ferradura en tránsito

Xuro que loitarei para que a miña lingua alcance o máis amplo uso social, dentro e fóra da miña comunidade, e obteña a máxima difusión e recoñecemento en todos os ámbitos sociais.(Noeli Pocaterra)

subliñados de A SENDA DE SAL (Fran Fernández Davila, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 15 de Marzo de 2018 @ 6:55 p.m.

 

Foi así como chegou a min esta historia, escorrida, fugada, goteada por entre as fendas do tempo; coma se ese inmenso barril relativo estivese atacado pola irremediable couza dos remorsos (9).

…………………………………………

Sentíame confusa, perdida, consumida nesa distancia inerme e narcotizante que,  de tanto constituír o meu estado natural, acabou por ser eu mesma ( salientado orixinal,13).

………………………………………….

O Formiguillo era un barco escaso, resumido, co nariz afiado e as costelas duras feitas de carballo (17, salientado orixinal).

……………………………………………….

Pouco o a pouco antes de divisar a Tegra, un peixe esférico de metal deunos o alto pola amura de estribor (26).

…………………………………………..

Cheiraba o peixe coma se tivese ollos no casco, e evitaba as pedras con natural elegancia (35).

…………………………………………..

Eles estaban mudos, todos, soma un espía sen beizos, coma un morto sen pasado (47).

…………………………………………..

Mirei con profundidade o seu sorriso amable e pensei por un tempo sen medida, que foron só segundos na terra (50).

…………………………………………..

Que monstro terrible as obriga a fuxir das súas casas e aventurarse a morrer sobre unha senda de sal? (59).

…………………………………………….

No seu carácter non existía a timidez nin as malas formas, e debo pensar que tiña atracción polas almas dunha dificultade especial coma a miña (67).

…………………………………………….

Fillo de pescador, sentíame unha persoa inversa (81).

……………………………………………..

Sabía orientarme pola forma de renxer e retorcerse que tiña o barco cando e enfrontaba a unha nova corrente, a un novo río de sal que o abrazaba de forma diferente (89).

……………………………………………..

Desembarcamos a modo, en silencio e, coma formigas nebulosas, invadimos o corazón da casa da miña nai (97).

………………………………………………

“Nada na terra xustifica perder un fillo, nin un bo esposo”. Iso dixo Sixtina mentres metía no coche unha familia xudía de París (99, salientado orixinal).

……………………………………………..

Despois dos meses pasaron os anos, e o neno que fun nalgún tempo esvaeuse entre viaxes e tormentas (113).

………………………………………………

O día foi breve coma un suspiro de fada e rematou sen sorpresa para ninguén (119).

 

 

 

 

crítica de A SENDA DE SAL (Fran Fernández Davila, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 14 de Marzo de 2018 @ 7:07 p.m.

UNHA AGRADÁBEL SORPRESA

Título: A senda de sal

Autor: Fran Fernández Davila

Editorial: Galaxia

De cando en vez, a literatura ten cousas coma esta. Habituados á mediocre calidade dos últimos premios de Novela por Entregas de LVG, 2017 foi unha excepción polo que cabe dicir que A senda de sal de Fran Fernández Davila é unha moi agradábel sorpresa dado que as súas páxinas conteñen literatura da boa. Seguindo  o esquema típico deste premio, 31 capítulos breves, e sen esforzarse en adaptarse ao esquema folletinesco, o autor logra unha novela breve de altura, moi ben escrita, do mellor do ano pasado.

            Situada entre a guerra do 36 e a II Guerra Mundial, un vello mariñeiro sente a necesidade de contarlle a unha muller aqueles acontecementos nos que, sendo aínda un adolescente e debido á ausencia do pai, tivo que participar. Eses acontecementos teñen lugar no mar de Vigo, Panxón especialmente, e ten que ver coa axuda a refuxiados, a xente que quere fuxir das guerras. Da española en primeiro lugar e despois, nos anos anteriores á II Guerra Mundial, éntrase nun xogo de espías pois Vigo convértese nun territorio neutral onde aliados e  nazis disputan a súa particular guerra fría. Coincide Fran Fernández Davila, nesta novela, con Marcos Calveiro en O xardineiro dos ingleses, Premio García Barros 2017, tamén editado por Galaxia, en reivindicar un estudo máis promenorizado da presenza de alidos e nazis no Vigo anterior á II Guerra Mundial e durante esta, un tempo no cal Vigo era territorio neutral no que aliados e nazis xogaban as súas cartas, uns querendo darlle saída ao wolframio e utilizando os portos galegos para reabastecerse e os outros tentando impedilo.

Porén, o que salienta en A senda de sal non é a súa trama, que podía ser esta ou calquera outra, o que de verdade fai da novela un discurso que apetece ler dun tirón é a calidade das imaxes que Fran Fernández Davila emprega ao longo de toda a novela, non é que se lle ocorreran nunha parte da novela senón que é algo presente en toda ela, o que nos fai agardar do autor novos e fermosos títulos, toda vez que esta é a súa estrea no eido narrativo. Coma en calquera obra maior, o importante non é o que se conta senón como se conta, e aquí o autor revélase como un narrador consumado que é estilisticamente moi rico. O lector pode ter a seguranza de atopar un narrador que, sendo primeirizo, se comporta como un autor experiente e hábil no manexo da trama que escolleu e, sobre todo, na maneira de contala. Por iso, pola grade competencia do narrador, importa pouco que de cando en vez aparezan o vello mariñeiro e  a muller a quen lle confesa as súas andanzas, interrrompendo o fío principal da trama, que son esas andanzas, importa pouco a interrupción, que noutro caso podería ser un grave erro, porque a calidade da prosa de Fran Fernández é moi alta.

            Polo que cabe dicir que esta é unha novela de narrador, de gran narrador, como dixemos antes, a materia é o de menos, unha circunstancia máis do tecido narrativo, como as personaxes, que están ben configuradas mais é o narrador quen leva o peso do discurso, quen o conduce como un experimentado contador que crea imaxes poderosas para o seu relato. Imaxes poderosas velaí o grande segredo do contar de Fran Fernández, atraentes e un algo poéticas se se quer. Para construír un discurso ao que non se lle achan feblezas por ningunha parte, un discurso compacto e potente iluminado sabiamente por imaxes salientábeis. Se neste pequeno  formato Fran Fernández é capaz de moverse así de ben, cabe agardar o mellor cando non se teña que cinxir a unhas determinadas regras como as do premio en cuestión.

Eis unha oportunidade para reconciliarnos coa literatura grande, coa narrativa da boa, unha oportunidade que non agardabamos, visto o historial do premio, e por iso sabe mellor a sorpresa.Moitas veces temos dito que este é un premio para os autores, un premio que só a eles lles serve de algo. Hoxe temos que dicir que tamén o lector o disfrutará, e mellor nesta publicación compacta que no día a día en que viu a luz primeira. Oxalá non sexa a excepción que confirma a regra, polo ben da literatura galega, á que pouco lle achegan discursos como os anteriores premios, literatura de mantemento en todo caso prescindíbel.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

 

subliñados de AS SETE MORTES DE LEOPOLDO PARDO (Jorge Emilio Bóveda, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 8 de Marzo de 2018 @ 6:51 p.m.

 

-Non sei, muller. Será normal. Non terá nada que dicirnos o coitado -facéndose á fin co mando da tele-. E se probamos a  falarlle en castelán? (19).

…………………………………..

-Chámome Leopoldo Pardo. Axente 007 da compañía de seguros Natinonal Switzerland. Penso que o señor Marco Aurelio Sieiro agarda por min (33).

…………………………………….

Logo de atravesar unha terraza cuberta con cristal chegaron a un despacho en cuxas paredes destacaban retratos de descoñecidos como Eduardo Blanco Amor, Curros Enríquez ou Vicente Risco (35).

……………………………………..

-Preséntolle a caveira de Breogán, obxecto número seis (46).

……………………………………..

Na oficina estaba Mariluz, a  axente 005, recuperando o tempo que perdera a tarde anterior como axente do Circo de Lectores (59).

……………………………………..

-Sabes que ando sen un can en efectivo, sempre levo a Monster Card (72).

………………………………………….

E lembraba  un escándalo nos medios por mor dunha muller á que o fillo de Buxán propuxera relacións íntimas a cambio dun suculento posto de traballo que ao final nunca lle concederá (76).

………………………………………

-Ola, señor Pardo -estendeu a man-. Nunca lle dixeron que é vostede fisicamente semellante a Otero Pedrayo ou a Álvaro Cunqueiro? (95).

……………………………………….

-Eu non salvei a túa vida, Marco Aurelio. Como médico só estiven pendente das sete cousas mortais (101).

………………………………………..

-Teño os nenos no colexio dos Sacrosantos Bruñidores de los Clavos de Cristo (salientado orixinal, 115).

………………………………………..

Severino pediu a versión 1910 da cervexa Gallaecia Star acompañada dun grande e graxento bocadillo de luras enfariñadas, moi populares naquel establecemento (115)

………………………………………..

-Calma foi túa mentres este tipo facía as súas falcatruadas -engadiu 002 co furabolos case no nariz de Leopardo (127).

……………………………………….

Ergueuse coas primeiras luces da mañanciña. A abstinencia prolongada de  sexo fixérao soñar con ampulosas formas femininas, salaiando e envoltas no aroma do coito (137)

……………………………………….

-(…) Non comungamos co establecido e nunca o faremos porque ser diferentes é ser existentes (150).

crítica de AS SETE MORTES DE LEOPOLDO PARDO (Jorge Emilio Bóveda, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 7 de Marzo de 2018 @ 7:21 p.m.

OUTRO CASO DE LEOPARDO

 

Título: As sete mortes de Leopoldo Pardo

Autor: Jorge Emilio Bóveda

Editorial: Xerais

A literatura posúe múltiples camiños para facernos repensar a sociedade na que vivimos, un deles é o humor, que é o que emprega Jorge Emilio Bóveda nesta ocasión, rescatando unha personaxe de anteriores entregas, Leopoldo Pardo, Leopardo, axente 007 da compañía Nationale Switzerland de seguros, ex-presidiario e antigo vixilante xurado. A el lle encargan que asegure sete pezas, sete obxectos emblemáticos da cultura galega, un exemplar da primeira edición do Sempre ne Galiza de Castelao, a máquina de escribir de Blanco-Amor, un cadro do pintor ourensán Tomás Bóveda, a caveira de Breogán, os lentes de Currros Enríquez, un exemplar do Estatuto de Autonomía de 1936 e as cordas vocais do señor Sieiro, que é quen contrata os seguros. Cada destes obxectos leva aparellado un valor: o libro, a verdade; o cadro, a bondade; a máquina de escribir, a integridade; os lentes, a vida; o Estatuto, a paz; a caveira, a honestidade e as cordas vocais o coñecemento. E para lograr que o señor Sieiro asegure eses obxectos, Leopardo ten que demostrar un contravalor de cadanseu valor, así que terá que demostrar a existencia na sociedade de mentira (contraria á verdade), manipulación (oposta á bondade), corrupción (antónima da integridade), a morte (oposta á vida) a agresión (contraria á paz), a envexa (oposta á honestidade) e a ignorancia ( contraria ao coñecemento). Para iso entrégalle ao axente 007, a Leopardo, uns lentes cos que gravar documentos que demostren eses contravalores, a cambio dunha suculenta compensación económica nun paraíso fiscal.

            E a novela consite niso, na demostración de que esta é unha sociedade baseada na mentira, na manipulación, na corrupción, na morte, na envexa e na ignorancia. Cos seus lentes, Leopoldo Pardo vai gravando sucesivos acontecementos que demostran eses sete contravalores. O propio Leopardo xa encarna eses sete contravalores en moi boa parte, por iso o señor Sieiro lle recrimina varias veces que se inmisce pouco. É dicir, estamos ante un antiheroe, non ten os stributos do heroe aínda que teña que facer de tal, que nos ofrecerá un espello da sociedade. O espello dunha sociedade para quen Blanco-Amor é o nome dun centro de ensino, o mesmo que Curros Enríquez. Unha sociedade abrazada aos realitys, aos contidos audiovisuais, que non se importa pola ignorancia, que tolera a envexa e fai da corrupción, a manipulación e a mentira os seus motores sociais.

            Contada con desenfado, fai da ironía e o esperpento dúas maquinarias que espellen a realidade sen ambaxes, sen manipulación, esa sociedade que está aí aínda que non a queremos ver. Ben é certo que ás veces beirea o xoguete cómico mais non está concebida para iso senón para proporcionar unha lectura divertida á vez que intelixente, pois ambos conceptos non se opoñen senón que o autor logra que se complementen. Un achado que cómpre celebrar como se merece, pois fai que  a lectura sexa descontraída á vez que proporciona as suficientes ancoraxes para reflexionar sobre o que non queremos ver malia estar aí, ante nós, unha sociedade despreocupada dos axentes morais, que vive de costas a si mesma facendo dos contravalores éticos o soporte que  a erga. Para espellar esa sociedade, Leopardo non precisa espectaculares gravacións, a contorna en que vive proporciónalle os elementos necesarios en Auria, a cidade na que mora. Nin o autor necesita espellos deformantes á hora de darnos unha imaxe irónica, mesmo esperpéntica, de tal sociedade, abóndalle con escravar un chisco no realismo que temos diante dos ollos e non queremos ver.

            Eis unha concepción da lectura, e da literatura, como un exercicio agradábel, mesmo  divertido, que contrasta con esa idea segundo a cal lectura e literatura son dous sesudos conceptos que hai que enfrontar con gravidade. Pola contra, o lector d´As sete mortes de Leopoldo Pardo non perde o sorriso, sen que o  humor faga diminuír a carga social reflexiva que a novela leva incorporada. Porque o autor soubo moi ben escapar do caricaturesco, da carnavalada sen máis, do sorriso baladí. Lamentablemente non todo é positivo, o autor non demostra moito apego pola onomástica galega (Maricarmen) aínda que esta sexa divina (Dios), caendo nun exercicio de hiperrealidade quen ben era escusábel. Mais o que, porén, temos que agradecer que non caia no chiste fácil, afortunadamente nunca é así.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

subliñados de OCIDENTE (Alberte Momán Noval, Círculo Rojo)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 1 de Marzo de 2018 @ 6:59 p.m.

 

Não demorou muito a renunciar à ideia de recordar. O álcool voltou à garganta quando se sentou na cama (13).

………………………………

A estância mesma respirava com dificultade, fazendo ruídos roucos ao recolher ou expulsar o ar (16).

………………………………

Mas eu sou só um operário, una forma básica inserido numa estrutura complexa. E agora sou o inimigo até para os meus antigos camaradas. Culparam-me pela minha pele de lobo, e por ela eles também foram culpados (24-25)

……………………………….

-Tu tens medo de um homam despido e indefenso por tudo o que ele tem de desconhecido (…) (25).

…………………………………

-(…) Se tu fosses embora, todo o meu mundo cameçaria a perder o equilíbrio (…) (30).

…………………………………

Evitava sair da morada, até olhar para o exterior por medo aos ruídos que ouvira durante a noite.Um tempo que passou refugiada no lugar mais confortável e seco que encontrou, coberta por tudo quanto foi capaz de arranjar para não morrer de frio (35).

………………………………..

Soldados apátridas para uma guerra das transnacionais contra o mundo (37).

…………………………………

Mantinha os olhos fechados e a expressão de dor e nojo que definiam o seu  estado. Descobrir que aqueles soldados podiam salvar-lhe a vida, fez com que continuasse a comer daquela perna (39).

………………………………….

-A pedra pesa muito. Dentro da água consigo levá-la comigo, mas quando chego á superfície os meus braços não conseguem aguentá-la e fico a poucos centímetros do exterior aguentando a pedra que teima em levar-me ao fundo (41).

……………………………………

-Eu não renuncio. Poderão mudar a história, desconstruir a memória, mas não conseguirão que acredite noutros deuses além do meu próprio e único ser. Eu sou um e toda a humanidade. Sou a força que move o mundo. Quen pode dar ou tirar vida. Sou o alento do deus único e ofereço-me com a forma das suas mãos sobre o meu corpo (43).

…………………………………..

Os segundos correran a ocultar-se nos espaços mais inacessíveis, aproveitando a suspensão temporária da atividade por parte dos corpos em repouso (49).

……………………………….

Debilitado pelo efeito das mandíbulas dos roedores, o solo começou a ceder naqueles pontos onde se inseriam os pés do leito (50).

……………………………….

<É ela, a baleia branca. É o sinal. No seu interior ficaram os corpos solitários daquelas pessoas que perderam a memória> (salientado orixinal, 51).

…………………………………

Houve um silèncio em que ninguém se moveu, mantendo as expressões intatas. Os minutos escorregavam pelo corpo da empregada até inundar a superfície de chão ao seu redor (59).

………………………………….

Uma imensa felicidade atravesou-lhe o corpo, capaz de dominar todos os seus movimentos. Acordou do seu devaneio com uma voz que se filtrava entre as vagas que projetava a maré (62).

…………………………………..

<Moro lá eu sozinha. Trata-se da ilha da Solidão. A do outro lado é da minha irmã, a ilha Comunicação. Venho só a terra para conseguir aquilo que a ilha não é capaz de me proporcionar. O meu trabalho não me permite perder muito tempo> ( salientado orixinal, 63).

……………………………………

<Não há mais inferno que a ignorància. É assim como tudo é lícito, porque o todo é conhecimento> (salientado orixinal, 69).

…………………………………….

Atravessou a fronteira irreal para o seguinte espaço. Observou-a como seu casaco sempre aberto e sempre caindo pelos joelhos quase até o chão (73).

……………………………………..

Ficou lá, deitada, aguardando a vontade da corrente e assumindo a derrota (74).

……………………………………..

<Então não é que  a velhice nos torne crianças, é que a desmemória nos quer ingénuos> (salientado orixinal, 76).

……………………………………..

<A baleia é um não-lugar. O não-lugar que os outros nos oferecem quando já não somos relevantes. É por isso que os reformados vêm cá e porque há quen pode morrer antes de chegar ao estômago da baleia> (salientado orixinal, 76-77).

……………………………………..

A aflição de uma perda, a capacidade de perceber a solidão como única ferramenta para compreender os breves instantes de que era propietária (79).

…………………………………….

Ela sentiu-se uma entidade mínima por trás daquele balcão (89).

…………………………………….

Viver no interior do animal e acreditar no seu submetimento até o tornar voluntário ( 105).

……………………………………..

< E se não é uma ilha real, mas um espaço separado do resto do mundo em que poder reflectir sobre relacionamentos alternativos?> (salientado orixinal, 112).

……………………………………..

<(…) Ousas cominar-me a responder a uma pergunta banal, quando te estou a oferecer as claves do comportamento humano> ( saleintado orixinal, 123).

………………………………………

Todas as pausas são demasiado longas para quem tem vontade de correr, aínda qunado o corpo peça um descanso (135).

……………………………………….

As únicas fronteira vieram impostas pela falta de recursos (141).

……………………………………….

Há sempre um instante prévio á morte em que a dor

se torna intensa (160).

……………………………………….

Gosto da segurança que proporciona o primeiro

copo.

Depois é só ausência (165).

…………………………………………

Nenhum caminho conhece o trajeto (169).

………………………………………….

Aguardo pelo meu nome próprio lá onde  outras vi-

das repousam (178).

 

crítica de OCIDENTE (Alberte Momán Noval, Círculo Rojo)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 28 de Febreiro de 2018 @ 7:15 p.m.

NARRATIVA FRACTURADA

Título: Ocidente

Autor: Alebrte Momán Noval

Editorial: Círculo Rojo

Un libro secuetrado (Fariña, Nacho Carretero, Libros del K.O.), unha obra de arte censurada (Santiago Sierra, ARCO, polas imaxes dos presos políticos), un rapeiro encadeado por cantar sobre o Rei (Valtonyc) e mentres tanto os políticos a proliferar babecadas cada vez que abren a boca, esta sociedade ten motivos para estar preocupada. Estes tres casos están de actualidade e veñen incidir na liberdade de expresión, que resulta seriamente danada. A onde vai unha democracia sen liberdade de expresión? A ningures. Pero non é que a sociedade occidental deba preocuparse unicamente pola coincidencia destes tres casos de profanación da liberdade de expresión nunha pequena parte de Occcidente. A sociedade occidental debe estar preocupada desde moito antes e por diversas causas. Unha sociedade que superpón o poder das transnacionais sobre os dereitos dos individuos sempre ten motivos para estar preocupada. Unha sociedade dirixida por políticos ineptos ten moitas razóns para non se sentir á vontade. E, no medio, o esritor. Aquel escritor que non dá imaxe ( por activa ou por pasiva) do que sucede no seu tempo está contrinbuíndo á censura.

            A de Ocidente é unha narrativa fracturada. Non hai fábula ou esta é mínima, tan mínima que non paga a  pena nin nomeala. Os tres capítulos do libro caracterízanse por iso, son unha sucesión de narracións aparentemente inconexas ou con un mínimo factor común, onde as unidades de tempo, lugar e causa son moi relativas. Existen personaxes e mesmo algún é común nos fragmentos, algo parecido ao protagonista central. Mais, ao non haber fábula estes efróntanse a unha realidade inconexa, ou aparentemente inconexa porque o que si teñen en común os tres capítulos e os fragmentos que os compoñen é a preocupación social. A análise dunha sociedade desquiciada reflíctese nunha narrativa que, fronte á tradición, perdeu o norte. As personaxes viven, mais non teñen un proxecto de vida, élles imposíbel, por iso van enfrontándose ao que lles sae ao camiño sen interese, porque teñen que facelo, case de xeito anecdótico. Viven e sofren a realidade, mais tampouco é que esta as leve cara á traxedia, se é que non son pouca traxedia as condicións en que viven.

            Alberte Momán demostra, neste Ocidente mais tamén no resto da súa obra, como desde unha lingua pequena, unha lingua B, se pode reflexionar sobre o conxunto das terras occidentais, das terras occidentais do home branco, non se esqueza, só as do home branco porque son as que coñece de primeira man e as que a el atinxen directamente. Dicímolo unha vez máis, e non serán poucas, porque vivimos unha realidade en que  a nosa lingua está constantemente ameazada. Porque a nosa é unha lingua que ten que sobrevivir a pesar de que as autoridades que deberían velar por ela lle dan as costas.Mais unha lingua é un vehículo de comunicación e todos son poucos á hora de reflexionar sobre as condicións en que vivimos. Porque alguén terá que ser testemuña das circunstancias en que nos toca pasar  a nosa existencia. Porén non todos os escritores o fan, reflexionar sobre as circunstancias que nos toca vivir. Ou non o fan dunha maneira tan directa coma Alberte Momán.

            Non se chega a ningunha conclusión, a non ser que este é un libro inspiraro e dedicado a Ana, como confesa no remate, e non ten pretensións de que as reflexións que no libro se conteñen teñan sentido fóra do seu propio entendimento. Un aserto pesimista sobre a repercusión que a obra literaria ten na sociedade, unha sociedade iletrada que atende sobre todo a contidos audiovisuais e ten na lectura unha materia pendente. Mais é que as protagonistas centrais tenden a ser mulleres e só elas poderán contar fielmente as condicións en que viven, porque son quen as padece, asegura Momán. Porén este de Ocidente non deixa de ser un grao de area máis, un pear máis a tentalo, e na intención está o premio. Cómpre dicir que o segundo capítulo, o máis longo de todos tres, podería ser case unha novela breve, ten unha personaxe central, mais a realidade que vive, cando non é onírica, é fragmentaria, inconexa, simbólica, e o que move a personaxe central non é un proxecto de vida senón circunstancias inconexas que ten que enfrontar. O narrador loita porque exista esa conexión, mais é unha loita perdida e sábeo.

Dos tres capítulos, o terceiro áchase moi preto da narrativa poética, ou da poesía. Formalmente e tamén  no seu fondo, mais sobre todo formalmente. Aínda que tamén pode ser atribuída a forma a unha tentativa na que o deseño editorial demanda o encadramento dos fragmentos, breves. Breves aínda máis. Porque todo o libro é un sucederse de fragmentos breves e aquí, no terceiro capítulo, esta brevidade é aínda maior.

            Eis un libro froito do deu tempo, a encadrar na personalísima obra de Alberte Momán, tanto en prosa coma en poesía as contradicións e condicións do ser humano non lle son alleas senón albo central. Unha obra que ten na ética a súa explicación central. Ética, esa palabra tan importante e que tanto medo dá, pois afeitos estamos ao comportamento errático que ten na inmediatez a súa xustificación máis importante. Inmediatez contra a que deberían loitar as personaxes de Ocidente, mais como bon espello da realidade, non o fan senón todo o contrario.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

 

 

 

 

subliñados de O TRAPECISTA DA MALLA DE ROMBOS (Alberto Canal, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 22 de Febreiro de 2018 @ 6:47 p.m.

 

-Abaixo, os máis fortes e arriba, os máis febles. Os nenos sodes os que debedes gobernar o mundo! (14).

……………………………………………

(…)soltou a estrutura do trapecio e botou a andar a través do ar e por riba dos tellados cara á fiestra do seu cuarto, coma se fose un deses unicornios da fantasía que trotan entre as nubes (22).

……………………………………………..

-Yupanqui, como Atahualpa Yupanqui!

-Iupanqui a secas, con i latino e con k. Son o outro Iupanqui -puntualizou Fidel para aclarar as cousas de principio (24).

………………………………………………

-(…) Verás, o alcalde Cachafeiro e mais a gobernadora Margarida queren destruír a nosa pequena nación para construír nela un campo de fútbol (…) (35).

……………………………………………..

Doutra volta, un novo ataque agudo de imaxinación (36).

………………………………………………

(…) o que os amolaba era  que os nenos do mundo fosen felices mentres eles non paraban de insultarse e pelexar por parvadas (38)

……………………………………………….

-(…) Non hai peor pecado no mundo que non darlle de comer a un neno famento -dixo Moacir, explicándolle que a primeira das probas era a da solidariedade (65).

…………………………………………………

Así que o alcalde Moacir mandouno xunto con Nuna a pedir aos bancos do barrio da Ponte tras cruzalos nun furgón do circo para a outra beira do río Miño (67).

………………………………………………….

Intuíuno porque os homes que viñeran ameazar o padre Silveira a primeira vez estaban desarmados, mais estes últimos levaban porra e pistola, un claro sinal de que o conflito xa entrara en armas (75).

………………………………………………….

Non carros de combate, senón cantigas, só cantigas… (83)

…………………………………………………..

-(…) Ninguén nos silenciará con eses estrataxemas de sicarios do poder. Seguiremos loitando por Benposta e seguiremos  a levar a ledicia ao corazón dos nenos e nenas do mundo (95).

……………………………………………………

Naquelas dúas semanas moito botou de menos a Nuna. Era coma se lle faltase unha perna ou un brazo (104).

……………………………………………………

O de Nuna eran bromas pesadas, pero só bromas, mais o que aconteceu aquela semana en Benposta non foi broma ningunha (111).

…………………………………………………….

Por cada árbore que caía ao chan Iupanki sentía coma se lle espetasen unha navalla nas costas (114).

…………………………………………………….

O tal Kevin José mandoulle ao alcalde Moacir facer unha escolla entre os nenos e nenas de Benposta, e xuntalos a todos no salón do Parlamento para proceder a entrevistalos (152).

…………………………………………………….

O primeiro sería traballar arreo no espectáculo Revolución, onde debutaría como o trapecista da malla de rombos (159).

…………………………………………………….

Había unha persoa ao final da capela que semellaba querer fuxir a algunha parte onde ninguén puidese recoñecer a súa mirada de felón (168).

……………………………………………………..

-Construiremos unha nova Benposta noutro lugar. O circo estará onde nós esteamos (…) (171).

………………………………………………………

(…) o poliedro sería derrubado para proceder á construción do novo capo de fútbol, e que nos próximos días a policía procedería á expulsión do lugar dos cidadáns de Benposta (178)

 

 

crítica de O TRAPECISTA DA MALLA DE ROMBOS (Alberto Canal, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 21 de Febreiro de 2018 @ 7:01 p.m.

SOÑAR UN SOÑO

Título: O trapecista da malla de rombos

Autor: Albaerto Canal

Editorial: Xerais

Foi o que fixo o Padre Silva,a mediados dos anos sesenta do pasado século, en plena ditadura, soñar un soño onde axudar os máis desfavorecidos, os nenos máis defavorecidos, e con ese propósito fundou a Ciudad de los Muchachos en Benposta, unha finca nos arredores de Ourense, en Seixalbo, onde dese soño naceu a segunda escola de circo do mundo. Un proxecto ilusionante e utópico, en plena ditadura un lugar onde todos os rapaces tiveran os mesmos dereitos e que entre eles levaran o goberno da cidade, escollendo os seus alcaldes, elaborando as súas propias leis, a súa propia moeda. Un oasis de liberdade na gris atmofera que os rodeaba. Unha esperanza para cativos desfavorecidos de Ourense e do mundo enteiro, pois o proxecto reproduciuse en varios países. Unha raiola de luz e de ilusión, ilusión, a que espertaban nos espectadores aqueles rapaces do circo, un circo sen animais, que axiña se fixo cun sólido prestixio que os levou a non coñecer fronteiras. Unha utopía feita realidade para levar a ilusión por esas terras adiante.

            Unha homenaxe a Benposta é a nova novela de Alberto Canal, O trapecista da malla de rombos. Unha homenaxe a un proxecto que os días levaron a esquezo e aínda se atopa en vía xudicial, mais en todo caso un proxecto que comezou a morrer cando se pechou a escola de circo. Nela, un rapaz de dez anos, Fidel, adquire o nome de Iupanki e quere ser trapecista da Ciudad de los Muchachos, Iupanki, un rapaz orfo que vive coa tía Amadora, el quere ser o trapecista da malla de rombos. Agáchase no nome do rapaz unha segunda homenaxe, a Atahualpa Yupanqui, como na mesma novela se recoñece. E ao Padre Silva, que na novela aparece como o Padre Silveira. Mais ese soño do rapaz Iupanki ten que enfrontarse aos designios do alclade (de Ourense) Cachafeiro e  a gobernadora Margarida, que queren pechar Benposta para facer un campo de fútbol. É importante salientar que é unha homenaxe desde a ficción, non se trata de reproducir a historia de Benposta, un pedazo da historia de Benposta, senón de crear unha historia que puidera ter acontecido alí.

            Para levar a cabo o seu soño, Iupanki conta coa axuda dun cura un tanto especial, o padre Peitos, que pon en contacto con Benposta coa escusa de achegarlles catequese aos rapaces da Ciudad de los Muchachos. En principio a tía Amadora non está moito polo labor, mais o padre Peitos convéncea e alí Iupanki atopará novas amizades e un mundo que lle abre os ollos aínda que non entenda moi ben como unha cidade pode estar gobernada por nenos. Especial importancia teñen Moacir, o alcalde, e Nuna, unha nena peruana un pouco maior que Iupanki. Moacir representa o mundo dos maiores, xa non é un neno, e Nuna será a primeira experiencia amorosa de Fidel, de Iupanki. Desde os seus dez anos, Iupanki non entende  maneira de protestar polos proxectos do alcalde Cachafeiro e a gobernadora Margarida. Mais dá igual. Tampouco entende moi ben o concepto de non violencia, que é o que padre Silveira preconiza para salvar Benposta. Como un home, simplemente sentado e en silencio (Gandhi) puido lograr a independencia dun país (India). Non entende como desde a non violencia se van enfrontar aos Homes de Amarelo, que veñen protexidos pola policía e esta está armada. Mais a novela e homenaxe a unha utopía feita realidade e será a non violencia o xeito que Iupanki escolla para enfrontarse aos inimigos de Benposta.

            Os ollos dun neno ábrennos a realidade dunha utopía feita realidade a fin de que a valoremos convenientemente. O feito de que exista un proxecto como Benposta non foi analizado na súa profundidade por unha sociedade como a galega, cos ollos postos noutras realidades non foi quen de alcanzar a fondura necesaria para ubicar no seu lugar unha Benposta que foi un espello para o mundo. Quizá nos días de hoxe, con esta democracia herdeira do franquismo, pareza que Benposta perdeu actualidade, hoxe todos podemos votar, mais iso non é escusa para que a obra do Padre Silva non ocupe o  lugar que lle corresponde na nosa historia inmediata. Nin para que os obxevctivos benéficos das Ciudad de los Muchachos perderan vixencia, pois hoxe en día segue habendo nenos desfavorecidos aos que atender. Ou iso debemos entender polo feito de que estea editada nunha colección para adultos, aínda que non mudaría nada de selo en colección para os máis novos. Mais somos os adultos os que temos que reubicar correctamente o proxecto de Benposta, o futuro da obra do Padre Silva aínda está nas mans dos adultos hoxe en día.

  Contada con sinxeleza, O trapecista da malla de rombos é unha novela que coida moito as emocións e reproduce axeitadamente o modo de pensar dun cativos de idades dispares, aínda que os haxa que tamén teñen os mesmos anos. É precisamente aí onde se atopa o seu maior achádego. No feito de diferenciar o modo de pensar dunha Nuna, por exemplo, fronte a Iupanki, varón e menor ca ela, mais os dous partícipes da comunidade de seren aínda rapaces. Ese era o seu meirande desafío narrativo, e sae del con éxito evidente.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

 

subliñados de ELEFANTE (Manuel Darriba, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 15 de Febreiro de 2018 @ 7:05 p.m.

 

Este tubo figuraba unha especie de trompa que deu orixe ao nome popular da construcción: <O Elefante> (salientado orixinal, 7).

……………………………………………………….

<Os filósofos anuncian un tempo onde o inútil terá valor de seu. Pensa nun artigo  longo con pretensións de ensaio> (salientado orixinal, 9).

…………………………………………………..

O seu lugar estaba no futuro, xunto ao leito seco do Ix, onde as obras do Elefante acaleraran o ritmo (10).

……………………………………………………

A actividade comercial de Sirga -que tomara, xunto ao turismo, a remuda da industria como motor económico- parecía buligante no medio da mañá (12).

…………………………………………………….

Tratábase re romper o corsé da utilidade, e que fose o baleiro a idea matriz (16).

……………………………………………………..

Se cadra tratábase de explorar o abismo posmoderno (17).

……………………………………………………….

<Que opina da fusión entre pasado e futuro?>, preguntou (17).

………………………………………………………..

Calquera movemento cara a diante, ao tempo que acurtaba o traxecto, parecía igualmente un xeito de adialo (19).

………………………………………………………..

A escuridade era un baile de formas, e el puido sentir que levitaba (20).

………………………………………………………..

Para Nero, herdeiro da ira futurista, crear era unha pedra de toque (21).

…………………………………………………………

El tivo que intervir; entre os dous lograrían o absurdo obxectivo (22).

…………………………………………………………

<O Elefante devora a corrente do tempo>, murmurou o chepudo (23).

…………………………………………………………

Un home do seu tempo paseaba baixo o brazo a Ética de Spinoza (salientado orixinal, 24).

…………………………………………………………

<Saberá que enfrontamos a ausencia de obxectivos>, afirmou. <Pero no fondo atacamos a construción do consenso> (salientado orixinal, 24).

………………………………………………………

Entre un piar e un verso, gañaba o piar (26).

……………………………………………………….

<O Elefante demostra que existe; é a inutilidade total!> <Cumpriría tratalo como arte>, dixo el ( 28).

………………………………………………………..

E entón os obreiros romperon a bailar (28).

…………………………………………………………

Onde estaba o detonante da escritura? Porque era tan sutil a migración do tempo? (29).

………………………………………………………….

<O hexemónico disfrázase de avance. O antagónico parece un atraso> (salientado orixinal, 31).

………………………………………………………….

Ao igual que o antigo vivía no novo, o  novo dalgún xeito habitaba o antigo (34).

…………………………………………………………..

<De nada vale proclamarse artista>, continuou, < se a sociedade e o mercado non o aceptan> (salientado orixinal, 35).

…………………………………………………………..

<A cuestionar a idea de autoría!>, estoupou Sebald (salientado orixinal, 35).

……………………………………………………………

Quedar toda a tarde na mesa dun café, observando o tránsito de clientes, era o xeito privilexiado de sentirse no mundo (37).

……………………………………………………………

A arquitectura podía situarse na marxe do útil. O poder podía estar á marxe do necesario (40).

……………………………………………………………

<O espazo presenta fisuras. Como o tempo> (salientado orixinal, 43).

…………………………………………………………….

(…)< a oposición entre útil e inútil carece de sentido; o que absolve, se cadra, o conxunto da vida> (salientados orixinais, 43).

…………………………………………………………….

<O poder usurpará o rol do artista> (salientado orixinal, 44).

…………………………………………………………….

<A vida obedece o signo dos tempos. Aférrate á innovación e vivirás> (salientado orixinal, 45).

…………………………………………………………..

O eterno como continua actualidade (45).

……………………………………………………………

Pero xusto nese intre, a Historia descendía cargada de tenrura (47).

……………………………………………………………

Pois se a arte e a política chegaran a un límite, o mesmo pasaría coa escritura (49).

…………………………………………………………….

O demais era o triunfo da calma. Ou ben a imposición da cultura (50).

……………………………………………………………..

……………………………………………………………..

(…)por que a tradición oral urot´oki, co seu parque de metáforas, mitos e fraseoloxía, supera en calidade literaria calquera outro acervo coñecido? (56).

……………………………………………………………..

A palabra urot´oki une as voces urot, <chaira>. e oki,<indíxena>. Urot´oki é o nativo dun país sen montañas (57).

………………………………………………………………

(…) os urot´oki dedícanse a ver a tele. En contraste, os índices de lectura do país son os máis baixos do mundo (58).

……………………………………………………………….

A configuración facial dos urot´oki -pel de oliva, ollos mínimos e brillantes- é pouco dada a canalizar emocións coma a envexa ou a ira (62).

……………………………………………………………….

-A liberdade non se escancia! -di de súpeto un perfil-. Os bocois están selados (64).

……………………………………………………………….

Kent´aki remata de xeito gradual; os bloques van diminuíndo e perden altura (65).

………………………………………………………………..

-Porque o mundo é hostil á poesía…Con todo, eses homes apenas tatexantes crearon as imaxes que nós herdamos (67).

………………………………………………………………..

Os que pensan na oralidade como obxecto de museo pronto entenderán que é todo o contrario: unha ponte ao futuro (70).

……………………………………………………………….

Os analistas dos medios formulan un dilema: espertar do letargo ou perder o futuro (80).

…………………………………………………………….

-O mundo rural, do que obtemos a inspiración básica, é bastante impermeable aos cambios. Prodúceme tristeza; pero temos que asumilo como outro signo máis de alienación (82).

 

 

crítica de ELEFANTE (Manuel Darriba, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 14 de Febreiro de 2018 @ 7:09 p.m.

DISTOPÍAS PARA PENSAR

Título: Elefante

Autor: Manuel Darriba

Editorial: Xerais

É o nome de Manuel Darriba o que identifica un autor galego preocupado por beirear o feito literario, preguntándose que é literatura e que non. Un autor anovador, un funambulista verbal que non deixa indiferente a quen o le e que cuestiona directamente os principios básicos da literatura. Imprescindíbel para estarmos ao tanto da literatura máis vangardista, as cuestións que Manuel Darriba plantexa non teñen unha resposta doada senón que a propia obra vén sendo esa resposta, polo que ten moito de experimental, experimentos con palabras que nos levan ao abismo do que é arte e o que non.

            O título que hoxe está nos trinques e que é motivos desta crónica libresca, Elefante, ten moito que ver con O bosque é grande e profundo  (Xerais, 2013) no uso da distopía como ferramenta experimental, unha ferramenta experimental que o leva a  preguntarse polos límites da humanidade, porque o concepto de humanidade está directamente ligado ao de arte, pois a arte vén sendo un fiel retrato de como é a humanidade. Así, Elefante consta de dous relatos longos e catro moi breves.O primeiro deles, e que dá título ao volume, “Elefante”, pregúntase que é arte e que non. Unha vez que a arte chegou a un estadio onde é arte do inútil, O Elefante é unha construción sen utilidade ningunha, un Edificio en si, para o que foron investidos moitos cartos e que lembra a trompa dun elefante, de aí o nome. Nun tempo onde <Os filósofos anuncian un tempo onde o inútil terá valor de seu (…)> (salientado orixinal, 9) Manuel Darriba tamén se pregunta polas relacións entre poder a arte. <O hexemónico disfrázase de avance. O antagónico parece un atraso> (salientado orixinal, 31). Como de W. G. Sebald (tamén unha personaxe de “Elefante”) a de Manuel Dariba é unha obra transxenérica, que bota man da crónica, do caderno de campo, da literatura de viaxes fundamentlamente ou sobre todo, porque a de Manuel Darriba é unha literatura de viaxes, tanto nesta “Elefante”, onde se nos presenta unha sociedade onde o inútil ten valor de seu, en por si, coma na seguinte “Os urot´oki” máis claramente e tamén era en O bosque é grande e profundo.

            A reflexión sobre a utilidade da arte deixa paso, en “Os urot´oki”, a outra que versa sobre a cultura oral e a cultura escrita, pois os urot´oki son un pobo, localizado entre Europa e Asia aínda que máis decididamente nesta, que dá preeminencia á cultura oral fronte á escrita, de feito poucos son os libros editados e lidos por unha sociedade que ocupa o seu tempo fundamentalmente en ver a tele. Algo así coma na sociedade actual, unha reflexión sobre a sociedade actual, onde os contidos audiovisuais gañan a batalla aos escritos. A narrativa de Manuel Darriba é sempre unha interrogación sobre a sociedade actual, utiliza as distopías como xeito de interpelar ao lector, como xeito de obrigalo a pensar. O oposto a esa corrente que cre que a narrativa é o cinema da mente, para o noso autor a narrativa ( e taména poesía ) é unha forma de pensar sobre a actualidade. “ Os que pensan na oralidade como obxecto de museo pronto entenderán que é todo o contrario: unha ponte ao futuro” (70). De xeito que a reflexión sobre a oralidade vólvese unha reflexión sobre o pasado e o futuro. Unha reflexión narrativa, pois a escrita de Manuel Darriba atópase lonxe do que é a narrativa de tese, de feito, se o quere, será o lector quen a estableza, aínda que esta narrativa non está concebida como para que isto se produza. É unha reflexión e un método para reflexionar, que atrapa ao lector porque desde a primeira liña se sente interpelado.

            Aínda quedan catro narracións moi breves para reforzar este carácter reflexivo da narrativa de Manuel Darriba. Como moi curtas que son, interrogan ao lector sobre que está lendo, como encaixa o que está lendo nos feitos que conforman a súa vida. Ou como non encaixan. Son catro fragmentos de vida retratados con palabras.

            Dá gusto atoparse cunha narrativa que é máis do que en principio puidera parecer, que está concebida para reflexionar sobre a vida actual e non constitúe un estéril pasatempo. Ou, dito doutra maneira, é unha maneira de encontrarlle utilidade ao que en principio só era un pasatempo. A utilidade da actividade cerebral, algo que se e está a perder nos nosos días, a actividade cerebral útil. Deste xeito convértese nun tipo de narrativa impagábel, impagábel para o lector e impagábel para o sistema literario.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré