ferradura en tránsito

Xuro que loitarei para que a miña lingua alcance o máis amplo uso social, dentro e fóra da miña comunidade, e obteña a máxima difusión e recoñecemento en todos os ámbitos sociais.(Noeli Pocaterra)

crítica de A ROTURA DAS PAISAXES (Xesús Constela, Xerais)

ARREDOR DO CONCEPTO DE NOVELA

Título: A rotura das paisaxes

Autor: Xesús Constela

Editorial: Xerais

A día de hoxe, o cocepto de novela foi tantas veces contestado que case parece un atrevemento facelo de novo outra vez. Mais o mundo é dos que ousan, dos que se atreven e teñen a suficiente cualidade literaria como para ofrecer produtor anovadores, frescos, que destilan literatura por cada poro de papel. Como aquí Xesús Constela, neste xogo entre relatos independentes (algúns xa viran a luz en publicacións colectáneas) e novela que os integra. Que comeza por cuestionar o papel do narrador, anda menos, narrativa que cuestiona e elimina o papel do narrador. Quen iso fai caerá no teatro, e algo pareceido é o que Constela nos ofrece nos treitos narrativos que unen os diferentes cartafoles que dous camiñantes ( un home cun plumífero verde e outro que camiña axudado por muletas) van atopando no seu deambular por unha praia e van lendo consecutivamente, dous camiñantes aos que lles acontecen cousas extraordinarias, de súpeto recitan en linguas que descoñecían ou transládannos teoremas de física cuántica dos que tampouco tiñan in a máis mínima noticia. Eles os dous non teñen narrador senón acoutacións que interfiren na narración parateatral que vai enfiando o relato. Eles os dous son a substancia adxetivada nos contos mais que –oh, contradición- tamén acabarán sendo narradores, complementando os cartafoles que lles van aparecendo esperexidos pola praia adiante. Oh contradición, ou non tanto, a novela pretende rachar o concepto de narrador tradicional en terceira persoa, mais non o narrador en primeira persoa, a substancia. Para chegar a  iso, á substancia, ráchanse todas as paisaxes. A novela parte dunha cita de Toulouse-Lautrec: Só a figura existe, a paisaxe é e  non debe ser nada máis ca un accesorio (…) A paisaxe non debe servir senón como medio para facer comprender mellor o carácter da figura.(11) Unha cita que non propón nada novo ou diferente do que propoñían os románticos, actualízao e convídanos a quedarnos co verdadeiramente substantivo da narración. Parte da cita e fai honor a ela, racha todas as piasexes agás a dos ollos da figura humana, que en canto os pechen fará desaparecer todo o que as envolve, como no experimento cuántico de Erwin Schrödinger (290), coa chiscadela de olllos a paisaxe estará e non estará á vez, igual que o gato metido na caixa.

Os relatos integrados son moitos e de moi diferente catadura. “Paisaxes de vinganza” proponnos o caso dunha tomateira á que lle nacen microobxectos por ela adiante; o conto de Gonzalo, de quen o Ministerio de  Emprego sabe todo e quen mata formando parte dun Programa de Diminución das

Taxas de Desemprego; un pianista que que constrúe un hotel e conta unha historia que a xente que a escoita morre; uns anxos que son copia doutros famosos e que se rebelan conta o Mariscal, ditador que goberna con man de ferro; unhas plantas que matan o home que as cultivaba; ou o home que mata repartidores de pizza. Mais o importante é o diálogo que nos propón, o diálogo co texto a través da lectura dos contidos que nos van aparecendo diante dos ollos. Acaso os contos que imos lendo non son coma os microobxectos da tomateira? Acaso nós, os lectores non morremos un pouco cada vez que finalizamso a lectura dun conto? Os propios contos, acaso non son trasunto doutros que se lles puideran parecer como os anxos? Os propios contos non rematan coa vida do narador cando aparece apalabra fin, como as plantas caladas? Segundo imos lendo non rematamos nós cos narradores segundo se nos van repartindo os diferentes contos/pizzas?

Logo deste primeiro mangado veñen outros contos de meirande extensión. “De terra combusta” sobre a combustión expontánea convídanos a seguirmos pensando sobre o que lemos en termos semellantes ao xa exposto. “Carne” ven engrandecer a rica hermenéutica da novela ao presentarnos un cemiterio de coches onde os automóbiles, o que queda deles, conversan entre eles nun diálogo con matices simbólicos e subrealistas, outra volta beireando o teatro, con acoutacións e sen narrador coma no fío condutor da novela. De primeiras, calquera diría que é puro teatro, mais permítasenos distinguir entre o teatro a narración sen narrador, como é o obxectivo aquí.Calquera diría que é puro teatro porque Constela ten moi poucos miramentos cos límites xenéricos, de xeito que o seguinte conto, “Cidade castigada”, é pura poesía (narrativa, mais non só) trufada con fotografías en branco e negro dunha parella bailando, unha parella bailando que agacha unha sorpresa que non imos desvelar aquí. Fican aínda cinco relatos máis, de meirande brevidade, de contido moi diverso, titulados cun nome de perosa ou alcume:  O “Coronita”, que ía camiñar encol das augas;”Sebastián”, un león das finanzas que ve como os seus investimentos se perden coa caída das farmacéuticas, iso si, desde o mar Mediterráneo; “Adelina”, emigrante á que todos denigran e non lle queda outra que sobrevivir roubando; “Andrés”, moi poético, unha sonata a carón do mar; e “Antonio”, o duro relato dunha fuga de Peniche nos tempos de Salazar.

Un atrevido proxecto que pon en solfa o concepto de novela mentres o autor vai construindo unha novela a partir de de relatos diversos e sen conexión entre si a non ser a  autoría. Tour de force no que o propio autor se inclúe como personaxe e do que sae moi airoso. Facer a partir do desfeito, unha marabilla ver como se vai creando unha novela que engule discrursos tan dísímiles, cunha simpleza que é só aparente e agacha unha complexidade maiúscula. Unha novela moi recoméndábel a mentes activas, que sexan quen de acompañar o cuestionamento inicial mentres se asiste á milagre da creación unívoca de materiais diversos.

 

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

2 Comments

  1. Xesús Constela:

    ABRAIADO!!!!!
    Grazas de corazón polas túas palabeas, Eyré!
    Feliz de que gozases do meu libro.
    Só agardo que as paisaxes che sexan tan benévolas como ben mereces.

  2. xmeyre:

    A ti, Xesús, por ewscribilas.

RSS feed for comments on this post.

Sorry, the comment form is closed at this time.