ferradura en tránsito

Xuro que loitarei para que a miña lingua alcance o máis amplo uso social, dentro e fóra da miña comunidade, e obteña a máxima difusión e recoñecemento en todos os ámbitos sociais.(Noeli Pocaterra)

recuperando literatura: ” Rúa da cancela” ( Eli Ríos & Eduardo Estévez, Caldeirón)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 26 de Marzo de 2015 @ 7:40 p.m.

CONTACTO QUENTE NA POESÍA
Título: Rúa da cancela
Autores: Eli Ríos & Eduardo Estévez
Editorial: Caldeirón
Se e narrativa erótica non é precisamente frecuente fóra do premio que convoca Positivas, outro tanto cabe dicir da poesía erótica fóra do premio Illas Sisargas. Malia que difícilmente de poden concebir poesía ou narrativa exentas de erotismo. E tampouco a escrita a dúas mans é máis afortunada. Ante a lectura deste poemario ( precisamente vencedor no IV Illas Sisargas ) non podemos senón lembrar aquel Entre dous (Baía, 1996) de Paulino Pereiro e Vitoria Salgado. Como non puidemos comezar esta crónica letresca sen aludir á dificultade que representa o reto, o que en si xa é un aliciente á hora encetar a lectura.
O poemario está formado pola sucesión de dúas voces poéticas que van alternando. Pretender identificar calquera das dúas cos nomes dos dous autores, cremos que é querer ir tan alá que non leva a ningures. O único certo e innegábel é que esas dúas voces corresponden a g e l, e que non se pode continuar sen deternos a unha mínima reflexión sobre o pouco, sobre o pouquísimo que os bípedos humanos ( endeusados, hipócritas e soberbios ) representamos debaixo da bóveda celeste. Por algo, cando a pulsión erótica se consume, o poemario non deixará, non abandonará nunca a carnalidade, fuxindo do enlevo transubstancial a que tantas veces é proclive este tipo de poesía. Un enlevo transubstancial, ese tocar a divinidade, por outra banda moi curioso pois significa que os humanos cando máis deuses somos é cando nos damos a un acto inequívocamente animal…
Esa sucesión alternante de voces está altamente harmonizada, tanto é así que se recorre ao efecto de darlles formas diferentes para que non haxa posíbel confusión. Unha manifesta na verticalidade e outra na horizontalidade. Unha ergueita, mais que hai que descendela, e outra deitada, que percorremos coa ollada na lectura. Evidentemente, como era de agardar, chegará un momento no que ambas liñas conformen cruzamento danzando unha riba da outra. O cal tamén supón, e é novidade moi a salientar nun libro de poemas, que o poemario está dotado de clímax, está disposto de tal maneira que este chegará, tanto para g e l como para o lector, coincidindo co remate. Trazo propio da narrativa que tamén incorpora esta crónica poética dun encontró erótico.
Porén, obviamente, o poematio-crónica remataría moito antes se só fora crónica dese encontró amatorio. Antes, desde a cita nun local expendedor de bebidas alcólicas, dispóñense outros encontros, outras ocasións para que o desexo se confirme e medre e se relance ávido de consumación. Ocasións para o amiudar e engrandecer, ocasións para o xogo ratificador do devezo, para a anticipación do goce de recibir e dar. Na Praia, onde sexa é o de menos mentres ti esteas na frontera dos meus ollos. Na miña/túa única fronteira. Para a confirmación do ton dun poemario que foxe do sublime e se refuxia no cotián, entre o cotián. Iso é o transcendente, que non se trata senón do acto máis gratificante que o cotián depara.
A estrutura narrativa responde, obviamente, á intención autorial e resulta moi útil nun poemario destas características, un poemario que non pretende atraer o lector desde unha forma poética que prime as grandes metáforas, a figuración sensíbel non pode estar ausente mais non é esa a finalidade aquí. O poemario non se fai para a contemplación gozosa, ou, primordialmente, non só para iso porque dese xeito perdería a parte máis substancial do seu contido. E cal é ese contido imprescindíbel? Pois, como en toda escrita vangardista ou que estea cos tempos, ese contido é o que non se le. O poemas que contén Rúa da cancela non será raro que o lector o perciba como minimalistas, pois confecciónanse con poucas frases. Porén é na forma poética cando esas poucas frases, cando os contidos desas frases, adquiren a súa verdadeira dimensión semántica. O cal, á súa vez, debe tomarse como como reflexión práctica sobre o propio valor da poesía. Sobre o propio valor da poesía como continente desde o cal a mensaxe se redimensiona até adquirir unha extensión sémica que só na mente do lector se poderá retratar con xusteza.

ASDO: Xosé M. Eyré

crítica de “Celebración” ( Gonzalo Hermo, Apiario)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 24 de Marzo de 2015 @ 9:29 p.m.

POESÍA INTERPOLADA
Título: Celebración
Autor: Gonzalo Hermo
Editorial: Apiario
Como un crack, algo, sempre é necesario porque nada existe sen principio. Inclusivemente esta crónica libresca dun poemario nada doado de esquecer a causa do insólito clima que o habita, pois, en principio, poucos títulos tan percorridos polo frío. En principio e mentres ten duración a lectura, xa que despois un pensa e repensa e decátase de que non é tanto así, que son abondos os autores que lle deron abeiro. Lembrámolo en Cortázar ou Benedetti mais a verdade é que son innúmeros os autores que, en contráste co seu outro pólo térmico ou directamente como tema –troncal ou empolingrado-, lle deron cabida nos seus versos. Mais a verdade é que, por moito que un esforce a memoria e obteña froitos, Gonzalo Hermo atopou nel unha boa maneira de individualizar a súa escrita neste poemario que concibe a vida como tránsito, como batalla, entre a calor e o frío. Un tránsito, unha batalla, que é tamén entre a soidade e a existencia en comuñón co outro. Se dicimos que é tránsito ou batalla entre a soidade e a non soidade, xa estamos a indicar que aquí non é o amor o seu antípoda, ou polo menos non dunhma maneira clara en indiscutíbel. Pois o único certo é que somos seres coa man estendida na procura dun ideal, ese amor, eses amores, si, porén achámonos a meirande parte dos días no lado do frío.
Logo dun incial poema de presentación do proxecto, estruturado en tres partes (“o cerebro”, “grao límite de frío”, “o pracer”), no que xa se percibe a polarización antes aludida, o primeiro poema titúlase precisamente “despois de crack” e fala de servilismo, de dependencia, de soidade mais tamén de incendio. Despois virán tres poemas máis: “contra a saudade”, que nos trae o poema como viaxe, a escrita como viaxe, a vida como viaxe, o tempo como itinerario, e dous poemas que levan como título “musgo” ( 1 e 2) onde lemos que non hai beleza sen frío, aínda que “o corazón (se sitúe) / no centro mesmo da brasa/ comprende o frío” antes do colapso. Esta é a maneira de entrarmos neste poemario tamén singularizado pola ausencia de índice e paxinación, de xeito que a lectura é un mergullo. Isto tense dito moitas veces e resulta indiscutíbel que calquera lectura é mergullo, mais nunca tan certo como neste poemario de Gonzalo Hermo, neste poemario que vén despois dun anterior (2011) que se titulaba precisamente Crack, o cal serve tamén para explicar aquel primeiro poema e reforza a cocepción da escrita nos termos en que comentamos de “musgo”.
A continuación vén, na segunda parte, a cerna e grosso do poemario en grao límite de frío, un conxunto de poemas habitados por espiñas, polo ruído do bosque, polo nordés, pola braña, por riadas de neve…do que ninguén está salvo e nen sequera nos salva a presenza do outro, do ti, da compaña. Igual percibimos que ao noso redor todo muda mentres nós seguimos mergullados no frío, e que só os pequenos afectos nos son, dalgunha maneira, alimento para transitar a natureza esquiva, a humana natureza esquiva que é o único certo e inmutábel alén do frío, da desazón, da ruína, da devastación. Os pequenos afectos ou soñar cun golpe de calor que o arrase todo. Por iso a voz poética lembra o nome das cousas que non quere perder, aínda que sabe que para todo hai un prezo e ninguén está exento do seu pago. Por iso evoca o que perdeu e amou fondamente. O grao límite de frío imprégnao todo, mais este non é tampouco un poemario negativista, lembremos que se titula Celebración. Como pode levar semellenate título un poemario preñado de frío tan intenso? Pois porque por moi arrastrada que sexa esta vida sempre estamos a tempo de levantarnos do chan.

O que sería negativismo total, nihilismo estúpido, sería resignarnos ou inclusive loar que a caída non fora de meirandes consecuencias. Pode que que nos fanen o vo, poden que nos tollan o andar, outra vez máis fiquemos do lado da derrota, do frío, da devastación, da ruína. Mais hai que abrir os ollos se se quere ver.
A terceira parte é “ O pracer”, un único poema, liña intermitente, traxecto, estría, memoria, esquezo, auga que pasa polo medio da gándara, luz, “se cadra / cicatriz”
Deste xeito observase como a extensión do grao límite de frío se circunscribe á interpolarización entre o cerebro e o pracer. E cómpre celebralo. Celebrar que aínda podemos levantarnos do chan.
Sirva tamén a ocasión para dar a boavinda a un novo selo editorial, Apiario, a preservar a biodiversidade da nosa cultura. Cantos máis sexamos máis felices seremos.
ASDO.: Xosé M. Eyré

un conto: a perspectiva necesaria

Filed under: CARA ADIANTE,VARIA NATURA — 19 de Marzo de 2015 @ 6:54 p.m.

Este conto, breve e substancioso, escoiteino hoxe, gustoume, e velaí volo reconto porque pon moi ben de manifesto que as cousas son o que son só desde determinada perspectiva:

Seica unha vez había un home que non oía nada ben, e deulle por ir a un mitín deses nos que os mitineiros prometen e prometen o que despois da ocasión lles esquece que nin a mantenta. Neste caso, o mitineiro en cuestión deu en dicir que, se votaban por el e saía elexido, só se traballaría un día ao mes.

O noso home de escasa percepción acústica preguntou que dixera o mitineiro, pois a xente batía palmas a ferver e debera ser cousa de interese. Entón, un bondadoso veciño de evento díxollo ben claro: “que se votamos por el só teremos que traballar un día ao mes”

Ao que respondeu o outro:

-Como? E das vacacións non dixo nada!

o poema roubado

Filed under: CARA ADIANTE,CRÓNICA DA CRÍTICA,VARIA NATURA — 18 de Marzo de 2015 @ 7:01 p.m.

A) O POEMA

Cerebro

             despois do crac

             contra a saudade

             mugo  musgo

Grao límite de frío

Na memoria

 

É difícil

O Páramo

 

Non sabemos aínda

Faláronnos do sur

 

Este é o rostro

Oio a voz. Oio a voz

A carne

Calquera cousa

 

Freixo negro

Non haberá

 

Tes a idade

Non tememos a morte

Foron días

Para que

Non había luz.

 

O precer

        li ña in ter mi ten te

        traxecto

        estría

        memoria

        esquezo

        auga que pasa polo medio da gándara

        cicatriz

B) O roubo: O pema está constituído polo título dos poemas de Gonzalo Hermo en Celebreción ( Apiairio), nin sequera lles alterei a orde. Agás a derradeira estrofa, composta polo título e palabra temáticas selectas por min.

 

 

 

 

Ministerio do Tempo Permitido

Filed under: CARA ADIANTE,POLÍTICA, SOCIEDADE, CULTURA,sétima arte — 12 de Marzo de 2015 @ 7:01 p.m.

Son tantos os intereses, a redor do desmantelamento da Recuperación da Memoria Histórica, que a un xa lle cheira a can a programación de ficcións televisivas que veñen deixar como mensaxe: “todo foi como foi e non puido ser mellor”. Desde aquela que tiña como obxectivo a fugura de Viriato, pasando pola intermínábel Cuéntame e continuando con Isabel, os produtos da ficción española, tanto ten a canle ou grupo mediático, parecen todos encamiñados na mesma dirección. Até chegar a El Ministerio del Tiempo, esa caste entre Stargate mais só con posibilidade de acceder ao pasado, de viaxes ao pasado coa finalidade de evitar que nada alterara a cadea de acontecementos históricos.

Para o cal é necesario que exista unha cadea de feitos históricos fixa e intocábel. Ou non, xa a propia serie se encarga de fixar esa sucesión de avcontecmeentos. Nin que dicir ten que para tal efecto necesita silenciar outros. A un xa lle gustaría ver como tratan o tema da Irmandiñada, primeira guerra europea con armas de fogo, mais seguro que a silencian, non é do seu interese como tampouco o han ser os 100.000 fillos de San Luís, por poñer dous exemplos.

Non deixa de ser curioso que, dando por feito que España existe desde a Reconquista, esteamos en pleno século XXI asistindo á consolidación da España Histórica desde a ficción épica. Non deixa de ser curioso que as nacións medievais o fixeran desde a poesía épica do momento. Ou que os USA leven todo  o século XX e XXI tratando de ocnvencernos que eles son quen de loitar contra quen sexa, deste ou doutro mundo,e vencer.

Logo, a realidade é moi teimuda e faise difícil atopar un conflito bélico do que saíran airosos. Mais a realidade importa pouco. Todo sexa por manternos entretidos coa seguranza de que andar revolvendo no que xa foi non ten sentido porque non puido pasar mellor. Todo sexa por manter o carisma do Tío Sam.

A todos os que aínda hoxe pretenden restablecer e dignificar socialmente a memoria dos seus mortos -non esquezamos que loitaban pola República legal e lexitimamente establecida-, a todos eses inconformistas…que lles dean, ou que lles vaian dando…todo é cousa de que pase un pouco tempo máis.

crítica de “Antípodas” (Xosé Vázquez Pintor, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 10 de Marzo de 2015 @ 9:28 p.m.

NOS ANTÍPODAS DUN XÉNERO E AS INTEMPERIES
Título: Antípodas
Autor: Xosé Vázquez Pintor
Editorial: Xerais
Defínese xeralmente a novela como un xénero literario narrativo que conta sucesos reais ou ficticios e está dotada dunha certa extensión; tense falado de 30.000 palabras ou 100 páxinas, que vén sendo o mesmo.Nesta defición falta, porén, un concepto clave: o argumento. Os reais ou ficiticios sucesos narrados deben constituír un argumento, é dicir debe existir, entre eles, unha relación causa-efecto que os insira nas tres liñas ou unidades clásicas: tempo, lugar e acción que contan ese suceso. Seguindo esta definición, a Antípodas de que hoxe nos ocupamos é unha novela mais non é unha novela. É unha novela porque responde á definición incial, mais xa non é tanto unha novela porque o concepto clave, o argumento, é daquela maneira, especial, logrado máis por acumulación que por relación causa efecto dos feitos narrados. De xeito que a mellor definición, por ser a máis xusta, que podemos dar é que se trata dunha novela especial, dunha novela moi especial que á vez destrúe e reinventa o xénero.
Precisamente, o que fai especial esta novela é que non existe ese narrador que actúa en función do que require o argumento no cal as personaxes se moven. Non dun xeito convencional. Nesta novela de Xosé Vázquez Pintor, as personaxes aparecen e desaparecen cando o require o narrador, mais non en función do argumento. As personaxes chegan cando a expresividade emocional do narrador as require, non cando a liña argumental o precisa.Diego Fornes, a siña Carme, a siña Adelina, Avaristo, o pai, a nai, o silencio, a siña Andrea, Olegario…están aí cando o narrador precisa delas, e precisa delas coma nunha sucesión de máscaras con música de Liszt, unha sucesión de máscaras que fai que Luneda sexa can e tamén urbs. A primeira vista hai unha personaxe central, Plinio; por Plinio ou por Luneda apela o narrador en múltiples ocasións neste labirinto que tamén é fe de vida nun tempo sen medida, un tempo sen medida nas intemperies, un tempo sen medida nas orografías emocionais sun narrador que tamén é personaxe principal, pois así o require a expresividade autorial.
Falar de Antípodas coma dunha novela poética non resulta nada aventurado senón moi agardábel, porque a é, unha novela preciosamente poética que ás veces chega a ser pura poesía, unha poesía á que lle sentan moi ben certas doses de humor intelixente e irónico, algunhas das cales poderá achar o lector nos suliñados que nesta Ferradura subimos. Evidentemente, neste xogo de máscaras, neste poético xogo de máscaras, a metáfora e o símbolo (figuras tipicamente poeticas) adquiren unha importancia especial, así como o xogo coas palabras. Conferíndolle unha dimensión lúdica que ten moito que ver coa novela en si e a súa peculiar forma. Dá a impresión de que esta novela existe só en función da expresividade do autor, a través do narrador os tempos e as personaxes van chegando e con eles experiencias vitais que son o centro da novela, experiencias vitais e personaxes nas intemperies da vida, nos antípodas, ben se pode dicir, do que debería ser a vida neste noso país de lingua roubada, de historia roubada, de cultura roubada. Mais non está tinxida, esta fe de vida, de señardá, de rancor ou sentimentalismo de similar campo semántico. Todo o contrario, na novela salienta un humanismo que desprende unha calor vivificante, mesmo nas miserias da intemperie o ser humano de nós é quen de atopar a riqueza en compango da amizade, da solidariedade, da lección dada altruistamente e da lección aprendida, do compañeirismo vital.
Mais tampouco resultaría de todo xusto falar dela como unha novela poética, porque o que é é unha novela rompexéneros ou unha práctica novelesca fagocitadora de calquera expresión escritural. De aí que, xa cara oa final visibelmente, a novela se convirte en teatro, mais nun teatro que tampouco é xenericamente puro, pois aparece atravesado pola narratividade, pola expresividade do narrador. De feito é unha desas novelas que se inventan a si mesmas. Que fai un uso especial e peculiar da ortografía e da puntuación, por exemplo.
Un tan feble fío argumental provoca que o esquezo inmediato se manifeste, malia a acumulación de relatos e a presenza continuada de Plinio e Luneda ( can e urbs) dan un ar de completude, de todo novelesco. Isto, en si, non é ningún defecto senón unha característica abondo comentada na narrativa actual. E, na nosa opinión, non dificulta a lectura, todo o contrario, a despreocupación por ganduxar un argumento clásico fai posíbel que avancemos nunha lectura que só cabe cualificar como gulosa, pois sempre sabe a pouco unha escrita tan densamente preciosa, poética se se quer, asentada nun dominio lingüístico portentoso e exemplarizante.

Para os amantes da Literatura con maiúscula.

ASDO.: Xosé M. Eyré Val

suliñados de “Antípodas” ( Xosé Vázquez Pintor)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA — 6 de Marzo de 2015 @ 9:39 p.m.

Os fillos de ninguén de ningures teñen a matria sempre na memoria. Cando a patria se encrequena e tamboril afronte aos sucesivos agasallos, despois de se entregar en tempo e para sempre, xorden as crianzas para o rescate (11)
…………………………………………………………………………………………………………………………..
-Disme a túa hora, Plinio?
-Son as seis.
-Non mintas, son as sete e media. (16)
………………………………………………………………………………………………………………………………………….
-Dásmo?
-Si
E xa durmía toda esa noite dun tirón. Xogabamos xuntos. E a mamá dicíame:”Non o manques, que é de papel”. (24)
………………………………………………………………………………………………………………………..
Pasaron segundos, case un minuto coa súa man na miña, coma un colo, coma unha chalupa na luz da ardora; coma un corazón aquí, na intemperie, a se entregar.
-Estou contigo
-Aïnda así?
-Ainda así (38)
…………………………………………………………………………………………………………
Veño de canda a biblia e o Corán.. Son case fillo do deserto. Fun tecido á man de calcetar no frío das noites insomnes, coma un soño; nunca un pesadelo . (47)
………………………………………………………………………………..
-Plinio, ven.
E dábame un bico n aman, <para nunca pecar>
-E iso que é?
-É. (50)
…………………………………………………………
-Levas hora?
-Non. Non gasto do tempo.
-Debe ser aínda cedo, non si?
-Nunca é tarde. (57)
………………………………………………………………….
-No quiero lastimar su encanto!
-Pero non cante, fálea! (71)
……………………………………………………………………………………….
Sempre teño mentes do que non existe: aquela xente do meu tempo e caste; as aulas dromedarias no deserto das luces A vellice tirándose nun río a navegar coa lingua do seu tempo e alma e corazón e testemuño; aquela muller que me tirou un bico; Luneda da infancia; Luneda a nacer na plena rúa e os coches pasan e pitan, pitan e pasan e nai ladra e ladra e ladra… ata que a cadeliña orfa fica e chama sen voz polos meus ollos de martirio.(76)
………………………………………………………………………………………………………..
-Plinio, estás na invención dos tempos sen historia, meu neno (80)
………………………………………………………………………………………………………………………….
Tentamos, ela comigo, soñar coas itemperies nas tantas táboas dos naufraxios, a refacer as travesías da noite que hai na vida (99)
…………………………………………………………………………………………………………………………………………..
-Nooon es to u bé be do
-Non, estás tatexo. (122)
……………………………………………………………………………………………………….
Teño nas miñas obrigas, que sempre son baiuras de pouco alcance, escribir un diario. Palabra que se impón e sempre acabo por facer con ela unha brincadeira de croques e noces fonéticas, de seu estrafalarias.
-Di ario
-Ario
-Di Luneda
-… (124)
……………………………………………………………………………
Teño compaixón de tantos outros que gorentan o delirio e asinarían morrer no acto de amor feroz que trae o insitinto nesta ruela dos mártires. (173)
…………………………………………
-Poeta, ven
Aquí non hai un verso que me chame nas deshoras. E dinme que non sei quen leva consigo unha metáfora. < Iso sábese con abrir a boca, saen de dentro> ( 200)
…………………………………………………………………..
(…) para os meus monólogos que son ardentía do silencio (219)

recuperando literatura: Dragal & A cripta do Apóstolo

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA — 5 de Marzo de 2015 @ 7:32 p.m.

Hoxe toca recuperar estas dúas lecturas para moz@s, de Elena Gallego e Pere Tobaruela, que aínda seguen a deparar boas sesións de lectura entre os adolescentes:

Títulos: Dragal / A cripta do apóstolo
Autores: Elena Gallego Abad / Pere Tobaruela
Editorial: Xerais
Seleccionamos hoxe estas dúas lecturas porque nunca cómpre perder a pista do xénero que máis dinamismo imprime á literatura; tamén porque, reflectindo temáticas moi á moda (sobre todo a primeira, mais circunstancialmente tamén a segunda) permiten comprobar até que punto operan ( e codicionan ) as fronteiras xenéricas; porque comparten ambientación relixiosa; e porque tamén comparten remate pouco climático.
A novela de Elena Gallego, finalista do Premio Fundación Caixa Galicia 2009, rescata para a literatura galega unha figura, unha personaxe que non adoita ser das máis frecuentes malia gozar dunha popularidade ben grande: o dragón, na Galiza. Á vez que recolle temas relativos a valores que adoitan ser considerados moi oportunos nesta caste de narracións. Velaí a soidade, ou a integración e marxinaxión, a amizade, a carón da colaboración e as primeiras experiencias amorosas. Inseridos no clima de misterio que reclaman tanto os lectores destas idades. Hadrián chega a un pobo galego, é novo no instituto, marxinado por raro, igual que Mónica, a chapona. Ambos terán que enfrontarse non só a Brais e a súa cuadrilla de abusóns, senón a un misterio que os irá envolvendo pouco a pouco até mergullalos nunha aventura de proporcións incríbeis.
E se antes mencionamos aspectos compartidos por ambas novelas, fica aínda un: o elexido. Neste caso, Hadrián, herda, mais terá que descubrilo, do seu pai, morto en pouco claras circnunstancias, esa característica, que o fai depositario dun segredo agochado desde tempos inmemoriais. Polo medio, unha igrexa cunha representación dun dragón, unhas catacumbas, unha peculiar poza e a orde de Dragal. A metamorfose Hadrián-Dragal está francamente ben resolta e a dosificación da trama tamén. En realidade só ten dúas pexas. Unha primeira, para nós é a menos importante, que toda a novela é un punto de inicio, e polo tanto o remate non é todo o climático que estes lectores adoitan agardar. E, en segundo lugar, a novela nótase en exceso que está contada para un lectorado de quen non se agarda valoración estética senón temática. En si é un erro moi grave, porque o texto chégalles tan mascado que só lles queda a ancoraxe temática, unha ancoraxe que tampouco os vai encher ao ter ese remate aberto. Por outra banda hai que dicir tamén que a novela xerou as suficientes expectativas como para que esteamos agardando pola continuación xa, que sería ideal cunha exposición máis ambiciosa, unha que non rexeitara ningún tipo de lector, inclusive adulto, pois non por iso vai perder lectores entre os máis novos senón que redimensiona o mesmo misterio central facéndoo máis atraente.
Como Hadrián, na de Elena Gallego Abad, agora, n´A cripta do do apóstolo do barcelonés (xa radicado entre nós ) Pere Tobaruela tamén hai un elexido, e tamén ese feito ameaza con cambiar a súa vida. Nesta segunda novela ( a versión galega é responsabilidade de Rosa Boullón) a vontade de cooperar na formación en valores dos máis novos tamén é patente. Por exemplo, e xa de inicio, porque quere ser e é ponte que achegue informacións sobre o Camiño de Santiago, información máis pertinentes para lectores non galegos, mais que tampouco están de máis para os galegos e están plenamente xustificadas ou esixidas pola propia trama novelesca. Un grupo de alumnos cataláns disponse a facer unha excursión seguindo o Camiño de Santiago, acompañados de profesoras e monitores. Un dos monitores, máis vello cós demais, cunha sospeitosa cicatriz na cara. Un dos alumnos, pola súa banda, é o elexido e el nin o sabe nin semella nada dado a colaborar. A trama avanza, así, de etapa en etapa, e con ela o coñecemento/desvelamento das personaxes e os misterios que con elas levan. Xacobe, Paula, Jaume e Candela teñen por diante 16 días para coñecerse mellor, resolver varios misteriosos anagramas, loitar contra as bochas nos pés, atender explicacións históricas, rappear, rir co padre Francisco, namorarse e evitar a grande hecatombe final que ameaza. Unha trama ben dosificada, que alterna momentos dramáticos, humorísticos, (in)formativos, sentimentais…creando un clima variado onde o lector poida atopar diferentes ancoraxes que lle reteñan o libro nas mans.
Coma na novela de Elena Gallego Abad, nesta de Pere Toubaruela bótase de menos un chisco máis de ambición, non conformarse tan doadamente e abrir a trama decididamente ao lector adulto, profundizando nas implicacións que os temas teñen na vida tanto de lectores como de personal, non reducindo tanto a conformación psicolóxica das personaxes a estándares adolescentes que son hoxe igual que hai vinte anos. Por exemplo. De xeito que o tema e a trama se vexan redimensionadados e así atrapen o lector, calquera lector, adulto e mozo, ao sentiren o tema, a trama, as personaxes, a novela, como unha atmosfera que os succiona, que os interesa canto máis dentro están e canto máis dentro están menos claro ven o desenlace.
Máis ca nunca, hoxe, o lector desas idades sente paixón por estirar a man na procura de alcanzar algo que se lle nega. É a maneira de medrar.

ASDO.: Xosé M. Eyré.

 

esquezo inmediato e segundas lecturas

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CARA ADIANTE — 3 de Marzo de 2015 @ 2:35 p.m.

Non é a primeira vez que nesta Ferradura nos referims ao esquezo inmediato como unha das características da literatura, sobre todo da narrativa. O feito de que cando se recomeza unha lectura, na segunda sesión lectora, pouco ou nada é que se lembra da primeira, de xeito que a lectura se convirte nun avanzar ás cegas fiados no bo facer do narrador, no pracer que constitúe o feito de sentirnos na súa compaña porque o fío argumental practicamente non existe, non existe ou áchase elevado a tal grao que fai imposíbel que o lector o constrúa pola súa propia iniciativa.

Porén, xa máis que unha característica puramente literaria pasa a ser un dos feitos que caracterizan o noso mudo narrador, que é máis amplo que a narrativa en si. Como exemplo vexan vostedes a cantidade de veces que se repiten capítulos dunha mesma serie televisiva, e a  xente continúa a miralos, non os desbota como algo xa feito. Series de todos os estilos, desde as cómicas, onde estaría xustificada, até certo punto, a súa revisión, a outras que podemos denominar de investigación, policiais, de misterio e mesmo de terror. Non se ven como a primeira vez, é certo, mais case, é moi pouca a diferenza, tan pequena que anima a non mudar de canle.

Por suposto, isto ten que ver pouco coas segundas lecturas. Nun primeiro momento poderíase pensar que o esquezo inmediato obriga posteriores lecturas que clarifiquen o fío argumental. Mais como este non existe, as segundas lecturas pouco ou nada se diferencian das primeiras, pois estas – das que se di que descobren novos ángulos lectores, diferentes implicacións, revalorizan subtemas, axudan a clarificar intencións autoriais intermedias etc- continúan a expoñer interrelacións tan varidas, tan incomexas ou en tanta maneira diversificadas que fan imposíbel o sentido unitario do relato.

Semprepoño como exemplo, Periferia ( Iolanda Zúniga) e Concubinas ( Inma López Silva) aínda que podían ser moitas máis.

Agora, a pregunta é: a onde nos levara este esquezo inmediato que xa se manifesta fóra da literatura, en calquera modalidade narradora?

recuperando literatura: ” A arte do fracaso” (Berta Dávila, Barbantesa)

Filed under: CRÓNICA DA CRÍTICA,POLÍTICA, SOCIEDADE, CULTURA — 24 de Febreiro de 2015 @ 9:49 p.m.

Título: A arte do fracaso
Autora: Berta Dávila
Editorial: Barbantesa
Sendo a literatura arte que constrúe mediante palabras, non é o fracaso un dos temas que, explícitamente, mais se teñan tratado, aínda sendo esta unha das sensacións/experiencias que máis nos preocupan, incomodam e caracterizan como humanos. Dicimos explíctamente, pois, en definitiva, nunca deixou de estar presente, como non podía ser menos. A narrativa de Xosé C. Caneiro, por exemplo e proximidade, adoita narrar fracasos. Do mesmo xeito que Alonso Quijano era un tolo fracasado. Kafka, foi outro que o reflectiu; e o mesmo Otero Pedraio ou a Nova Narrativa Galega ou Samuel Beckett…se nos poñemos a pensar acoden á mente moitos máis casos.
E, malia empatizar moito mellor do, en principio, agardado, segue sendo infrecuente a invocación do fracaso xa desde o título, e menos aínda adxectivado de arte, como nesta ocasión de Berta Dávila.
Baixo esta invocaión dupla, arte e fracaso, aparecen recollidos 32 textos repartidos en dúas seccións: “Do escritor e outros enfermos crónicos” e “Sintomatoloxía”. Un tanto á lixeira, segundo se le no “Nomprólogo” ( ou “Nonepílogo”) de César Candelas, “ O das dúas partes non vén a nada” (16), porque en realidade o volume constitúe unha excelente oportunidade para estudar as fronteiras entre a narrativa convencional e a Narrativa Mínima ou Hiperbrevidade. O criterio empregado para o reparto dos textos nunha parte ou noutra non se agacha ao lector, trátase da extensión. Que en si non é un criterio libre de implicacións que teñan que ver coa literariedade dos textos, máis ben todo o contrario, como lembra a teoría crítica relativa ás Hiperbrevidades ou Literatura Mínima.
“As mellores familias”, relato que conta cunha extensión de pouco máis de dúas páxinas, resulta un exemplo paradigmático, pois comeza facendo un uso da palabra (totalizador,categoremático) propio da Literatura Mínima, mais pouco a apouco ese uso vaise diluindo deica rematar sendo puramente convencional (achegado ao particularismo da acción ou da personaxe). Devido a esta característica fronteiriza, velaí que nós lles chamenos relatos-conto.
Os da primeira parte son textos que adoitan comezar da man individualizadora da personaxe, mais rematan aludindo á dimensión categorial. Dun xeito máis ou menos decidido, convencido, ou casual, é aí onde se atopa a forza climática, na redimensión do cotián. Do resto, trátase de de textos nos que os protagonistas teñen algunha relación co mundo da escrita (profesional ou devocional), de quen se narra algún fracaso. Que nunca son fracasos definitivos. O que é de salientar, senón outro fracaso máis, interpreta o lector que se trata de outro fracaso no camiño e que non impide erguerse e seguir camiñando. Expostos ou tinxidos pola perspectiva feminina que domina os relatos, noticiábel porque é a fonte da que manan as pingas líricas que caracterizan os relatos que fan que esta lectura cobre interese e se singularice a ollos do lector por riba variedade anecdótica relatada.
Na segunda parte lense relatos menos extensos, polo xeral, xa que se na primeira parte se coaran algúns de pouca extensión…aquí vai suceder case outro tanto sen que iso desdiga a tendencia xeral anunciada. Trátase de relatos que están a piques de seren Hiperbrevidades ou Literatura Mínima, ou que o son decidamente, a maioría. Case sempre microcontos, aínda que algúns sexan fronteirizos entre o microconto e o microrrelato ( segundo esta máis ou menos explícita a historia relatada). E é onde mellor loce a escrita de Berta Dávila, pois Hiperebrevidade non tolera o mínimo desmán ou descoido na pulcritude da escrita, quedando agora máis puída que noe relatos da primeira sección.
Estes microcontos son o mellor do libro (a noso xuíxo e sen que isto demereza os anteriores textos) e tamén a razón de que moitos lectores fiquen desconcertados mentres outros beben con ansia toda poesía a que recenden. Nesta altura, que este tipo de prosa agacha moita poesía xa non é un segredo, nin tampouco que aínda son moito os lectores que non saben reaccionar lendo literatura así.
Deamos tamén a benvida a unha nova editorial, Barbantesa, entre Sevilla e Cangas a turrar pola difusión do libro galego e das novas voces literarias