ferradura en tránsito

Xuro que loitarei para que a miña lingua alcance o máis amplo uso social, dentro e fóra da miña comunidade, e obteña a máxima difusión e recoñecemento en todos os ámbitos sociais.(Noeli Pocaterra)

crítica de ´AIN. O OLLO E A FONTE (Almudena Otero Villena, Axóuxere)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 13 de Setembro de 2017 @ 6:17 p.m.

ARTIGOS FILOSÓFICOS

Título: `ayn. O ollo e a fonte

Autora: Almudena Otero Villena

Editorial Axóuxere

O presente volume contén cinco artigos filosóficos: “A palabra erótica”, subdividido en tres apartados;  “A (non) verdade do mestre Eckhart, tamén subdividido en tres apartados, “As metamorfoses da presenza: a luz,a música, a danza”; Os espazos invisibles e a palabra das mulleres” e “O un e o múltiple: as xeografías da fala”, tamén compendiando tres partes.

“A palabra erótica” xira a redor da fiolosfía da beguina alemá Mechthild von Magdeburg, que naceu a principios do século XIII e deu a luz unha obra: A luz que fúe da divinidade, “un texto fragmentario e por intres caótico, unha mestura de diferentes xéneros literarios. Oracións, diálogos entre deus e a alma, ou entre a alma e o corpo, fragmentos narrativos, poemas na tradición do Cantar dos cantares ou da lírica cortesá” (24). Logo de ofrecernos unha breve noticia biográfica, a primeira parte, “O desexo”, céntrase no desexo como forza motriz. “Todo comeza cunha busca, unha procura se cadra do sentido da vida, ou do amor. Iso é o desexo” (17). Malia o título (“A palabra erótica”) ese erotismo non é exclusivamente carnal, todo o contrario, é un erotismo que tamén contempla a unión con deus. “ O desexo é, daquela, forza que arrastra, que carece de obxecto, movemento que expande o uiverso: deus (17). Trátase dunha mística erótica que atopa paralelismo noutras relixións, por exemplo na poesía sufí e é herdeira da mística nupcial inicida por Oríxenes e Bernardo de Claraval, pois nos séculos “XII e XIII o corpo asumiu un papel moi relevante na experiencia espiritual ( especialmente na feminina) como espazo de encontro coa divindade” (19). A segunda parte, “A cruz” fíxase na parte dolorosa que o deseo comporta. “ Se o desexo de sufir pode xa de por si ser patolóxico, éo inda máis para alguén que vive a principios do século XXI, integrante dunha sociedade que que se alicerza na obtención inmediata do pracer” (21). “ O neocapitalismo é a economía do desexo, na que calquera obxecto susceptible de ser consumido é sexualizado no degoiro de facer da vida unha especie de orgasmo permanete; o desexo, convertido nun valor mercantil, chámase agora consumo” (22). Si , no desexo tamén hai dolor, gozo e dolor: “para Mechthild o ceo é gozo, mais é comunidade no gozo” (23). Na terceira parte, “A palabra” recóllese como Mechthild recorre con frecuencia á  metáfora, que “ é en si mesma palabra discontínua, transfronteiriza, erótica” (24). Despois segue un comentario de A luz que flúe e as súas traducións, para volver á consideración da metáfora historicamente para defender o uso da metáfora por parte da beguina alemá á hora de expresar a natureza se deus.

                     “A (non) verdade do mestre Eckhart”, comeza cunha presentación biobibliográfica do mestre alemán que acabaría sendo procesado pola Inquisición, despois comenta como Eckhart predica o estado de abandono como fórmula para acercarse a deus para fixarse en como a súa linguaxe está chea de paradoxos, metáforas e símiles no seu desexo de transcender, o que fai a partir do termo bilde , engadíndolle prefixos. Despois analiza os seus sermóns “adoito construídos a partir dunhas poucas palabras clave” (37), fixándose especialmente no paradoxo. Como todo este capítulo xira a redor da filosofía de Eckhart von Hochheim, na parte que finaliza o ensaio céntrase na razón e a veradade que “non é propiamente unha proposición, senóna algo inmediato, non mediado, unha realidade sensible, física” (43).

                     “As metamorfoses da presenza: a luz, a música, a danza” recupera figura de Hildegard von Bingen para continuar co tema da unión con deus. “O fluír da divindade é fluír da palabra divina; deus é un instrumento con cordas das que sae á música, o canto máis fermoso que endexamais se escoitou (53). “Danzar é irse espindo veos, até que xa non quede nin a propia vontade (54). Xusto antes comentaba como para Hildegard “cómpre, se cadra  ollar a luz dende lonxe para non se queimar” (53). “ Os espazos invisibles e as palabras das mulleres” despois de comentar a visión medieval da muller, conclúe que hai “daquela lugares femininos e masculinos, nos que os roles de homes e mulleres están ben delimitados (61) para centrarse despois nos conventos de clausura que xorden na Idade Media, sempre femininos,como unha forma de calar ás mulleres, fenómeno urbano, castigado con penas severas, que devén cada vez máis estrito mais que pode verse tamén como unha forma de protección, “como unha defensa fronte á agresión”(47) , como os veos musulmáns, para reivindicar despois os libros de monxas como unha forma de subversión, no harén ou no convento,e finaliza deténdose na figura de Emily Dickinson.

                     Pola súa parte, o capítulo que pecha o libro é un comentario bio-bibliográfico da figura do filósofo murciano en lingua árabe Ibn ´Arabî.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

subliñados de O CÓDICE ESMERALDA (Alberte Blanco, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 7 de Setembro de 2017 @ 12:55 p.m.

Aquel día de verán o sol morno da mañá acariciaba con delicadeza a vizosa vexetación, aínda húmida polo orballo da noite (12).

……………………………………………………

 Malia a solemnidade do título e subtítulos, aquel non era un caderno oficial de bitácora, máis ben parecía un libro privado de viaxe do capitán xeneral que, por algunha razón descoñecida, foi parar ás mans do grumete de Teis (25).

……………………………………………………

 O estrataxema saíulle ben ao francés, os comerciantes sevillanos e capitáns da Frota de Indias viron con agrado a posibilidade de ir dende Vigo a Cádiz e exerceron presión sobre Velasco para que aceptase a proposición de Rousselet (59).

……………………………………………………..

Por iso, nin el nin o resto de tripulantes da Frota de Nova España, poderían subtraerse ao que lles depararía a Historia (71).

……………………………………………………..

Na segunda semana de outubro chegaron novas dos informadores da coroa  de que se avistara a frota angloholandesa preto das costas portuguesas (100).

………………………………………………………..

Non obstante, Xacobe sospeitaba que Rousselet quedara con parte substancial do alixo, circunstancia que suscitaba novos interrogantes (124).

………………………………………………………..

O vello armador, industrial e mariñeiro, creara, a base de traballo un pequeno emporio dende que se asentara naquela fermosa aldea do fondo da ría (139)

………………………………………………………….

-Es igual de teimudo que o papá.

-Non son teimudo, son perseverante, que non é o mesmo

-Agora venme este con precisións académicas, vaia, ho! (144).

…………………………………………………………..

-Diso non cabe dúbida. Díxome que exportaba café e azucre, e outros derivados, aos Estados Unidos e que a illa está experimentando un enorme auxe económico (153).

………………………………………………………………

-Vaia historia! –exclamou Hadrián-. Parece un drama teatral (156).

……………………………………………………………….

Mesmo había coincidencias coa cúpula renacentista da gran basílica do Vaticano (164).

………………………………………………………………

-Grazas, fillo. Serafina interpretara o que pasou como un mal agoiro, que algo malo vai pasar. E xa sabedes que poucas veces se equivoca coas súas premonicións (189).

………………………………………………………………

Os pais pensaron que unha longa tempada no Eire serviría para que o seu fillo dominase o  inglés e esquecese a aldeíña de Santo Ardán (221).

………………………………………………………………..

-Cal é o común denominador de todo este asunto? –preguntou retoricamente Hadrián (239).

……………………………………………………………….

Non había dúbida, a aquel home dábaselle ben a interpretación teatral e gozaba representando aquela comedia. Porén esa conduta só era comprensíbel nun personaxe atormentado e levado da loucura (247).

………………………………………………………………

-Escoitei a conversa dende o principio, non intentes convencerme da túa abxecta conduta (…) (249).

………………………………………………………………

-O que hai aquí é un antigo grimorio, un códice de coñecemento máxico que permite consutar o Gran Demiúrgo. Este manuscrito é o Cronicón de Thot, o mensaxeiro dos deuses. Só hai que facer as preguntas correctas (271, salientado orixinal).

……………………………………………………………

Adan asistía, paralizado, ao demoníaco festín. Só ficaba o Minotauro. O touro sagrado fitou para Adan cos seus ollos vidrosos, en actitude ameazante (311).

………………………………………………………….

Xacobe fixera ben en fiarse do seu presentimento. Cando a noite anterior saía o lamecén con Edouard, pediulle en voz baixa que o seguise para facer unha comprobación (323).

……………………………………………………………

Era unha sensación de déja vu. Porque se entrelazaban as súas experiencias oníricas coa realidade? (331, salientado orixinal)

………………………………………………………….

Despois fíxose o silencio. Xacobe acendeu un mixto e, entre penumbras, comprobou en que acabara a liorta (361).

………………………………………………………….

Trasladáronse á zona do altar maior e escolleron unha das sancristías,  a situada á dereita do retablo onde se acomodaron ao redor dunha enorme mesa de nogueira que o párroco utilizaba de despacho (398).

 

 

 

crítica de O CÓDICE ESMERALDA (Alberte Blanco, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 6 de Setembro de 2017 @ 8:19 p.m.

BEST-SELLER,BEST-SELLER

Título: O códice esmeralda

Autor: Alberte Blanco

Editorial: Xerais

Vénse tendo o achegamento á fórmula do best-seller como unha tentativa de aproximación a unha novela de entretemento onde a trama está confeccionada de tal xeito que o máis importante é que o lector permaneza permanentemente intrigado. Seguindo estes parámetros, Xerais vén de publicar a novela de Alberte Blanco O códice esmeralda, unha novela que, se ben ten unha concepción unitaria que no remate se revela, durante a lectura ben pode ser tida coma a suma de tres novelas breves distintas, as que lle dan nome aos seus tres apartados ou momentos. A primeira delas, “A conspiración”, xira a redor da batalla de Rande, que ten  lugar no remate e cun sorpresivo final. Deste xeito, a primeira parte, presenta os preparativos da frota de Indias para traer un tesouro a España, daquela aliada con Francia para contrarrestar a oposición da outra alianza entre Inglaterra e Holanda, a ver quen dominaba o comercio con América. Nesta frota, que escoltarán navíos franceses, viaxan Camille e Xan Bieito, que recobrarán protagonismo na terceira parte e aparece Xacobe, que é quen reconstrúe a historia da batalla de Rande a partir de documentos atopados nunha antiga casa familiar. El, Xacobe será o protagonista central de O códice esmeralda. Cómpre salientar que, nesta primeira parte nin nunca na novela, o autor non se define pola novela histórica senón por unha novela que trata de feitos históricos. Os documentos atopados son dous: o manuscrito do capitán xeneral español Manuel de  Velasco, que é o diario de navegación da frota española (escoltada pola francesa) e unha segunda parte que é obra do grumete Xoán Bieito. Unha estraña cerimonia ritual pon o contrapunto a esta parte.

                A segunda parte describe, dun modo bastante idílico, a vida dos pescadores da ría da Vigo durante a primeira metade do século XIX. Transcorre en santo Ardán de Cobres e presenta o naufraxio e morte (falsa) de Portela, así como o matrimonio de Andrea con Xan Branco, herdeiro de Xan Bieito, que será secuestrada por Martín do Outeiro (un indiano polifacético e pintoresco que non é outro que Portela) e liberada por Xan Branco e os seus fillos. É de salientar aquí, e en xeral en toda a novela, o perfecto coñecemento da ría da Vigo por parte do autor, así como as artes de navegación mariñeiras. E non podemos deixar de sinalar a coincidencia da novela de Alberte Blanco coas dúas de Pedro Feijoo (Os fillos do mar e Os fillos do lume) por canto as tres tratan de Vigo e a súa ría nunha época moi similar. Martín do Outeiro (Portela) tamén andaba detrás do tesouro procedente da frota de Indias que na batalla de Rande quedara oculto e existe un pergameo que fala da súa localización e é posesión da familia de Xan Branco, este pergameo terá un protagonismo moi grande na terceira parte, na terceira novela, que envolve as outras dúas e lle dá sentido unitario a O códice esmeralda.

                Na terceira parte o protagonista central xa é Xacobe, tamén na procura do tesouro. É a parte máis fantástica e menos críbel das tres, onde os soños de Xacobe se fan patentes condicionando o seu proceder. Aquí reaparece Camille, aínda que é máis obxecto narrativo que suxeito. Todos andan atrás do tesouro e atópano na illa de San Simón, mais o verdadeiro tesouro non é o monetario, que atopan, senón un códice maia detrás do cal anda tamén unha loxa masónica francesa, que achega personaxes novos nunha intriga de alianzas e traizóns que rematarán cando Xacobe se faga co devandito códice maia, o códice esmeralda, que é a fonte da eterna mocidade. Esta parte pon de manifesto o esforzo do autor por achegarse a unha fórmula narrativa que xunga a novela histórica, coa novela de aventuras e a novela de intriga de sociedades secretas. O resultado é esta O códice esmeralda onde o lector debe mergullarse en facerse demasiadas preguntas a cerca de verosimilitude, moi grande nalgúns casos ( o relativo aos preparativos e desenvolvemento da batalla de Rande, así como as artes de navegación na ría de Vigo) e moi baixo noutros (particularmente, as personaxes que se expresan nun rexistro que non lles é pertinente).

ASDO.: Xosé M. Eyré

subliñados de CHARAMUSCAS (Suso Lista, Embora)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 31 de Agosto de 2017 @ 8:09 p.m.

E mañá, outras cadeiras, outros colchóns e outras vidas empezrán a encherse de presente que será queimado no futuro (11).

…………………………………………………

Nesta vida todo suma (17)

………………………………………………..

Fame, frío e necesidades son as únicas posesións que teñen os pobres (30)

………………………………………………..

Con iso e todo,  nacer porco non é riqueza ningunha (33).

……………………………………………….

Dúas cousas son as que axudan moito cando empeza a chover: estar na casa ou ter un paraugas.

Eu tamén estaba sen paraugas(40 ).

……………………………………………….

A verdade non as fan as xentes que cren ou deixan de crer. Por moito que se crea en algo, esa crena non fai ese algo certo (41)

………………………………………………..

El era máis concreto, máis normal. El nunca dicía non. Se non quería dicir si, desaparecía. Pero non nunca o dicía  (61).

………………………………………………….

Foi o único momento que sentiu algo de alivio sen estar soñando. Pouco lle durou (73).

………………………………………………..

A noticia do velorio tardou en espallarse o que tardan os percebes en cocerse: un minuto (77).

………………………………………………..

Os humanos, mentres non vaia con nós, permitimos os maiores abusos e inxustizas no resto das persoas (84).

………………………………………………..

Aquí estou, cuberto de escuma e mar, na furna da Grilanda. Unha furna da que, como na da vida, só se sae morto (108).

………………………………………………….

Pediron unha man inocente para sacar o número do saco. O único que se presentou foi o director do banco (115)

………………………………………………..

No mar seguirá. Ninguén pensaba que puidese pasar tal cousa. Por iso a santa ía sen raiobaliza (120).

………………………………………………..

Deixeino. É fácil deixar algo co que non estás a gusto. Pero é difícil vivir sen comer (128).

………………………………………………

Fuco di e pensa que o seu burro morreu rindo (137).

…………………………………………….

A vida é unha disputa (139).

………………………………………………

Todos pensamos que non se perde nada porque Fin pense que nós pensamos o que el quere que nós pensemos del (148).

crítica de CHARAMUSCAS (Suso Lista, Embora)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 30 de Agosto de 2017 @ 5:50 p.m.

RELATOS DA COSTA

Título: Charamuscas

Autor: Suso Lista

Editorial: Embora

Sempre que se enceta un libro de relatos pódese ter a seguranza case completa de que imos atopar variedade, que os relatos, na súa temática, van ser variados. Neste caso, Suso Lista completa o camiño andado en Salseiros (2014) e Xeixos (2015, ambos en Embora, coma este), sempre co mundo do mar como referencia. Concretamente, neste Charamuscas é o mundo dos homes do mar, mais os relatos non acontecen nos barcos, senón en terra. Os protagonistas son homes de mar, máis precisamente homes curtidos nas augas do mar da Costa da Morte, en calquera vila da Costa da Morte. A partir de aí, Suso Lista fía un libro de relatos que tenden a ser breves. Algún hai, como “Todo suma”, que non o é, mais é que, claro, o autor ponse a escribir e, claro, todo suma, no relato do Infiltrado de Funeraria, o importante é non restar, fácil, todo suma, porque o protagonista, Infiltrado de Funeraria ( home que traballa para unha funeraria e os seus enterros sexan lucidos mentres os da competencia sexan todo o contrario) ten esa ideoloxía, esa maneira de pensar, ata que, claro, dalgunha maneira e nalgún momento ten que acabar, porque todo acaba.

Con prólogo de Manuel Rivas, se os relatos teñen en común estaren protagonizados por homes de mar, tamén certo que a maneira de contar de Suso Lista se caracteriza polo período breve e o contar directo, sen requilorios, que aquí estamos a o que estamos. Algún deles ( “A ventá indiscreta”) non pode disimular a influencia da sétima arte, sen o filme de Hitchkock de idéntico título, está claro que non existiría o relato de Suso Lista. Ou mesmo literaria, o propio Suso Lista esgalla “ O sangue sempre tira” da obra de don Álvaro Cunqueiro. E tamén hai outro, “O neboeiro”, que nos achega o mundo do circo, cunha pinga de humor e humanismo, outras dúas características do narrar de Suso Lista. Por moi duro que sexa o mundo do mar, que o é, e marca tanto que aínda que vivan en terra non poden esquecer    “a memoria líquida das ondas vagabundas” (Manuel Rivas, no prólogo, páxina 7).

Do resto son relatos arrincados á imaxinación fervente do autor, que tan ben se inspira nun burro que morre rindo (“O faco de Fuco”) coma na eterna división da sociedade en grupos de xente (“Bandos”) que pensan diferente, xusto o contrario uns ca outros, mais en todo caso, aínda que sexan saídos da mente fervente do polifacético Suso Lista, inspirados na dura vida dos homes da Costa da Morte. Velaí a historia de Pepe (tamén relato longo), un home que non sabía dicir que non,  a “Carta aberta dun porco aos seus comensais” (que escusa comentario) ou “Docemente amargo”, onde hai un tesouro, un tesouro que Lola xa non poderá protexer: a súa figueira!

Sempre é unha maneira de humanizar e singularizar o mundo das xentes mariñeiras, capaces do inverosímil, coma Henriquiño das Ghaivotas, “Presumindo”, que sendo mariñeiro nunca comeu peixe, xentes capaces de pasar a vida embarcados, “Embarcados”, aínda que sexa en terra, xentes capaces de pasaren de cafres a pensadores (“O pensador”), nunha evolución que lle fai unha chiscadela a Castelao. Xentes de vida dura e corazón bo, que poden ser dunha vila calquera da Costa da Morte, porque aquí a distinción xeográfica é o de menos, o que importa é a súa filiación mariñeira, a  súa condición de xentes tocadas por ese algo diferente que é ter o mar á fronte e o vento detrás. Así son as xentes deste “Charamuscas”, as xentes e o contar de Suso Lista, que pon na nosa man 21 relatos breves como un tesouro que o pirata se nega a esconder e quere compartir con todos nós. Como unha homenaxe ás xentes de mar feita con humanismo e bo humor, que o mellor que podemos facer é dar cabo dela para que así sexa nosa tamén.

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

subliñados de OS FILLOS DO LUME ( Pedro Feijoo, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 24 de Agosto de 2017 @ 1:10 p.m.

Tampouco se vía unha fiestra á que non houbese alguén asomado, desde o edificio Simeón ata o Moderno, desde a casa da Cultura á de Pedro Labarta (24).

……………………………………

-De que se trata, Bruno?

Aínda tardou en falar.

-De algo moi raro, Simón –respondeu á fin, cravándome a ollada-. Trátase de algo moi raro (59).

……………………………………

-(…) Estás a dicir que realmente existe unha relación entre a morte do alcalde, onte pola tarde, e algo que aconteceu hai máis de douscentos anos?-Mariña volveu negar coa cabeza, contrariada-. Como pode ser? (70)

……………………………………….

-Así é –respondeu-. O problema esta en que nese documento que agora tedes nas vosas mans se insinúa algo acerca dun engano, dunha traizón, e incluso dun roubo. Pero non só ao exército de Napoleón, senón tamén aos vigueses. Ou iso parece deducirse (83).

………………………………………..

Definitivamente, non; esta vez Mariña tampouco estaba de bo humor. E quizais non fose para menos, á fin e ao cabo lavabamos xa máis de dúas horas alí metidos (121).

……………………………………..

Ao final, esta é a única verdade : para escribir a Historia non hai mellor tinta que a pólvora, nin papel máis axeitado que unha boa vitoria (142).

…………………………………….

Aqueles carros traían no seu interior o maior tesouro que xamais gardaran os muros desta vila (159).

……………………………………

-Tes razón –admitín-, o asunto da igrexa…Madía leva, Mariña, que demos está a pasar aquí? Que clase de historia se oculta baixo a Colexiata? Quen é toa esa xente? (218).

…………………………………..

Simón  está namorado da cidade, e nela busca acubillo e consello cando ninguén máis llos pode dar (230).

…………………………………….

Ao parecer, as orixes da irmandade do Cristo do Sal non estaban en absoluto claras, mais polo pouco que se sabía era máis que probable que estivesen relacionadas coa concesión de patentes de corso no Vigo de mediados do XVIII (274).

………………………………

-Por suposto –confírmalle o cronista-. Se a túa muller ten problemas agora é porque con todaa seguridade antes tivo beneficios. E, se ela os tivo….Cales foron os teus? Dime, fillo, que sacaches ti con todo isto? (332)

…………………………………

O serán dese mesmo día produciuse outra escaramuza, outra volta no barrio do Areal (369)

……………………………………

Tal como descubriría despois, disque viñamos de converternos na primeira vila do mundo que lle reconquistaba unha praza ao todopoderoso Napoleón (385).

……………………………………

Máis aló do que cada ano se empeñasen en contarnos, a da Reconquista era unha historia ben diferente. Unha máis apaixonante, máis viva, máis real. E, sobre todo, máis nosa. Pero… (404)

………………………………….

-Asfixia –explica o doutor-. O vello morreu asfixiado polo tapón que se lle formou na traquea a medida que a cera derramada ía secando. Un tapón perfecto, feito á medida exacta, iso foi o que terminou de obstruírlle a gorxa (437).

 

crítica de OS FILLOS DO LUME (Pedro Feijoo, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 23 de Agosto de 2017 @ 8:10 p.m.

UNHA NOVELA QUE ENGANCHA

Título: Os fillos do lume

Autor: Pedro Feijoo

Editorial: Xerais

Palabras máxicas as que titulan esta crítica. Dicir que un libro “engancha” é convidar directamente á súa lectura. E nós non quixemos agardar máis para facelo, porque quizá é o mellor resumo que dela se pode facer. Porque do resto, nunha novela de 495 páxinas, hai momentos para todo. Aínda que se trata dunha novela detectivesca e Pedro Feijoo non perde nunca o rumbo, tamén é certo que atopa tempo para beirear  a novela sobre historia, a novela romántica, a crítica social ou a novela negra. Mais, antes ca nada, Os fillos do lume representa o retorno de Mariña e Simón, os protagonistas de Os fillos do mar nunha novela que é unha novela de Vigo. De feito, a historia de Vigo é parte fundamental da novela. Porque a novela constrúese sobre a confluencia de dous planos narrativos. A trama que comeza co asasinato do alcalde Vigo, en plena festa da Reconquista e antes de dar un discurso que ía ser sonado, e a que ten que ver coa historia viguesa, que nos retrotrae á mesma fundación da cidade coa chegada dos franceses e consecuente Reconquista, que nos é contada dunha maneira diferente a como se nos veu contando tradicionalmente, nun esforzo por recuperar o protagonismo do pobo que posibelmente fai que a versión de Pedro Feijoo sexa máis verosímil que o que se nos veu contando deica hoxe.

Alternando as dúas tramas, así vai avanzando a novela, estando as dúas conectadas pola misteriosa morte do alcalde, no día da Reconquista e por un moi certeiro disparo de mosquetón. Uns misteriosos papeis caen nas mans de Mariña e Simón, atribuídos a un tal Velasco Espinosa e coa Confraría do Cristo da Vitoria de fondo, como instancia na que recaen as sospeitas. Aquí, no escrito que Velasco Espinosa lle dita a Candeán, Pedro Feijoo ten o  acerto de mudar un chisco o rexistro, non o suficiente como para falar de novela histórica, de feito está máis cerca da novela negra, mais si altera o rexistro literario aínda que só sexa pola interminábel e variada listaxe de improperios cos que Velasco chama ao seu copista. Porén surte o efecto de indicarnos que nos atopamos con outro tipo de discurso, un efecto que xa non é tan acusado na segunda ocasión, cando se trata do escrito de Hugo de Sanxoán. Ambos e dous escritos teñen en común o falarnos da orixe da cidade de Vigo, no tempo da francesada, poñendo en valor o protagonismo do pobo así como do alcalde Vázquez Varela en lugar doutros oportunistas como Pablo Morillo aos cales a historia herdada atribúe uns méritos dos cales non son merecentes. Así, a novela de Pedro Feijoo é unha novela contra a historia (herdada) máis que unha novela histórica.

A Confraría do Cristo da Vitoria é o elemento no cal recaen as sospeitas de Mariña e Simón, sospeitas alternativas ás de Bruno Rodés, outra personaxe que volve desde Os fillos do mar, novela coa que esta Os fillos do lume ten parecido non só xa no título, descaradamente, senón tamén no ambiente de aventuras no cal transcorre a novela, botando man da historia cando cómpre, antes a batalla de Rande, agora a Reconquista. E na lexibilidade, quen disfrutara de Os fillos do mar vaino facer tamén con esta Os fillos do lume. Sempre se preguntará porque fillos do lume, nós aquí non o imos responder senón indicar que Pedro Feijoo ocúpase de exista unha xustificación para tal apelativo, mais será o lector quen teña que procurala no trepidante remate.

En definitiva, eis unha novela coa intriga ben dosificada, que nos mantén atentos a cada unha das súas páxinas e que xustifica que Pedro Feijoo sexa o fenómeno literario do momento. Unha novela perfecta para deixarnos levar neste tempo de vacacións en que dispoñemos de máis vagar para a lectura. Unha novela de Vigo que, ademais de entreternos, nos ensinará unha morea de cousas da fundación da cidade como para entendermos mellor a a actualidade, unha actualidade á que non lle esconde a cara, xa que se insire directamente na interminábel galería de casos de corrupción a que asistimos. De feito remata cunha crónica xornalística do caso de corrupción que percorre as páxinas da novela.

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de FILOSOFÍA DA INDIVIDUACIÓN (Miguel Penas, Euseino?)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 16 de Agosto de 2017 @ 8:29 p.m.

SEGUINDO A SIMONDON

Título: Filosofía da individuación

Autor: Miguel Penas

Editorial: Euseino?

A Historia da Filosofía adoita estar percorrida por temas que se manteñen ao longo dos séculos sen que haxa unha resposta definitiva a esas preguntas. Algo que pode parecer tan simple como a diferenza entre materia inerte, seres vivos e seres pensantes non o é, como nos lembra Miguel Penas nesta Filosofía da Individuación, unha sorte de continuación da súa tese de doutoramento, como nos lembra o propio autor nada máis comezar a lectura. Precisamente como tentativa para responder a esa pregunta nace esta Filosofía da individuación na que Miguel penas analiza moi de cerca as teorías do filósofo francés Gilbert Simondon cunha concepción filosófica realista e poshumana (20).Para o cal illla unha corrente procesual na filosofía continental que estaría integrada por Bergson, Whitehead, Simondon e Deleuze, filosofía do proceso continuada por  Charles Hartsborne ou David Ray Griffin, remontándose a filósofos gregos como Heráclito e seguida por autores actuais como Isabelle Stengers, Manuel DeLanda, John Protevi ou Steven Shaviro.

Pero que son as filosofías do proceso? En que consiste a filosofía da individuación? Para dar resposta a estas preguntas, Miguel Penas segue fundamentalmente ao filósofo francés Gilbert Simondon cando denuncia que a metafísica occidental “concede un privilexio ontolóxico ao ser xa constituído “ (46) porque non se pode dar conta do individuo se se parte do individuo xa feito, para o cal rexeita o substancialismo e, seguindo a Bergson, diferencia entre a realidade xa feita e a realidade facéndose, a fin de articular unha filosofía procesual na que o proceso e o produto, a individuación e o individuo, poidan ser pensados conxuntamente (48) porque a individuación non é soamente individuación do individuo senón devir do ser (49, énfase orixinal), para o cal estuda as orixes do hilemorfismo (tecnolóxica, biolóxica, psicosocial, e física) e, seguindo a Simondon, introduce o concepto de transdución para dar conta de como a enerxía se propaga no interior dun dominio. A termodinámica do non-equilibrio, as estruturas disipativas físico-químicas, os individuos físicos e mais o pamsiquismo sérvenlle a Miguel Penas para botar luz sobre as formas de inventividade da materia.

Non importa se a realidade é inerte ou animada, pensante ou non, o que importa é que proceso e produto son pensados ao mesmo tempo. Non se trata de achanzar, de negar a diferenza (235) senón que precisamente o recoñecemento dun proceso común de xénese é o que permite descubrir unhas modalidades diferentes (235) pois a filosofía da individuación xorde como unha maneira de superar o materialismo e tamén o indutivismo, estudando a afectividade e a individuación psíquico-colectiva, non pode ser entendida en ningún caso como unha forma de subxectivismo ou idealismo e, nese senso, está comprometida con algunha forma de realismo (184). Aínda que non é doado o encadre no realismo, bótase man do concepto de transdución, que non é soamente un concepto máis co que nomear a propagación dunha singularidade nun campo metaestable, o cal pode expresar de xeito máis ou menos adecuado os procesos de individuación, senón que ademais pretende expresar a identidade operatoria entre o pensamento e o pensado (190).

Se aquí defendemos, a partir da intervención transformadora de Gilbert Simondon, a valía e necesidade dunha filosofía da individuación, é porque pensamos que esta permite tender pontes, fixar alianzas e acadar transitorios tratados de paz entre os vellos partisanos dunha batalla sen fin (244). Diferenciar entre materia, vida e pensamento serve para comprender a realidade, son nocións útiles que nos permiten movernos con comodidade. Pero un mínimo achegamento ás presuposicións afirmadas nestas distincións revela a necesidade de poñelas en cuestión (247).

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

 

 

crítica de RELATOS PARA SORRIR. TRECE NARRACIÓNS DE MODERADA ALEGRÍA (Valentín Alvite)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 9 de Agosto de 2017 @ 8:18 p.m.

LITERATURA PARA ALEGRARCHE A VIDA

Título: Relatos para sorrir. Trece narracións de moderada alegría

Autor: Valentín Alvite

Editorial: edición de autor

Xa ben cargadiña vén a vida de dramas como para que non nos paremos un intre con aqueles autores que nola alegran. Porque todos necesitamos, e moito, ese sorriso que nos reconcilie coa condición humana. Todos necesitamos ler un libro como este de Valentín Alvite como mínimo unha vez ao mes, por moito que a literatura de cariz cómico resulta vista como unha literatura de segunda fila ou unha pseudo literatura. E nada máis falso que condenar a literatura feita por un autor polo tipo de recursos que utiliza. De aí o esforzo que realiza Valentín Alvite na presentación do seu libro, caracterizándoo como portador de moderada alegría e fóra por completo do que se pode entender como humor chocalleiro de dicir parvadas ou facer disparates e do escatolóxico, racista, sexista ou homófobo, de maneira que o lector pode gozar á vontade deste libro que contén trece narracións de diferente medida cada unha, se pode dicir, aínda que as catro derradeiras resultan catro novelas breves. “O seu é un humor conceptista, fino e sutil, que repousa na retranca galega: móvese no gume das ambigüidades, xoga cos dobres sentidos, recréase no contraste, brinca co paradoxo e  explora o implícito. Nada que ver coa grosería, o esaxero e as falcatruadas dunha certa comicidade frontalmente allea ao noso xeito” (9, salientado orixinal). Son  palabras de Henrique Monteagudo, no prólogo, que definen ben o humor de Valentín Alvite.

                Valentín Alvite deuse a coñecer como escritor con Don Nuno e outros relatos humorísiticos (Editorial Seara, prologado por Xosé Luís Méndez Ferrín), tamén aquí presente e obtivo o Antón Avilés de Taramancos con outro relato tamén aquí presente, o que pecha o libro, O hotel. Don Nuno e O hotel son dúas das novelas breves que neste volume se atopan, porén Relatos para sorrir comeza con sete narracións de distinta extensión, tendendo á brevidade ou usando capítulo breves que de seguida nos sitúan no tipo de humor que tan ben definira Henrique Monteagudo. E resulta ben difícil decantarse por unha ou por outra, tendo por seguro que en cada unha delas imos atopar onde a lóxica se volve paradoxal ou, dito doutro xeito: onde o paradoxo agacha unha lóxica absolutamente inagardada e por iso máis chocante e humorística.

                Don Nuno sitúanos no ano 1228, trátase dunha comedia medieval na cal D. Nuno enviuva e, á semana, xa quere casar. A tentativa de matrimonio de D. Nuno vai dar lugar a unha serie de situacións cómicas relatadas en capítulos moi breves e contundentes. Os irmáns D. Fernán e D. Álvaro a discutir cal deles é o primoxénito, o recadador, o bandido Roi o Bravo ( a quen se acolle D. Nuno na súa desgraciada aventura), o cronista, o taberneiro, a noiva…son algunhas das personaxes aquí caricaturizadas e que enchen de contido e risas esta novela breve. Coa mesma técnica mais xa na actualidade, Brais Olveira é a segunda das novelas breves. Esta céntrase na figura de Brais Olveira que vén de abrir unha axencia de detectives e como primeiro paso preséntaselle o roubo dun libro, un libro medieval atopado en Veascón e que sitúa alí o misterioso monte Medulio, con esa desculpa pasa diante dos nosos ollos boa parte da sociedade veasconense, desde as forzas da orde ao mesmo cura, na igrexa do cal apareceu o libro, ese libro que ameaza con paralizar a vila, pois trátase dun achado que arqueoloxicamente falando ten moita importancia. O mesmo protagonista ten a terceira das novelas breves, un tempiño máis adiante, Brais Olveira tópase co caso da desaparición dun billete de lotaría premiado, que parece que  o seu dono levou consigo cando morreu, pois enterrárono co mesmo traxe que levaba o día que mercou o billete de lotaría. O neófito Brais Olveira, pois non deixa de ser un recén chegado á profesión, resolverá o caso. Trátase da novela curta onde menos humor hai, non a podemos cualificar de comedia posto que o que de verdade tira dela é o asunto detectivesco. Mais o que lle poida faltar de comedia pono de sobra O hotel, unha deliciosa comedia de situación que pon o seu albo na sociedade do corazón e a súa forma de vida cando don Carlos Alberte de Andrada ve como seu posto e figura fica suplantada por un aspirante a traballador do hotel a quen todo o  mundo confunde co conde, incluídas as esposas de Carlos Alberte e mais a do propio aspirante a empregado, un badulaque que nunca ocupación tivera e vivía dos cartos que gañaba a súa muller no hotel.

                Non hai desculpa, Valentín Alvite convídanos a ler e de paso botar unhas risas sen perderlle ollo á grande literatura. Porque a literatura pode ser grande e convidar a rir. Hai máis literatura nestes Relatos para sorrir (ilustrados por Gonzalo Vilas e Anabel Rodríguez) que en moitas novelas ao uso, iso si, non son trece narracións senón once, como se comproba no índice,

ASDO.: Xosé M. Eyré

crítica de UNHA VERDADE AMARGA (Celia Díaz Núñez, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 2 de Agosto de 2017 @ 6:07 p.m.

A VIDA E O ALZHÉIMER

Título: Unha verdade amarga

Autora: Celia Díaz Núñez

Editorial: Galaxia

Como a auga entre as nosas mans, así se vai a vida sen decatarnos, e cando queremos acordar só sentimos a pel mollada, é o que nos queda, unha amálgama de lembranzas sen futuro, máis frías ou máis mornas, mais sen futuro e con data de caducidade. Así se lles foi a Daniel e Aurelio, Daniel tivo que aturar toda a vida os dixomedíxomes que vinculaban bastardamente a Aurelio. Ata que xa non deu máis. E interpuxo unha demanda de paternidade que o xulgado aceptou. Esa demanda de paternidade é o principio e finalidade da novela. Ou a escusa. A escusa para contar, sen alambiques nin requilorios, unhas vidas que se ven alteradas por ese suceso. Alteradas as de todos, agás quizá a de Aurelio, a que máis, en principio, se vía atinxida. Porén é que a de Aurelio vese sacudida por algo moito máis grave, moito máis impactante: está enfermo de alzhéimer.

Ante iso todo muda. As mellores páxinas desta novela de Celia Díaz Núñez son precisamente aquelas que contan os coidados que os familiares, pero sobre todo a súa filla Pilar, lle deparan a Aurelio. Ela é principalmente quen o vai atender, e Alberte, o neto, quen menos vai entender toda esta nova situación. Se as vidas e expectativas de avó e neto sempre contrastan e ese contraste resulta do máis iluminador, neste caso a Alberte, daquel avó que aínda había nada sentía cheo de viveza, agora xa só lle van quedando un feixe de lembranzas. Non é novo o tema do alzhéimer na narrativa galega, mais hai que dicir que Celia Díaz Núñez trátao con moita delicadeza, son páxinas que emocionan fondamente e con xustiza.

O alzhéimer chega, e cando chega faino para quedar. Todo parecía que ía ser a demanda de paternidade a que alterase a vida de Aurelio e mais a súa familia. Porque todos merecemos saber cal é a nosa orixe, esa é razón que leva a Daniel a interpoñer a demanda. Quere deixar de ser o bastardo, que Aurelio o recoñeza dándolle os apelidos que lle corresponden. Porque o sabe toda a vila e, xa se sabe, nas vilas os dixomedíxomes son unha especie de canle de circulación para as verdades incómodas, molestas. Por iso Daniel e a súa dona, Silvia, interpoñen a demanda de paternidade contra Aurelio. Aurelio, un home feito a si mesmo, como vulgarmente se di, que coñeceu a emigración na Arxentina, onde medrou economica e socialmente até solventar as débedas da familia e retornar cun capital que lle permitiu abrir o  primeiro concesionario automobilístico da vila, que agora rexenta o seu fillo Carlos, irmán de Pilar. Viúvo ao pouco tempo de casar, enténdese con Lola, outra viúva recente. Xuntos pásano ben, son felices, nun tempo de estreiteces morais que os condiciona e os obriga a verse ás agachadas. Pero así é como se escribe a historia, a volta de paixóns, de sentimentos, que agora son lembrados nesta novela realista centrada na vida de Aurelio, unha novela que se le como un vaso de auga, grolo a grolo, de capítulos breves, fresca coma a memoria que pretende fixar definitivamente a historia de Aurelio, o seu paso por este mundo, mentres aínda pode lembrar, xusto cando se lle coñece a enfermidade do alzhéimer, ese pozo negro despois do cal xa non hai nada.

Deste xeito, a novela de Celia Díaz representa a derradeira oportunidade de re-establecer a memoria de Aurelio, antes de que a negrura do alzhéimer o trague, e con ela a de Daniel e familia, nun discurso realista que se le moi doadamente. Aínda que se agradecería meirande detención no mundo de sensacións e e mocións que poboa a novela, o certo é que as personaxes aparecen ben definidas, correctamente construídas e a vida tampouco dá excesivos momentos para recrearnos no pasado, malia que iso sexa xa canto nos queda. Como moito, o suficiente para descubrir algunha verdade amarga, algo que nos gustaría aforrar porque non conduce a nada. Como amarga é a verdade que constitúe a escusa para contarnos a vida de Aurelio e como a súa familia enfronta a terríbel enfermidade deste.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré