ferradura en tránsito

Xuro que loitarei para que a miña lingua alcance o máis amplo uso social, dentro e fóra da miña comunidade, e obteña a máxima difusión e recoñecemento en todos os ámbitos sociais.(Noeli Pocaterra)

subliñados selectos de OIKO-NOMÍA DO XÉNERO. RELATO DAS CLAUSURAS (Rebeca Baceiredo, Axóuxere

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 23 de Marzo de 2017 @ 2:16 p.m.

Nesta ocasión optamos por uns subliñados selectos, de xeito que nos acheguen a situación da muller noutras culturas das que pouco sabemos.

Así sucede en TIERRA DE FUEGO onde a propiedade é altamente comunal, pero o sistema de transmisión do particular é patrilineal exógamo (96)

…………………………………

Na zona amazónica, ao noroeste (…) a actividade sexual desenfreada das mulleres tería conducido ao desgoberno (…) e isto xustificaría a necesidade dun control extremo das femias, pola súa inmoralidade (96).

………………………………..

Entre os BARUYA de Nova Guinea (…) a elas atribúeselles, logo, unha forza desbocada, na sexualidade e na violencia. (…) Non se lles nega unpoder creativo alto, de feito é o que se lle está a recoñecer, mais resulta desproporcionado e enxendra o caos(97).

………………………………..

Así, os BARUYA mesmo explican a aorixe da a gricultura a partir desa violencia exercida sobre as mulleres (98).

………………………………..

Tal é o caso dos KAULONG de Nova Bretaña, onde a misoxinia se manifesta nos aspectos clásicos coma o medo á contaminación provinte da sexualidade feminina, incluídas funcións coma a menstruación e o parto (99).

………………………………

(…) entre os ARAPESHES o comercio ten carácter ocasional e de regalo, polo que se observa unha certa resistencia á mercantilización. (…) entendendo que o ideal é alimentarse co cazado ou cultivado por outros (99).

………………………………

(…) entre os BUANYN (…) o papel das mulleres é ontoloxicamente subsidiario e materialmente duro nas súas sociedades, pois sobre elas recae grande parte das responsabilidades produtivas, ademais de estar educadas na pasiva aceptación das cousas (99)

 ……………………………..

Aos MUNDUGUMOR (…) esíxeselles unha masculinidade viril, teñen un ideal poligámico e ata conciben aos seus irmáns e aos seus propios pais coma rivais (100).

As mulleres soportan o peso do traballo e son repudiadas sistemáticamente: eles (…) pelexan por elas, tal que obxectos de valor (101).

……………………………

Entre os IROQUESES, a pesar de que elas poidan elixir representantes políticos, non poden exercer tal representación (102).

……………………………..

(…) entre os CHIPEWYAN (…) as mulleres, cun status moi baixo, non poden exercer o poder,porque teñen  moito, tal aspecto lles recoñecen,pero incontrolado, destrutivo, negativo. Así que as reprimen (102).

……………………………….

As AGTA, en Filipinas, comezan na puberdade a fabricar as súas propias frechas, practican a caza maior e únicamente a abandonan durante os últimos meses do embarazo e os primeiros da lactancia (102-103).

……………………………..

O status. Logo, relacionase coa achega de alimento ao grupo(…) no caso dos INUIT oscila entre o 0% e o 70% (103).

…………………………….

(…) en ZONAS ABORIXES AUSTRALIANAS as mulleres controlan a  súa reprodución (…) e coñecen métodos anticonceptivos e abortivos, así como paliativos para a dor.(…) Semellan negar o instinto maternal ou reducilo ás semanas inmediatamente anteriores e posteriores ao parto (…) É máis, teñen as súas propias cerimonias secretas (…) Os nenos recoñecen a varias nais, ademais da biolóxica, e a varios pais (…) non se senten impuras, non se representan con culpa ou como inferiores.Precisamente non existe tabú con respecto á menstruación (…) elas cazan con axuda de bastóns de combate e  de cans adestrados (…) fabrican obxectos e teñen dereito a súa propiedade (103-104)

……………………………..

Entre os MBTU e os LOVEDUL ambos os dous sexos traballan por igual en tarefas sociais e comunitarias (…) as LOVEDUL tamén casan con esposas, en rituais de travestismo (105).

…………………………….

(…) na tribo GANDA únicamente os varóns traballan para o intercambio, pois a propiedade é súa con exclusividade (105)

…………………………….

(…) entre os YORUBA as mulleres poden comerciar (…) Non obstante, cando o marido se achega, deben finxir ignorancia e  obediencia (106).

……………………………

Por iso a sociedade NUPE, de Nixeria, é consideradsa unha sociedade de bruxas: elas on comerciantes de longo percorrido, manexan cartos e ademais, a índa que a norma oficial é a sexualidade monógama co esposo, gozan de relacións sexuais extramatrimoniais (107)

………………………………

(…) entre os CHINANTECOS, de México: elas son representadas e autorrepresentadas como pragmáticas, ambiciosas, estables e maduras, eles como confusos (108).

……………………………….

(…) no SÁHARA CENTRAL (…) as mulleres aparentan máis libres que noutras zonas islámicas. A diferenza de roles entre homes e mulleres non está excesivamente marcada, é relativamente ambigua (108-109).

…………………………………

Así, en MADAGASCAR, as mulleres mesmo bailan con esqueletos nos rituais funerarios (109)

………………………………..

(…) entre MBUM KPAU, do Chad Suroccidental (…) eles disponen da posibilidade de excederse á hora de vivir, re rachar coa mesura, pero nelas iso significa desmembrar o sistema moral e social (110).

……………………………..

(…) entre os ANTAISAKA, de Madagascar (…) o único requisito para o casamento é que  a noiva non viva lonxe da casa do sogro (…) ela está directamente subordinada á comunidade de varóns, na que non existe cooperación no traballo, porque o executan elas (112).

…………………………….

Así, cando as mulleres IATMUL, en Nova Guinea, van de pesca, enténdese como unha actividade privada, doméstica, mentres que cando van eles é considerada unha actividade da comunidadee séntese, de feito, unha certa excitación social (113).

……………………………

(…) se as mulleres de clase alta en principio dispoñen de mellores condicións económicas, é precisamente por iso que a presión moral sobre elas foi maior. Tal é ocaso das mulleres INDÚS : mentres que en Occidente se loitou por poder ensinar os peitos sen que sexa capturada tal acción pola mirada patriarcal hexemónica, as castes baixas da India loitaron por poder cubrilos, xa que lles estaba estritamente prohibido, co fin demanter unha ríxida diferenciación xerárquica.(113)

crítica de OIKO-NOMÍA DO XÉNERO. RELATO DAS CLAUSURAS. (Rebeca Baceiredo, Axóuxere)

Filed under: CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 22 de Marzo de 2017 @ 7:01 p.m.

RELACIÓN ENTRE O SEXO E A ECONOMÍA

Título: Oiko-nomía do xénero. Relato das clausuras

Autora: Rebeca Baceiredo

Editorial: Axóuxere

É un dos grandes misterios da vida, o sexo, e que mediante el sexamos capaces de perpetuarnos como especie. Porén, malia os apelos á divindade que houbo entre o sexo e a vida, o home conseguiu convertelo nun estigma, particularmente o xénero feminino, en función das necesidades económicas que tal momento histórico manifeste. Rebeca Baceiredo en Oiko-nomía do xénero. Relato das clausuras realiza un achegamento histórico ás relacións que se mantiveron entre a economía e o sexo, particularmente o feminino, pois aínda que nos albores exista unha divinización do xénero feminino, a deusa nai, o decorrer do tempo encargarase de que este sexa debidamente masculinizado, confinando a muller no papel produtivo-reprodutivo e consumidora finalmente, de tal maneira que ser muller non é só un feito biolóxico senón tamén unha construción social, e nese binomio, é a construción social a que se impón. Unha muller non é unha morfoloxía e unha produción específicas, senón unha categoría que se aplica sobre algúns corpos para facelos pertencer a un réxime social heteropatriarcal (19). Lonxe de que algunha vez se puidera producir un reparto de funcións e poder igualitarios, en ningún caso se puido supor que as mulleres controlasen as indtitucións políticas e sociais, que é o que acontece no patriarcado (21).Na economía social elas son o motor do oikos, pero eles, os donos (26). Esta situación vaise manter inalterábel ao  longo do tempo, coas súas especifidades, até que as loitas feministas esixan un reparto de funcións e poder igualitarios. Estado no que aínda estamos e que, malia a súa inxustiza, vai coñecer un recrudecemento coa chegada da crise económica e  a proliferación de políticas conservadoras.

                     Por iso as femias, fillas da deusa, serán posteriormente feiticeiras, bruxas, sacerdotisas: o sangue é a vida e a morte, posteriromente a instancia do sacrificio cívico (42) O que é un don natural e necesario para a perpetuación da especie, o home vaino converter nun estigma que dura até os tempo de hoxe e Rebeca Baceiredo vai ir repasando desde os tempos da Prehistoria até a actualidade, non só na cultura ocidental senón tamén outras etnias ben afastadas. O obxectivo é achegarse ao rol da muller nas distintas sociedades, sempre marcado pola capacidade produtiva e reprodutiva, así dáse o caso de que elas son as que realizan a meirande parte do traballo mais eles son os donos. Non cambiaron tanto as cousas co paso do tempo, malia e  existencia hoxe en día dunha meirande concienciación social sobre a igualdade de sexos e as  súas tarefas na vida diaria.

                     Recoñece Demóstenes que as mulleres son os obxectos de valor que fan a vida digna de ser vivida, recoñece que teñen esposas para criar, concubinas para servir (…) e hatairas para o pracer (59) Todo calculado e moi ben estudado, desde o punto de vista da supremacía masculina. Os corpos femininos son o lugar de inscrición das represións (…), o corpo social no que se duplica opeso de ser expropiado de si mesmo para unha finalidade produtiva extrínseca (59) É a apropiación masculina da infraestrurura dos corpos, na que mesmo se chegou a concibir a muller como un ser sen alma. Parece haber unha relación entre o grao de codificación da propiedade e o papel ontolóxico, polo tanto a xerarquía social que ocupa o xénro femino (61) De feito que muller foi usada como moeda de cambio, como unha mercadoría máis, de feito os nomes populares da vulva ( cocha,peseta, moeda) fan referencia a isto. Certo, non vivimos tempos nos que o matrimonio s efectúe “por captura”, mais si tempos en que as mulleres son utilizadas como obxectos de vinganza nas guerras, nas que son directa e propositadamente ultraxadas.

                     Tamén analiza Rebeca Baceiredo o papel da prostitución e os casos nos que as facultades intelectuais das mulleres son apreciadas e  encomiadas ( e temidas), así como os casos de adulterio, moi deferente se o adulterio é cometido por mulleres ca se é cometido por homes. Parándose en como as dividades femininas son reconvertidas en figuras femininas masculinizadas(85) e en como influía o xénero historicamente á hora da herdanza e a posibilidade de ser dono ou dono de cousas e  que cousas podían pertencer á muller.Pasando por cando a muller é vista como o home ao revés, pola ausencia de falo (exterior) e presencia de vulva (interior), o falo pasa a ser símbolo de poder e o sexo feminino obxecto de poder. Repasa a a situación da muller en Grecia e Roma e despois a propiedade e o xénero noutras culturas afastadas.

                     As mulleres que a través de Constantino e coa a xuda do cristianismo no poder oficial romano melloran, sen oficializar, o acceso ao patrimonio ou mesmo as condicións matrimoniais, tamén soportan unha maior esixencia de pudor (115). Iníciase así o proceso de imposición capitalista en relación ao xénero, que dá unha idea diferente anovadora de como foron sucedéndose determinadas cuestións, moito máis importantes na historia da humanidade cás batallas que gaña este rei ou aquel. Como é, por exemplo, saber que a fins da Idade Media a misoxinia aumenta e no século XVI comezan a ser expulsadas da vida laboral e no XVII prohíbeselles a actividade artesanal, de xeito que a muller fica recluída na casa e na “seguranza” que ofrece o matrimonio. Mención a parte meren as agresións sexuais, en torno ao século XIV, que nin seuqera se teñen como algo delictuoso. Da propiedade señorial pásase ao capital industrial, nacendo a propiedade privada, así o capitalismo transforma tamén as persoas en capital afectando isto ás mulleres, que coa súa función reprodutiva vinculan estirpes, logo, propiedades.

                     As condicións de vida das mulleres non melloran co paso do tempo, senón que só as circunstacias que os adiantos tecnolóxicos llela farán máis levadeira. Porén a muller só pasa de ser considerada na súa función produtiva e reprodutiva a tamén consumidora. A mirada que o varón proxecta sobre ela vén sendo a mesma sempre e non vai moito máis alá dun ben a posuír máis, un obxecto de desexo. Na clasificación binaria da vida elas sémpre van ser o pólo negativo, xustifícase a dicotomía sexual empregando un esencialismo biolóxico que non vai máis alá. De feito aínda moitos de nós lembramos cando a muller non podía efectuar ningún tipo de transacción comercial sen o permiso do marido. Certamente foi moito o que se avanzou desde daquela, cousa moi a ter en conta nestes tempos regresivos en canto a dereitos se refire. Porque o peor da situación da muller é que esta sexa vista como algo natural, feito que aínda hoxe ocorre moito máis a miúdo do que pensariamos nun principio. Non pode ser que en tan pouco tempo volvamos tan atrás na historia, na Historia con maiúsculas, porque tal e como estamos existen dúas historias: a historia tal e como nos veu sendo contada, sempre desde o punto de vista e intereses do varón, e a historia da liberación da muller, tan dependente das relacións económicas e necesidades dun momento dado. Asusta que determindas posicións ideolóxicas propoñan unha volta a un estado de cousas tan próximo ao fascismo, feito que tamén estuda Rebeca Baceiredo

                     A liberación da muller, outro estado de cousas, só vaiser posíbel a medida que ela mesma vaia tomando conciencia do seu verdadeiro estado, para o cal son necesarios moitos libros como este de Rebeca Baceiredo, con lecturas tanto masculinas como femininas, porque se trata de lograr un reparto xusto de funcións e status para os dous sexos e iso non é cousa dun xénero só.

                     Iso si, o libro agradecería unha última lectura e corrección, de maneira que se vise exento das grallas (o xénero da palabra dote, por exemplo) que empecen a súa lectura.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

no DÍA INTERNACIONAL DA POESÍA

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CARA ADIANTE — 21 de Marzo de 2017 @ 7:08 p.m.

a poesía é o gran milagre do mundo. E non viu estes tempos e canta razón tiña Luís îmentel. A poesía é o gran milagre do mundo no que reinan políticos corruptos, políticos nefastos, unha grade caste de políticos pallaso para facer chorar, a poesía é o gran milagre o do mundo, do mundo das aparencias, do mundo  do ego superlativo, do mundo no que es o que vales, a poesía é o gran milagre do mundo, dun mundo no que as guerras se fan por intereses económicos, do mundo no que as fronteiras se fan por intereses económicos, do mundo no que a fame subsiste por intereses económicos, que hei dicir eu neste mundo?, aínda existe a poesía, a poesía é o gran milagre do mundo, aínda hai quen le poesía, aínda hai quen escribe poesía, nas ás do vento, ese vento ferido de nostalxias e e eguas preñadas de futuro, no tempo da comida lixo, da comida rápida, da fast food, aínda hai interesad@s en alimentar a alma, aínda hai almas que soñan un gran milagre, e modulan pedras, riscan no papel, compoñen sinfonías verbais, hai quen di que son pouc@s @s poetas, e é certo, deberían ser moit@s máis, ninguén debería deixar de ser poeta, tod@s deberiamos ser poetas, vivir como poetas, agarrados aos nexos do imposíbel, soñantes dun ser humano verdadeiramente humano, dun mundo de irmáns

cómpre ser poeta para soñalo, cómpre soñalo para aspirar a el, cómpre aspirar a el para loitar por el

porque hai que saber polo que se loita

@ poeta non se vai facer ric@ escribindo poesía

e gasta o seu tempo en escribir poesía

interésanlle outras cousas ademais de vil metal

interésalle o ser humano en todo o complexo e complicado que é

porque hai que saber polo que se loita

por iso a poesía é o gran milagre do mundo

porque aínda nos permite ser human@s

subliñados de DESCONHECIDO (Berlai, Axóuxere)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE,MÚSICA — 16 de Marzo de 2017 @ 2:26 p.m.

Já há pássaros que aniham ao seu lado

Medrando o musgo nos seus sapatos (11)

………………………………..

Viveu nun Far West chamado Galiza. E por um amor imposível, converteu a sua casa numa reserva india (14)

……………………………….

Rosto pálido promete obras  e progresso

Natalidade dos indios baixo zero (19)

……………………………….

No destino de pronto

Há algo que me atrapa  (24)

……………………………….

Fugiria com a tua vida

A qualquer lugar do mundo (31)

………………………………

Abriu o aro que sustinha o calendário aos días

E juntas foram-se voar as nossas folhas (39)

……………………………..

É que te quero tanto…

que me sangram os dedos

de rascar as paredes escrevendo o teu nome  (45)

………………………………

O esterco corre por dentro de mim

Levo o xurro nas veias desde que nascim(52)

……………………………..

Sonho que te encontro

E volto a te perder (59)

……………………………….

Trouxe-me o vento

Para snifar,

O teu alentó (63)

crítica de DESCONHECIDO ( Berlai, Axóuxere)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE,MÚSICA — 15 de Marzo de 2017 @ 7:31 p.m.

UN LIBRO  SINGULAR

Título: Desconhecido

Autor: Berlai & Ernesto G. Torterolo

Editorial: Axóuxere

Traemos hoxe ás páxinas da Ferradura un libro certamente único, singular, froito da conxunción de música, poesía-cancións e banda deseñada. Entre as tres plataformas cóntase unha historia, unha historia inspirada na dun tío avo  de Berlai, que non puido casar coa muller amada e renunciou a todo, mesmo a vivir, nunha sorte de suicidio adiado. É unha historia no Far West, Galiza vólvese o Far West e os galegos somos apaches. Unha historia de amor suxo, de amor imposíbel e sexo porco, onde as viñetas de Ernesto dialogan cos poemas-cancións de Xiao Berlai. Tamén unha historia de amor frustrado, vivimos tempos onde a frustración acode día si e día temén ás nosas vidas.

                     Xa no encete do libro se nos dan as instrucións para ler-escoitar o libro, un libro onde as cancións-poemas teñen entidade propia, así como as viñetas, mais que tamén dialogan entre elas para coformar unha única historia, No libro hai un canto á liberdade, a rachar coas normas e vivir segundo as propias  apetencias, mais tamén moita frustración porque, finalmente, todo é un berro desesperado porque a realación amorosa resulta imposíbel. Xiao Berlai ponse na pel do seu tío avó para contar todo en primeira persoa, esta historia de amor decadente para a cal conta tanén co teclista Iago Mourinho, o baixista Pablo Pérez e o batería Bruno Couceiro, ademais dos deseños de Ernesto.

                     Un disco que se define como “indie rururbano” “postbravú” ( no senso de que é posterior ao baravú) aínda que tamén se lle recoñecen concomitancias con M-Clan ou Coldplay  e no que non faltan adapatacións de pezas tradicionais, música da que provén o autor, Berlai, exintegrante de Fïa na Roca, inclusive o himno galego fica versioneado na segunda das cancións “Far West”. A publicación do libro-cd foi posíbel grazas ao micomecenádego a través da plataforma Verkami e representa unha forma distinta de interpretar a historia literaria tamén, unha historia que se le a cachos, nas viñetas de Enrnesto, entre tema e tema de Berlai, entre todos eles forman unha historia única, como único é este proxecto musical,plástico e poético, unha poesía onde o lirismo se volve obsceno, nunha tradición que entronca cos mesmos trovadores medievais.

                     Unha forma distinta de entreter o lecer, escoitando-lendo este Desconhecido de Berlai, unha música potente e unha historia para facernos reflexionar  a cerca do que é necesario e imprescindíbel na vida, unha historia para facernos reflexionar a cerca das perdas que somos quen de aturar e aquelas que nos superan, que son superiores a nós e que condicionarán toda a nosa vida. Eis un libro, que tamén é un disco e que en definitiva é un libro obxecto, deses que son rara avis, xa polo concepto en si, esa histroia total, contada en letras-poemas e banda deseñada, mais tamén pola calidade tanto dos deseños como dos temas musicais.

                     Ëlle propio certo desgarro interior, así como a desorientación vital, a perda e a  ausencia, nese deixarse ir do tío avó Alfonso, encarnado agora por Berlai neste Desconhecido onde se conecta o Far West nortemaerricano con esta Galiza que cada vez é menos Galiza.

 

 

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

subliñados de OS NENOS DA VARÍOLA (María Solar, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 9 de Marzo de 2017 @ 1:20 p.m.

Pegaban sen dor, sabedores de que sendo nenos abandonados no orfanato, ninguén se ía queixar por aquela malleira (13)

………………………………………….

Así que mallábanps polo que eran e polo que podían ser, pero cando a fame é tan grande que o estómago se dobra de dor, un fai calquera cousa por comer. (13)

………………………………………….

Eran amigos, pero no orfanato o propio concepto da amizade cambaleaba cando andaba polo medio a supervivencia. (14)

…………………………………………

Uns morrían, outros, sen que ninguén  o puidese explicar, sobrevivían. Pero quedaban marcados para sempre, cegos, sen dentes, con cicatrices.(16)

…………………………………………

A supervivencia dos expósitos era unha auténtica milagre. (20)

………………………………………..

Aquelas paredes había anos que estaban desbordadas de rapaces, moi  por riba dos que debería haber nun espazo daquelas dimensións (24-25)

………………………………………..

De cada cen expósitos, entre setenta e oitenta non chegaban a facer os dez anos de vida. (25)

…………………………………………

O doutor Antonio Posse Roybanes non era coma os demais. Tiña concuenta anos, ou preto deles, e era un home de ben, e de ciencia. (32)

………………………………………..

Os nenos do orfanato padecían frecuentemente tiña, piollos, parasitos, toso tipo de quenturas,enfermedades epidémicas e crónicas, baixo peso, taras e ata deformidades por malos embarazos. (33)

……………………………………….

Era un home ilustrado, ao tanto de publicacións e avances médicos. Incluso do que se estudaba no resto de Europa, mentres que en España aínda pesaba o peso da Inquisición e os inquisidores seguían meténdose nas prácticas médicas .(33)

………………………………………

Ata que un día deixou de facelo, sosegouse e quedou calma para sempre, e triste, tamén.( 45)

………………………………………

O orfanto da Coruña tiña unha década de vida, nacera en 1793 para descargar a Casa de Expósitos de Santiago, de pendente do Hospital Real, que curaba doetes e peregrinos. (51)

……………………………………….

(…) Edwuard Jenner observara, como xa repararan tamén outros médicos, que as mulleres que muxían as vacas non padecían varíola. (59)

……………………………………….

Asía chamou Jenner, “vacina”, por vir da enfermidade da vaca (60)

……………………………………..

-(…)  como xa lle dixen onte, o doutor Francisco Xabier Balmis vén de camiño. (66)

……………………………………..

-Cara a América.Partiremos da Coruña cara a América na máis ambiciosa expedición filantrópica nunca antes realizada por unha Coroa europea. (91)

………………………………………

O médico do rei era perfectamente consciente de que a viaxe que ían emprender era unha auténtica odisea, que de saír ben, os situaría nos libros de historia polos séculos dos séculos. (96)

………………………………………

-Fixécheslle ti iso? É certo que roubas pans doutros no comedor e que lle pediches que delinquise para ti? (125)

………………………………………

Tamén del se ocupou Posse Roybanes, aquel home incansable e entregado ao traballo. (138)

………………………………………

No medio da camiñada, oíu que alguén o chamaba. (160)

……………………………………..

Marchaban o día 30…. Quedaba tan pouco…A viaxe convertiuse no único tema de que falar, na obseseión e  a teima de todos nunha mestura entre ilusión e medo. (172)

…………………………………….

-Sabe o que iso supón, doutor…

-Por suposto. E el tamén o sabe. Ezequiel non embarcará. (185)

………………………………….

A Isabel aquela solución pareceulle inmellorable. Algo no seu interior lle dicía que todo ía saír ben, e sentiuse relaxada, o doutor Posse era unha gran persoa. (195)

 

crítica de OS NENOS DA VARÍOLA (María Solar, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 8 de Marzo de 2017 @ 6:51 p.m.

ANTES DA REAL EXPEDICIÓN

Título: Os nenos da varíola

Autora: María Solar

Editorial: Galaxia

Hai pouco máis de cen anos (1803) a Real Expedición Filantrópica da Vacina saía do porto de A Coruña, tratando de remediar un dos desastres da colonización europea: o espallamento da varíola coma unha auténtica peste de decimaba a poboación aborixe. Visto que iso tamén se traducía en termos económicos, o rei Carlos IV deciciu poñerlle cabo á vista dos avances que en Europa se estaban aproducir mediante a inoculación da vacina. Non deixaba de ser controvertido, iso de meter no corpo humano unha enfermidade que non tiña e proviña dunha vaca, moita xente rexeitábao, aducindo motivacións éticas ou relixiosas.Máis funcionaba, e contra iso pouca contestación se revelaba exitosa.

                     Pois ben, xusto no momento anterior á saída da corbeta cara a ultramar. É cando transcorre esta novela de María Solar. No Hospicio de A Coruña viven nenos, nunha autética miseria, si, pero viven. Aí trascorre a trama aterior á que foi a primeira expedición humanitaria de medicina preventiva da historia. Alí viven Ezequiel, Clemente, Inés, Tomás, nenos expósitos que non tiñan mellores expectativas de futuro que aturar entre os muros do Hospicio e que despois lles ensinaran algún oficio antes de saír para sempre ás rúas. Ezequiel, mozo espabilado e  de bo corazón exerce de protector de Clemente e Inés. Pola súa banda, Tomás, máis vello, é o matón do grupo, o malote. E á fronte de todo isto, Isabel Zendal,a reitora do Hospital de la Caridad, do que dependía o Hospicio, e que formará parte da expedición Balmis, en grao de enfermeira, para axudar a coidar cativos tan noviños nunha travesía marítima tan longa. Pouco se coñece da súa historia, era de orixe moi humilde, mais si que foi a primeira enfermeira da historia en misión internacional.

                     Na trama novelesca conflúen dous fíos: o das personaxes ficticias e o das personaxes reais. Entre as personaxes reais cabe salientar ao médico Posse Roybanes, entusiasta defensor do método de vacinación e médico do Hospital de la Caridad. Cómpre salientalo porque tamén pouco se sabe deste que foi unha das eminencias do século XIX, estando ao tanto do que sucedía na súa cidade e tamén por Europa adiante, e será un dos máis valiosos aliados do doutor Balmis, quen drixirá a expedición, mentres este se atope en A Coruña nos preparos da súa longa travesía. En xeral é pouco coñecida a xesta do alacantino doutor Balmis, malia ser materia novelesca en A flor de piel ( Javier Moro), Los héroes olvidados ( Antonio  Villanueva Edo) e Angeles Custodios  (Almudena de Artega) e cinematográfica en 22 ángeles (Miguel Bardem, 2016). Agora María Solar pona na nosa lingua.

                     Porén, non hai diferenza de tratamento entre uns e outros, sendo o verdadeiro protagonista da novela Ezequiel, neno expósito que aprenderá a ler e escribir en pouco tempo e se convertirá no axudante bibliotecario do doutor Posse Roybanes, iniciando así un camiño brillante que lle permite albergar esperanzas para cando teña que deixar o Hospicio. Esperanzas, polo menos no lector, pois o rapaz pouco se para a pensar nesas cousas, aínda que é consciente de que el non é tratado como o resto dos nenos do Hospicio. Malia todo, malia ser un dos escolleitos para levar, brazo a brazo, a vacina a ultramar, un percance de última hora pon a proba o seu humanismo, impedíndolle formar parte da expedición.

                     Será dificil non ler a novela de María Solar sen lemabrar nalgún momento a Charles Dickens e a súa defensa dos lugares e xentes pobres. Tal como o escritor inglés, María Solar realiza unha completa descrición do Hospicio e dos seus nenos  como os seres humanos máis expostos a infelicidade e a miseria. A austera personaxe de Isabel Zendal encaixa ás mil marabillas neste ambiente. E amósasenos próxima, humana, máis que Posse Roybanes ou Balmis, quen revoluciona A Coruña cando chega procedente de Madrid. En fin, temos diante de nós unha novela reivindicativa, reivindicativa das figuras do doutor Balmis, o artífice da marabillosa idea de levar a vacina a ultramar; o doutor Posse Roybanes, docto e colaborador necesario e aínda escsamente recoñecido; Isabel Zendal, menos recoñecida aínda que o doutor Posse Roybanes aínda que oficilamente se lle adicase unha rúa e  colaboradora imprescindíbel non só no seu periplo Coruñés senón en toda a difusión ultramarina, tanto é así que en México o premio de enfermaría leva o seu nome; e dos 22 nenos expósitos, aos que está dedicado o libro, dos que coñecemos pouco máis que o seu nome e procedencia, mais foron eles, os 22, quen brazo a brazo, en vacinacións duplas, levaron a vacina a  América, desde onde sairía outra expedición similar cara a Asia. Nin que dicir ten que, á súa chegada, non atoparon o clima de colaboración que agardaban, non sempre, mais iso non foi motivo para desisitir senón que engrandece aínda máis a súa xesta.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

subliñados de GALEGOS UNIVERSAIS : FIDEL CASTRO (Afonso Eiré, Hércules Ediciones)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 7 de Marzo de 2017 @ 7:10 p.m.

Xa en Cuba, coa axuda de Roberto Robaina, chamamos ás portas do contorno máis directo de Fidel Castro. Contestáronnos que estivese preparado, que en calquera momento  me podía chamar, pois o Comandante xa tiña novas do  meu pedimento. Aínda que tamén me indicaron que o crego brasileiro, Frei Betto, agardara dous anos pola entrevista. (177)

………………………………..

Da recepción política no Araguaney, á recepción oficial do  Convento de San Francisco. Fidel, xa con Fraga, é recibido aos sons da Muiñeira de Chantada. (181)

………………………………..

Pero Láncara, a súa terra, agardábao ao outro día. Fidel seica non durmiu. Estivo toda a noite repasando asuntos e remoendo lembranzas. Logo de Sierra Maetra ten o sono alterado e , dise, é capaz de chegar á fase REM do sono en poucos minutos. Para el, durmir dúas horas seguidas xa é unha eternidade. (183)

………………………………..

Outra cousa era o trato con Fraga. Cando o presidente galego preparou a quimada, salpicoulle unha pinga de augardente ardendo á cara de Fidel. Queimouno un pouco. O médico a pórlle apócema e Fidel veña a falar, gañándolle esta batalla ao mesmo Fraga. (186)

……………………………….

E conectou tanto con Fidel Castro, existiu tal feeling entre os dous, que Fraga, na súa inxenuidade (era un dos seus nesgos característicos como político) pensou que sería quen de convencer a Fidel para que renunciase ao seu cargo e se retirase. O Fraga que sempre se amarrou á  cadeira coma unha lapa… (188)

………………………………

-Compañeiro, non fixemos a revolución para traballar máis senón para vivir mellor

………………………………

“Non é que vostedes me reclamen. Son eu quen esixo ser considerado de alí” Así lle contestou Fidel castro a Carlos López Sierra, presidente da Asociaión Cultural Val de Láncara (192)

…………………………….

López Sierra púxose, seguidamente, a ler o pergameo que relataba o agasallo. Deuse de conta de que estaba escrito en galego. Parou, pero Fidel mandoulle seguir cun “le,le, que eu entendo” pronunciado en galego .(194)

……………………………..

Raúl Castro asinou moito tempo os seus escritos co pseudónimo “Luar”. “É Raul ao revés pero tamén é unha palabra que lle escoitei moitas veces a meu pai”, diríame. (195)

……………………………

Non todos semellaban contentos con que os irmáns Castro Ruz, héroes da revolución e líderes cubanos, tivesen a súa ascendencia en Láncara. (185)

…………………………..

Pero rematada a Grande Guerra, o prezo do azucre descendeu en picado arruinando a facendados e colonos. (200)

……………………………

O pai de Fidel non só era un dos homes máis ricos da comarca, senón tamén un bo mozo e un conquistador, como a maioría dos galegos que andaban por Cuba. (201)

…………………………..

Hostil a paisaxe do val de Láncara? Mal saben os detractores de Fidel que neste vizoso val se plantaron palmeiras desde hai centos de anos, como testemuñan as existentes na casa Grande ou  no Pazo de Láncara. (202)

…………………………

Aínda así, Lina, cando pretendía casar a súa filla Enma, diría”Os galegos son tan bos maridos que lle temos que buscar a Enma un español coma o seu pai”. (203)

………………………..

Nesa casa de Birán, con arrecendos a Galiza, naceu e criouse Fidel. (204)

………………………..

Daquela, parecíase a morriña e o galego era o idioma que os xunguía á Terra. (205)

……………………….

Aínda así, co tempo, polo seu carácter, o papel de aglutinador familiar colleuno Raúl, sempre moi apegado á súa nai. Papel que acrecentou logo da vitoria revolucionaria. Por el pasaron sempre as relacións familiares. Ocupouse de toda a familia e, mesmo, desculpaba moitas actuacións, aocultádollas a Fidel. Un Fidel que sempre asumiu máis o papel de duro e inflexíbel. (208)

………………………

Batista, fillo dunha cociñeira, convértese nun ditador ao servizo dos ianquis. Fidel Castro, fillo dun terratenente, expúlsao do poder e pon en marcha unha revolución socialista, logo de estar casado cunha filla dos amos de nai de Batista. “Así é a vida, chico”, diría Fidel. (209)

…………………….

Fidel sempre foi un gran deportista; sen saber nadar tan ben como nadaba, poida que non sobrevivise ao desembarco do Gramma. “ E sen ter o coñecmento que tiña das montañas, tampouco nos días de insurrección en Sierra Maestra”, sostén Juanita. (209)

………………………..

Alí Fidel,alcumado con cariño e admiración  polos seus compañeiros EL Loco Fidel, pola súa teima en poñerse e superar retos, recibe unha educación espartana e esixente, crucial na súa formación intelectual e responsábel das súas habilidades retóricas e discursivas posteriores .(212)

……………………….

Fidel chega á universidade nun momento no que o clima estudiantil fervía en loitas políticas contra os gobernos corruptos de quenda e os “coronéis do palmacristi e a  Lei de Fuga” como cualificaban os estudantes progresistas esa etapa histórica. (212)

……………………….

Tiña tal memoria que era capaz de aprender un libro de memoria sen volvelo ler. (213)

………………………

Logo do seu casamento é cando comeza, realmente, o Fidel Castro público. Son múltiles as biografías que tratan esta etapa da súa vida. Que relatan os 600 intentos de asesinato por parte dos EEUU e as súas decisións máis controvertidas ou gabadas. (213)

………………………

O que ninguén discute é que Fidel Castro Ruz é unha das figuras máis importantes do século XX en todo o mundo. (214)

………………………

Fidel Castro chegou ao poder cun dobre perfil identitario: nacionalista e populista –cinguido a un discurso de restauración democrática- e foi trocando o seu proxecto até instaurar o castrismo, un cesarismo de base comunista (214)

…………………….

Fidel é un rebelde con causa, o xestor e artífice dun proxecto que ilusionou a toda unha xeración que, aínda hoxe, suscita todo tipo de sentimentos, menos a indiferenza. (214)

 

subliñados de GALEGOS UNIVERSAIS : SIMÓN BOLÍVAR(Xurxo Martínez Crespo, Hércules Ediciones)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 6 de Marzo de 2017 @ 9:28 p.m.

De 1810 até 1824,  o proceso de independencia de América dirixiuno Vnezuela. (143)

……………………………..

Desde Venezuela van alí fundar repúblicas e dotalas de constitucións, non ficar nelas e apropiarse das súa riqueza e territorios. (143-144)

…………………………….

O fundador da República de Venezuela, o neto de galegos José Antonio Páez, botou a Bolívar do país. (144)

……………………………

O primeiro promotor da idolatría a Bolívar foi o autócrtata Antonio Guzmán Blanco (144)

…………………………..

(…) para el educar era tan importante como liberar (…) (144)

…………………………..

(…) Bolívar non deixa de ter feitos incontrovertíbeis e un pensamento revolucionario atiimperialista que hoxe, no alborexar do século XXI, despois de 200 anos, está a dar so seus primeiros froitos con organización panamericanas como o ALBA ou UNASUR (145)

…………………………

Bolívar coñecía os Estados Unidos e so seus liberadores persoalmente. (145)

………………………….

Libertador de cinco repúblicas (Venezuela, Colombia, Ecuador, Perú, Bolivia) e tanxencialmente Panamá (145)

…………………………

Os españois nados no  continente americano posuían o control do comercio e da riqueza pero estaban arredados da toma de deción política (146)

…………………………

Simón Bolívar pertencía, malia a súa mestizaxe, a esa clase social adiñeirada de brancos españois non-peninsulares, arredados do poder político na súa terra por funcionarios chegados da Península (146)

…………………………

 (…)da proximidade da Venezuela coas Antillas francesas, inglesas e holandesas e das ideas que estas traían de sociedades máis desenvolvidas con respecto ao caduco Estado español (…) (146)

…………………………

As razóns polas que nacen os movementos emancipatorios en Venezuela poderíanse circunscribir a tres: A primeira de carácter político (…) A segunda de carácter económico e fiscal (…) A terceira foia expulsión dos xesuítas do territorio peninsular e das colonias. (146-147)

…………………………

Eran os españois peninsulares ( comerciantes) os que fixaban os prezos tanto de compra como de de venda (147)

…………………………..

Foi unha reivindicación dos movementos revolucionarios, previos á independencia, que rematse o monopolio por concesión real e se permitise un verdadeiro libre comercio .(147)

…………………………..

Os vascos están íntimamente vencellados á historia de Venezuela (150)

……………………………

Venezuela protagoniza a primeira revolta contra o imperio español en América, no século XVI, da man do guipuscoano Lope de Aguirre. (150)

……………………………

A comunidade vasca foi a única que puido exiliarse en Venezuela en 1939 (151)

……………………………

A casa orixinaria dos Ponte y Andrade foi o pazo de San Martiño da parroquia do mesmo nome, hoxe desaparecido (151)

…………………………….

 Esta póla galega do tataravó de Bolívar agochada ou descoñecida, se cadra intencionadamente, polos seus xenealoxistas, era de orixe fidalga e moi enraizada na Mariña Brigantina ( 152)

……………………………

Os avós paternos de Simón Bolívar foron Juan de Bolívar y Martínez de Villegas e Petronila de Ponte Andrade y Marín (153)

……………………………

A avenida Lavedra na Coruña, tamén coñecida como avenida Alfonso Molina, condúcenos ao lugar da raízame galega de Bolívar, onde o matrimonio de Simón Bolívar e María Teresa del Toro pasou en 1801 os seus primeiros días de casados antes de embarcar cara a América. (154)

……………………………..

Esta estadía de Bolívar pai para reclamar os seus dereitos demostra un vencello estreito dos Bolívar-Ponte con Galiza que vai alén dos primeiros Ponte galegos nados en Venezuela e que se transmite até o propio Simón, que dorme na casa patrucial (155)

…………………………….

Algo de galego e da lembranza persoal e emocionada de Elviña pesaría durante a súa vida no ánimo ardoroso de Bolívar (157)

……………………………

A conquista e colonización de América foi obra do reino de Castela e non de España, que non existía como realidade política nin xurídica (161)

…………………………..

Non é casual que as máis importantes revotas en América foran lideradas por persoas da periferia peninsular (161)

………………………….

O “antiespañolismo “ de Bolívar non é sinxelo de albiscar (162)

…………………………

As súa orixes vascas e galegas, así como a presenza de sangue negro non é asunto calquera. De feito Bolívar será un dos primeiros homes en América que se preocupará pola escravitude e e a súa abolición. (162)

 

aubliñados de GALEGOS UNIVERSAIS : CRISTÓBAL COLÓN ( Eduardo Esteban Meruédano e Aquilino Fariñas Godoy)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 3 de Marzo de 2017 @ 8:34 p.m.

Pero foi no apoxeo dun gobernó totalitario, con Mussolini á cabeza, cando o Estado é definitivamente consciente –como adoita acontecer en réximes semlellantes- da enorme capacidade de aglutinación  que un feito desta natureza representa para fortalecer o carácter nacional dun pobo .(96)

……………………………………………….

A orixe xenovesa, italiana polo tanto, de Cristóbal Colón, pasa a converterse nun obxectivo estratéxico cultural de primeira magnitude. (96)

………………………………………………

A súa orixe bastarda fíxolle vivir os anos de infancia coa súa nai Constanza Colón, filla dunha familia –os Colón. Asentada en Poio polo menos unha xeración antes. (98)

…………………………………………….

(…) o seu temperamento era pouco apropiado para a vida contemplativa; o seu perfil era dun home de acción, e axiña foi consciente diso. (99)

………………………………………….

Toscanelli faino partícipe das súas ideas de acceder ás illas das Especias navegando a través do oeste, baseándose en erróneos cálculos que cifraban a circunferencia da Terra nunha distancia significativamente menor que a real. (102)

…………………………………………

(…) onde Cristóbal Pedro de Colón, convertido pola súa nova lexitimidade en Pedro de Sotomayor, se encarga con eficacia da defensa. (103)

…………………………………………

Tras a morte do seu irmán, Pedro engádelle ao seu nome o apelido Álvarez, en honra do home que o ennobreceu; dende entón a historia coñecerao como Pedro Álvarez de Sotomayor. (103)

……………………………………….

Daquela época provén tamén o alcume co uqe pasou á historia, Pedro Madruga, quizais debido ás poucas e irregulares horas de sono nocturno, reflexo da alteración do ritmo sono-vixilia propio dos homes do mar. (106)

………………………………………

Mesmo a súa propia muller o traizoou, aproveitando a súa obrigada ausencia de terras galegas. (108)

……………………………………..

(…) os reis transferíronlle a xefatura da casa ao fillo máis vello de Pedro, Álvaro, borrando desta forma prácticamente as pegadas da súa existencia (108)

……………………………………

Un paria sen patria, e case sen nome.Tanto é así que se viu obrigado polas circunstancias a recuperar o seu antigo nome, Cristóbal Colón (109)

…………………………………….

Participou nalgunhas expedicións ao golfo de Guinea, onde puido comprobar as posibilidades do florecente negocio oceánico, que medraba sen parar. (109)

……………………………………

Un paradoxo do destino facía que o lugar que vira nacer a idea descubridora se chamase igual que o lugar que viu nacer a Cristóbal, Porto Santo en Pontevedra (110)

…………………………………..

Os máis diversos elementos estraños; madeiros, plantas, sementes, xunto a escritos do vello Bartolomeu e observacións propias inducírono á convicción definitiva. Era posible alcanzar as  Indias a través do oeste! (110)

……………………………………

A súa proposta é rexeitada e Cristóbal desprezado .(111)

…………………………………..

Finalmente, emprende a viaxe á corte castelá. Meses antes morrera a súa muller FIlipa, e as poucas ataduras con Portugal xa desaparecerán. (111)

…………………………………

Só dez días máis tarde é recibido polos Reis Católicos en Alcalá de Henares, é o 20 de xaneiro de 1486. (111)

…………………………………

Modula as súas palabras para estimular nos seus oíntes o interese sobre o seu proxecto descubridor e afina a súa elocuencia ata facer que unha luz se acenda na perspicacia dos gobernantes, que ven na súa idea unha posibilidade real de contrarrestar o crecentepoder portugués no mar e o seu previsible control da ruta cara ás especias (112)

……………………………………

Xa ninguén se acordaba de Pedro Álvarez de Sotomayor, Pedro Madruga (112)

……………………………………

De alí en diante pasaría a chamarse Cristóbal Colón

…………………………………….

O feito certo é que Pedro Madruga more “oficialmente” ese mes de xaneiro de 1486, en Alba de Tormes (113)

…………………………………..

(…) desaparece sen deixar rastro, sen deixar un cadáver, sen deixar unha tumba (113)

…………………………………..

(…) un misterioso navegante xenovés, que non fal nin escribe o idioma nin dialecto itálico, e cuxa útima orixe coñecida é a corte portuguesa (…) (113)

…………………………………..

Propágase a falsa noticia da súa orixe xenovesa, algo que loxicamente o propio Cristóbal  nunca admitiu conentusiasmo, e ao que só fai mención de forma superficial e obrigada (113)

………………………………….

A primeiros de 1487, a Xunta de Sabios de Salamanca expón unas conclusións adversas ao proxecto do descubridor (113)

…………………………………

En Córdoba establece relacións cunha moza do lugar, Beatriz Enríquez Arana, coa que terá un fillo, Hernando. (114)

………………………………..

Descoñecese o motivo polo que antes da súa defintiva partida a Francia se detén no convento franciscano de La Rábida (114)

……………………………….

Por que a Corte atendeu as razón dos dous frades? Por que cambiou a súa actitude cara á proposta do seu antigo inimigo? Por que se solucionaron todos os obstáculos? Quizais nunca o saberemos, (115)

………………………………

O 17 de abril de 1492, tras interminables negociacións, asínanse as Capitulacións de Santa Fe; documento polo cal se organizan as circunstancias do proceso descubridor e se especifican as características e a distribución dos beneficios obtidos  (115)

……………………………….

O 3 de agosto de 1492, tres barcos parten de Palos. A nao capitana onde navega Cristóbal Colón leva por nome Santa María, pero é coñecida como La Gallega; a súa construción efectuouse nos estaleiros pontevedreses da Moureura, en fronte ao lugar d enacemento do capitán que a dirixe, (115)

………………………………….

Nasnovas terras descubertas, o primeiro lugar onde pono pé Colón é unha pequeña illa das Bahamas chamada polos indios Guanahan, que é bautizada co nome do danto patrón do seu lugar de nacemento en Poio, San Salvador. (117)

………………………………..

Colón chega a Lisboa o 4 de marzo de 1493 a bordo de La Niña. La Pinta chegara catro días antes ao porto pontevedrés de Baiona (117)

…………………………………

Os ocnflitos con Juan Rodríguez de Fonseca, sobriño do seu antigo rival galego, o arcebispo de Santiago,aparecen con toda crueza .(118)

……………………………….

Dezasete navíos e mil douscentos homes parten do porto de Cádiz, o 17 se setembro de 1493 (118)

………………………………….

Unha multitude de nomes correlativos cos seus homónimos nas rías galegas poñen de manifesto o entrañable recordo á súa patria de nacemento (117): Punta Lanzada, Porto Santo, Cabo de Moa, Cabo da Galea, Punta de Penas Brancas, Santo Tomé, Río Miño, Río Xallas etc.(119)

………………………………….

De novo os seus impulsos autoritarios amosaron a súa verdadeira face (119)

………………………………..

Colón regresa da súa segunda viaxe o 11 de xuño de 1496 (…) tras percorrer as actuais illas de La Española e Cuba,. (119)

………………………………..

Nunha terceira viaxe parte novamente cara ás Indias, o 30 de maio de 1498 (119)

………………………………..

Así, as acusacións  de mutilación, torturas, brutalidades e ignominias, con sometmento dos indios á escravitude contravindo as expresas instrucións da raíña, son descritas con macabro detemento (119)

………………………………

O descubrimento da verdadeira identidade de Cistóbal Colón iniciouna e impulsouna a escla mundial o tamén galego D. Celso García de lla Riega (121