ferradura en tránsito

Xuro que loitarei para que a miña lingua alcance o máis amplo uso social, dentro e fóra da miña comunidade, e obteña a máxima difusión e recoñecemento en todos os ámbitos sociais.(Noeli Pocaterra)

crítica de ANÍBAL E A PINTORA (Xabier Paz, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 8 de Novembro de 2017 @ 6:49 p.m.

HISTORIA DUNHA OBSESIÓN

Título: Aníbal e a Pintora

Autor: Xabier Paz

Editorial: Xerais

Despois de As vidas de Nito e A galera de Xelmírez volve aos trinques Xabier Paz con Aníbal e a Pintora, moito máis parecida a aquela primeira Renacer. Aída que, no fondo, a narrativa de Xabier Paz estrutúrase a redor dunha biografía, con máis claridade n´As vidas de Nito esta tamén se nota n´A galera de Xelmírez e volve outra vez á actualidade en Aníbal e a Pintora,  onde troca o XVI veneciano de Renacer polo XVII italiano (Roma, Nápoles, Florencia) e mesmo londiniense.

                     Aníbal e a Pintora é a historia dunha obsesión, a que lle nace a Aníbal despois de contemplar na Internet un cadro dunha pintora italiana do século XVII, Artemisia Gentileschi, a quen el denominará a Pintora. Artemisia Genlischi foi unha pintora da primeira metade do século XVII, cunha forte personalidade e vida azarosa que van fascinar a Aníbal deica o momento en que non existe outro motivo vital para Aníbal que non sexa investigar máis datos a cerca da Pintora. A morte de Aníbal déixalle en herdo ao narrador un feixe de escritos e libros sobre a Pintora que relatan a obsesión de Aníbal pola figura de Artemisia Gentileschi. Con ese material, o narrador procederá a darlle forma de novela, non sendo inmune ao fascinio de Artemisia, e o resultado é o discurso que o lector está a ler, seguido dunha selección de cadros da Pintora que pecha o volume.

                     Artemisia era filla de Orazio Gentileschi, pintor romano da escola de Caravaggio que, unha vez que a nena medra, véndoa con grandes dotes para a pintura, lle procura un profesor particular, Agostino Tassi, que abusará da moza, violándoaa. Artemisia, entón, aférrase a un posíbel matrimonio como reparación, mais Agostino xa estaba casado. Orazio denúnciao ao tribunal papal e séguese un longo proceso no cal a moza Atremisia será obxecto dun ignominioso exame do seu sexo así como de torturas para comprobar que mantén a mesma versión con torturas que sen elas. Agostino remata sendo condenado, mais a unha pena irrisoria, desproporcionada co mal causado. Casa entón co pintor florentino Pierantonio Stiattesi e  partir de aí ela xa ten decidido que quere ser pintora, como antes o foran Sofonisba Anguissola, Lavinia Fontana, Fede Galizia ou Bárbara Longhi, que poden ser consideradas antecesoras das propia Artemisia. O casamento, aínda que un arranxo, supón certa liberación do xugo paterno, pois o pai, Orazio, ademais de mestre e carcereiro de Artemisia tamén era xuíz implacábel do traballo da filla.

                     A novela, ademais da relación obsesiva de Aníbal coa figura de Artemisia, ben pode ser considerada como a biografía desta e os seus traballos para ser muller e pintora na primeira metade do século XVII. De feito, Xabier Paz demostra un extraordinaio coñecemento das técnicas pictóricas do momento e relata pormenores das dificultades que Artemisia vai atopando na súa tarefa. Mais o principal encordio que ten que sotear Artemisia non é relativo á técnica pictótica senón ao feito de  ser muller, pois polo feito de ser muller vese impedida de acceder aos grandes proxectos pictóricos que a Igrexa proxectaba. Ser muller e Pintora, nada menos. Se ser muller no século XVII xa era difícil pola descondidración que o sexo feminnino tiña que afrontar, ser ademais pintora e vivir do seu traballo incrementa a dose de dificultade. Porén ela saberá amoldarse aos gustos das diversas cidades polas que pasa (Roma, Nápoles, Florencia, Londres) sen deixar de ser ela mesma.

                     Mais onde a novela sobresae é nas ricas construcións de ambientes. Moi atento ao pormenor, o narrador é moi hábil e rico nas descricións, xa sexan físicas, emotivas ou relativas  ao mundo cultural da época, que atopa nesta Aníbal e a Pintora unha novela onde o ambiente cultural fica fenomenalmente retratado. E tamén na habilidade coa que o narrador deixa aparecer as voces do século XVII, dándolle así un ar de novela histórica moi ben levado a esta historia dunha obsesión. Así, Aníbal e a Pintora tamén rescata do esquezo unha muller excepcional que chegou a ter ampla reputación no seu tempo, así tivo que ser para poder vivir da pintura, para despois caer no esquezo ata a segunda metade do século XX, cando comeza a ser reivindicada e tida como portadora dun feminismo incipiente que se manifesta na súa vida e na súa obra.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

campo semántico de NA BUTACA (Sther F. Carrodeguas, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 2 de Novembro de 2017 @ 6:23 p.m.

esquecer

ser sen ter que ser

non saber falar esquecer as palabras

sen pensar ter 25 non se recoñecer no espello

estar na butaca comer cagar dormir

un relaxo vivir despreocupada ser feliz na butaca

ver a tele esquecerse da butaca ver a vida pasar

ser normal cagar peidos vivir sen filtro facer rir

non querer comer ter medo non querer pastillas

non ter preocupacións problemas ser ti o problema

estorbar vivir sen preocuparse de nada

ser sen importancia estar non avanzar

dar bicos insistir estar guapa poner rolos

quitar rolos vestir mover ver pasar a vida

sentar cadeira iogur con mel pedir bicos

non ter vergonza berrar por medo ser un escándalo público

follas en branco saudar estar na butaca erguerse e  caer

o mundo ao revés tempo non ter nada do que preocuparse

chegar alguén pola porta volver ao mundo ao dereito

non erguerse para nada nin para cagar

ser feliz ver a tele a ruleta da fortuna

erguerte por un impulso

ser enorme

ser

ser feliz

crítica de NA BUTACA (Sther F. Carrodeguas, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 1 de Novembro de 2017 @ 6:33 p.m.

A POESÍA DENDE A BUTACA

Título: Na butaca. Fanasía nº 3 en Dor Maior

Autora: Sther F. Carrodeguas

Editorial: Galaxia

O proxecto literario que hoxe traemos  a estas páxinas da Ferradura é ben sinxelo e á vez ben complexo. E, por suposto, experimental. Consiste nunha butaca, todas as páxinas teñen, no fondo, a imaxe dunha butaca, aínda que estas non sexan as únicas imaxes presentes no poemario. Un poemario que consite no que se ve dende a butaca, ollando cara a fóra, e sobre todo cara adentro, a vida, ollar pasar a vida sentada a voz poética nunha butaca. Pode parecer simple, e éo, inclusive reducionista, e aí está o erro, porque ver pasar a vida resulta ben complexo. Ver pasar a vida ollando cara a dentro, nun exercicio de introspección que se volve unha proxección cara á páxina do mundo interior e o desexo de  esquecer / esquecelo todo /esquecer absolutamente todo para simplemente ser. Nunha tentativa positivista de non falar / sorrir (…) ser / non dicir nada (…) esquecerse sen dor. Dicimos positivista porque non se trata de proxectar unha visión amarga da vida, unha visión tráxica, senón todo o contrario, case, esquecerse ata de morrer / non morrer nunca (…) sen pensar, mais non vai evitar pensar, non o fará propositadamente mais non deixará de pensar ou o poemario morrería xusto cando comezaba.

                     Un poemario que é un longo poema único, por iso as páxinas non están numeradas, para reforzar a idea de poema único. Un longo poema único que se adona do espazo en branco que é a páxina adoptando moitas veces a forma de caligrama, case sempre, unhas veces con meirande claridade e outras, as menos, con menor intención. Tanto ten a idade da voz poética, ter 9 / ter 21 /  ter 29, neste xogo a voz poética pode ter a idade que se quixer, case, nunca ter 62 , con tal de estar, estar na butaca, permanecer, manterse. A intención é estar na butaca e ver o mundo pasar, nun relaxo enorme, inmenso / infindo. Sendo a butaca lugar de proxección da visión, púlpito cara adentro e cara a fóra. Por exemplo, unha das cousas que pode facer dende a butaca é ver a tele porque a tele ser a vida / ser a túa vida, e aparece no fondo da páxina a imaxe da tele canda a butaca, máis adiante aparecerán outras cousas, unha cadeira, unha cama, unha alfombra, unha coroa, unha flor, notas musicais, unha lámpada (que se repite, coma a flor), e ao poema non lle chega a páxina, é como dicimos un único poema longo mais hai que ler páxina a páxina e non lle é espazo suficiente, por iso hai dúas páxinas, contra o remate, en que non aparece a butaca, aínda que é o derradeiro que hai no poemario. Un poemario esencialista onde o verbo tende a ir en infinitivo e procura a esencia da vida a partir da contemplación desde a butaca.

                     Paira sobre o poemario un ar nihilista ben perceptíbel no ver a vida pasar sentado na butaca. Nihilista e positivista, como xa dixemos, pois a finalidade é ser feliz aínda que sexa vendo a ruleta da fortuna na tele, ou simplemente sendo, que un pode xogar a ser múltiples cousas, por exemplo a rir, rir /a esgalla, ata retorcer o poema e volver a páxina do revés, porque todo é simple xogo, o poemario enteiro é xogo, un xogo esencialista, pois consite en ser, ser feliz, co mínimo imprescindíbel mais case sen relación cos demais, co  ti, ser feliz sendo a única cousa sobre o mundo, ser feliz na soidade. Mais non esquezamos o subtítulo: “Fantasía nº 3 en Dor Maior”. É dicir, trátasse dunha fantasía. Despois de todo o espírito lúdico que impregna o poemario, este é unha fantasía, non o esquezamos, unha fantasía en dor maior, unha fantasía que se proxecta desde a dor maior. Aberta queda a interpreteción para esa “dor maior”, mais á vita do poemario, unha vez lido, non cabe outra posibilidade que identificar esa “dor maior” coa vida, de aí esa necesidade de ser feliz como única meta válida, como único obxectivo aceptábel.

                     O espírito lúdico e experimentalista non abandona nunca o discurso nun poemario no que tamén hai sitio para o medo sen saber /onde estar / ter medo / berrrar aínda que tampouco é un exercicio de soidade extrema pois contempla visitas (vir a verte / moita xente ) estas son desde a tele. Mais o mundo interior, todo o poemario é unha reivindicación do mundo interior, pode ser moi grande e, indirectamente, estase a reivindicar o dereito a soñar ( na butaca  / estar no mundo enorme / ser / enorme), a ser múltiples cousas, ser o que se queira, mais ser feliz.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

 

subliñados de DEMOS DE VERÁN (Miguel Vázquez Freire, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 26 de Outubro de 2017 @ 5:45 p.m.

Non levaba moito xubilado  e non tivera  aínda tempo de decidir se os novos días que lle agardaban ían ser mellores ou peores cós pasados como comisario en activo (9).

……………………………………………….

<< O mundo encheuse de tebras e toda a terra semella chea de ledicia>> (11, salientado orixinal).

………………………………………………..

O día en que por segunda vez comezou esta historia, eu viña de arranxar uns papeis na embaixada española (19).

…………………………………………………

Pero os demos existen hoxe como existiron desde os comezos dos tempos e os seus poderes non son menores (43).

…………………………………………………

Non o sei  e non quero aventurar hipóteses que poidan predispoñer ao lector nunha determinada dirección. Prefiro que sexa el quen constrúa  as súas propias hipóteses (52).

…………………………………………………..

Aquela mesma noite Doroteo e  mais eu ceamos xuntos e, despois do xantar, demos un paseo baixo os ameneiros que escoltan o Sallón, nas proximidades da ponte que dá a acceso á vila cando se chega desde o sur (62).

…………………………………………………….

Ese cualificativo e as características que se atribúen a ese tempo de tebras non existe en absoluto no texto canónico. Ademais, nos restantes versículos aparecen tamén diverxencias notables (111).

……………………………………………………..

Esa amálgama entre fascismo, masonería e agora gnosticismo está nos antípodas de canto ten sido, ao longo da miña vida, o universo dos meus intereses intelectuais (114).

……………………………………………………..

-En realidade, todos eles o que buscan é provocar unha gran catástrofe. Están convencidos de que só a través do lume purificador da guerra pode ser destruída a sociedade materialista na que vivimos para abrir as portas a un renacer espiritual (…) (143).

……………………………………………………..

-Catro sobre sete? Quere dicir que pensan matar a catro dos sete que participamos nas xuntanzas da vila do príncipe?  (145).

………………………………………………………

A estupidez é seguramente a raíña e soberana do mundo (151).

………………………………………………………

Si, seguro que quería meter os fociños naquela historia de masóns e misterios. Algo lle dicía que naquel envurullo podía estar a chave para desenguedellar a vella historia do neno afogado na praia de Barés, o seu primeiro caso e un caso pechado en falso que lle deixara un fondo resentimento profesional (156).

…………………………………………………………

-(…)Se o interpretamos á luz dos Vedas, os textos sagrados hindús, ese final coincide co Mahapralaia, a Gran Destrución, a disolución purificadora deste universo para que de novo poida dar comezo o ciclo dos novos tempos (…) (187, salientado orixinal).

…………………………………………………………

O obxectivo era crear unha gran alianza espiritual dos principais líderes relixiosos para frear o materialismo e o hedonismo pagán que hoxe reinan no mundo (189).

…………………………………………………………..

Este narrador, como espero que o lector a estas alturas xa se teña decatado, procura limitar extremadamente calquera tentación fantasiosa. Ou simplemente especulativa (214).

……………………………………………………………

Non é este, logo, un relato de enigmas descifrados senón do chea que a vida está de enigmas que nunca daremos entendido (216).

…………………………………………………………….

-(…) Si levamos case un día enteiro sen probar bocado! (…) (225).

…………………………………………………………….

Radia Ludescu sempre me facía obedecer sen dar ordes e el era quen decidía cada día o que se facía e o que non se facía naquel campamento do verán de 1962 (241).

…………………………………………………………….

A evanescencia do mundo físico apreixa a humanidade na maior dependencia do corpóreo e material que nunca antes se teña dado (245).

……………………………………………………………..

O que hoxe está en perigo é a continuidade da relixiosidade e, con ela, da espiritualidade, ou o que é a mesma cousa, da humanidade (260).

………………………………………………………………

(…) o día da ira, a apocalipse, o mahâpralaia tería chegado e nós corresponderíanos a terrible misión de desencadear o Harmaguedon,  a guerra destrutora que acabaría definitivamente con esta civilización  pervertida ( 263).

………………………………………………………………

(…) pero este tipo de fanático, que non lle importa morrer, como se controla? (285)

 

 

crítica de DEMOS DE VERÁN (Miguel Vázquez Freire, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 25 de Outubro de 2017 @ 6:05 p.m.

VIDA E CAOS

Título: Demos de verán

Autor: Miguel Vázquez Freire

Editorial: Xerais

Cando un home agacha entre as súas roupas unha potente bomba. Cando ese home sobe a un autobús cheo de xentes de diversa condición e angueiras na vida. Cando ese home fai estoupar  a bomba crendo que así accede ao paraíso e o único que fixo foi sementar dolor en moitas familias. Entón chega o momento en que as diversas relixións deben entenderse polo ben da humanidade. Non estamos a relatar nada que a  actualidade non certifique, dolorosamente. Non estamos a pedir nada que non sexa unha urxente necesidade, xa está ben de loito. Tampouco estamos a tematizar nada alleo á  última novela de Miguel Vázquez Freire, un proxecto narrrativo certamente curioso que nos trae outra vez ao  policía Doroteo Acuña ( A malvada María Xosé ) agora xa convenientemente xubilado e mergullado nun asunto para lectorado adulto. Polo menos iso é o que entendemos despois da lectura do “Epílogo primeiro” onde o cego Luís Ruzo realiza unha exposición dos seus coñecementos esotéricos por entre medias das loitas internas que as diversas relixións, e nomeadamente a católica, sofren no establecemento da verdade única e máis concretamente pola posibilidade de que o futuro estea anunciado xa no  libro sagrado da Biblia.

                     Deica entón, a novela é unha novela policial na que Doroteo Acuña recibe unhas enigamáticas postais procedentes de Roma e escritas por un vello amigo, Francisco Bouzón, un xornalista co cal amigara en pleno franquismo  mentres investigaban a escura morte de Ñito, un neno de doce anos afogado en estrañas circunstacias nun campamento da OJE. Ese campamento estaba dirixido por Radia Ludescu, profesor romanés protexido pola Falanxe, enigmática personaxe que reaparece corenta anos despois en Roma, onde reside Francisco Bouzón, que o recoñece a el e ao cego Luís Ruzo, seu alumno. Aparece entón un antigo papiro e a novela deriva cara a crenzas esotéricas e unha posíbel conxura político-relixiosa, pois ambos, políticos e relixiosos, son os que tentan dominar este mundo, dirixilo. É dicir, a novela trascende, pasa de interesar a posíbel resolución dun caso criminal, a que ese caso criminal estea inserido noutro que interesa a todo o mundo, pois en xogo está o futuro do mundo.

                     Chama a atención, o ben perfiladas que están as personaxes, desde o neutro e case anódino Doroteo Acuña, recén xubilado e que parece só ter unha paixón: os partidos do Deportivo, á xovial e áxil monxa Constanza, que o acompaña no seu peripolo romano, pasando polo falanxista Paco, mozo de comportamentos invertidos que ten que sobrevivir nunha sociedade que non tolera “anomalías” sexuais como a  súa, deténdonos no fascinante Radia Ludescu, capaz de prender a luz do fascinio en quen o escoita, ou o cego Luís Ruzo, a quen a cegueira non lle impide estudos esotéricos senón todo o contrario, parece que o converte nunha persoa especial poque é quen de ver con sentidos que nos demais permanecen cegos, valla a redundancia. Mais a novela ten dous ritmos moi marcados: as dúas primeiras partes, inclusive o limiar, de doada lectura, áxiles e entretidas, e os dous epílogos, particulamrmente o primeiro e máis prolixo, de ritmo moito máis pausado, propio da exposición erudita e que ennarca todo  o anteriormente exposto, trascendéndoo a unha interpretación que vai moito máis alá da simple novela policial. Este “Epílogo primeiro” presenta a vida como un caos no que loitan diversas forzas por se facer co seu control, mediante a relixión e /ou a política. Un caos no que todos vivimos mergullados e do que todos somos partícipes aínda que non sempre conscientes, pois adoitamos vivir sendo nós obxecto de control por parte de forzas que nin imaxinamos, forzas ocultas que deixan a nosa vida nunha nimiedade sen valor toda vez que só elas están en coñecemento do verdadeiro sentido da nosa existencia.

                     Eis unha novela que non é unha novela policial ao uso senón que se bota man dela para volvela un discurso de saberes esotéricos, que é o que  remata sendo por moito que se encadre nunha aventura policial ou detectivesca que nunca chega a consumarse. Ou ao revés, a novela policial como encadre dun relato, máis pequeno e  esotérico.

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

tres poemas de NA CASA DA AVOA (Marta Dacosta, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 19 de Outubro de 2017 @ 5:32 p.m.

ATENDE, escoita

vai tirando amodiño do fío da conversa

hache contar do tempo en que a tía chegaba

e coa nai preparaba as infusións de ruda

sen que ninguén contara o porqué do silencio

 

verás, observa

non é a avoa quen fala, volve ser una nena

escoita a través dela a todas as avoas

é a voz das mulleres que son a túa estirpe

as que te foron parindo xeración tras xeración

 

escoita, atende

hai segredos ocultos como xabón de olor

no fondo dos armarios, cando os atopas gozas

do seu perfume intenso e sentes que encontraches

unha alfaia magnífica que estiveras buscando

 

observa, verás

que o mapa do tesouro se compón de silencios

e palabras deitadas coa perfección do lance

para atopar a punta do fío que te guíe

por ese labirinto que chamamos memoria

…………………………………………………………………………

DESTEZO

e agardo

 

aquí

no centro deste músculo que bate

rítmicamente as horas

 

aquí

nas entrañas que devoran

ácidas o espazo

 

destezo

e agardo

 

porque non sei

se chegou o tempo do regreso

para min

que non fun convidada

a partir

……………………………………………………………………………………

EXHIBO o meu corpo

a súa evidente asimetría

a súa obesidade

 

exhibo depósitos de graxa

nas cadeiras

nas coxas

 

exhibo os peitos des-

colgados

a brandura dos núsculos

 

exhibo a pel reseca

as súas escamas

as feridas

 

exhibo os pés endurecidos

os dedos deformados

artellos abultados

 

exhibo o cabelo

encanecido

pobre

 

nada vos oculto

esta son

e así me exhibo

 

non preciso, NON QUERO

que toquedes

esta imaxe

crítica de NA CASA DA AVOA (Marta Dacosta, Galaxia)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 18 de Outubro de 2017 @ 5:56 p.m.

CONDICIÓN DE MULLER

Tïtulo: Na casa da a avoa

Autora: Marta Dacosta

Editorial: Galaxia

Nun mundo dominado polo sexo masculino, Marta Dacosta no seu último poemario reivindica a voz das mulleres, a súa condiciòn de muller nun mundo onde outra vez o colonialismo soñando seu imperio (31) é herdeira da avoa que  ainda que case analfabeta / foi quen de definir / a liberdade (9). Un mundo de mulleres oprimidas, ela reivindícase herdeira de todas as mulleres oprimidas sen decatrse de que tamén a súa era unha guerra / contra a miseria / un asedio / a forza de ilusión (31). En días en que esta reivindicación da condición de muller non é ningunha novidade, o poemario de Marta Dacosta ten o poder e o valor da reafirmación, pois a necesidade da visibilización da muller, e toda a problemática que leva consigo, persiste. Por iso é de agradecer unha voz liberada que exhibe o seu corpo a súa evidente asimetría / a súa obesidade (47) tal cal é reclamando que non se toque esa imaxe, mentres denuncia, poucos poemas máis adiante a exhibición da muller para insultarte / para sentirse superiores / dominarte  / posuírte / extinguirte  (57) por pate dun sexo masculino branco /europeo / superior / imperialista (57). Porque a visibiliazación da muller non é o único problema, o mellor dito, leva asociada outra probemática da cal é inseparábel: a económica. A muller ou é silenciada coma se non existise ou ben se comercia co seu corpo coma se fose un obxecto máis co cal enredar o sexo masculino.

                     Os seus versos dialogan con frecuencia co mundo icónico de autores decoñecidos ou coñecidos, como caso de Maurice MacGonigal, Ruth Matilda Anderson, María Calderelly, Millais, Henrietta Rae ou Luís Seoane, autoras e autores que reflectiron o mundo das mulleres e/ou foron rupturistas con respecto á arte da súa época. Todo o que ve ou le Marta Dacosta lle lembra a súa condición de muller, a súa condición de muller nunha sociedade dominada polo sexo masculino e unha ideoloxía política conservadora que se retroalimentan mutuamente. Velaí a denuncia de Marta Dacosta, porque a  denuncia neste xa século XXI aínda se fai necesaria. Son moitos os avances que se produciron, no século pasado e no que levamos deste, en canto á loita feminista,  a loita da muller polos seus dereitos, mais non os suficientes como para abandonar a reivindicación. Moi pola contra, a loita da muller debe ser e é unha loita día a día, en todo instante, porque tamén estamos a ver como a sociedade retrocede e conquistas que xa se tiñan por definitivas fican feitas borralla, velaí os dereitos dos traballadores, por exemplo.

                     A avoa representa a loita xorda contra a invisibilidade, a foza de traballo e de tesón, perpetuada pola educación, unhas cousas para nenos e outras para nenas, unha educación para nenas e outra para nenos para formar amas de casa doutoras en bordado / mulleres que o mesmo decoran un prato / que constrúen monecos de chapa fina (21), cada quen ocupa  o lugar que lle corresponde / os invisíbeis valados non son para saltar / erguidos como foron  / por anos de educación, sometemento (35). A voz poética recoñécese na figura da avoa, de todas as avoas, letradas e iletradas, escoita  a través dela a todas avoas / é a voz das mulleres que son a túa estirpe / as que te foron parindo xeración tras xeración (43). Xa sexan Rosalía de Castro ou a vella co pano na cabeza, a loita da muller non entende nin de condición social, nin de idade nin de fronteiras (Thamizhachi, poeta tamil). Porque en cada lugar da Terra hai unha muller que necesita ser liberada para poder dicir que vive en por si e non a vida que outros queren que viva, arder ou / vibrar / vivir (72).

                     Despois de tantos anos de loita feminina, esta ten certo parecido co míto de Penépole, tecer e destecer. E non o dicimos por todos os dereitos que a sociedade vai perdendo. Certamente, despois de tantos anos a muller vive máis dignamente, aquela que loita pola dignidade de ser muller, mais por cada unha que loita hai dez que aínda seguen vivindo no silencio, que aceptan sen discusión o rol que lles foi transmitido, por canto podemos dicir que destecen. Tecer e destecer, ese é o medo. De aí o valor e o poder da palabra libre, do verso ceibe de Marta Dacosta, da súa reivindicación. Porque sempre nos será necesario o exemplo, e o exemplo sempre será máis valioso se é de alguén próximo, os mitos está moi ben, mais o exemplo de quen camiña contigo cóbado con cóbado é imprecindíbel, impagábel.

                     ASDO: Xosé M. Eyré.

                    

 

 

 

 

 

 

 

 

subliñados de SOÑO DE INFANCIA (Moncho Rouco, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 12 de Outubro de 2017 @ 5:39 p.m.

Mellor comezar polo principio, que hai moito que contar e pouco tempo que perder (15).

…………………………………………..

O primeiro ano da miña chagada á Coruña, que seguía alá no lonxe, paseino sorteando como puiden os empurróns, sopapos e, en xeral, abusos leves cada vez máis espazados (25).

………………………………………….

Axiña comezaría a ser coñecido entre a miña xente como: Non hai dereito! (31, salientado orixinal).

………………………………………….

As inxustizas peiteábanse con trenzas (37).

…………………………………………..

(…) aqueles xogos creaban uns vencellos de solidariedade tan fortes que pouca veces se modificaba o sorteo dos equipos, salvo no caso do Bólas, a quen considerabamos un mal necesario que ía dun equipo a outro en función das ausencias (43).

………………………………………….

-Veña para a casa, Ramón, que te confesaches e mañá tes a primeira comuñón! (69).

………………………………………….

Había un economato onde as familias residentes faciamos a compra  prezos máis reducidos. Tiñamos unha barbería, un zapateiro, unha carpintería de madeira, un taller mecánico e tamén dispoñiamos dun practicante que atendía as primeiras e máis sinxelas curas de calquera ferida (80)

……………………………………………

Todo o pasacalles da alborada era seguido pola rapazada da aldea durante a hora pasada que duraba o percorrido (85).

……………………………………………..

Cousas de pequenos que xogabamos con lume, e esta perdoábanos as queimaduras (100).

……………………………………………..

Resultou que os bachareis que fracasabamos nos exames de xuño nos vimos condenados a asistir a clase durante o verán para recuperar en dous meses o que non fixeramos en nove (133).

……………………………………………….

E chegou a tele! Sen previo aviso, en silencio, alá polo mes de febreiro do ano en curso, ou sexa o 65, apareceu pola casa e converteuse na noticia do portal, mesmo do cuartel (147).

………………………………………………

As dificultades das primeiras liñas son similares ás primeiras pedaladas en bicicleta ( 161).

……………………………………………….

É posible que copiásemos isto dunha peli ou algún libro, era o mesmo, o importante sempre acontecía durante. O denantes e o despois só formaban parte de tempos verbais que nada importaban (171).

………………………………………………

Os xogos da nenez estaban pensados para desenvolver a imaxinación e poñer en alerta os sentidos (176).

………………………………………………

Comezar un novo curso nun centro diferente era unha circunstancia á que xa estaba afeito, malia os meus anos (190).

………………………………………………

O mundo dos rolos estendíase polos fogares e viñan prestas a ensinarlle a Ramonciño, o fillo de Marina, os últimos modelos, con rede incluída (192)

………………………………………………

Esas clases  prácticas sempre se producían durante a hora da sesta dos maiores, ao abeiro dunha leira de millo, ou dentro dun discreto  hórreo cheo de mazarocas (223).

……………………………………………….

O público coreaba as estrelas do brilé cando esquivaban os balóns a media altura, non  para eliminar ninguén, senón porque desprazaban o vento co movemento das súas cadeiras…(239).

…………………………………………………

Recordo que nas festas da Gaiteira me atopei con aquel Koreano de Labañou, o que fora mozo da famosa María, e saudoume cunha palmada nas costas e medio sorriso -está claro que lle caín ben- á vez que me dixo que saíse da festa antes do descanso porque máis tarde ían armar unha boa entre eles e os Diaños Vermellos, a cuadrilla da Gaiteira (257).

…………………………………………………

O meu caso era diferente, xa que nacín en Ponteceso, con nai de Arteixo e  pai de Melide, e desde os sete anos vivindo na Coruña (265).

…………………………………………………..

Un sentimento daba voltas na miña cabeza: tiña a sensación de que un tempo se estaba a ir cun nostálxico sorriso, mentres o  seu lugar era ocupado por outro diferente, coa expectación do descoñecido (281).

…………………………………………………..

Aquel cativo de case catorce anos tiña demasiada présa como para deterse a despedir un “Adeus”. Prefería, sen dúbida saudar un “Ola” (296)

 

 

 

 

 

crítica de SOÑO DE INFANCIA (Moncho Rouco, Xerais)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 11 de Outubro de 2017 @ 6:16 p.m.

AQUELES ANOS

Título: Soño de infancia

Autor: Moncho Rouco

Editorial: Xerais

De súpeto, os últimos cincuenta anos mudaron por completo a forma pasar o tempo de lecer. Por se non tiveramos pouco co cine, a radio e televisión, as novas tecnoloxías viñeron mudar por completo o xeito de pasar o tempo xogando. De repente, todos aqueles xogos que herdaramos e tiñan tradición secular pasaron a formar parte das curiosidades que de cando en vez nos gusta lembrar en eventos especiais. A nosa relación co medio faise agora mediante pantallas, por iso os xogos que antes nos poñían en relación co medio ( que para iso estaban) caeron en desuso. Hoxe botamos máis tempo vendo pantallas que observando a paisaxe que nos rodea, inclusive ás veces coñecemos as novidades que lle afectan gracias que unha pantalla nos informa.

                     Tendo todo isto en conta, Moncho Rouco escribe unha  novela de recuperación, unha novela de recuperación de todos aqueles xogos que enchían o noso tempo de  lecer aló polos principioa dos anos sesenta do pasado século. Trátase dunha novela autobiográfica dos anos de nenez e primeira adolescencia. Comeza cando o autor protagonista tiña sete anos e se muda a vivir nun cuartel das aforas da Coruña. E remata cando anda pola fronteira dos quince anos. Entre medias, ano a  ano, estación a estación, Moncho Rouro vai lembrar o sucederse dos xogos, no patio do cuartel, así como o seu paso por diferentes academias da cidade. Aqueles anos onde todo era unha aventura, desde as batallas a cantazos con bandas rivais aos primeiros guateques. Todo era unha aventura e unha descuberta, desde o fútbol ao brilé. Moncho, Ramonciño, era fillo dun garda civil, un neno  coa man dereita case inútil, eiva que irá superando pouco a pouco porque el quere ser un neno normal, coma todos os demais, e conseguirao, tamén é unha novela de superación.

                     Para os nenos de hoxe ha ser toda unha descuberta comprobar como con tan poucas cousas se podían armar multitude de xogos. Se poden, porque perderían actualidade, mais non por iso deixan de seren posíbeis, de seren realizábeis. Hoxe pódese xogar a eles exactamente igual ca antes. Mais para os rapaces de hoxe todo o que non veña nunha pantalla é asimilado ao antigo, ao vello. O que entón era todo un luxo ( un traxe cow boy con pistaolas de fulminantes), hoxe non é máis que un disfraz típico do antroido. Perdeuse aquela facilidade para inventar aventuras de vaqueiros contra indios, mesmo, cando non había cartos, as pistolas eran substituídas por paus ao efecto e o ruído dos fulminante con onomatopeias ao uso. Desde este punto de vista, a nenez de hoxe é moito menos rica que a nenez de antes, esperta menos a imaxinación e o xogo deixa de ser unha actividade colectiva en  movemento, hoxe o xogo volveuse unha actividade individual que na maioría dos caso se realiza sentado.

                     Mais a novela de Moncho Rouco vai máis dirixida á nostalxia adulta que aos nenos de  hoxe. Por iso se fai acompañar a perspectiva de neno da figura dun escribidor que representa a perspectiva adulta. Deste xeito consegue unha novela híbrida contada con desenfado e un alto ritmo narrativo, de xeito que se fai difícil abandonar a lectura por  moito que se coñezan os xogos que na novela  se contan e que se van sucedendo, estación tras estación, no patio do cuartel e lugares próximos do extarradio coruñés. Como o Birloque, barrio dos que serán primeiro os seus principais inimigos e despois seus compañeiros. Retratando así unha infancia a medio camiño entre a cidade, á que pertencían, e a  aldea que non lles quedaba lonxe naquel arrabalde. De xeito que vén complementar moi ben Os bicos de Tina onde Afonso Eiré dá conta da infancia no medio rural dos nso sesenta, e as Cidades en luz (Inma López Silva) onde podiamos atopar a nenez coruñesa aínda que noutra época ben distinta.

                     Unha novela, esta de Moncho Rouco, para ler e disfrutar en familia, que nos traslada á unha época onde as pantallas da Sombra cazadora de Suso de Toro aínda non o colonizaran todo. Comezaba a ser un luxo a televisión, naqueles anos se sensenta, pero aínda non conseguía embobar o lecer dos nenos, que preferían xogar libres, no patio do cuartel, o contacto humano directo antes que a través dunha pantalla, ademais naqueles anos só unha pequena franxa horaria ía dirixida aos máis novos, non coma hoxe, que ven case calquera cousa, sexa pensada para eles ou non. Máis ben cumpriría denunciar a carencia de espazos destinados á nenez na grella  da programación da televisión de hoxe. Unha oportunidade para gozar en familia, os máis novos descubrindo unha moi rica maneira de pasar o lecer sen estar suxeitos a unha pantalla, e os adultos coa nostaxia daqueles tempos onde non había tempo que perder para comezar co próximo xogo.

Iso si, está de máis, o hiperrrealismo no uso onomástico, por moi “fillo do corpo” que fose Monchiño…

 

ASDO.: Xosé M. Eyré

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

subliñados de A VIRXE DAS AREAS (Antonio Manuel Fraga, Edicións Embora)

Filed under: ACTUALIDADE LITERARIA,CRÓNICA DA CRÍTICA,CRÍTICA DE ACTUALIDADE — 5 de Outubro de 2017 @ 8:07 p.m.

 

-Non cabía un alma -dixo a de Teimoi con cara adusta-.Fixácheste na xente que tivo que ficar fóra? (9).

……………………………………………………

-Ninguén sabe o que aconteceu. Está consciente, mais coma se non estivese. Nin fala nin ouve… Nin sequera sei se ve! Semella unha morta en vida. Vana trasladar a Santiago. Xa sabe,  a un… sanatorio (19).

……………………………………………………

Cando colgou o teléfono, Paco sentiu un baleiro no ventre tan forte que non soubo se atribuílo aos nervios ou á fame. Deambulou `pola casa igual que un paxaro fechado na súa gaiola, até que os pés acabaron por o conducir á cociña (29).

……………………………………………………..

Paco deulle as grazas e ergueuse do banco, disposto a seguir as indicacións do vello. Entón o portal que acollía a pensión abriuse de repente (43).

…………………………………………………….

Cando Paco Louro saíu da casa e Óscar un infinito pano escuro tapaba xa a vila. Era noite fecha (51).

………………………………………………………

-Se viñeras máis á misa tal vez comprenderías o significado da frase da medalliña -bisbou don Álvaro-. “Caro de carne mea”: Carne da miña carne. Norma é a miña filla (63).

……………………………………………………….

Desde a porta do bar, Paco albiscou como Servando entraba na rúa Xallas, polo que cruzou a praza do Campo en dirección a esa calella longa e sombriza que transcorría, paralela ao peirao, por detrás do xardín e dos rochos mariñeiros (77).

………………………………………………………

-Claro… Fusiña vén de fouciña!-cavilou para si; mentres, a atención de Esperanza volveuse de novo centrar na pota (87).

………………………………………………………..

-Fusiña, Maconina. Fusiña, Maconina…-repetía unha e outra vez o mangallón, nunha ladaíña amarga (94).

………………………………………………………..

Entre a ciobra de po que os ollos das persianas revelaban na estancia, callou unha densa atmosfera de silencio que subsistiu case dous eternos minutos (109)