ferradura en tránsito

Xuro que loitarei para que a miña lingua alcance o máis amplo uso social, dentro e fóra da miña comunidade, e obteña a máxima difusión e recoñecemento en todos os ámbitos sociais.(Noeli Pocaterra)

subliñados de NORTEÁNS (Mar Guerra, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 25 de Maio de 2017 @ 5:49 p.m.

Unha pinga solitaria a acariña a súa tempa dereita e axiña lle escapa pola meixela abaixo, primeiro  arre e logo xo. Bris arrepía (21).

…………………………

Debruzado na ventá do seu lar, Forca cavila no que convén facer. Acaba de ver as rapazas escapulirse do poboado, promontorio arriba. Primeiro Leta e despois Cances, unha tras os paso da outra (33).

………………………..

Bris desdeña o pau que lle ofrece Este. Acaso é o herdeiro de Neixón unha parturiente?! Parécelle indigno. Aturará o que teña que aturar sen un laio – di para si- (61).

…………………………

Morto de vergoña, esforzábase ao máximo en pensar unha excusa válida, polo menos crible,para explicarse  e facrse perdoar por aquel asalto imperdoable e sen xustificación ninguna (73).

…………………………

Os norteáns foron bravos –recoñece para si- , non dubidaron en enfrontarse a eles malia estaren en inferioridade numérica. Pese a que os colleron desprevidos, morreron sen agocharse (93).

………………………..

Ata Leta se admira. Certo que a amiga tampouco non tiña maneira de comparar. Bris fora o primeiro mozo espido que vira na súa vida (125).

………………………..

Mantivo diante dos norteáns a mesma explicación que improvisara na fraga co raparigo e acabouse: fuxira de Nola pouco despois de comezar o alzamento, aproveitando a confusión. Apenas vira nada e tapouco non participara (143).

………………………….

O ceo do Peirao, cuberto de feos nubarros, dá en tronar daquela sobre a moza e o mercador. A treboada que os levara ata o poboado brago resistíase a abandonalos (194).

…………………………

Finxe un fondo pesar, como avergoñado, arrepentido da súa falcatruada. Mais de natural impaciente, élle imposible mater a compostura durante moito tempo (219).

………………………….

Atopa noces, landras, abelás, algo de queixo e carne seca. Agochados baixo os froitos, un puñal e dúas navallas aguzadas ( 230)

……………………………

Bris albiscaba unha cabaceira, un muíño de vaivén para o cereal e outro dos xiratorios para as landras, un forno, ata un pequeno tear teitado (246).

……………………………

 O Luso únese a eles deseguido, Fica serio, a ollada gris, os cantos da boca engurrados, o aceno tristeiro, pero de bágoas, nin a primeira (282).

…………………………..

Leta atropela as palabras, tan leda se puxo tras expoñerlle Runa os detalles do encontro que mantivera cos agochados (340).

………………………….

-Era a traste de Nioma…-informouno Xalla, sorrindo e machando a lingua-. Imos. Temos que apresurarnos. Agardan por ti. (374)

……………………….

O problema non eran os norteáns, senón os homes en si, xa o concluíra o Luso diante del máis dunha vez (403)

…………………………

-Coido que debemos deixalo polo de agora, fillo. Cómpreme convocar a Man decontado. O asunto dos teus pícaros haberá quedar para outro momento (424).

……………………….

Os esbirros de Munis tampouco non lle dan oportunidade de discorrer. Tan pronto como o Sabio lle acena un adeus coa testa, empúrrano violentamente contra a porta (448).

………………………

Ao ourive non lle pasa inadvertida a reacción do medio irmán. Non é o único que ama a Leta, velaí está de de volta Bris para recordarllo. Sente a carraxe a nubrarlle paseniño o ollar (480).

………………………..

Munis déixao aí, o segredo a medio desvelar. Non porque de socato se arrepinta, senónpor causa de Pruno. De Pruno e mais a cuadrilla de homes armados que enfilan a praza tras el prestos a balanzarse enriba de Munis (506).

crítica de NORTEÁNS (Mar Guerra, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 24 de Maio de 2017 @ 5:54 p.m.

NOVELA PREHISTÓRICA

Título: Norteáns

Autora: Mar Guerra

Editorial: Xerais

Despois da serie de Xenaro (Xenaro e o misterio da mochila verde, 2008; Xenaro e  a hucha do indiano, 2010; Xenaro e  a negra sombra, 2015; todos eles en Xerais) e a novela Señor Meco (tamén en Xerais), Mar Guerra deixa a colección Merlín para pasarse a Fóra de Xogo nesta Norteáns. E faino cunha novela prehistórica, ambientada na época castrexa, nunha época castrexa da que tan pouco se sabe e mesmo  o que se sabe pode resultar contraditorio. A autota, na nota que pon cabo ao libro, recoñece un importante labor de documentación. A trama transcorre maioritariamente en Nola, que autora identifica con Santa Tegra (521), unha Nola que comercia cos cartaxineses e se ve libre aínda das incursións romanas. Nola é o Lar principal, mais  os diferentes lares (salientado da autora) de procedencia dos personaxes da novela correspóndense con cidades e vilas reais localizadas en Galicia e mais o norte de Portugal, con Guarda (Nola, salientado da autora) e Porto ( O Peirao, salientado da autora) á fronte (522). Estendendo este efecto de verosimilitude aos nomes propios de norteáns, bragos, viseos, aveiros, vianos e gardos (522). De xeito que se quixo construír unha trama verosímil que exemplifique un momento histórico do que ben pouco se sabe.

                     Unha novela de longo percorrido, para mozos e mozas, que mozos e mozas son os seus principais protagonistas, Bris, Cances, Forca, Leta, Croio, Penchas, Alois…son maioría fronte a Pruno, Runa, Neixón, Munis… E neles pódese dicir que recae o principal peso no transcurso da trama, malia esta representar unha sociedade estruturada, con escravos, libertos, homes libres, ademais das deidades (Cosus, Corgia) ás que se rinde culto e  representando unha estrura piramidal na que está na cima o xefe (Neixón), despois os Notables, homes libres (cidadáns norteáns de Nola), libertos e escravos. A trama desencadéase no momento en que os argolados, escravos, de Nola inician unha revolta tomando o poder e acabando cos cidadáns de Nola case na súa totalidade, a excepción de Bris, Cances, Forca, Leta e Pruno, liberto que foi un dos instigadores principais da revolta mais que abandona o Lar xuntándose cos catro mozos. A partir de aí iníciase un periplo dos mozos, que é case toda a novela, por diferentes Lares e lugares na procura de se atoparen, pois vense obrigados a separárense, e volver a Nola. Este periplo sérvelle a autora para dar conta da sociedade castrexa – a súa organización política, social, militar e familiar- noutros Lares e do seu comercio cos cartaxineses, así como do transo á idade adulta destes mozos e mozas.

                     Aos mozos e Pruno uniranse os 4 de Nola, outros catro rapaces que tamén sobreviviron á traxedia da caída do Lar máis poderoso do momento. Cómpre salientar aquí unha personaxe tan complexa como é Pruno, un dos instigadores da revolta mais que se xunta cos mozos e mozas. Cal é Pruno real, o que instigou a revolta ou este que está cos mozos e mozas sobreviventes? Malia ser o único adulto, non ten un protagonismo especial deica o remate da novela, que non imos desvelar mais si dicir que Bris descobre a auténtica cara do tamén chamado Luso. Cómpre indicar que a novela contén un primeiro capítulo que se desenvolve na época actual, un capítulo de contraste, no cal se pode constatar o pouco que se sabe da época castrexa que a continuación virá retratada en palabras, no que quere ser unha novela histórica. Certamente hai sentimentos e valores universais e intemporais, o amor, o odio, a fidelidade,a xustiza, a inxustiza…porén o que non se pode permitir unha novela histórica é expresalos tal e como o fariamos hoxe. Porque o  lóxico é pensar que as diferentes condicións de vida conlevarán tamén diferenzas na expresión, unha expresión que sendo tan actual desfai o efecto de novela histórica que tanto traballo custou construír.

                     Trátase tamén dunha novela coral en boa maneira, xa cada capítulo (agás dous “A Ceiba”, que se refire Nola en conxunto, e mais o deradeiro, “Nola a Nova”) leva o nome ou alcume dun ou máis personaxes. O que vén sendo  o plan narrativo, da autora para a novela: ir desenvolvendo o fío tramático en canto se van presentando novas personaxes que axudan ao seu desenvolvemento, dando conta dunha estrutura clásica que conta cos típicos tres momentos: presentación, desenvolvemento e desenlace. Presentación da sociedade de Nola e revolta que a destrúe; un desenvolvemento que é o periplo dos mozos e mozas e mais Pruno na súa tentativa de volver a Nola e averiguar ata que punto todo quedou destruído, é a parte máis ampla de todas; e desenlace cando retornan e Bris pon ao descuberto a verdadeira cara de Pruno, o Luso. En definitiva, eis unha oportunidade para esquecer todo  e mergullarnos na sociedade castrexa, esa grande descoñecida e que, porén, tanto pouso deixou en quen aínda somos.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

5 exemplos de BIBLIÓPATAS E FOBÓLOGOS (Emma Pedreira, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 18 de Maio de 2017 @ 8:34 p.m.

Escollidos entre os máis curtos, aí van cinco exemplos do que se pode atopar no libro de Emma Pedreira.

SEARCHING

Espelliño, espelliño, quen é a máis bela do reino?

E Google devolveulle 5.369.014 resultados (19)

…………………………….

NECROLÓXICA

Dóennos todos os órganos oa facer público o óbito da nosa esdrúxula poeta. De técnica ácrata e única, ínclita inimiga do réxime, prístina defensora lingüística e histórica nínfula artística, a súa íntima poética mística sitúaa inequívocamente na nosa nómina de magníficos líricos.

Morreu de súpeto.

As pompas fúnebres celébranse a última hora do sábado.

Inéditos autógrafos publícanse póstumamente

Doémonos de tan tráxica perda (43)

………………………………

POMPAS FÚNEBRES

 O noso autor é tan querido na súa terra e tan venerado polo público, a crítica e os compñaeiros de promoción, que estamos desexando todos que morra canto antes para dedeicarlle o Día das Letras Galegas (45)

……………………………….

O EDITOR É UN PAI PARA A ESCRITORA

Vas saír así á rúa?

-Si, por?

-Porque con eses versos transparéntachese todo o pesimismo (49)

……………………………..

CURSO DE GALEGO PARA ESTRAXEIROS

Querido Amancio:

En Galicia, un home é un home e unha casa, un niño (95)

 

crítica de BIBLIÓPATAS E FOBÓLOGOS (Emma Pedreira, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 17 de Maio de 2017 @ 6:01 p.m.

OS MISTERIOS DA ESCRITA

Título: Bibliópatas e fobólogos

Autora: Emma Pedreira

Editorial: Galaxia

Non os imos descubrir nós, escapa ás nosas capacidades, nin sequera dar razón de quen o fixera, pois a súa natureza sempre foi esquiva e nada dada a revelarse en uniformidade de criterio. Cada escritor ou cada lector que sexa inquirido sobre os miterios da escrita ou do libro ha dar solucións diferentes, mesmo contraditorias.Mais un poder inmemso ha ter para que os ollos repitan con frecuencia os desprazamentos sobre as letras; algo ten que ter moi atraente para que a lectura dun libro non abonde e sexa necesario ler outro máis, e outro e así sen conto. E o mesmo se pode dicir desde a perspectiva do escritor, abonda escribir o primeiro libro para que xa necesario escribir outro máis, e outro, e outro…Por máis que escribir cansa, ocupa tempo, fai ferver a cabeza, cando non é difícil imaxinar outras actividades intrinsecamente máis precenteiras en que gastar as horas. De verdade que si? De verdade que se pode atopar algo máis pracenteiro que crear con palabras? Evidentemente a resposta que nós dariamos é parcial, absolutamente parcial e nada neutra.

                     Porén, se isto é así, porque estamos a falar dunha actividade minoritaria? Porque o certo é que o vezo da lectura/escitura prendeu nunha parte minoritaria da sociedade. Sería socorrido acudir aquí ao trato que o Estado no que vivimos deparou historicamente á lectura/escritura. Que non deixaría de ser certo. Mais nos corenta e pico anos que levamos de “democracia”, algo máis se puido facer por unha actividade trascendental no desenvolvemento humano. Non foi así, non é así, nunca existiu interese niso, por iso estamos como estamos e libros como este de Emma Pedreira se dirixen primordialmente, porque non deixa de ambicionar a universalidade, a ese número de xente na que prendeu o becho da lectura/escritura. Non é o seu obxectivo desvelar cales son os mistrios da escrita e da lectura, mais si reflexionar narrativamente sobre o asunto. De xeito maioritario, engadamos, porque non todo o libro versa sobre iso, tamén está aberto a outras temáticas, tamén conta outras historias que, por ser iso, historias, material narrábel, tamén se poden incluír se se quixer.

                     Bibliópatas e fobólogos é un conxunto de 60 narracións moi breves, escritas sen ter cn conta a teoría crítica da Literatura Mínima ou Hiperbreve, mais, polo feito de empregar distancia tan curta, algúns procedementos da Litertura Hiperbreve si lle son comúns. Así, o anuncio, o proverbio, a nota de prensa, a receita, a carta ao director, a necrolóxica, as glosas sepulcrais, o inventario, a confesión ou o consultorio (literario), que poderían aparecer en calquera volume de Litertura Mínima ou Hiprebreve, tamén se atopan aquí, aínda que simplemente sexa en narracións moi breves. Narracións moi breves, que non manifestan esa necesidade do aguillón final que soprenda, mais polo feito de seren moi breves en moitas ocasións atópase o lector algo parecido provocado polo remate brusco da brevidade. Cómpre salientar que, que non siga as directrices da Litertura Mínima ou Hiperbreve, non é ningún desdouro para este volume de Emma Pedreira, simplemente é unha carcaterística máis a dar conta do contido de Bibliópatas e fobólogos.

                     A ironía e o humor son dous compoñentes indispensábeis á hora de falar de Bibliópatas e fobólogos, coa sa intención de reflexionar sobre o mundo dos libros e arredores, o que fai este volume de consulta obrigada para todos aqueles e aquelas que se adican á promoción lectora ou á animación á escrita. Primeiro pola propia valía literaria do libro, e segunda e moi importantemente porque nel e desde el se poden elaborar estratexias nestas dúas actividades, ademais de fornecer dun bo número de asuntos con carácter exemplificador. Dígase, de paso, como xa se indicou, que tamén se narran historias que non teñen que ver directamente co mundo do  libro, de maneira que o volume é moito máis variado do que en principio se podería sospeitar, potenciando a amenidade que lle é propia. Inútil sería aquí pretender deixar unha mostra da súa variedade, abonde dicir simplemente que o espírito desenfadado percorre cadansúa narración, un espírito festivo que, malia todo, non renuncia a reflexionar sobre o tema escollido, sendo esta reflexión unha punta de lanza para que despois o lector ou lectora profundice no tema en cuestión, verdadeira finalidade do discurso.

 

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

subliñados de A MORTE DO MEU PAI (Afonso Eiré, Hércules Ediciones)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 11 de Maio de 2017 @ 8:22 p.m.

A morte sempre chega sen agardala. Nin o suicidas saben cando vai vir (12).

……………………………

(…) e quedan cinco viúvas, os da miña casa, dous vellos, e os da Cruz, que están como están, meus pobres (14).

………………………….

A vida é algo sen orde (15).

…………………………

É mellor o malo ca o peor (22).

………………………..

Nunca lle escoitei dicir que que a comida ou a bebida ocultaban as penas, pero si que, tomar decisións, razoar con competencia, non se pode facer co estómago baleiro (24)

……………………….

“ O que non loita nunca gaña. O que loita xa está a vencer. O medo é o inimigo máis malo que pode ter un home…”Esas e outras frases repetiumas moitas veces durante a súa vida (25).

……………………….

As lembranzas devólvenlle a un os días mortos e as persoas finadas (48).

……………………….

Pois a morte, dígome, é un proceso continuo, non é só cando enterramos unha persoa. Ise só é o último momento. Hai persoas vellas que morren mozas e horas que transcorren en segundos (50).

………………………

As verbas non dan sacado aínda toda a pena e a incerteza que levo dentro e as bágoas axudan a limpar a mente, o espírito, pois seica son a mellor lavativa da alma (52).

………………………

Fala, meu pai, fala. A túa fala é sagrada. Es un home libre. Ninguén pode xa destruír a túa liberdade. Esquece as túas doenzas e fala, Fálame, meu pai, fálame (59).

……………………..

Como  tanto me ten estar nun lado coma noutro, vou para sala de garda das operación como quen vai para un salón de lectura. Alí atópome con outros coñecidos que tamén están á espreita de que rematen os  médicos a faena cos seus e veñan informalos (67).

………………………

Hoxe non estou xa a medir o tempo, senón a medir a vida (68).

……………………..

Outra das cousas coas que goza o Xavieriño e con facer as cousas que os demais, aos seus anos, xa non poden realizar (76).

……………………..

Un lugar sen xente nova non é un lugar (77).

…………………….

A tristura e a soidade moito matan, demo que as parta! (82).

…………………….

-É que eu vivín moito. Estiven na guera e, logo, tres anos máis mobilizado…O que pasa é que, desde hai algún tempo, a cabeza xa esturría máis da conta e os pensamentos xa levan a un por onde queren, sen dalos dominado…Ser vello non lle é boa cousa…pero chegan a vellos todos os que non morren antes (86).

……………………

Fago que bote unha risada e síntome feliz. Penso na limitada eternidade das persoas que se fan querer (100).

……………………

Penso que os pais sempre se preocupan polos fillos teñan a idade que os fillos teñan; o cambio chega cando os fillos se comezan a preocupar polos pais (112).

…………………..

Ábrese de novo a porta e sae a médica. Diríxese a min e dime:

-De momento está estabilizado. Sufriu un shock anafiláctico. Dentro dun pouco virá o internista a velo e xa falará con vostede(120).

……………………

Non sei canto tempo pasamos falando, pois os momentos intensos non se miden por minutos nin segundos,senón por emocións. Emocións compartidas. Un mundo. Todo  o tempo do mundo (132).

………………………

Fito para o cadáver do Xavieriño e enxaergo placidez na súa expresión. Non choro. Teñoa sensación como de que rematei ao xeito un traballo importante. Sen saber o porqué nin pensalo, levanto o meu puño en alto, póñome firme e dígolle: “Ata sempre compañeiro” (158)

TODOS OS SALIENTADOS SON DO AUTOR

crítica de A MORTE DO MEU PAI (Afonso Eiré, Hércules Ediciones)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 10 de Maio de 2017 @ 5:33 p.m.

HOMENAXE AO PAI

Título: A morte do meu pai

Autor: Afonso Eiré

Editorial: Hércules Ediciones

A literatura é territorio emocional. Non é este o aspecto máis estudado pola crítica, certamente, que tende a antepoñer o reflexivo sobre o emocional. Porén ambos e dous poden darse ao mesmo tempo, é máis: afirmamos que acontecen paralelalemente a sabendas de que o aspecto reflexivo se acha relaxado en certos discursos que só pretenden a evasión do lector; aínda así a reflexión nunca desaparece do mundo interpretativo de quen le, aquí ou alí sempre aparece. Un bo exempo é este A morte do meu pai que Afonso Eiré nos presenta. Emoción e reflexión atópanse indisolubelmente unidas. Van da man. Xa desde o inicio desta Ars moriendi para galegos e galegas de hoxe nun tempo no que este xénero literario, por máis que tan preciso, xa non se estila ( 9, palabras de Marcial Gondar Portasany no prólogo). Para galegos e galegas e para o mundo, incrementamos, pois a morte non só é tabú entre nós senón en calquera outra cultura do noso planeta. Porque falar da morte convertiuse nun tema autenticamente tabú, como lembra Marcial Gondar, os tanatorios e o paso to tempo contribuíron a desocializar un tema que antes se socializara de maneira practicamente idéntica durante séculos, mais hoxe xa non existen carpideiras, vese como algo do pasado, igual que o acompañamento do cadáver nos velorios.

                     A literatura, a fin de contas, trata do noso existir no mundo, representa unha forma de comprensión da existencia do ser humano. Cando Afonso recibe unha chamada telefónica ás 9,37 da mañá, algo malo lle barrunta o seu corpo. Trátase dunha rotura de cadeira, o seu pai caeu e rompeu a cadeira. Así comeza un discurso que maioritariamente se desenvolverá no Hopistal de Monforte,e como tal literatura hospitalaria lembra Quen faga voar, de Xosé Vázquez Pintor (Laiovento) agás, sobre todo, nos casos nos que o seu pai lembra acontecementos da Guerra Civil. O seu pai, Xavier, Xavieriño, como lle chama sempre Afonso, co que establece unha intelixencia emocional que trascende as palabras. Un aceno, unha caricia, é abondo para se comunicaren entre eles. Trascende as palabras mais, nos primeiros días de estadía hospitalaria, son as lembranzas do Xavieriño, de 95 anos, as que tinxen o discurso, iso e as reflexións do fillo máis novo, Afonso, que é quen se atopa con el coidándoo.

                     Desde o mesmo inicio, Afonso, narrador en primeira persoa, establece un vínculo emocional co lector que se incrementará, que se axigantará conforme vaian pasando as páxinas. O sentido da vida está no contido reflexivo, mais tamén no emocional. O Xavieriño revélase como un home repleto de humanidade, poñendo un nó na gorxa do lector, pois sabe que rematará morrendo. Que é a morte o único antagonista neste discurso que salienta polos seus valores humanos; a morte, o único antagonista verdadeiramente importante que temos todos na vida, unha vida na que empezamos a morrer o mesmo día en que empezamos a vivir. Pero a boa literatura é perturbadora. Non deixa indiferente. Por iso, da man das emocións e as reflexións, o vínculo emocional establecido co lector se irá agrandando conforme pasen as páxinas, o nó na gorxa nesta homenaxe ao pai que é tamén unha homenaxe á vida, a partir da vida dun home bo que nunca fixo mal a ninguén.

                     O libro está concebido como unha catarse persoal do autor, logo da morte so seu pai ao apareceren complicacións despois da súa operación de cadeira, e  a unha catarse parecida chegará o lector despois da lectura de A morte do  meu pai.Unha catarse literaria que vén substituír as antigas formas de socialización da morte. Mediante a crúa e emocionada exposición dos derradeiros días de vida do seu pai, Afonso Eiré purifica o seu propio sentido da vida, verque no libro toda a soidade e preocupacións que viviu neses infortunados días, nunha exposición interior, nunha exposición pública do interior, do que corre polas veas do sentir neses fatídicos días. Para que serve a vida se os homes bos tamén morren? Para que gardemos a súa memoria, como nos partilla Afonso nesta A morte do meu pai ou de calquera outra, mais é o mellor que podemos facer na vida, por eles, por nós e polos que virán. Emocionada e emocionante, esta crónica mortuoria esperta unha fascinación difícil de cuantificar, xera unha resposta emocional a partir da interpretación do texto polo lector que poucas veces se acha en tamaña magnitude, pois sabe desde o mesmo inicio captar a empatía de quen vai pasando as páxinas. Sen ningunha floritura ou concesión, pura e simple confesión interior fiada na importancia do que se di, do que se sente, do que se reflexiona, todo o demais é superfluo.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

subliñados de BLUES PARA MORAIMA (Miguel Anxo Fernández, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 8 de Maio de 2017 @ 8:11 p.m.

Tiñan que saír o pasado día 4, mais un entropezo meu impediuno. Van agora.

O cadáver que dispuñan para entrar no crematorio era o meu. Leron ben, o cadáver de quen escribe(9).

………………………….

Cría nunha televisión comprometida, idea en absoluto disparatada considerando que, na que eu me desenvolvía, era pública (11).

………………………..

De certo eran unha banda enquistada no poder e temerosos de que lles estragasen os seus privilexios gañados á conta de falcatruadas (11)

……………………….

Sobre a andaina anterior á ditadura tiñamos moi poucos datos ou mesmo confusos (22)

………………………..

O comunicado referíase a Afonso com un ilustre intelectual que retornaba do seu exilio, seica voluntario, para recibir unha merecida e inaprazable homenaxe (32-33).

……………………….

Por iso o meu xefe chumbaba dos pés. Non fose que lle sinalasen a porta (39).

……………………….

Tiña o porte elegante e o paso lento pero seguro de quen apurara a vida con intensidade (47):
……………………….

Por iso buscaban a via por outros métodos máis relacionados co peto que co servizo público, e actuaban cunha vergoñenta impunidade (56).

……………………….

Eran as mulleres da casa, a únicas moradoras, e ambas espertaran co sobresalto daquelas petadas. Se ocorrese algo, careacían de home que as acudise(105).

………………………

Na curta xeira naquelas aulas, asentei nas miñas conviccións e comecei a madureza na idea  do cine como ferramenta co que mudar a  sociedade (109).

………………………

-Pensa ben no risco da barafunda que se montará, e matina ata onde poderás resistir,porque irán por ti, pois teñen en xogo moito máis que o poder. Xógano todo  (135).

………………………

Nunca tal fixera, pero o medo é libre e non son ningún superman (157).

……………………

-Gárdate, van por ti –comezou a largar, aínda frenético, pero sen erguer a voz.

Pareino.

-Que merda dis?

Fixo coma se non escoitase e seguiu.

-Arriscan moito e molestas (175).

…………………….

Na filmación que encargamos, e polo que me contaron, o meu funeral transcorreu como lles conto (199).

……………………..

Era ben coñecida a súa lixeireza para fulminar os discrepantes e ninguén se arriscaba a amosar en público o desacordo pola súa persoa, que implicaba o cesamento ipso facto para ocupar algún cargo ou poñerse no albo dos medios afíns ao poder para ser crucificado con saña (211-212).

……………………

A base do seu argumentario, filtrado desde os medios próximos, mantíñase en denunciar que aquelas reportaxes só eran unha restra de calumnias vertidaspor un demente suicidado polo peso da súa propia mentira (231).

…………………..

A participación na malleira a Moraima, coas súas terribles consecuencias, malia ser delito prescrito por acontecer tanto tempo atrás, xa bastara para garantirlle a condena moral da sociedade (240).

…………………….

Foi esa unha das morais confirmadas: a memoria, ademais de teimuda, sempre retorna (250).

…………………..

TODOS OS SALIENTADOS SON DO AUTOR

crítica de BLUES PARA MORAIMA (Miguel Anxo Fernández, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 3 de Maio de 2017 @ 6:31 p.m.

THRILLER SOBRE A TRANSICIÓN

Título: Blues para Moraima

Autor: Miguel Anxo Fernández

Editorial: Galaxia

Se hai unha época escura, sobre a que se impuxo unha versión oficial e calquera outra interpretación fica arquivada no desprezo, esa é a transición do franquismo á democracia. Un lembra como se propagou aquilo de “ pacífico exemplo para o mundo” e ainda é hoxe cando se recorrre a esa visión “exemplar” para exportar a outros lugares con continxencia máis ou menos similar. Detrás desa exemplaridade hai, porén, un feixe de preguntas sen resposta e feitos escuros sobre os que pouco se ten novelado.Así, pois, o Premio Blanco Amor 2016, este Blues para Moraima que hoxe traemos ás páxinas da Ferradura toca un tema de indubidábel interese e actualidade. Cun ollo posto no thriller americano dos anos setenta, ou do thriller político-reivindicativo italiano desa mesma época, e outro na desmitificación da transición española, Miguel Anxo Fernández logra unha novela de grade axilidade narrativa, que non perde interese páxina a páxina.

            Un ilustre intelectual, cineasta para máis datos, regresa do seu exilio cando lle propoñen facer un programa televisivo en homenaxe súa. Ata a quí hai certo parecido coa biografía do propio Blanco Amor, tamén exiliado, ou de O exiliado e a primavera, de Manuel Veiga, onde tamén existe ese retorno aínda que por causas ben diferentes. E, se existe pouco coñecemento sobre o exilio, e menos osbre a etapa anterior ao golpe de estado franquista, a sopresa de Afonso vai ser fonda cando se atope os mesmos de sempre no poder. Mellor dito esa debería ser a sopresa do lector pois Afonso está perfectamente ao corrente.Non pode ser que unha  vez despedido o franquismo continúen no poder os mesmos. Porque o que o que Afonso se atopa é unha banda enquistada no poder e temerosos de que lles estragasen os seus privilexios gañados á conta de falcatruadas (11). Melitón Troncoso controla o poder político e Ulpiano Fontán, que tamén ten cargo no partido hexemónico, a Universidade. Cos dous manterá reunións Afonso. E os dous se verán retratados na represión que o franquismo propiciou.

Cómpre sinalar que esta revisión da transición se fai con case inxistencia de referencias temporais, toponímicas, e mesmo aos partidos políticos. Importan os feitos, alén das siglas que lles dean cobetura. Abonde indicar que o protagonista cre nunha televisión pública comprometida, medio no que traballa e se dispón a facer o programa homenaxe a Afonso, obviamente a televisión é pública mais non comprometida, de aí os problemas cos que se atopará o protagonista e responsábel do programa. O cadáver que dispuñan para entrar no crematorio era o meu. Leron ben, o cadáver de quen escribe(9). Así comeza a novela. Unha novela que, loxicamente, tamén ten que ver coa revisión da Memoria Histórica, que se fai imperiosa a fin de que non fiquen no poder personaxes da calaña de Melitón Troncoso (para que o lector atopará referente real doadamente, se así quixer ler a novela) ou Ulpiano Fontán. Porque se xa é unha vergona que nos anos 80 sigan no poder, aínda o é moito máis na actaulidade.

Oxalá todo fose como nas novelas. Oxalá o tempo todo o compoña, xa está tardando. Oxalá as falacatruadas, por moito tempo que pase, acaben tendo o seu castigo. Miguel Anxo Fernández ofrécenos unha posibilidade de facer xustiza histórica, por máis que esta non deixe de ser xustiza poética, literaria, reafírmanos na crenza de que non debemos deixar de loitar por ela, que todo crime, máis ou menos tarde, se paga. Cunha salientábel axilidade narrativa e un ritmo constante na resolución do conflito presentado, a novela ten unha lectura doada e amena, impactante desde o inicio, que mete ao lector  no desenvolvemento da trama con grande facilidade, como se dun thriller policial se tratara, pasando por riba do feito de que o protagonista central sexa anónimo, nunca se lle dea un nome, nunca se identifique.

Outro aspecto que fala do bo facer narrativo de Miguel Anxo Fernández son as personaxes secundarias. Como Luz ou como Canelas. Que dispoñen de pouco espazo para se manifestar mais resultan compactas e ben perfiladas. Ademais de que esas personaxes se revelarán imprescindíbeis na resolución do conflito xerado coa chegada de Afonso. Outra desas personaxes secundarias é Moraima, coa cal se ceba a infamia dos  covardes de peito descuberto e que dá título á novela. Porén todo isto non sería sen unha moi calculada distribución da tensión narrativa, o que Miguel Anxo Fernández fai dosificándoa en 45 capítulos breves, cada un deles chamando pola lectura do seguinte.

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

 

 

 

subliñados de TERRA QUEIMADA (Ramón Caride, Embora)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 27 de Abril de 2017 @ 6:24 p.m.

O Elixio, o Sindo, o Vicente e o Ramón. Os catro son parte da paisaxe da tenda-taberna. Acoden xuntos e son compañeiros de naipes hai anos (13).

……………………………..

Os compadres sábeno ben. Ándanlle dando a leria onde máis doe, buscándolle as cóxegas. Como que son vellos, máis ca el; e, coa idade, dálles por criticar. Canto menos traballan máis critican. Puta que os pariu! (16).

…………………………….

O Elixio, viúvo e con dous fillos fóra, xanta a cotío coa sobriña que chegou hai pouco, impensadamente, de alén mar (23).

…………………………….

-Cóntanos o conto do teu avó, Elixio. Estes non o saben aínda –terma o Ramón, zalameiro, insistente, tras das primeiras copas, e da primeira negativa do vello, non moi firme, vendo axeitado o terreo para a sementeira.

-Que conto, oh? Que dis? O do meu avó Sandre non foi conto ningún… (33).

…………………………….

O meu avó respirou entón, algo aliviado. Por un intre, parecía que a fera sosegaba.

Se cadra, só viñera fozar coa criada, matinou; e cando a noite rematase, iríase. Era o mellor que podía pasar. El xa non era quen de pegar ollo (46).

…………………………….

Por iso quixo vir para Galicia, desde o Mediterráneo, en canto tivo a ocasión. Mais, polo de agora, acabou no macizo central,entre vellos que falan pouco e piñeiros que arden a cada paso, agardando un traslado á beiramar que nunca dá chegado  (53).

………………………….

-Sabedes o dito, o que está para un non o leva o demo….

-Pois eu aínda falei onte con il. Estábache sano coma un buxo. Quen contaba hoxe con isto? (63).

……………………….

“Foiche así, fillo, aquel fozón, que me miraba as pernas cando ía lavar ao río. Foi el que o fixo, mala rabia o  coma “ (67).

………………………..

Leva aldeas enteiras, case baleiras de xente, por diante. Leva silvas e froiteiras, leva monte comunal e caminos de carro, estradas e carreiros, fontes e pedreiras, lamas e fragas, eidos e resíos. E non para.(75).

………………………….

O incendio vese a moitos quilómetros, na autovía chea de coches acelerados, de xente que pasa e non mira. A autovía ateigada de carros fumegantes, e de vidas malgastadas. Coma todas as vidas, a fin de contas ( 84).

crítica de TERRA QUEIMADA (Ramón Caride, Edicións Embora)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 26 de Abril de 2017 @ 6:26 p.m.

NOVELA BREVE E INTENSA SOBRE OS LUMES

Título: Terra queimada

Autor: Ramón Caride

Editorial: Embora

A literatura, por activa ou por pasiva, debe ter sempre como referente a sociedade na que agroma. Neste caso, coa seca que estamos a padecer, que xa fixo aparecer os primeiros lumes, non pode vir máis ao caso a nova novela breve de Ramón Caride. Non se para en quen son os incendiarios, quen é o culpábel de tanto lume, de tanta terra queimada como a paisaxe nos amosa. Oxalá foran identificados e pertinentemente condenados os culpábeis, mais non está nas nosas mans. Semella que o único que podemos facer a xente de  a pé é sufirir as consecuencias, observar as cadeas de fume coma monstros que se elevan ao ceo, alén de denunciar sempre que estea nas nosas mans a aparición de lumes. Porén, hoxe por hoxe, temos a firme convicción de que os lumes son un negocio, un negocio máis, a alguén lle resultan rendíbeis, e mentres isto suceda coa impunidade que está a acontecer, non vai ser doado poñerlles fin.

                     Os  lumes son un feito, están aí, nun rural cada vez máis despoboado e coa escasa poboación existente envellecida, aspecto que capta moi ben Ramón Caride. Eladio, Sindo, Vicente, Ramón, tódalas tardes a botar a partida na de Tereixa de Sande, van entrados en anos malia seguiren activos algúns. A xente nova vén de fóra: Héctor, empregado na loita contra os lumes, e Sawa, vítima da trata de mulleres. Son uns días de calor abafante, aos que non lles pon fin a eterna chuvia do tópico porque non a hai. Son uns días preludio da traxedia que se abaterá.Nunha aldea calquera, calquera pois pode serr calquera aldea de Galiza, onde a xente vive do monte, da medeira. O monte que arderá. Mais non será esa a única traxedia que terá lugar. Elixio morre en estrañas circunstancias, outra traxedia que se foi cebando cos anos e que acontece no penúltimo capítulo.

                     Esta novela breve salienta por dúas cousas, alén de polo esmerado tratamento temporal. Polas personaxes moi ben definidas, moi ben perfiladas,porque con poucos trazos Ramón Caride é quen de compoñer unhas personaxes rexas, que saben a fidedigno, que respiran autenticidade por todos os poros da súa pel de papel. E por unha estratexia estrutural moi planificada. De primeiras, a novela breve é o xénero das poucas personaxes e do asunto único. Mais Ramón Caride non se  prega ás esixencias do xénero, as personaxes non son tan poucas como podería parecer, e no medio e medio do discurso hai tempo e lugar para un conto sobre a carlistada do XIX. Ese conto, conto encadrado no relato, ese conto do Meteco, do salvaxe bandido chamado Meteco, que conta o Elixio, puidera parecer unha simple estrataxema para alongar o discurso, para darlle máis fondura de páxinas. Mais a verdade é que está perfectamente incardinado dentro da trama. O conto que conta Elixio salienta aínda máis a dureza destas xentes, noutro tempo, é certo, mais non deixan de ser os mesmos que nada poderán facer contra o  lume. A dureza destas xentes do rural non amolece cos anos. Viven unhas vidas cheas de pedregadas na alma, nestas ou naquelas circunstancias mais unhas vidas repletas de pedregadas na alma. Pedregadas desas das que non se e esquecen. Por iso a morte do Elixio non é un azar máis, un infortunado azar máis. Había contas pendentes.

                     Sempre hai contas pendentes. Héctor tamén ten as súas. Nado fóra de Galiza, el turra por volver. E volve, non ao destino que el elixiría, o mar, mais polo menos está máis cerca. E, cando menos o agarda, o pasado tamén lle volve. Neste caso na figura de Sawa, muller subsahariana que salva, antes traballara en Salvamento Marítimo no Mediterráneo. Vaina atopar no Colina, cando asiste a unha celebración para a que non tiña nin moitas ganas de ir, mais vai, ao Colina, nome polo que se coñece un establecemento illado no medio e medio do monte, onde as mulleres son o principal reclamo. Alí, quen llo diría?, vai dar con aquela muller nova que el contribuíra a salvar do seguro naufraxio da patera na que viaxaba, na que fuxía dun lugar onde o único que podería agardar era a morte.

Eis unha boa oportunidade de ter entre as mans boa literatura, na forma de novela breve, que non é unha novela vida a menos seón un xénero de seu, coas súas esixencias e estipulacións, que para Ramón Caride non son unha prisión que o encadea, senón ocasión para choutar por enribas regras establecidas, cunha estrutura moi calculada que é a que fai posíbel todo iso. Literatura que sabe a boa literatura, literatura que sabe a autenticidade.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré Val