira persoa que achegan a novela á novela negra, xa que aí atópanse as vísceras do asasino, a mente do asasino. Evidentemente, os capítulos policiais e os negros converxerán nun final único que integra a parte negra na parte policial, porque novela é unha novela policial, a medio camiño da negra, se se quer, mais novela policial, protagonizada por un inspector de policía. Isto, e o feito de estar contada en capítulos breves, tanto a primeira parte como a segunda, dotan a novela de grande axilidade e dinamismo. Ademais, o estilo é un estilo sen adobíos, seco, frío, directo, rápido. Todo o val fai que anovela se lea sen demoras. E demostra, máis outra vez, que  novela é o xénero da superación, porque a primeira parte non abondaba para novela, quedaba moi curta, artellouse unha segunda que lle incrementa o corpo superándose a  si mesma. Iso si.Houbera sido desexábel que, na parte onomástica, existira unha meirande uniformidade a prol da lingua galega.Nunca entenderemos esa manía de contaminar a onomática galega con nomes en castelán, que o único que fan é confundir realismo con hiperrealismo e non engaden absolutamente nada ao discurso, neste caso á novela.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de A MALETA DE VICTORIA KENT

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 16 de Novembro de 2016 @ 7:47 p.m.

VINGANZA

Título: A maleta de Victoria Kent

Autor: Xerardo AgraFoxo

Editorial: Galaxia

Moitas son as novelas que se teñen escrito sobre a Guerra Civil e esta non é unha máis. Moitas son e nunca serán poucas non porque se trate de facer xustiza a unha inafamia que comezou cun golpe de estado por parte de xenerais que non souberon aceptar o triunfo popular e democrático da República. Abondaría iso para que nunca foran poucas. E moito se ten escrito que na Galiza non houbo Guerra Civil, cando a masacre planificada foi peor ca ningunha guerra. Porque nunha guerra mátase e mórrese, sempre sen razón. Mais cando se trata dunha masacre planificada, dunha depuración humana perfectamente dirixida e orquestrada, ningunha guerra se aproxima ao horror que a sociedade padece. Horror e amputación, porque, de súpeto, esa sociedade áchase desprovista dos seus homes e  mulleres máis valiosos, aqueles que loitaran pola liberdade  e a igualdade. Sempre son eses, nunca son os asasinos os que acaban nas cunetas. Sempre son eles, os de meirande compromiso social, os loitadores pola mellora das condicións sociais en que se vive, os loitadores contra o caciquismo que raquitiza a sociedade. Xerardo AgraFoxo lémbranolo moi ben nesta novela.

Tres día despois do comezo do Glorioso Alzamento Nacional, Liberto, un obreiro anarquista comprometido coa loita sindical en Portomaior,  intégrase nunha columna de mineiros que tentan para o golpe de estado en Santiago e despois na Coruña. Como consecuencia do caos en ambas e dúas cidades, e d ainutilidade da súa participación, regresa á casa con dúas opcións: tirarse ao monte ou fuxir nalgún dos vapores que saen do porto de Vigo. Primeiramente opta por entobarse no monte, mais visto que non se atopaba preparado para resisitir cando chegara o inverno e que non decide integrarse na resitencia, querera fuxir desde porto de Vigo. A desgracia quere que alí o apresen e retorne a Portomaior custodiado pola Garda Civil, cun futuro incertov istas as agarradas que mantivera co agora alacalde e mais con Serrabal, agora xefe da Falanxe local. A sorpendente aparición dunhas cartas que descobren unha relación amorosa entre Matilde, agora xefa da Sección Feminina, e muller do boticario da vila, con Balboa, xuíz de Portomairoe e viúvo, parecen condicionar o seu destino, pois el sabe quen as ten. Porén, o que de verdade condicionará o seu futuro é a morte dun dos irmáns Gasset, fillo de dona Matilde, que marchara alistado na Falanxe cara Asturias. Porque desde entón, e para vingar a morte do mozo Gasset, o lacalde  mais Serrabal confabulan e duncian ameazas por parte de Liberto. Falsas, mais trátase de dar un escarmento con Liberto.

A novela é a historia da vinganza por parte de Serrabal e mais o alcalde, como confabulan para que este, que non tiña as mans manchadas de sangue, remate morto en aras de deixar ben claro quen son os novos amos de Portomaior. E conta cuns perfís psicolóxicos delicados e ben construídos,que son o mellor da novela, non caendo no previsíbel de facer dos malos malísimos e dos bos boísimos, humanizando ambos de xeito que cobra especial importancia como confabulan para escarmentar a Liberto, como planifican a execución de Liberto. Que é o obxectivo final da novela, exemplificar como foi a planificada depuración social na Galiza. Como abondaba a malévola vontade duns cantos para condicionar o futuro dos que se significaran na loita sindical e/ou política. Pois esa foi a Guerra Civil que vivimos na Galiza, desde os primeiros momentos do Glorios Alzamento ata ben anos despois de que rematara a contenda.

Un factor que condiciona moito o resultado final da novela é o narrador, un narrador omnisicente en terceira persoa, tan forte, tan ríxido que non deixa que as personaxes se definan polo que fan senón que é el quen se ocupa de tal labor. Polo demais trátase dunha novela de factura clásica, que procura momentos climáticos para cada capítulo, de xeito que o lector quede prendido na lectura do que que é que pode pasar no seguinte capítulo. Sendo, así mesmo, unha novela senlleira na produción literaria de Xerardo AgraFoxo, no que as viaxes doitan ter moita importancia. Neste caso a única viaxe que se nos propón é a viaxe á ficción, tomando a ficción como exemplo do seu labor como historiador, o que o leva a lembrar a figura de Victoria Kent, avogada e política republicana que foi a primeira muller en ingresar no Colecio de Abogados de Madrid, así como tamén a primeira que, no mundo, exerceu como avogada nun tribunal militar.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de BÁGOAS NA CHUVIA (Plácido Betanzos, Fervenza)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 9 de Novembro de 2016 @ 7:20 p.m.

NOVELA DE AUTOAXUDA PARA MULLERES MALTRATADAS

Título: Bágoas na chuvia

Autor: Plácido Betanzos

Editorial: Fervenza

É abrir un xornal, escoitar a radio ou poñer a televisión, a lacra social dos crimes por sexo, a mal chamada violencia de xénero, asáltanos con tanta frecuencia que xa se converteu nun tema tópico da prensa de sucesos. Poucos adxectivos quedan xa para referirse ao caso. Covarde, seméllanos o máis acaído, porque sempre, sempre, se trata de violencia exercida nun ser máis débil. Mais nin que llos apuxeramos todos un a un darían conta xusta do noxo que nos producen estes casos. E ben merecían unha novela, a actualidade que significan ben merece unha novela de cando en cando. E nesta ocasión o autor é Plácido Betanzos e a obra a que traemos a estas páxinas, édita na editorial Fervenza. Porque é deber de toda literatura dar conta do que acontece na sociedade, o contrario significa mentir. E na sociedade galega, coma en calquera outra, os crimes de sexo están, infortunadamente, á orde do día. Así é que o autor só nos devolve a posibilidade asistirmos pormenorizadamente a un destes casos de violencia machista. Para que tomemos boa conta do horror padecido por estas mulleres maltratadas, baixemos os ollos e durante unhas horas os manteñamos fixos na realidade do maltrato ás mulleres, en lugar de pasar páxina, en lugar da brevidade da noticia radiofónica, en lugar do tópico audiovisual que axiña deixará lugar a outra noticia. Porque, por moi netivos que sexan os adxectivos cualificadores destes actos, xa estamos afeitos a convivir con eles. Xa estamos afeitos a convivir con eles mais sen a fondura de deternos nods pormenores do caso. A sociedade en que vivimos é así. Alarmista e inconsciente á vez.

                     Rosa, muller casada con Xermán e cun fillo, é maltrtada por este até o extremo de rematar nun hospital. Non é un maltrato fortuíto, nunca o é. Viña sendo sistematicamente maltratada polo seu home, minusvalorizándoa en público e en privado, mesmo a ollos do seu fillo a trataba coma unha desequilibrada á que tiñan que axudar, de xeito que o seu fillo nun ten conciencia do maltrato que está padecendo a nai, todo o contrario, para el seu pai é un modelo á seguir, triunfador na vida e que se preocupa por súa nai. Realmente ninguén ten conciencia do maltrato que sofre, a ollos da sociedade Xermán é un triunfador que coida da desequilibrada da súa muller. Ninguén. Até que chega ao hospital.

Entón si. Todo se volve doutra color. No hospital axúdana, un psiquiatra ocúpase do seu caso e entón a   novela colle o ar dunha enorme corrente de conciencia. Nuns casos e o psiquiatra e noutros a propia Rosa, solidariamente reviven a historia dunha muller que xa de nena fora educada para ser maltratada, pois os seus pais tamén a minusvalorizaban decote.

                     Todo muda a partir de aí. Primeiro, nun piso de acollida, atópase casos similares ao seu. Mais é realmente cando lle ofrecen un traballo que unha nova Rosa nace. Independente. Diferente. Dona de si mesma. Disposta a enfrontar  vida por si mesma, co baldón do negro pasado, do maltrato continuado, sempre na lembranza. Mais é iso precisamente o que a fai valorizar moito cada novo día, cada nova conquista da súa liberdade recén estreada.Quéixase entón o autor das poucas medidas de protección social que ofrece a sociedade e que os mundos da política e do poder viaxan por outros camiños, realmente parece que só lles importan aos medios de comunicación, outra noticia para alimentar a crónica se sucesos, con palabras máis gordas ca onte, con meirande sensacionalismo ca onte, para nada, porque ten toda a razón o autor, as medidas de protección social son nulas. Case inexistentes. Unha excusa para dicir que se fixo algo, para limpar unha conciencia ennegrecida por un machismo contra o que non se loita, que se tolera a súa existencia.

                     Moito ten que mudar a sociedade para que algo cambie, se se quere que esta lacra sexa historia. Primeiro tomar conciencia de que aí hai un problema. Os medios de comunicación alertan decote da súa existencia. Mais é a sociedade a que ten que reaccionar. Erradicar todos os comportamentos machistas, en primeiro lugar, que a igualdade dos dous sexos sexa efectiva na sociedade, non tolerar ningunha imposición dun sobre do outro. É o primeiro paso. E imprescindíbel. E non se está a facer. Conscientemente estase a obviar permitindo que todo siga igual, dando por bon este estado de cousas no cal florece o machismo. Consentindo, mesmo vendo con bos ollos, o patriarcalsimo social no que vivimos. Malia todos os logros do feminismo, estamos fartos de comprobar como hai unha parte da sociedade que se sente cómoda mentres todo siga igual. E así non hai maneira. Porque non se trata dunha competición de homes contra mulleres. Nin todas as mulleres son feministas. Resulta doloroso comprobar como entre elas aínda hai un bo número que non sente o machismo como un problema, que se sente cómoda neste estado de cousas.

                     Fronte a isto, dicir que no texto hai vulgarismos e mesmo castelanismos parece unha broma de mal gusto, entre outras cousas porque o autor quixo deixarnos o mellor de si e esmerouse no labor.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

dialogando

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,LITERATURA MÍNIMA,POLÍTICA, SOCIEDADE, CULTURA — 7 de Novembro de 2016 @ 7:15 p.m.

Non hai moito, Carlos Lema escribía este atigo sobre o esmorecemento da ambición literaria. O tema é de tal trascendencia que axiña naceron en min ganas de responder. Non é que eu queira rebater o nel exposto, mais si clarificar un par de aspectos. E comezaremos por deixar ben claro que a noso xuízo non se escribe un libro, independentemente do xénero, sen unha boa dose de ambición. Por iso é especialmente grave o tema, se nos esmorece a ambición literaria, se caemos nun estado de cousas predicíbel e reiterado, entón é que a cousa está moi mal e cómpre urxentemente un algo que nos revolucione, que nos evolucione.Son pouco frecuentes os intentos de inducir unha reflexión teórica —xa non digamos un debate—, especialmente sobre os criterios que hoxe en día son expresión dunha heteronomía dominante. Di o Carlos, e por iso agardamos deica agora. Non é só que sexan pouco frecuentes, ou  menos frecuente ca nosutros sistemas literarios. Habelos hainos, ou habelos hóuboos, e foron escritos. Mais nos días que vivimos o escrito conta cun tempo de impacto terribelmente breve, de xeito que non hai tempo para calibrar correctamente e como se merece as novas propostas. Hoxe todo é flor de un día. A brevidade da actualidade das novas propostas provoca iso, que vivamos nun presente contínuo que debulla día a día as novas propostas. Ese día a día fai que mañá esquezamos a proposta que hoxe se nos fixo, é dicir, outra das caracterísiticas do tempo que vivimos é o esquecemento inmediato, consecuencia da brevidade do tempo de impacto.

Entre ambas e dúas combínanse de xeito que o artigo do Carlos merece máis atención aínda, resulta case inevitábel que, pouco  a pouco, cheguemos a ese esmorecemento da ambición. Se hai uns esquemas que funcionan repítense e xa está. É o modo de funcionar. E parece ser aceptado. Non porque non haxa escritos que supoñan novas propostas, é que non dá tempo a dixerir o que realmente supoñen esas novas propostas, que é o que alteran no estado de cousas e que supón o que de novo nos presentan. Iso se é que nestes tempos se pode presentar algunha novidade, queixa que xa foi abondo exposta e na que non acreditamos. Todo o contrario, e remitímonos ao xa exposto nas liñas anteriores.

Comprenderase agora que decidiramos agardar este tempo na resposta, coa esperanza de que deste xeito combatamos o esquezo inmediato e o escaso tempo de impacto do que supón o artigo do Carlos. Ao que queremos engadir un feito realmente trascendente. Non é que non haxa novas propostas dentro dos esquemas da literatura tradicional herdada, do que vimos de falar. A partir dos anos 70 do pasado século comezaron a ser sentadas as bases dun novo xeito de facer literatura, a chamada literatura hiperbreve ou literatura mínima é un tipo de literatura á marxe da litertaura tradicional herdada, supón todo un cambio de sistema. Nos anos 90 produciuse un boom en canto ao estudo destes textos minúsculos e hoxe están xa descritos teoricamente inclusive entre nós. Iso foi o que tentamos facer co noso Nin che conto.

En todo caso agradecer ao Carlos a  súa claridade de visión, esa alerta que debera supor máis que este triste artigo de resposta. Queda por ver até que punto o artigo produciu o ronsel de reflexións de que debería ser obxecto. Parece que non resultou todo o polémico que debera e merecía dada a trascendencia do tema, o cal é unha mala nova. Que é  o que hai que dicir para que se mova algo nesta nosa literatura? Ou como é que hai que dicilo? Porque tamén pode ser cousa diso, da maneira. É triste, mais é así. O Carlos non se mete con ninguén, non era necesario nin ese é o seu estilo. Mais esa é a forma de crear polémica. Tristemente, repito.

crítica de NON HAI OUTRO CAMIÑO (Isaac Xubín, Xerais)

NOVELA CORAL

Título: Non hai outro camiño

Autor: Isaac Xubín

Editorial: Xerais.

Non hai moito advertiamaos do descrédito da trama como artificio novelesco, a propósito de Todo home é como un río (Manuel Veiga, Xerais) e non viría mal un comezo semellante para esta crónica, que na presentación editorial tamén elude falar de novela, ficando no termo neutro historia. Porén, nesta ocasión si podemos falar de novela dun xeito máis ortodoxo, porque lle acae ás mil marabillas o subxénero da novela coral. Porque, en efecto, toda a novela son as personaxes. Radoslav, Goran, Kamil, Nevenka, Aleksandra, Anja, Cezar, Tomislav, Natalija, Milos, Uros, Magdola, Danjela, Slobodan, Isakovic, Nada, Vladimirovich, Hrvoje Teodosic, Aspasia, comandante Hajrudinovic,…mais tamén Picallo e Martínez, tecen entre eles unhas relacións que son o núcleo de Non hai outro camiño, título que entre outras cousas tamén fai referencia a que, hoxe por hoxe, quizá non hai outro camiño para construír unha novela dos nosos días. En concreto, a de Isaac Xubín consiste na sucesión de relatos que teñen como protagonistas os xa mencionados, unha mestura de nomes croatas e galegos para dar conta da vida dunha cidade Staro Selo –non confundir coa cidade croata do mesmo nome, porque esta é portuaria, ribeireña do Mediterráneo e cunha gastronomía que aos galegos se nos fai moi familiar- e mais da zadruga próxima.

                     O camiño para (re)construír a vida de Staro Selo é ir enfiando os relatos que entre todos eles van vivindo. Relatos que parecen independentes, e sono, polo menos nun principio, porque despois van interrelacionándose até dar vida á cidade de Staro Selo, con protagonismo para todas as clases sociais e idades mais con preferencia para  unha mocidade que non ten nada claro o futuro. Un caso moi elocuente é o de Anja, moza que non sabe se quere ser bióloga, mecánica ou poeta, porén non teñen presente nin futuro máis claros os que teñen traballo e e estudos, como ben pode exemplificar Radoslav, que acaba adicándose ao tráfico de substancias estupefacientes, como complemento ao seu salario e despois xa como mundo no que se integra. De xeito que Staro Selo remata por ser un símbolo ou prototipo de calquera cidade portuaria, que medra descontroladamente e ten moi marcados os barrios segundo a clase social a que se pertenza. Igual que os seus moradores protagonistas nesta novela son símbolo ou prototipo da nosa sociedade actual. Polo que ben se pode dicir que Non hai outro camiño  é unha ficción na que se mira a realidade, un pouco como aconteceu coa Nova Narrativa Galega.

                     De feito, a comparanza ofrece unha posibilidade de reflexión para non desbotar. Se a NNG nos avisaba dos perigos da alienación, a de Staro Selo é unha sociedade que non se pode dicir que estea desalienada senón que reflicte unha situación de desorientación calquera que sexa a clase social a que pertenza a personaxe. Como advertiu Anxo Angueira na presentación en Vigo, logo de lembrar que como en Bretaña Esmeraldina e Retorno a Tagen Ata aquí se emprega o recuros ao estrañamento, “Non hai outro camiño é unha novela vinculada con outras dúas obras de Ferrín, Elipsis e outras sombras e  Arrabaldo do norte, onde explicitamente aparece o nome de Staro Selo, obras ambas as dúas que falan da alienación, a de inviduos presos por un estado de cousas”. Un estado de cousas que non muda malia a existencia dunha Resistencia que acaba por botar por terra o Casino, no que é toda unha declaración de intereses que tamén se pode vincular con Vicente Risco a través da celebración no devandito lugar do baile das debutantes.

                     A novela de Isaac Xubín está construída a base de relatos moi ben traballados e de remate climático, só no segundo capítulo se  salta esta estratexia. E non agacha a finalidade de influír na sociedade que de xeito especular reflicte, sobre todo está patente isto no remate. Non se  trata, pois, de literatura de usar e tirar. Chega para quedarse e non de calquera maneira senón a carón daqueles títulos que, desde a arte literaria, reflexionan máis certeiramente sobre a sociedade que nos toca vivir. Nela contraponse a cidade de Staro Selo coa zadruga da que todos proceden e onde os cabalos choutaban ceibos, no que é un discurso sobre a identidade e como esta se vai forxando, correspondendo aos anos da zadruga os anos de meirande interese en canto á formación, mentres a vida en Strao Selo é un devir sen sentido concreto onde os máis non queren facer outra cousa que deixarse levar pola gravidade, pola vertixe da espiral retorta da resignación e  o autoodio (246).

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de VINTE FRAGMENTOS DE MOCIDADE VORAZ (Tito Pérez Pérez, Toxosoutos)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 26 de Outubro de 2016 @ 8:24 p.m.

MOCIDADE E REALISMO

Tïtulo: Vinte fragmentos de mocidade voraz

Autor: Tito Pérez Pérez

Editorial: Toxosoutos

Voraz. Que sentido ten a mocidade se non é erguerse cada día para comer o mundo? Certo, tamén hai quen fai a mocidade equivalente de carencia de xuízo. E, se cadra é por iso mesmo, dirán os máis conservadores, o non ter unha perspectiva xusta das cousas lévaos a enfrontaren empresas que teñen máis de idealismo que de practicidade. A perspectiva xusta, xa estamos co xusto medio, co centro eterno, dirán os máis afoutos, porque que terá que ver iso con sentírense insatisfeitos nun mundo inxusto e quereren cambialo? Mais o certo é que é a mocidade a época da vida que se identifica coa vontade de procuraren meirande cotas de xustiza social. Velaí a voracidade. E porque restrinxir a voracidade unicamente á mocidade? Acaso esa voracidade non é tan necesaria en calquera outra época da vida do ser humano? Como mínimo felicitémonos porque haxa quen na madurez segue conservando esa voracidade.

                     Esa é voracidade que agardamos nada máis ler o título, mais non o seu único sentido de voraz. Porque o que atopamos é un exercicio de realismo que nada ten que ver co idealismo. Como se di na presentación editorial aquí non atoparemos compracencia, nin optimismo, nin autoaxuda. Desde a  primeira páxina, e afondando no acontecer colectivo de xeito minucioso e descarado, a obra convida a reflexionar sobre aquilo que está e preferimos ignorar. Un espello no que contemplar a nosa faciana máis censurábel. Esa que nos está a consumir vorazmente. A mocidade que atopamos aquí xoga a tenis, vota ao chou, vai de putas, é futboleira, falan galego mentres os maiores lles falan castelán, viven nunha sociedade que confunde educación con racismo, coa ilusión de montar un bisnniss, mais sen outra esperanza, sen outro folgo que lles alimente as ganas de prosperar. Un xeito de tirar da manta e deixar ao descuberto a verdadeira mocidade que vive a carón de nós, que no derradeiro dos relatos filosofa nun parladoiro onde beber é o único lóxico porque a deriva temática que nos ofrecen os protagonistas, no que é  o máis traballado relato do libro, non ten trascendencia ningunha.

                     Hai que valorar tamén o feito de rescatar a ética para o primeiro plano da actualidade, cousa que estamos pouco habituados a ler. E o mesmo feito de que o autor sexa aínda mozo ( A Coruña, 1983) ofrece unha perspectiva que afonda no realismo que preside a obra, porque, antes ca nada, Vinte frgamentos de mocidade voraz é un exercicio de  realismo en formato curto pois, agás o derradeiro, os outro dezanove son relatos curtos. En total vinte fragmentos de vida realista da mocidade de hoxe, unha mocidade carente de valores mais duns valores que os adultos non lles souberon ou quixeron transmitir. Sería moi doado cebarse nesa carencia de valores mais o certo é que viven nunha sociedade que nin llelos demanda nin se preocupou de que lles foran transmitidos. Vinte fragmentos da mocidade que temos, vinte panorámicas sobre ela, poden parecer poucas e en realidade son o que son, máis ca se ninguén se ocupase de analizar a mocidade que temos hoxe en día e se preocupase, despois, de darlle forma literaria, de darlle forma literaria fragmentaria ao que, de ningunha maneira, posúe carácter totalizador. Así que é misión do lector avaliar ata que punto esa mocidade fragmentaria que se nos transmite é quen de dar unha imaxe certerira da mocidade que temos, da mocidade que vive a carón de nós.

                     Tito Pérez Pérez, autor novo e xa édito, polo cal expresamos aquí a nosa ledicia, déixanos nestes Vinte fragmentos de mocidade voraz un realista aviso da mocidade dos nosos días. Agora cómpre a debida reflexión por parte de todos. Por parte da mocidade: a onde vai por este camiño? Por parte dos adultos: que erros cometemos para que  a mocidade nos saíra así? Porque de pouco serve un libro se non se reflexiona a redor del. Sen o ronsel reflexivo a que dea lugar fica como unha flor murcha no medio dunha primavera, agardando que se pense cales foron as causas da súa morte, por se hai lugar a  arrepentimento e e/ou expiación propicios para que tal cousa non volva a suceder. Polo ben da mocidade e polo noso ben.

Na parte negativa, o pouco coidado no uso do pronome persoal átono, con casos de lleísmo e de cheísmo.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de TODO SER HUMANO É UN RÍO (Manuel Veiga, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 19 de Outubro de 2016 @ 6:09 p.m.

O ILUSTRADO, SOBRE A  VIDA

Título: Todo ser humano é un río

Autor: Manuel Veiga Taboada

Editorial: Xerais

A trama deixou de ser un compoñente fundamental da novela hai ben tempo, como nos lembra Manuel Veiga e Todo ser humano é un río. Que na presentación editorial non se aluda ao  termo novela xa nos debe facer sospeitar que imos adentrarnos nun xénero fronteirizo. No seu lugar fálase de “historia”, pero non se trata dunha historia novelesca senón que obedece a un concepto moito máis amplo. Todo ser humano é un río é, en principio, a historia dun grupo de xente que se adentran na montaña, entre Galiza e Portugal, Serra do Leboreiro, o cal permite ao autor comentar libremente sobre o paso do tempo, sobre o acontecer histórico que permiten ver ou suxiren as pedras que conformaron as edificacións históricas. Entre as diversas suxestións que se lles aparecen e os relatos de xente que aínda queda na montaña confórmase a prosa deste peculiar libro que resulta moi difícil adscribir a  un único xénero. Porén isto é só o comezo, na procura de castelos na Penagache, e non contempla aínda a caracterísitica máis defintoria do libro, que  é a profusión de citas e autores incorporados á narración, con preferencia para escritores e pintores mais tamén con algunha incursión na sétima arte. Esta é de tal magnitude que renunciamos a ofrecer aquí nin sequera unha mostra pois serían moitos os esquecidos que quedarían no tinteiro. Pasados estes primeiros capítulos, o libro céntrase na descomposición da vida no campo, a súa conforontación coa vida cidadá e mesmo a diferenza entre a forma de vida mariñeira e a labrega, as distintas maneiras de entender  vida que hai no campo e no mar. Todo isto dá do autor a imaxe dun ilustrado do século XXI, posuidor de moitos e varidos saberes que nos ofrece nunha única narración con forma de historia, na que participan personaxes reais como Felipe Castro e, xa no final, Rosenda e Matías.

                     Pasados os primeiros capítulos, a narración céntrase en Monforte e adquire tintes autobiográficos, de estar centrado en vidas alleas pasa a ter como centro a propia historia familiar, en Monforte de Lemos e tamén en Diomonde, ás beiras do Miño, pero non será este o único río que alimente a narración, pois a esta tamén lle cómpre o concurso do Sil, Lor, Lóuzara, Mao e, naturalmente, o Cabe, como río que atravesa Monforte aínda que a vida monfortina estivo máis condicionada polas travesas do ferrocarril que polo feito de ser cidade atravesada polo Cabe.E, de Monforte falando, chega o momento de referirse a Manuel María, autor que pasa 40 anos en Monforte, pero Monforte case non se beneficia en nada de ter entre os seus veiños alguén do talle de Manuel María. Conta Manuel Veiga, e aquí o ton da narración xa se volve xornalístico, como Monforte non soubo integrar na súa vida a Manuel María e aínda lle tiñan algún medo por se influía nas novas xeracións. Pouco máis tarde serán Lois Pereiro e Sabela Ojea os destinatarios dos seus comentarios. Pois se coñeceu a Manuel María, tamén fixo o mesmo con Lois e Sabela, aínda que non fora membro do seu círculo íntimo as súas palabras teñen un valor importante polo atinado das súas conclusións.

                     Mais queda aínda o capítulo máis importante do libro, “Casa vixiada”. Se nos capítulos anteriores a profusión de citas e autores diminuíra considerablemente, aquí vólvese retomar aínda con maior proliferación. Permítasenos acudir a unha delas para mellor dar conta deste capítulo, trátase do conto de Cortázar “Casa tomada”, onde os seus moradores van recuando na habitabilidade da casa a medida que van sentindo uns ruídos raros até marcharen dela definitivamente, moi semellante ao que acontece co schmürz de Voris Vian, onde os habitantes dunha casa tamén van recuando mentres a guerra os vai  afectando cada vez máis até deixala por completo. Pois neste caso falamos do movemento contrario. Trátase do Pazo dos Muíños de Antero, preto de Monforte, onde vai hospedarse o protagonista, quen vai coñecendo e describíndonos este singular pazo páxina a páxina, coñecéndoo páxina a páxina cada vez mellor de feito que neste caso non se trata dun abandono senón dunha apropiación mediante o coñecemento, apropiación que o protagonista vai compartindo con nós até dar conta da súa rica historia, personaxe a personaxe. Constituíndo un conto longo ou mesmo unha novela breve dentro do conxunto do libro.

                     Todo ser humano é un río (de memoria) constitúe o libro dun ilustrado do século XXI, impagábel polos seus atinados xuízos, sempre ben ilustrados en citas, a cerca dos diversos temas que a vida, e estas páxinas, nos van poñendo diante dos ollos.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

crítica de PERIFERIA ( Enzo Buonnora, Círculo Rojo)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 12 de Outubro de 2016 @ 7:19 p.m.

A REDOR, A SOIDADE

Título: Periferia

Autor: Enzo Buonnora

Editorial: Círculo Rojo

O poder da poesía como síntese humana, séntese na lectura deste poemario primeiro de Enzo Buonnora, no que se ispe diante se si mesmo e do verso, no eterno inverno que é a presenza do home neste mundo. O corpo nu, e  a redor a soidade, a redor a soidade mesmo nos momentos que alguén está con nós porque inevitabelmente despois estaremos sós, coma antes, expostos diante dun espello de palabras que, tratando de explicarnos, só nos describe. Unha boa dose de valentía e de sinceridade é o que cómpre para non afastar a vista dese espello tan pouco compracente que nos lanza de volta unha poesía existencial, pura análise da existencia como seres humanos.

                     Esta longa viaxe no tempo comeza nun “Arrabalde de silencio”, entre mazás príncipe e os represaliados de cada conflito, unha poesía narrativa con dadá exsangüe, onde maciñeira sucumbiu e as feridas na pel forman parte da voz narrativa,el, como escritor que dimensiona o poema na páxina pero taménos sabe facer breves e intensos, en todo caso queda alí, ali rexistarda a perda, porque cada relación é unha perda, invitabelmente unha nova historia e unha nova perda. Doce poemas antes d¨”As fronteiras do medo”, un longo poema no que amorea cargos contra si mesmo coa absurda esperanza de pulir a conciencia (25). Sempre existe aposibilidade da fuxida,pero esta só leva a unha traxectoria en espiral / que nos afasta do epicentro de todos os desexos (25). Habitamos nas fronteiras do medo, / agardando no soarego/ a que escampe (27). Ocultamos o rostro /nas certezas que delimitan/ un espazo ao noso redor (29). Ensimesmados, é duro  pensar/durante o camiño sen retorno que / sen chegar nuca ao éxtase, / resulta o suficientemente pracenteiro /como para manternos aletargados, / submisos, / cómodos, /como ausentes (30) Doémonos apenas como mecanismo / de resistencia  (32) UN londo poema que precisa un epílogo apegado ao cotián, como fórmula para atinxir certezas.

                     “Falamos” é un capítulo onde apoesía se volve prosa poética na súa maioría, un variado capítulo onde nin o sexo é satisfactorio, porque acabae  volevemso atoparnos na periferia do desexo, atendendo calquera son excepto aquel da miña propia voz (41), aínda que responde unha voz madura, conssecuente,  / liberándome de toda culpa (42), o tedio e  a soidade ameazan, ese sorriso previo á última despedida que nos volve deixar agardando, facendo acopio de toda  a sociabilidade, antes de volver á caverna dos meus desexos insatisfeitos, onde a soidade impera como o mandato da miña propia conciencia magoada(47) O cotián é insatisfactorio e nin o autopracer procura un descanso, un oasis, entre tanta indiferebza e soidade pregúntase para que serve a poesía, o finximento necesario preludio á poesía,  pero a verdadeira traxedia é non vivir e hai que seguir dando pasos adiante.

                     “Periferia”, malia dar nome ao poemario, é un pequeno capítulo narrativo, onde parece a compaixón como arma,a certeza de que un é moitos uns e a pregunta fundamental: como amar para que este amor sexa definitivo e non preludio da soidade?, e non se acha outra resposta que non sexa morrer todas as mortes porque non facelo é renunciar e a renucia non é posíbel ou desexábel.

                     Logo vén “Maianca” ( Maianka no índice) como territotio neutro, un novo territorio no que aventurarse, un rostro sen nome propio, mil veces definido porque nunca se acha definición defintiva, onde algúns poemas son en italiano, sen esa figura cínica / que tentou chorar polos mortos / tras fuxir do conflito (69), pero no que, á fin, ela vive sen min todos os clímax(71), así que Mainaca vólvese apenas un motivo para romper o silencio, un espazo comunicativo que pretende mantela ben dentro, un lugar onde vivir como se este fose o seu último instante xuntos, onde ela se recrea no medo dos seus medos, porque é sen as claves da ruta que se inicia a viaxe. Aínda que o poema tende a expresarse na páxina pode tamén ser tan breve como intenso pero iso non libra que Maianca sexa un territorio crepuscular, que existe porque a voz poética o pensa, malia todo, malia chegar por múltiples vías tamén é un lugar onde se  se perde pérdese todo, Maianca, ese desideratum, camiño de abstracción onde existo nestas pequenas mentiras, que sobreviven comigo, sen pertencerme (89)

                     O poemario remata con “Corenta aniversario”, que dá imaxe da fondura temporal destes versos que foron acumulándose no proceso que é o camiño da vida, onde volve á calor da amada vestido de cotián, poema descritivo, no que aquela calor é fuxidía, onde non se deixa de vivir nunha eterna despedida na que pasa as horas esperando, obstinándose nunha carreira / como sen-saída (99), co corpo magoado, se servise para algo / queimaría os restos que de home / quedan en min (101), pero nada evitará a soidade se non é a renuncia por completo: Non te procuro, / non te nomeo en cada figura, / forma ou silueta. / Acepto a miña voz roldando / a constelación de sinapses que delimitan / os meus propios actos, / sentíndome, por primeira vez, / enteiramente eu (108)

                     Boavinda a un novo poeta édito, dono dunha expresión contundente e introspectiva entre todos os cotiáns.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de PLACEBO ( Jaureguízar, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 5 de Outubro de 2016 @ 6:42 p.m.

UNHA SEGUNDA OPORTUNIDADE

Título: Placebo

Autor: Jaureguizar

Editorial: Xerais

Desde 2008 ( O globo de Shakespeare,Xerais) non sabiamos nada de Jaureguizar na narrativa para adultos de xeito que esta Placebo non só é unha novidade senón tamén reencontro. Reencontro dun autor nada compracente, nada ortodoxo, de prosa incisiva, descarada. Hoxe, no outono de 2016, proponnos un proxecto narrativo que representa unha segunda oportunidade, que é un mirar  a vida e atopala insatisfactoria polo que ben merecemos esta sgunda oportunidade para rematala da mellor maneira posíbel. Non é que o autor bravú perdera o ferrete, senón que desta vez vólveo á vida en xeral, ao amor en particular, para miralos de cara a cara e concluír que para resulteren aceptábeis precisamos unha segunda oportunidade que nos permita desvivir o mal vivido, re-vivir o que aínda nos queda baixo novas condicións que excedan o monte de insatisfaccións que fomos acumulando, reatopar a vida de novo e zugarlle todo o zume que esta estea disposta a deixarnos libar. O amor, o amor é un tándem ao que soben dúas persoas dun xeito azaroso e irracional, aínda que a elas lles parece consciente e voluntario (148) ese grande misterio que nos mantén ergueitos e no nome do cal vivimos os nosos días, polo que estamos dispostos a pagar o resto das nosas vidas.

                     A novela preséntanos a Roi, que despois dun accidente no aeroporto de París volve á casa con amnesia. E xa non é o mesmo  Roi, ben se decata a  súa dona, Beatriz, coa que está a apiques de iniciar trámites de divorcio e que con este novo Roi se sente á vontade e renuncia a continuar. Mais para engadir máis leña ao lume, resulta que este Roi tamén tiña unha amante, Helena, que tamén estaba a piques de divorciarse para viviren xuntos. O que acontece é que este novo Roi parece moi satisfeito con Beatriz polo que el si renuncia ás novas experiencias que lle ofrece Helena, a súa amante.Porén aínda todo é demasiado sinxelo. No fondo aniña a crise económica. Ela é a que leva a Roi a París, procurando vías de financiación para o concesionario que ten en Ribadeo e que o está a pasar mal. Alí, en París, vive o seu irmán xemelgo, a quen acode pedindo axuda, pois as cousas parece que lle van moi ben. Entón, máis que  memoria individual de Roi, a novela vólvese a historia familiar de Roi e o seu irmán. Unha historia familiar rota, pois os pais teñen que fuxir de Ribadeo por culpa do golpe de estado franquista. Alí malviven como poden até que a nai regresa a Ribadeo cun dos irmáns,  outro fica en París. A novela reconstrúe esa historia familiar rota, na que Roi e a  súa nai non se levan.

                     Placebo está escrita en primeira persoa, a primeira persoa que que agardamos dunha sociedade consumista, moi atenta á descrición, á marca, á posesión. É unha novela realista e sentimental, onde o amor é ese placebo que anuncia o título. Unha substancia que carece de accción curativa mais que o doente tómaa convencido de que é realmente eficaz; ten o aspecto, gusto e forma dun medicamento verdadeiro mais non posúe princio activo ningún. Por iso o de sentimental hai que tomalo ente comiñas, descarnadamente sentimental. Os sentimentos teñen moito que ver na trama novelesca, sen eles non existiría trama, toda a  trama se apoia neles, na procura da felicdade ou, por non ser tan optimista, da mellor maneira de pasar os días neste mundo. Os protagonistas cren que merecen unha segunda oportunidade, e a novela plantexa esa segunda oportunidade, como  a única maneira de saír airoso deste conflito que se  chama vida. A única maneira de saír airoso aínda que sexa mediante o efecto placebo que os sentimentos operan neles.

                     Jaureguizar xoga coas emocións e logra unha novela emocionante. Cunha estrutura baseada no trío alternante, é Beatriz o auténtico nó da novela, sendo Roi e o seu irmán o complemento que precisa para ser feliz, para resistir nesta vida. Eles son os seus placebos. Visión descorazonadora da vida, se  se quere, mais aquí é onde hai que preguntarse se os placebos son realmente eficaces, como mínimo como paliativos da dor que resulta inherente ao feito de  existir. Se polo menos ese placebo está aí sempre será mellor ca nada, sempre poderemos dicir que aínda nos queda, polo menos, ese placebo, ineficaz, si, mais aparentemente efectivo, polo menos aparentemente. Jaureguizar xoga coas emocións nunha novela falsamente sinxela porque xa se está a ver todas as cavilacións a  que dá  lugar.

 

 

ASDO.: Xosé M. Eyré